Memurun ödev ve hakları: 657 sayılı Kanun'un ilkeleri, ödevler, haklar ve yasaklar

Memurluğun dayandığı ilkeleri, kimin memur kimin sözleşmeli sayıldığını, amirin emrini, mal bildirimini, şikâyet ve dava hakkını, grev ve ticaret yasağını öğren.

7 durakEKYS · GYS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MEVZUAT · 657 m.1–3

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun kapsamı ve üç temel ilkesi: sınıflandırma, kariyer, liyakat

MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'ya göre dilekçe hakkını kimler kullanabilir, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı kime tanınmıştır?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'ya göre her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir; hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka ayrım gözetilemez (m.70). Dilekçe hakkını vatandaşlar ve karşılıklılık esasıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar, yetkili makamlara ve TBMM'ye yazıyla kullanır; sonuç gecikmeksizin yazılı bildirilir. Bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ise herkese tanınmıştır (m.74).

Kamu hizmeti, dilekçe, bilgi edinme (m.70–74)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kimlere uygulanır ve Kanun'un temel ilkeleri nelerdir?

Kısa cevap: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu genel ve katma bütçeli kurumlarda, il özel idarelerinde ve belediyelerde çalışan memurlara uygulanır; hâkim, öğretim üyesi, subay gibi gruplar özel kanunlarına tabidir. Üç temel ilke vardır: sınıflandırma (görevleri nitelik ve mesleğe göre ayırma), kariyer (sınıfı içinde en yüksek dereceye kadar ilerleme) ve liyakat (girme, yükselme ve sona ermenin liyakate dayanması).

Bir okulda aynı koridorda üç kişi çalışır: öğretmen, memur ve temizlik işçisi; üçünün de hakkını ve ödevini aynı kanun belirlemez, ilk ayrım 657'nin birinci maddesinde yapılır.

Anayasa'nın 128. maddesi memurların özlük işlerinin kanunla düzenleneceğini söylüyordu; Anayasa sayfasında gördük. O kanun, 1965 tarihli 657 sayılı Devlet Memurları Kanunudur. EKYS'de en çok soru getiren kanun olduğu için seride üç sayfaya bölündü: bu sayfa ilkeleri, ödevleri, hakları ve yasakları; sonraki iki sayfa memurluk sürecini ve disiplini anlatıyor.

Kimlere uygulanır?

Kanun; genel ve katma bütçeli kurumlarda, il özel idarelerinde, belediyelerde, bunların kurduğu birliklerde ve bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunla kurulan fonlarda ve kefalet sandıklarında çalışan memurlara uygulanır (m.1). Sözleşmeli personel hakkında ise Kanun'daki özel hükümler geçerlidir. Bazı meslek grupları özel kanunlarına bırakılmıştır: Anayasa Mahkemesi üyeleri, hâkim ve savcılar, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları, üniversite öğretim üye ve yardımcıları, subay, astsubay, uzman erbaş ve Emniyet Teşkilatı mensupları bunların başlıcalarıdır. Öğretmen ise 657'ye tabi bir memurdur; ayrıca öğretmenlik mesleğine özgü hükümler 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'ndadır (Eğitim Bilimleri serisinde anlatılır).

2. madde Kanun'un neyi düzenlediğini sayar: hizmet şartları, nitelikler, atanma ve yetiştirilme, ilerleme ve yükselme, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklar, aylık ve ödenekler ve diğer özlük işleri. Kanun'da öngörülen yönetmelikler Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulur.

657'nin üç temel ilkesi (m.3)
İlkeKanun ne der?MEB'deki karşılığı
SınıflandırmaKamu hizmeti görevlerini ve bu görevlerdeki memurları görevlerin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre sınıflara ayırmakÖğretmen eğitim-öğretim sınıfında, şef ve şube müdürü genel idare sınıfında
KariyerMemura, hizmeti için gerekli bilgi ve yetişme şartlarına uygun olarak sınıfı içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlamakDerece ve kademe ilerlemesi, öğretmenlikte kariyer basamakları
LiyakatGöreve girmeyi, sınıf içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında memuru güvenliğe sahip kılmakGörevde yükselme sınavı, yönetici görevlendirmede yazılı sınav
Akılda kalsın: 657'nin ilkeleri üç tanedir: sınıflandırma, kariyer, liyakat. Ayırt etmek için anahtar sözcükler: sınıflandırma = “nitelik ve meslek”, kariyer = “en yüksek dereceye kadar ilerleme”, liyakat = “girme, yükselme, sona erme + eşit imkân ve güvenlik”.
Sınavda

Nasıl sorulurBu sayfanın payı: 657, EKYS'deki %20'lik Mevzuat alanını oluşturan on metinden biridir; GYS şube müdürü duyurusunda 657'ye 4 soru ayrıldı ve bu dört soru serideki üç 657 sayfasına dağılır. Bir ilkenin tanımı verilip adı sorulur ya da “657'nin temel ilkelerinden biri değildir” kalıbı gelir.

Tuzak“eşitlik”, “tarafsızlık” veya “güvenlik”i ayrı ilke saymaktır; güvenlik, liyakat tanımının içindedir, tarafsızlık ise bir ödevdir (m.7). İkinci tuzak, öğretim üyesinin ya da hâkimin 657'ye tabi olduğunu söylemektir.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama → dayanak

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3. maddesinde sayılan temel ilkelerden biri değildir?

✓ B. Tarafsızlık bir ilke olarak değil, memurun ödevi olarak 7. maddede düzenlenir. A göreve giriş, yükselme ve sona ermeyi yeterliğe bağlayan ilkedir; C sınıf içinde en yüksek dereceye kadar ilerleme imkânıdır; D görevleri nitelik ve mesleğe göre sınıflara ayırma ilkesidir.
MEVZUAT · 657 m.4–5, 36

İstihdam şekilleri ve on iki hizmet sınıfı: okuldaki her çalışanın yeri

MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kimlere uygulanır ve Kanun'un temel ilkeleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu genel ve katma bütçeli kurumlarda, il özel idarelerinde ve belediyelerde çalışan memurlara uygulanır; hâkim, öğretim üyesi, subay gibi gruplar özel kanunlarına tabidir. Üç temel ilke vardır: sınıflandırma (görevleri nitelik ve mesleğe göre ayırma), kariyer (sınıfı içinde en yüksek dereceye kadar ilerleme) ve liyakat (girme, yükselme ve sona ermenin liyakate dayanması).

Kapsam, amaç, temel ilkeler (m.1–3)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

657'ye göre kamu hizmetleri hangi istihdam şekilleriyle gördürülür, öğretmen hangi hizmet sınıfındadır?

Kısa cevap: 657'nin 4. maddesine göre kamu hizmetleri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle görülür; ancak geçici personeli düzenleyen (C) fıkrası 2017'de yürürlükten kalkmıştır. Kurumlar bu şekiller dışında personel çalıştıramaz (m.5). Memurlar 36. maddede on iki hizmet sınıfına ayrılır; öğretmenler Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfındadır.

Okulun personel listesine bakan bir müdür yardımcısı, aynı çizelgede kadrolu öğretmen, sözleşmeli öğretmen ve işçi kadrosunda hizmetli görür; her birinin sözleşmesi, izni ve disiplini farklı bir hükme bağlıdır.

Dört harf hâlâ metinde durur; ama (C) fıkrası yürürlükte değildir.Görsel: Sınav Defteri

Dört şekil, üç yürürlükte

Memur (4/A), Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü asli ve sürekli kamu hizmetlerini yapmakla görevlendirilen kişidir; bunların dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim işlerinde görevli olanlar da memur sayılır. Sözleşmeli personel (4/B), özel meslek bilgisi gerektiren işlerde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı sözleşmeyle çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu görevlisidir. Kanun bu bentte MEB'i adıyla anar: norm kadro sonucu ortaya çıkan öğretmen ihtiyacı kadrolu öğretmenle karşılanamazsa öğretmen de sözleşmeyle istihdam edilebilir. Sözleşmeli personelin disiplininde memurların tabi olduğu hükümler uygulanır. Geçici personel (4/C) fıkrası 2017'de yürürlükten kaldırılmıştır. İşçiler (4/D) sürekli işçi ya da altı aydan az süreli geçici işçi olarak iş sözleşmesiyle çalışır ve haklarında 657 uygulanmaz.

Ek bilgi: 2023 düzenlemesi ve sözleşmeli öğretmen

2023'te 4/B'ye eklenen paragrafa göre Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında işin geçici olması şartı aranmadan sözleşmeli personel çalıştırılabilir; aynı kurumda üç yılı dolduran, otuz gün içinde talep ederse bulunduğu yerde memur kadrosuna atanır ve kadroya geçtikten sonra en az bir yıl daha aynı yerde görev yapar. Sözleşmeli öğretmenliğin bugünkü özel kuralları ise 7528 sayılı Kanun'dadır.

On iki hizmet sınıfı (m.36) ve okuldaki örnekleri
SınıfOkul ya da müdürlükteki örnek
I. Genel İdare HizmetleriMemur, şef, şube müdürü, il millî eğitim müdürlüğündeki büro personeli
II. Teknik HizmetlerMühendis, tekniker, teknisyen (ör. yapım işlerinde)
III. Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık HizmetleriHemşire, psikolog gibi sağlık meslek mensupları
IV. Eğitim ve Öğretim HizmetleriEğitim ve öğretim göreviyle görevlendirilen öğretmenler
V. Avukatlık HizmetleriBaroya kayıtlı kurum avukatı
VI. Din Hizmetleri(Diyanet personeli)
VII. Emniyet · VIII. Jandarma · IX. Sahil Güvenlik(Güvenlik personeli; jandarma ve sahil güvenlik 2016'da eklendi)
X. Yardımcı HizmetlerKadrolu hizmetli, evrak dağıtma, koruma ve güvenlik görevlisi
XI. Mülki İdare Amirliği · XII. Millî İstihbaratVali, kaymakam · MİT mensupları
Akılda kalsın: 4. madde dört harf sayar ama bugün üçü yürürlüktedir: A memur, B sözleşmeli, D işçi; C 2017'de kalktı. İşçiye 657 uygulanmaz, sözleşmeliye disiplinde memur hükümleri uygulanır. Öğretmen = IV. sınıf, şube müdürü = I. sınıf.
Sınavda

Nasıl sorulur“Hangisi 657'ye göre bugün yürürlükte olan bir istihdam şekli değildir?” ya da bir unvanın hangi sınıfta olduğu sorulur.

TuzakMetinde adı geçtiği için geçici personeli yürürlükte saymaktır. İkinci tuzak, okul müdürünü ayrı bir “yönetim sınıfı”na koymaktır: okul müdürü öğretmen kadrosundadır, yöneticilik ona ikinci görev olarak verilir.

Sınavda işaretle2017 öncesi kaynaklarda 4/C hâlâ yürürlükte görünür.

⇄Bilgi eşleştirme çalışan → yeri

?Soru çöz

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Sözleşmeli personel, işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir ve disiplininde memurların tabi olduğu hükümler uygulanır.
II. İşçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz.
III. Kurumlar bugün geçici personel fıkrasına dayanarak yeni personel istihdam edebilir.

✓ D. I sözleşmelinin tanımındaki “işçi sayılmayan” ifadesi ve 2023'te eklenen disiplin hükmüdür; II işçi fıkrasının son cümlesidir. III yanlıştır: geçici personeli düzenleyen (C) fıkrası 2017'de yürürlükten kalktı, bu yolla istihdam yapılamaz. A II'yi eksik bırakır; B ve C metinde adı geçtiği için 4/C'yi yürürlükte sayar.
MEVZUAT · 657 m.6–10

Memurun ödevleri: sadakat yemini, tarafsızlık, davranış ve amirin sorumluluğu

MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'ya göre Cumhuriyetin nitelikleri nelerdir, hangi maddeler değiştirilemez?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. 4. madde; Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğunu (m.1), Cumhuriyetin niteliklerini (m.2) ve 3. maddenin tamamını (bütünlük, dil, bayrak, marş, başkent) değiştirilemez sayar. 10. madde kanun önünde eşitliği, 11. madde Anayasa'nın herkesi bağladığını düzenler.

Temel ilkeler ve eşitlik (m.1–11)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

657'ye göre memurun sadakat ve tarafsızlık ödevi nedir, amir durumundaki memurun sorumlulukları nelerdir?

Kısa cevap: 657'ye göre memur Anayasa ve kanunlara sadakatle bağlıdır ve asli memurluğa atandıktan sonra en geç bir ay içinde yemin eder (m.6). Siyasi partiye üye olamaz, görevde ayrım yapamaz, siyasi ve ideolojik beyanda bulunamaz (m.7). Hizmet içinde ve dışında itibar ve güvene layık davranır (m.8). Amir, işleri yapmak ve yaptırmakla, maiyetini yetiştirmek ve denetlemekle sorumludur; hediyesini alamaz, borç isteyemez (m.10).

Adaylığı kaldırılan yeni bir öğretmen için okulda küçük bir tören yapılır; müdürün huzurunda okunan metin 657'nin 6. maddesindeki yemindir.

657'nin ikinci bölümü “Ödevler ve Sorumluluklar” başlığını taşır. İlk beş madde memurun Devlete, topluma ve hizmete karşı duruşunu tanımlar; sınavda tek tek sorulur ve birbirine karıştırılır.

Ödevler: madde, öz ve okuldan örnek
MaddeÖdevÖzüOkuldaki örnek
m.6SadakatAnayasa'ya ve kanunlara sadakatle bağlı kalmak, kanunları milletin hizmetinde sadakatle uygulamak; asli memurluğa atandıktan sonra en geç bir ay içinde merasimle, yetkili amirlerin huzurunda yemin; Yemin Belgesi özlük dosyasına konurAsaleti onaylanan öğretmenin yemin töreni
m.7Tarafsızlık ve Devlete bağlılıkSiyasi partiye üye olmamak; parti, kişi veya zümre yararına ya da zararına davranmamak; görevde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmamak; siyasi ve ideolojik amaçlı beyan ve eylemde bulunmamak; her durumda Devletin menfaatini korumakVeli toplantısında siyasi propaganda yapılmaması
m.8Davranış ve işbirliğiResmî sıfatın gerektirdiği itibar ve güvene layık olduğunu hizmet içi ve dışı davranışlarla göstermek; işbirliği içinde çalışmak esastırÖğretmenin sosyal medyadaki davranışı da bu maddenin konusudur
m.9Yurt dışında davranışGörev, yetişme, inceleme ya da araştırma için yurt dışındayken Devlet itibarını ve görev haysiyetini zedelememekYurt dışı projesine katılan öğretmen
m.10Amirin görev ve sorumluluğuGörevleri zamanında ve eksiksiz yapmak ve yaptırmak; maiyetini yetiştirmek, hâl ve hareketlerini takip ve kontrol etmek; hakkaniyet ve eşitlikle davranmak; kanun ve CBK'ye aykırı emir vermemek; maiyetinden menfaat talep etmemek, hediyesini almamak, borç almamakOkul müdürünün öğretmenden borç istememesi, nöbet dağıtımında eşitlik

Neden “hizmet dışı” davranış da sayılır?

8. madde memurun itibarını yalnız mesai saatine bağlamaz: halk memuru üniformasıyla değil, kimliğiyle tanır. Bu yüzden bir öğretmenin hafta sonu kamuya açık bir ortamda yaptığı yakışıksız davranış da itibar ve güven ödevini ilgilendirir. Amirin ödevleri ise bir yönetici için tek cümlede toplanabilir: yap, yaptır, yetiştir, denetle; bunu yaparken hakkaniyetten ayrılma ve maiyetinden çıkar sağlama.

Akılda kalsın: Yemin: asli memurluktan sonra en geç 1 ay. Tarafsızlık: parti üyeliği yok, ayrım yok, siyasi-ideolojik beyan yok. Amirin dört fiili: yap, yaptır, yetiştir, denetle; üç yasağı: menfaat, hediye, borç.
Sınavda

Nasıl sorulurYeminin ne zaman yapılacağı ya da bir davranışın hangi ödevle ilgili olduğu sorulur.

TuzakYemini “göreve başlarken” ya da “adaylıkta” yapılacak sanmaktır: Kanun asli memurluğa atandıktan sonraki bir ayı söyler. İkinci tuzak, amirin maiyetinden hediye alma yasağını yalnız 29. maddeye bağlamaktır; amire özgü yasak 10. maddededir.

✎Boşluk doldurma ödevler

Devlet memurları sadakat yeminini asli memurluğa atandıktan sonra en geç içinde yaparlar. Memurlar üye olamazlar. Amir, maiyetindeki memurdan hediye kabul edemez ve .

bir ay · siyasi partiye · borç alamaz · altı ay · sendikaya · izin veremez

?Soru çöz

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi amir durumundaki memurun görev ve sorumlulukları arasında sayılmaz?

✓ A. İzin bir haktır (m.23) ve amirin keyfî kaldırabileceği bir şey değildir; amir yetkisini yalnız mevzuattaki esaslar içinde kullanır. B, C ve D 10. maddede amire açıkça yüklenen ödevlerdir: yetiştirme ve denetleme, yapma ve yaptırma, hakkaniyet ve eşitlik.
MEVZUAT · 657 m.11–13

Amirin emri ve kanunsuz emir; memurun idareye ve kişilere verdiği zarar

MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'ya göre memurlara savunma hakkı ve yargı yolu nasıl güvence altına alınmıştır, kanunsuz emir nedir?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'ya göre kamu hizmetinin asli ve sürekli görevleri memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür; özlük işleri kanunla düzenlenir (m.128). Savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez, disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; kusurdan doğan tazminat davası ancak idare aleyhine açılır (m.129). Hukuka aykırı emir yazıyla yenilenirse yerine getirilir, ama konusu suç olan emir asla yapılmaz (m.137).

Memurlar ve kanunsuz emir (m.128, 129, 137)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

657'ye göre memur kanunsuz emri ne zaman yerine getirir, idareye ya da kişilere verdiği zarardan nasıl sorumlu olur?

Kısa cevap: 657'nin 11. maddesine göre memur amirinin verdiği görevi yapmakla yükümlüdür; Anayasa, kanun, CBK veya yönetmeliğe aykırı emri yapmaz ve emri verene bildirir, amir ısrar edip yazıyla yenilerse yapar ve sorumluluk amire geçer; konusu suç olan emir hiç yapılmaz. Memur kusuruyla idareye verdiği zararı rayiç bedel üzerinden öder (m.12); kişilerin zararı için dava kuruma açılır, kurum memura rücu eder (m.13).

Laboratuvarda bir projeksiyon cihazı, nöbetçi öğretmenin dikkatsizliğiyle düşüp kırılır; tutanağı yazan müdür yardımcısının ilk sorusu “zararı kim, nasıl öder?” olur.

11. madde: Anayasa'daki kuralın memur hâli

Kanunsuz emir kuralını Anayasa sayfasında gördük: 137. madde. 657'nin 11. maddesi aynı mantığı memur için tekrar eder ama iki noktada farklıdır. Önce kuralın kendisi: memur kanun ve diğer mevzuata uymakla, amirinin verdiği görevi yapmakla yükümlüdür ve görevinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirine karşı sorumludur. Emri mevzuata aykırı görürse yapmaz, aykırılığı emri verene bildirir; amir ısrar eder ve emri yazıyla yenilerse memur yapmaya mecburdur, ancak sorumluluk emri verene aittir. Konusu suç olan emir hiçbir şekilde yapılmaz.

Anayasa m.137 ile 657 m.11 yan yana
Anayasa m.137657 m.11
Kimi bağlar?Kamu hizmetinde herhangi bir sıfatla çalışan herkesDevlet memuru
Aykırılık ölçüsüYönetmelik, CBK, kanun, AnayasaAnayasa, kanun, CBK, yönetmelik
Yazılı yenilenen emirYerine getirilir; yapan sorumlu olmazMemur yapmaya mecburdur; sorumluluk emri verene aittir
Konusu suç olan emirHiçbir suretle yerine getirilmez; yapan sorumluluktan kurtulamaz (iki metinde aynı)
Saklı istisnalarAskerî hizmetler ve acele hâllerde kamu düzeni ve kamu güvenliğiAcele hâllerde kamu düzeni ve kamu güvenliği

12 ve 13. maddeler: kimin zararı, kimin cebinden?

12. maddeye göre memur görevini dikkat ve özenle yapmak, kendisine teslim edilen Devlet malını korumak ve hizmete hazır tutmakla yükümlüdür. 13. madde ise üçüncü kişileri korur. İki maddenin ayrımı tek soruya bağlıdır: zarar kime verildi?

İdarenin zararını memur öder; kişinin zararını kurum öder ve sonra memura döner.Görsel: Sınav Defteri

Şemadaki iki kolun ortak noktası, memurun kusurunun sonunda yine memura dönmesidir; fark yalnız yoldadır. Kişi, Devletin gücü karşısında memurun ödeme gücüne bağlı kalmasın diye davayı kuruma açar. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin işkence ve kötü muamele kararları sonucunda Devletin ödediği tazminatlarda da sorumlu personele rücu edilir.

Akılda kalsın: Kanunsuz emirde 657 ile Anayasa aynı yolu izler; fark: Anayasa herkesi bağlar ve askerî hizmet istisnasını da sayar. Zarar: idareye verilen → memur rayiç bedelle öder; kişiye verilen → dava kuruma, kurum memura rücu eder. Küçük zarar ölçüsü: en alt derece 1. kademe brüt aylığın yarısı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir zarar vakası verilir ve kimin, neye göre ödeyeceği sorulur; ya da Anayasa ile 657'nin kanunsuz emir hükümleri karşılaştırılır.

TuzakZararın “satın alma bedeli” üzerinden ödeneceğini sanmaktır: ölçü rayiç bedeldir. İkinci tuzak, velinin öğretmene doğrudan tazminat davası açabileceğini söylemektir; dava kuruma açılır.

⇄Bilgi eşleştirme durum → sonuç

?Soru çöz

Bir şube müdürü, şefinden yönetmeliğe aykırı bir işlem yapmasını sözlü olarak istemiştir. 657 sayılı Kanun'a göre şefin yapması gereken ilk iş aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Mevzuata aykırı emirde ilk adım yapmamak ve aykırılığı emri verene bildirmektir; ancak amir yazıyla yenilerse yapılır. A ve D emri hemen yapar; sorumluluğun amire geçmesi için yazılı yenileme şarttır. B suç olmayan bir aykırılıkta 11. maddenin öngördüğü yol değildir.
MEVZUAT · 657 m.14–16, 31

Mal bildirimi, basına demeç, resmî belgenin iadesi ve gizli bilgi yasağı

MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

657'ye göre memur mal bildirimini kimler için verir, basına kim bilgi verebilir, gizli bilgiyi açıklamak için kimin izni gerekir?

Kısa cevap: 657'ye göre memur kendisinin, eşinin ve velayeti altındaki çocuklarının mal, alacak ve borçlarını bildirir (m.14). Basına bilgi veya demeç veremez; bilgiyi bakanın yetkili kıldığı görevli, illerde vali verir (m.15). Resmî belge ve araç dışarı çıkarılamaz, görev bitince iade edilir (m.16). Gizli bilgi, görevden ayrılmış olsa da yetkili bakanın yazılı izni olmadan açıklanamaz (m.31).

Okulda yaşanan bir olay haber olur ve bir muhabir müdürü arar; müdürün “açıklamayı il müdürlüğü yapacak” demesi 657'nin 15. maddesinin günlük karşılığıdır.

Bu dört madde aynı soruya cevap verir: memurun elindeki mal, bilgi ve belge nasıl korunur? Sınav bu maddeleri özellikle “kimin izniyle?” ve “kimleri kapsar?” sorularıyla yoklar.

Mal, bilgi ve belge ödevleri: kim, kimin izniyle?
MaddeKuralKilit ayrıntı
m.14 Mal bildirimiTaşınır ve taşınmaz mallar, alacak ve borçlar bildirilirKapsam: memurun kendisi, eşi ve velayeti altındaki çocukları; usul özel kanunda (3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu)
m.15 Basına bilgiMemur kamu görevleri hakkında basına, haber ajanslarına, radyo ve televizyona bilgi veya demeç veremezBilgiyi bakanın yetkili kılacağı görevli, illerde valiler ya da valinin yetkili kılacağı görevli verir
m.16 Resmî belge, araç, gereçYetki verilen yerler dışına çıkarılamaz, özel işte kullanılamaz; görev bitince iade edilirİade zorunluluğu memurun mirasçılarını da kapsar
m.31 Gizli bilgi (yasak)Kamu hizmetiyle ilgili gizli bilgi açıklanamazGörevden ayrılmış olsa bile; açıklama ancak yetkili bakanın yazılı izniyle

Basın ile gizli bilgi neden ayrı yetkiye bağlı?

15. madde gündelik bilgi akışını düzenler: kurum adına tek ağızdan konuşulsun diye yetki merkezde bakanın belirleyeceği kişiye, ilde valiye verilmiştir. 31. madde ise gizli bilginin kendisini korur; o yüzden izin daha yüksek ve daha sıkı bir biçime bağlanır: yetkili bakanın yazılı izni. Ayrıca 31. madde görev bittikten sonra da sürer; emekli olan bir şube müdürü de görevi sırasında öğrendiği gizli bilgiyi açıklayamaz. 16. maddedeki iade ödevinin mirasçılara geçmesi de aynı mantıktadır: resmî belge memurun değil, Devletin malıdır.

Akılda kalsın: Mal bildirimi = ben + eşim + velayetimdeki çocuk. Basına bilgi = bakanın yetkilisi, ilde vali. Gizli bilgi = bakanın yazılı izni, görev bitse de. Resmî belgeyi iade = mirasçıya da geçer.
Sınavda

Nasıl sorulur“Görevden ayrılan memur…”, “ilde basına bilgi vermeye yetkili…” gibi ayrıntılar doğru-yanlış biçiminde sorulur.

TuzakMal bildiriminde ergin çocukları ya da anne-babayı kapsama almaktır; Kanun yalnız eşi ve velayet altındaki çocukları sayar. İkinci tuzak, gizli bilgi yasağının emeklilikle bittiğini sanmaktır.

✎Boşluk doldurma mal, bilgi, belge

Memur mal bildiriminde kendisinin, eşinin ve mallarını bildirir. Kamu hizmetiyle ilgili gizli bilgiler, görevden ayrılmış olsa bile yetkili bakanın olmadıkça açıklanamaz. Resmî belge ve gereçleri iade zorunluluğu memurun da şamildir.

velayeti altındaki çocuklarının · yazılı izni · mirasçılarına · anne ve babasının · sözlü onayı · kefillerine

?Soru çöz

Emekli olan bir şube müdürüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri 657 sayılı Kanun'a göre doğrudur?

I. Görevi sırasında öğrendiği gizli bilgiyi ancak yetkili bakanın yazılı izniyle açıklayabilir.
II. Görevi bitince elindeki resmî belgeleri iade etmekle yükümlüdür; vefat ederse bu yükümlülük mirasçılarına geçer.
III. Görevdeyken ildeki bir olay hakkında basına bilgi vermek gerekseydi, bu yetki valide ya da valinin yetkili kılacağı görevlide olurdu.

✓ D. Üçü de doğrudur. I: gizli bilgi yasağı görevden ayrılınca bitmez, açıklama yetkili bakanın yazılı iznine bağlıdır (m.31). II: resmî belge ve gereçlerin iadesi mirasçılara da şamildir (m.16). III: ilde basına bilgiyi vali ya da onun yetkili kılacağı görevli verir (m.15). A, II ve III'ü eksik bırakır; C, ildeki basın yetkisinin valide olduğunu atlar; B yalnız basın kuralını alır, gizli bilgi ve iade kuralını unutur.
MEVZUAT · 657 m.17–25

Memurun hakları: güvenlik, şikâyet ve dava açma, sendika, isnat ve iftiraya karşı koruma

MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasa'nın 125. maddesine göre idari işlemlere karşı yargı yolu nasıl düzenlenmiştir, yürütmenin durdurulması hangi şartlarla verilir?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasa'nın 125. maddesine göre idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Dava süresi yazılı bildirim tarihinden başlar. Yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır, yerindelik denetimi yapılamaz. Yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırılığı birlikte gerçekleşmeli ve karar gerekçeli olmalıdır. İdare, eylem ve işlemlerinden doğan zararı öder.

İdareye karşı yargı yolu (m.125)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

657'ye göre memurun hakları nelerdir, şikâyet ve dava açma hakkı nasıl kullanılır?

Kısa cevap: 657'nin “Genel Haklar” bölümüne göre memur mevzuatın kendisine aynen uygulanmasını isteyebilir, kanunda yazılı hâller dışında memurluğuna son verilemez (güvenlik). Emeklilik, çekilme, izin ve sendika hakkı vardır. Müracaat ve şikâyet en yakın amirden başlayarak silsile yoluyla, şikâyet edilen amir atlanarak yapılır; idari işlemlere karşı dava açılabilir. Uydurma suç isnadında merkezde en büyük amir, ilde vali savcılıktan dava açılmasını ister.

Bir öğretmen, okul müdürünün kendisine verdiği nöbet görevini haksız bulur; dilekçesini kime yazacağını bilmezse şikâyeti, şikâyet ettiği kişinin masasında kalabilir.

657'nin üçüncü bölümü memura dokuz madde boyunca hak tanır. Bunların bir kısmı başka bir sayfanın ya da kanunun konusuna kapı açar; bir kısmı ise doğrudan bu sayfada sorulur.

Genel haklar (m.17–25)
MaddeHakÖzü
m.17Uygulamayı istemeKanun ve diğer mevzuatın kendisi hakkında aynen uygulanmasını istemek
m.18GüvenlikKanunlarda yazılı hâller dışında memurluğuna son verilmez, aylık ve diğer hakları elinden alınamaz
m.19–20Emeklilik, çekilmeÖzel kanundaki şartlarla emeklilik; Kanun'daki esaslara göre memurluktan çekilme (m.94)
m.21Müracaat, şikâyet, davaResmî ve şahsi işler için müracaat; amir veya kurumun idari eylem ve işlemlerine karşı şikâyet ve dava
m.22SendikaAnayasa ve özel kanuna göre sendika ve üst kuruluş kurma, üye olma (4688)
m.23İzinKanun'da gösterilen süre ve şartlarla
m.24Kovuşturma ve yargılamaGörevle ilgili veya görev sırasında işlenen suçlarda soruşturma özel hükümlere tabi (4483)
m.25İsnat ve iftiraya karşı korumaGaraz veya hakaret amacıyla uydurulan suç isnadı sabit olmazsa merkezde memurun en büyük amiri, illerde vali isnatta bulunanlar hakkında Cumhuriyet savcılığından kamu davası açılmasını ister

Şikâyetin yolu: silsile ve atlama kuralı

21. maddeye göre müracaat ve şikâyet sözlü ya da yazılı yapılabilir; yol en yakın amirden başlayarak silsile yoluyla izlenir. Şikâyet bir amirin kendisi hakkındaysa o amir atlanır; dilekçe bir üst amire gider. Başvurular incelenir ve en kısa zamanda ilgiliye bildirilir; esas ve usuller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

Silsile, şikâyet edilen kişide durmaz; onun üstüne atlar.Görsel: Sınav Defteri

Bu sayfadaki hakların bir kısmının ayrıntısı başka sayfalardadır: izin süreleri Memurluk süreci sayfasında, çekilme ve memurluğun sona ermesi Memur disiplini sayfasında, sendika 4688 sayılı Kanun sayfasında, ceza soruşturmasında izin usulü Memur yargılaması, dilekçe ve bilgi edinme sayfasında anlatılacak.

Akılda kalsın: Şikâyet: en yakın amirden, silsile yoluyla, şikâyet edilen atlanarak; sözlü ya da yazılı. Güvenlik hakkı: kanunda yazılı hâl dışında memurluk bitmez, aylık alınmaz. İftiraya karşı: merkezde en büyük amir, ilde vali savcılıktan dava ister.
Sınavda

Nasıl sorulurBir şikâyet vakasında dilekçenin kime verileceği ya da iftiraya uğrayan memur için kimin savcılığa başvuracağı sorulur.

TuzakŞikâyetin “doğrudan en üst makama” yapılacağını sanmaktır; kural silsiledir, yalnız şikâyet edilen amir atlanır. İkinci tuzak, isnat edilen memurun kendisinin ya da il millî eğitim müdürünün kamu davası istediğini söylemektir; ilde bunu vali ister.

↕Sıralama iftiraya karşı koruma (m.25)

  1. Soruşturma sonunda isnat sabit olmaz.
  2. Bir kişi, garaz amacıyla bir öğretmen hakkında uydurma bir suç ihbarında bulunur.
  3. Vali, ihbarda bulunan hakkında Cumhuriyet savcılığından kamu davası açılmasını ister.
  4. İhbar hakkında kanuni soruşturma işlemleri yürütülür.

?Soru çöz

Bir öğretmen, okul müdürünün kendisi hakkında yaptığı bir işlemi şikâyet etmek istemektedir. 657 sayılı Kanun'a göre şikâyet aşağıdaki yollardan hangisiyle yapılır?

✓ A. Şikâyet en yakın amirden başlayarak silsile yoluyla yapılır, şikâyet edilen amir atlanır; bu yüzden dilekçe ilçe millî eğitim müdürüne gider. B silsileyi atlar ve sözlü şikâyet de mümkündür; C atlama kuralını unutur; D sendikayı ara basamak sayar, Kanun böyle bir şart koymaz.
MEVZUAT · 657 m.26–30, 87–90

Memur yasakları: toplu eylem, grev, ticaret, hediye; ikinci görev ve okul yöneticiliği

MEB Mevzuatı · 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu · Okuma 9 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla657'ye göre memurun sadakat ve tarafsızlık ödevi nedir, amir durumundaki memurun sorumlulukları nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

657'ye göre memur Anayasa ve kanunlara sadakatle bağlıdır ve asli memurluğa atandıktan sonra en geç bir ay içinde yemin eder (m.6). Siyasi partiye üye olamaz, görevde ayrım yapamaz, siyasi ve ideolojik beyanda bulunamaz (m.7). Hizmet içinde ve dışında itibar ve güvene layık davranır (m.8). Amir, işleri yapmak ve yaptırmakla, maiyetini yetiştirmek ve denetlemekle sorumludur; hediyesini alamaz, borç isteyemez (m.10).

Sadakat, tarafsızlık, davranış (m.6–10)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

657'ye göre memurlara hangi yasaklar uygulanır, öğretmene okul müdürlüğü nasıl ikinci görev olarak verilir?

Kısa cevap: 657'ye göre memur hizmeti aksatan toplu eyleme katılamaz (m.26), greve karar veremez ve katılamaz (m.27), tacir veya esnaf sayılmasını gerektiren işi yapamaz (m.28), hediye isteyemez ve menfaat için hediye alamaz (m.29), denetimindeki teşebbüsten menfaat sağlayamaz (m.30). Öğretmenlere okul müdürlüğü, başyardımcılığı ve yardımcılığı ikinci görev olarak verilir (m.88); öğretmenlerin idari görevi tek görev sınırına girmez (m.90).

Bir öğretmen, eşinin açtığı kırtasiye dükkânında akşamları kasaya geçmek ister; bunun mümkün olup olmadığını 657'nin 28. maddesi, ne bildirmesi gerektiğini aynı maddenin son fıkrası söyler.

Yasaklar (m.26–30)
MaddeYasakAyrıntı ve istisna
m.26Toplu eylemHizmeti aksatacak biçimde kasıtlı olarak birlikte çekilmek, göreve gelmemek ya da gelip işi yavaşlatmak yasak
m.27GrevGreve karar vermek, tertiplemek, ilan etmek, propagandasını yapmak; greve katılmak, desteklemek, teşvik etmek yasak
m.28TicaretTacir ya da esnaf sayılmak, kollektif ortak ya da komandite ortak olmak, büro açmak, özel iş yerinde ya da vakıf üniversitesinde çalışmak yasak. İstisna: üyesi olunan kooperatifin yönetim kurulu. Eşin yasak faaliyeti 15 gün içinde bildirilir
m.29Hediye ve menfaatHediye istemek, menfaat amacıyla hediye kabul etmek, iş sahibinden borç almak yasak; kapsamı Etik Kurulu belirler
m.30Denetimdeki teşebbüsten menfaatDenetimi altındaki ya da kurumuyla ilgisi olan bir teşebbüsten, doğrudan veya aracıyla, hangi ad altında olursa olsun menfaat sağlamak yasak
Tam liste: 28 ve 29. maddelerdeki yasaklar ve istisnalar

m.28 yasakları: Türk Ticaret Kanunu'na göre tacir ya da esnaf sayılmayı gerektiren faaliyet; ticaret ve sanayi kuruluşlarında görev almak; ticari temsilci ya da ticari vekil olmak; kollektif şirkette ortak, komandit şirkette komandite ortak olmak; meslekî ya da serbest meslek faaliyeti için ofis, büro, muayenehane açmak; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumunda çalışmak.

m.28 istisnaları: görevli olunan kurumun iştiraklerinde kurumu temsilen alınan görevler; üyesi olunan yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulan yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri; özel kanunlarda belirtilen görevler. Bildirim yükümlülüğü eş ile reşit olmayan ya da kısıtlı (mahcur) çocuğun yasak faaliyetini kapsar.

m.29: doğrudan ya da aracı eliyle hediye istemek, görev sırasında olmasa bile menfaat amacıyla hediye kabul etmek, iş sahibinden borç para istemek ve almak yasaktır. Kamu Görevlileri Etik Kurulu hediye yasağının kapsamını belirler; en az genel müdür ya da eşiti düzeydeki görevlilerden aldıkları hediyelerin listesini gerektiğinde her takvim yılı sonunda isteyebilir.

Ticaret yasağının mantığı

28. madde memurun zamanını ve tarafsızlığını korur: ticaretin içindeki bir memur, hem işine tam zaman ayıramaz hem de kurumunun işlerinde kendi çıkarını gözetme riskine girer. Bu yüzden yasak, şirkette sınırsız sorumluluk doğuran ortaklıklara (kollektif ortaklık, komandite ortaklık) ve fiilen ticaret yapmaya yöneliktir. Eşin ticaret yapması memura yasak değildir, ama memur bunu bildirmekle yükümlüdür; yukarıdaki öğretmenin dükkânda kasaya geçmesi ise kendi adına ticari faaliyettir ve yasağın içindedir.

İkinci görev: okul yöneticiliği nereden gelir?

87. madde memura sayılan iktisadi kurum ve bankalarda ikinci görev verilmesini ve oralardan para ödenmesini yasaklar. 88. madde ise hangi ikinci görevlerin verilebileceğini sayar; (d) bendine göre öğretmenlere okul ve enstitü müdürlüğü, başyardımcılığı ve yardımcılığı görevleri ikinci görev olarak yaptırılabilir. Yani okul müdürünün asıl kadrosu öğretmenliktir, yöneticilik bu kadronun üzerine verilen görevdir. 89. maddeye göre öğretmen ya da öğretim üyesi bulunmayan hâllerde öğretmenlere, diğer memurlara veya açıktan atanacaklara ücretle ek ders görevi verilebilir. 90. madde sınırı koyar: memura vekâlet, ikinci görev veya ders görevinden ancak biri verilebilir; ama öğretmenlerin idari görevi bu hükmün dışındadır. Bu yüzden okul müdürü yöneticilik yaparken ders de okutabilir.

Akılda kalsın: Beş yasak: toplu eylem, grev, ticaret, hediye, denetimdeki teşebbüs. Ticarette kilit: kollektif ortak, komandite ortak olunmaz; eşin faaliyeti 15 günde bildirilir. Okul yöneticiliği = öğretmene ikinci görev (m.88/d); tek görev kuralı öğretmenin idari görevine uygulanmaz (m.90).
Sınavda

Nasıl sorulurBir memurun ek faaliyeti verilir ve 657'ye göre yapıp yapamayacağı sorulur; ya da okul yöneticiliğinin hukuki niteliği.

TuzakKooperatif yönetim kurulu üyeliğini ticaret yasağına sokmaktır; üyesi olunan yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinde yönetim görevi istisnadır. İkinci tuzak, okul müdürünün ders okutamayacağını sanmaktır; öğretmenlerin idari görevi “tek görev” sınırının dışındadır.

Karışan sayılar ve terimler

Ödev, hak ve yasaklarda birbirine karışan sayılar ve makamlar (657)
Sayı ya da makamNeyin?Karıştırılan
3 ilke · 4 harf, 3'ü yürürlükte · 12 sınıfSınıflandırma, kariyer, liyakat (m.3) · A, B, D (m.4) · hizmet sınıfları (m.36)Tarafsızlığı ilke saymak; 4/C'yi yürürlükte sanmak
1 ayYemin: asli memurluğa atandıktan sonra en geç (m.6)“Göreve başlarken” ya da adaylıkta
Yazılı yenilemeAykırı emri yapmak için amirin ısrarı (m.11)Sözlü ısrar yeter sanmak
Aylığın yarısı · rayiç bedelKüçük zarar ölçüsü: en alt derece 1. kademe brüt aylığın yarısı · idareye verilen zararın ölçüsü (m.12)Satın alma bedeli
Bakanın yetkilisi, ilde valiBasına bilgi (m.15) · iftirada savcılıktan dava isteme: merkezde en büyük amir, ilde vali (m.25)İl millî eğitim müdürü
Bakanın yazılı izniGizli bilgiyi açıklama; görevden ayrılınca da (m.31)Valinin izni; emeklilikte biter sanmak
15 günEşin ya da reşit olmayan çocuğun yasak faaliyetini bildirme (m.28)“30 gün”; eşin ticaretini yasak sanmak
Ancak biriVekâlet, ikinci görev, ders görevi (m.90); öğretmenin idari görevi hariçOkul müdürünün ders okutamayacağı

⇄Bilgi eşleştirme davranış → yasak

?Soru çöz

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi bir Devlet memuru için yasak değildir?

✓ B. 28. madde, memurun üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeliklerini yasağın dışında tutar. A sınırsız sorumlu ortaklıktır ve açıkça yasaktır; C büro açarak serbest meslek icrası yasaktır; D vakıf yükseköğretim kurumunda çalışma da maddede sayılan yasaklardandır.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir CBK hükmü ile aynı konuyu düzenleyen bir kanun hükmü birbirinden farklıdır. Anayasa'ya göre bu durumda ne yapılır?

✓ B. 104. maddeye göre CBK ile kanunda farklı hükümler bulunursa kanun uygulanır. A genel “sonraki kanun” kuralıyla karıştırır; Anayasa burada tarihe bakmaz. C hiyerarşiyi tersine çevirir; D Anayasa'da böyle bir askı hâli yoktur, kural doğrudan kanunun uygulanmasıdır.Kaynak: Anayasa · Cumhurbaşkanı, CBK ve yönetmelik (m.104, 106, 124)

?Soru 2

Bir siyasi derneğin hafta sonu okul spor salonunda üyelerine yönelik bir toplantı yapma talebini okul müdürü reddetmiştir. Müdürün bu kararı Anayasa'nın aşağıdaki hükümlerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

✓ A. Okul binası eğitim dışı faaliyete açılamaz; 42. madde kurumda yürütülecek faaliyetleri dörtle sınırlar. B Devletin burs görevidir, salon kullanımıyla ilgisi yoktur; C özel okulların esasını düzenler; D din kültürü dersinin zorunluluğudur ve 24. maddededir.Kaynak: Anayasa · Eğitim hakkı ve ödevi (m.42, 24, 58)

?Soru 3

Emekli olan bir şube müdürüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri 657 sayılı Kanun'a göre doğrudur?

I. Görevi sırasında öğrendiği gizli bilgiyi ancak yetkili bakanın yazılı izniyle açıklayabilir.
II. Görevi bitince elindeki resmî belgeleri iade etmekle yükümlüdür; vefat ederse bu yükümlülük mirasçılarına geçer.
III. Görevdeyken ildeki bir olay hakkında basına bilgi vermek gerekseydi, bu yetki valide ya da valinin yetkili kılacağı görevlide olurdu.

✓ D. Üçü de doğrudur. I: gizli bilgi yasağı görevden ayrılınca bitmez, açıklama yetkili bakanın yazılı iznine bağlıdır (m.31). II: resmî belge ve gereçlerin iadesi mirasçılara da şamildir (m.16). III: ilde basına bilgiyi vali ya da onun yetkili kılacağı görevli verir (m.15). A, II ve III'ü eksik bırakır; C, ildeki basın yetkisinin valide olduğunu atlar; B yalnız basın kuralını alır, gizli bilgi ve iade kuralını unutur.Kaynak: bu sayfa · Mal bildirimi, basın, belge, gizli bilgi (m.14–16, 31)

?Soru 4

657 sayılı Kanun'a göre aşağıdakilerden hangisi bir Devlet memuru için yasak değildir?

✓ B. 28. madde, memurun üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyeliklerini yasağın dışında tutar. A sınırsız sorumlu ortaklıktır ve açıkça yasaktır; C büro açarak serbest meslek icrası yasaktır; D vakıf yükseköğretim kurumunda çalışma da maddede sayılan yasaklardandır.Kaynak: bu sayfa · Yasaklar ve ikinci görev (m.26–30, 87–90)

?Soru 5

Anayasa'nın 125. maddesine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. İdari işlemlere karşı dava süresi yazılı bildirim tarihinden başlar.
II. İdari yargı, işlemin yerindeliğini de denetleyebilir.
III. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması tek başına yürütmenin durdurulması için yeterlidir.

✓ D. Yalnız I doğrudur: süre yazılı bildirimle başlar. II yanlıştır, yargı hukuka uygunlukla sınırlıdır, yerindelik idarenin takdiridir; III yanlıştır, açık hukuka aykırılık ancak telafisi güç veya imkânsız zararla birlikte yürütmeyi durdurur. A ve C yerindeliği, B ve C tek şartı doğru sayar.Kaynak: Anayasa · İdareye karşı yargı yolu (m.125)

?Soru 6

Anayasa'ya göre mahallî idarelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. 127. madde bu geçici tedbiri İçişleri Bakanına verir. B hiyerarşiyi vesayetle karıştırır; merkezin yetkisi kanunla sınırlı idari vesayettir. C birlik kurma Cumhurbaşkanının iznine bağlıdır; D karar organları seçmenlerce seçilir, atama merkezî idarenin yöntemidir.Kaynak: Anayasa · İdarenin bütünlüğü ve kuruluşu (m.123–127)

?Soru 7

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Sözleşmeli personel, işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir ve disiplininde memurların tabi olduğu hükümler uygulanır.
II. İşçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz.
III. Kurumlar bugün geçici personel fıkrasına dayanarak yeni personel istihdam edebilir.

✓ D. I sözleşmelinin tanımındaki “işçi sayılmayan” ifadesi ve 2023'te eklenen disiplin hükmüdür; II işçi fıkrasının son cümlesidir. III yanlıştır: geçici personeli düzenleyen (C) fıkrası 2017'de yürürlükten kalktı, bu yolla istihdam yapılamaz. A II'yi eksik bırakır; B ve C metinde adı geçtiği için 4/C'yi yürürlükte sayar.Kaynak: bu sayfa · İstihdam şekilleri ve hizmet sınıfları (m.4, 5, 36)

?Soru 8

Anayasa'nın 74. maddesine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Dilekçe hakkı yetkili makamlara ve TBMM'ye yazı ile kullanılır.
II. Bilgi edinme hakkı yalnız Türk vatandaşlarına tanınmıştır.
III. Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir.

✓ D. I dilekçenin biçimini ve muhatabını doğru verir; III Kamu Denetçiliği Kurumu TBMM Başkanlığına bağlı olduğu için başdenetçiyi de TBMM seçer. II yanlıştır: bilgi edinme 2010'da “herkes” için eklenmiştir; vatandaşla sınırlı olan dilekçedir, o da ikamet eden yabancıya karşılıklılıkla açıktır. Bu yüzden A ve C eksik ya da yanlış öncül içerir, B yalnız yanlış öncülü seçer.Kaynak: Anayasa · Kamu hizmeti, dilekçe, bilgi edinme (m.70–74)

?Soru 9

Bir veli, öğretmenin görevini yaparken kusuruyla çocuğuna zarar verdiğini düşünmekte ve tazminat davası açmak istemektedir. Anayasa'ya göre veli davayı kime karşı açmalıdır?

✓ C. 129. madde yetki kullanırken işlenen kusurdan doğan davanın ancak idare aleyhine açılabileceğini, idarenin memura rücu hakkının saklı olduğunu söyler. A memuru doğrudan davalı yapar, Anayasa bunu engeller; B birlikte dava yolunu Anayasa öngörmez; D okul müdürü de bir kamu görevlisidir, davalı yine idaredir.Kaynak: Anayasa · Memurlar ve kanunsuz emir (m.128, 129, 137)

?Soru 10

Anayasa'nın 4. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi değiştirilemeyecek ve değiştirilmesi teklif edilemeyecek hükümler arasında yer almaz?

✓ C. Refah ve mutluluk 5. maddedeki temel amaç ve görevlerdendir; 4. madde 5. maddeyi korumaz. A ve B 3. maddenin unsurlarıdır, bayrak ve başkent gibi bütün unsurlar korunur; D Cumhuriyetin niteliklerini sayan 2. maddededir, o da korunur.Kaynak: Anayasa · Temel ilkeler ve eşitlik (m.1–11)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?MEB Mevzuatı soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →