222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu: zorunlu ilköğretimin tanımı ve çağı
MEB Mevzuatı · Millî eğitim mevzuatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnayasa'da eğitimle ilgili hangi maddeler vardır, okul yöneticisi 42. maddeden ne sonuç çıkarır?Bağlantılı konudan (Anayasa). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasa'nın 42. maddesi eğitimi hem hak hem ödev sayar: kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz, ilköğretim zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır, eğitim Devletin gözetim ve denetimi altında yürür. Eğitim kurumlarında yalnız eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme faaliyetleri yapılır. Din kültürü ve ahlak öğretiminin zorunlu ders oluşu 24. maddede, gençliğin korunması 58. maddededir.
Eğitim hakkı ve ödevi (m.42, 24, 58)
✎Konu anlatımı
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'na göre mecburi ilköğretim çağı kaç yaştır, ilköğretim nerede parasızdır?
Kısa cevap: 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu (1961) ilköğretimi bütün Türklerin bedenî, zihnî ve ahlakî gelişmesine hizmet eden temel eğitim olarak tanımlar. İlköğretim kız ve erkek bütün çocuklar için mecburi, Devlet okullarında parasızdır. Mecburi çağ 6–14 yaştır; o yılın 31 Aralık'ında 72 ayını dolduran çocuk birinci sınıfa kaydedilir. İlköğretim dört yıl ilkokul ve dört yıl ortaokuldur.Eylül başında okul müdürünün masasına gelen ilk liste, o yıl birinci sınıfa yazılması gereken çocukların listesidir; listeyi kimin hazırlayacağını ve kimin kaydedileceğini 222 sayılı Kanun söyler.
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu 5 Ocak 1961'de kabul edildi, 12 Ocak 1961'de yayımlandı; yani 1739'dan on iki yıl yaşlıdır. 1739 sayılı Kanun sayfasında gördük: o kanun sistemin amaç, ilke ve iskeletini çizer. 222 ise zorunlu ilköğretimin sahadaki işleyişini anlatır: çocuk nasıl tespit edilir, kim kaydettirir, devam etmezse kim ne yapar, okulun parası nereden gelir. EKYS ve GYS'de 222'den gelen soruların çoğu bu “kim, kaç gün, hangi ceza” sorularıdır.
İlk yedi madde
Kanun ilköğretimi kadın erkek bütün Türklerin millî amaçlara uygun bedenî, zihnî ve ahlakî gelişmesine hizmet eden temel eğitim ve öğretim olarak tanımlar (m.1). İlköğretim öğrenim çağındaki kız ve erkek çocuklar için mecburi, Devlet okullarında parasızdır (m.2). Mecburi çağ 6–14 yaş grubudur; ilkokul birinci sınıfa o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocuk kaydedilir; erken başlama ve kaydı erteleme yönetmelikle düzenlenir (m.3). Türk vatandaşı çocuklar ilköğrenimlerini resmî ya da özel Türk ilköğretim okullarında yapmakla yükümlüdür (m.4). Yurt dışında bulunduğu, oturduğu yerde okul olmadığı ya da sağlığı el vermediği için okula devam edemeyip özel olarak öğrenim gören çocuk, sınavla yaşına uygun sınıfa ya da mezuniyet sınavına alınır (m.5). İlköğretim dört yıl süreli zorunlu ilkokul ile dört yıl süreli zorunlu ortaokuldan oluşur (m.7).
| Metin | Ne söyler? |
|---|---|
| Anayasa m.42 | İlköğretim bütün vatandaşlar için zorunlu, Devlet okullarında parasız; kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz |
| 222 m.2–3, m.7 | Mecburi ve Devlet okulunda parasız; 6–14 yaş; 31 Aralık'ta 72 ay; dört yıl ilkokul + dört yıl ortaokul |
| 1739 m.22, m.26 | Aynı çağ ve kayıt kuralı; ortaöğretim de dört yıllık zorunlu eğitim |
Tabloda bir ayrıntı göze çarpar: 222 yalnız ilköğretimi düzenler. On iki yıllık zorunlu eğitimin son dört yılı, yani zorunlu ortaöğretim, 1739'un 26. maddesindedir. Çağ ve kayıt cümlesi ise 2019'da (7180 sayılı Kanun) iki kanunda aynı anda değiştirildi; bu yüzden 1739 m.22 ile 222 m.3 kelimesi kelimesine aynıdır.
Ek bilgi: eski metinde geçen unvanlar
Kanunun eski metninde geçen “ilköğretim müdürü” deyimi 1983'te ek 1. maddeyle “ilçe eğitim müdürü”, “öğretmenevi” deyimi “öğretmen lojmanı” olarak değiştirildi. Kanunun pek çok maddesi (ilköğretim kurulları, eski teşkilat maddeleri) 1983'te 2917 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırıldı; sınav yalnız yürürlükteki maddeleri sorar.
Nasıl sorulurKayıt yaşı ve zorunluluk doğru-yanlış biçiminde gelir.
Tuzakİlköğretimin bütün okullarda parasız olduğunu söylemektir; parasızlık Devlet okulları içindir. İkinci tuzak, 72 ayın eylül ayına göre hesaplandığını sanmaktır; ölçü o yılın 31 Aralık'ıdır. Üçüncüsü, Türk vatandaşı çocuğun ilköğrenimini yabancı okulda yapabileceğini söylemektir; kanun resmî ya da özel Türk okulunu ister. Payı: 222, EKYS'de %20'lik Mevzuat alanının on metninden biridir; GYS şube müdürü yazılısında 60 sorunun 4'ü bu kanundan gelir.
Sınavda işaretleeski kaynaklarda kayıt ölçüsü 66 ay olarak geçebilir; güncel metin 72 aydır.
⇄Bilgi eşleştirme hüküm → yer
?Soru çöz
222 sayılı Kanun'a göre 2026–2027 eğitim-öğretim yılında ilkokul birinci sınıfa kaydı yapılacak çocuk için esas alınan ölçüt hangisidir?