Anayasa'nın temel ilkeleri: Cumhuriyetin nitelikleri, değiştirilemez maddeler ve eşitlik
MEB Mevzuatı · Anayasa · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Anayasa'ya göre Cumhuriyetin nitelikleri nelerdir, hangi maddeler değiştirilemez?
Kısa cevap: Anayasa'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. 4. madde; Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğunu (m.1), Cumhuriyetin niteliklerini (m.2) ve 3. maddenin tamamını (bütünlük, dil, bayrak, marş, başkent) değiştirilemez sayar. 10. madde kanun önünde eşitliği, 11. madde Anayasa'nın herkesi bağladığını düzenler.Kayıt haftasında bir veli, tanıdığı bir yetkilinin adını vererek çocuğuna “öncelik” ister; okul müdürünün hayır demesinin dayanağı Anayasa'nın ilk on bir maddesindedir.
EKYS'nin mevzuat listesi ve görevde yükselme sınavının beş soruluk Anayasa payı aynı yerden başlar: Devletin kimliğini tanımlayan ilk maddeler. Bu maddelerin tamamı Vatandaşlık serisinde ayrıntılı işlenir; burada bir yöneticinin her gün dayandığı hükümleri hızlıca hatırlıyor ve sınavın sorduğu ayrımlara odaklanıyoruz.
| Madde | Konu | Bilinmesi gereken |
|---|---|---|
| m.1 | Devletin şekli | Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. |
| m.2 | Cumhuriyetin nitelikleri | Toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde; insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıç'taki temel ilkelere dayanan; demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti |
| m.3 | Bütünlük ve semboller | Ülkesi ve milletiyle bölünmez bütün; dili Türkçe; bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayrak; millî marşı İstiklal Marşı; başkenti Ankara |
| m.4 | Değiştirilemeyecek hükümler | m.1, m.2 ve m.3 değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez |
| m.5 | Devletin temel amaç ve görevleri | Bağımsızlık, bütünlük, Cumhuriyet ve demokrasiyi korumak; kişinin ve toplumun refahı; hakları sınırlayan siyasal, ekonomik, sosyal engelleri kaldırmak; maddi ve manevi gelişmenin şartlarını hazırlamak |
| m.10 | Kanun önünde eşitlik | Dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep gibi sebeplerle ayrım yok; kimseye imtiyaz tanınamaz; Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde eşitliğe uymak zorunda |
| m.11 | Bağlayıcılık ve üstünlük | Anayasa yasama, yürütme, yargı organlarını, idare makamlarını, kuruluş ve kişileri bağlar; kanunlar Anayasa'ya aykırı olamaz |
Değiştirilemez olan ne, değiştirilebilir olan ne?
4. madde yalnız üç maddeyi korur. Bu yüzden 3. maddenin bütün unsurları (bayrak, İstiklal Marşı, başkent dahil) korumanın içindedir; 5. maddedeki amaç ve görevler ise korunan maddeler arasında sayılmaz. Sınavın sevdiği ikinci ayrım, 2. maddede sayılan niteliklerle Başlangıç'taki ilkeleri karıştırmaktır: 2. madde Başlangıç'a yalnız atıf yapar, nitelikleri tek tek kendisi sayar.
Eşitlik okulda nasıl işler?
10. madde iki yönlüdür. Bir yandan kimseye imtiyaz tanınamaz; öte yandan kadın ve erkeğin eşit haklara sahip olmasını sağlamak Devletin yükümlülüğüdür ve çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri, malul ve gaziler için alınan tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Okulda bunun karşılığı açıktır: kayıtta “torpil” imtiyazdır ve yasaktır; özel eğitim öğrencisine yapılan düzenleme ya da şehit çocuğuna tanınan kolaylık ise eşitliğin ihlali değil, eşitliği sağlayan tedbirdir. Eşitlik ilkesinin muhatabı yalnız kişiler değil, “idare makamları”dır; yani okul müdürlüğü de bu maddenin doğrudan muhatabıdır.
Nasıl sorulurAnayasa, EKYS'de %20 ağırlıklı Mevzuat alanının ilk metnidir; GYS şube müdürü duyurusunda 5 soru Anayasa'dandır. “Anayasa'ya göre değiştirilemeyecek hükümler arasında hangisi yoktur?” ya da eşitlik ilkesine aykırı olmayan uygulama sorulur.
TuzakDevletin temel amaç ve görevlerini (m.5) değiştirilemez saymaktır; ikinci tuzak, engelliler veya şehit yakınları için alınan tedbiri eşitliğe aykırı bulmaktır. Bu sayfadaki sorular dört şıklıdır; EKYS ve görevde yükselme sınavında beş şık vardır.
⇄Bilgi eşleştirme hüküm → madde
?Soru çöz
Anayasa'nın 4. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi değiştirilemeyecek ve değiştirilmesi teklif edilemeyecek hükümler arasında yer almaz?