657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun kapsamı ve üç temel ilkesi: sınıflandırma, kariyer, liyakat
MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnayasa'ya göre dilekçe hakkını kimler kullanabilir, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı kime tanınmıştır?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasa'ya göre her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir; hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka ayrım gözetilemez (m.70). Dilekçe hakkını vatandaşlar ve karşılıklılık esasıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar, yetkili makamlara ve TBMM'ye yazıyla kullanır; sonuç gecikmeksizin yazılı bildirilir. Bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ise herkese tanınmıştır (m.74).
Kamu hizmeti, dilekçe, bilgi edinme (m.70–74)
✎Konu anlatımı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kimlere uygulanır ve Kanun'un temel ilkeleri nelerdir?
Kısa cevap: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu genel ve katma bütçeli kurumlarda, il özel idarelerinde ve belediyelerde çalışan memurlara uygulanır; hâkim, öğretim üyesi, subay gibi gruplar özel kanunlarına tabidir. Üç temel ilke vardır: sınıflandırma (görevleri nitelik ve mesleğe göre ayırma), kariyer (sınıfı içinde en yüksek dereceye kadar ilerleme) ve liyakat (girme, yükselme ve sona ermenin liyakate dayanması).Bir okulda aynı koridorda üç kişi çalışır: öğretmen, memur ve temizlik işçisi; üçünün de hakkını ve ödevini aynı kanun belirlemez, ilk ayrım 657'nin birinci maddesinde yapılır.
Anayasa'nın 128. maddesi memurların özlük işlerinin kanunla düzenleneceğini söylüyordu; Anayasa sayfasında gördük. O kanun, 1965 tarihli 657 sayılı Devlet Memurları Kanunudur. EKYS'de en çok soru getiren kanun olduğu için seride üç sayfaya bölündü: bu sayfa ilkeleri, ödevleri, hakları ve yasakları; sonraki iki sayfa memurluk sürecini ve disiplini anlatıyor.
Kimlere uygulanır?
Kanun; genel ve katma bütçeli kurumlarda, il özel idarelerinde, belediyelerde, bunların kurduğu birliklerde ve bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunla kurulan fonlarda ve kefalet sandıklarında çalışan memurlara uygulanır (m.1). Sözleşmeli personel hakkında ise Kanun'daki özel hükümler geçerlidir. Bazı meslek grupları özel kanunlarına bırakılmıştır: Anayasa Mahkemesi üyeleri, hâkim ve savcılar, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları, üniversite öğretim üye ve yardımcıları, subay, astsubay, uzman erbaş ve Emniyet Teşkilatı mensupları bunların başlıcalarıdır. Öğretmen ise 657'ye tabi bir memurdur; ayrıca öğretmenlik mesleğine özgü hükümler 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'ndadır (Eğitim Bilimleri serisinde anlatılır).
2. madde Kanun'un neyi düzenlediğini sayar: hizmet şartları, nitelikler, atanma ve yetiştirilme, ilerleme ve yükselme, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklar, aylık ve ödenekler ve diğer özlük işleri. Kanun'da öngörülen yönetmelikler Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulur.
| İlke | Kanun ne der? | MEB'deki karşılığı |
|---|---|---|
| Sınıflandırma | Kamu hizmeti görevlerini ve bu görevlerdeki memurları görevlerin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre sınıflara ayırmak | Öğretmen eğitim-öğretim sınıfında, şef ve şube müdürü genel idare sınıfında |
| Kariyer | Memura, hizmeti için gerekli bilgi ve yetişme şartlarına uygun olarak sınıfı içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlamak | Derece ve kademe ilerlemesi, öğretmenlikte kariyer basamakları |
| Liyakat | Göreve girmeyi, sınıf içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında memuru güvenliğe sahip kılmak | Görevde yükselme sınavı, yönetici görevlendirmede yazılı sınav |
Nasıl sorulurBu sayfanın payı: 657, EKYS'deki %20'lik Mevzuat alanını oluşturan on metinden biridir; GYS şube müdürü duyurusunda 657'ye 4 soru ayrıldı ve bu dört soru serideki üç 657 sayfasına dağılır. Bir ilkenin tanımı verilip adı sorulur ya da “657'nin temel ilkelerinden biri değildir” kalıbı gelir.
Tuzak“eşitlik”, “tarafsızlık” veya “güvenlik”i ayrı ilke saymaktır; güvenlik, liyakat tanımının içindedir, tarafsızlık ise bir ödevdir (m.7). İkinci tuzak, öğretim üyesinin ya da hâkimin 657'ye tabi olduğunu söylemektir.
⇄Bilgi eşleştirme uygulama → dayanak
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3. maddesinde sayılan temel ilkelerden biri değildir?