Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri: antlaşma, örf ve adet, devlet ve tanınma

Uluslararası hukukun nereden doğduğunu, bir antlaşmanın nasıl yapılıp nasıl sona erdiğini ve kimlerin bu hukukun kişisi olduğunu resmî metinlerin madde numaralarıyla öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ULUSLARARASI HUKUK · KAVRAM

Uluslararası hukuk nedir, neden bağlar? Monizm, düalizm ve Anayasa m.90

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaRealizmin temel varsayımları nelerdir? Morgenthau'nun siyasal realizm ilkeleri neyi savunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler kuramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Realizme göre uluslararası siyasetin temel aktörü devlettir; devletin üstünde bir otorite olmadığı için (anarşi) her devlet önce varlığını ve güvenliğini düşünür. Klasik realistler savaşın kökünü güç isteyen insan doğasında arar. Morgenthau (1948) ulusal çıkarı güç cinsinden tanımlar; ahlakı ve uluslararası hukuku devlet davranışının belirleyicisi saymaz.

Klasik realizm: Thukydides'ten Morgenthau'ya

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası hukuk nedir, bağlayıcılığı nereden gelir? Monizm ve düalizm nedir, Türkiye'de milletlerarası antlaşmalar iç hukukta hangi değerdedir?

Kısa cevap: Uluslararası hukuk, başta devletler olmak üzere uluslararası toplumun süjeleri arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallardır. Bağlayıcılığını iradeciler devletlerin rızasına, nesnelciler devlet iradesinin üstündeki bir norma dayandırır. Düalizm iç hukukla uluslararası hukuku ayrı düzenler, monizm tek düzen sayar. Türkiye'de usulüne göre yürürlüğe konmuş antlaşmalar kanun hükmündedir (Anayasa m.90).

Bir Türk mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile bir kanunun aynı konuda farklı şey söylediğini fark eder. Hangisini uygulayacak, ve bu sözleşme Türkiye'yi zaten neden bağlıyor?

İç hukukta kural koyan bir yasama organı, onu uygulatan bir yürütme ve uyuşmazlığı zorunlu olarak çözen mahkemeler vardır. Uluslararası toplumda bunların hiçbiri merkezî biçimde bulunmaz: kuralları büyük ölçüde muhatapları, yani devletler kendileri yapar; yargı yetkisi rızaya bağlıdır. Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz realistlerin uluslararası hukuka kuşkuyla bakması bu yüzdendir. Yine de devletlerin büyük çoğunluğu kuralların büyük çoğunluğuna çoğu zaman uyar; çünkü karşılıklılık, itibar ve işbirliği ihtiyacı güçlü bir yaptırım işlevi görür.

Bağlayıcılık nereden gelir?

  • Doğal hukuk: Kurallar insan aklından ve adalet fikrinden doğar. Uluslararası hukukun kurucusu sayılan Hugo Grotius “Savaş ve Barış Hukuku” (1625) eserinde bu çizgiden yola çıkar.
  • İradecilik (pozitivizm): Devlet ancak kendi iradesiyle bağlanır. Georg Jellinek'e göre devlet kendi kendini sınırlar; Heinrich Triepel'e göre bağlayıcılık devletlerin ortak iradesinden doğar.
  • Nesnelcilik: Bağlayıcılık devlet iradesinin üstünde bir kaynaktan gelir. Normativist okulda (Kelsen) her kural geçerliliğini bir üst normdan alır ve zincirin tepesinde bir temel norm bulunur; uluslararası hukukta bu temel norm ahde vefa (pacta sunt servanda) olarak gösterilir. Sosyolojik okul (Georges Scelle) bağlayıcılığı toplumsal dayanışma ihtiyacına bağlar.

İki hukuk düzeni nasıl ilişkilenir?

Düalizme (Triepel, Anzilotti) göre iç hukuk ile uluslararası hukuk kaynakları, süjeleri ve konuları farklı iki ayrı düzendir; uluslararası kuralın iç hukukta uygulanması için iç hukuka “dönüştürülmesi” gerekir. Monizme göre ise tek bir hukuk düzeni vardır; Kelsen'in de içinde bulunduğu ağırlıklı monist görüş çatışmada uluslararası hukukun üstün geldiğini savunur. Uygulamada devletler iki ucun arasında durur.

Türkiye'nin cevabı Anayasa'dadır. Antlaşmanın onaylanması TBMM'nin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır (m.90/1); onaylayan ve yayımlayan Cumhurbaşkanıdır (m.104). Usulüne göre yürürlüğe konmuş antlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar için Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine gidilemez. 2004'te eklenen cümleyle, temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir antlaşma ile kanun çatışırsa antlaşma hükmü esas alınır (m.90/5). Bu düzenin iç hukuktaki yerini Vatandaşlık serisindeki Hukukun kaynakları ve dalları sayfasında normlar hiyerarşisi içinde görmüştün.

Akılda kalsın: İrade mi, üst norm mu? Jellinek ve Triepel irade der (iradeci), Kelsen üst norm (normativist), Scelle toplum (sosyolojik), Grotius akıl (doğal hukuk). Türkiye'de antlaşma = kanun hükmünde; temel hak antlaşması kanunla çatışırsa antlaşma kazanır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okulun görüşü özetlenir ve kuramcısı sorulur (Kelsen'e göre temel kural); ya da Anayasa m.90 üzerinden bir antlaşmanın iç hukuktaki değeri istenir.

TuzakAnayasa m.90/5'teki öncelik kuralını bütün antlaşmalara genellemek; öncelik yalnız temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalar içindir, diğerleri kanunla eş değerdedir. İkinci tuzak, Triepel'i monist sanmaktır; o düalizmin kurucusudur.

⇄Bilgi eşleştirme kuramcı ve görüşü

?Soru çöz

Türkiye'nin usulüne göre yürürlüğe koyduğu bir insan hakları sözleşmesi ile sonradan çıkarılan bir kanun, aynı konuda farklı hükümler içermektedir. Önündeki davada bu çatışmayla karşılaşan mahkemenin Anayasa'ya göre yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşma ile kanun çatışırsa antlaşma hükmü esas alınır (m.90/5). A sonraki kanun kuralı bu özel öncelik karşısında işlemez; C antlaşmalar için Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla AYM'ye gidilemez; D Anayasa çatışmayı mahkemenin uygulayacağı bir kuralla çözmüştür.
ULUSLARARASI HUKUK · KAYNAK

Uluslararası hukukun kaynakları: UAD Statüsü m.38 ve ötesi

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Uluslararası hukukun kaynakları nelerdir? UAD Statüsü'nün 38. maddesi hangi kaynakları sayar, asli ve yardımcı kaynak farkı nedir?

Kısa cevap: UAD Statüsü m.38'e göre Divan uyuşmazlığı uluslararası sözleşmeler, uluslararası örf ve adet ve uygar uluslarca tanınan hukukun genel ilkeleriyle çözer; yargı kararları ve en yetkin yazarların öğretileri yardımcı araçtır. Taraflar isterse hakkaniyetle karar verebilir. Tek taraflı işlemler ve bağlayıcı örgüt kararları da kaynaktır.

UAD'nin önüne bir sınır uyuşmazlığı geldi. Yargıçlar kararı hangi kurallara dayanarak yazacak?

Uluslararası hukukta kaynakları sayan bir anayasa ya da kanun yoktur; bu işi uygulamada UAD Statüsü'nün 38. maddesi görür. Hemen hemen aynı metin, 1920'de kabul edilen Uluslararası Daimî Adalet Divanı (UDAD) Statüsü'nde de vardı.

UAD Statüsü m.38'in yapısı
BentKaynakNiteliği
m.38/1-aTarafların açıkça tanıdığı kuralları koyan genel ya da özel uluslararası sözleşmelerAsli
m.38/1-bHukuk olarak kabul edilmiş genel bir uygulamanın kanıtı olarak uluslararası örf ve adetAsli
m.38/1-cUygar uluslarca tanınan hukukun genel ilkeleriAsli
m.38/1-dm.59 saklı kalmak üzere yargı kararları ve en yetkin yazarların öğretileriYardımcı araç
m.38/2Taraflar kabul ederse hakkaniyete göre (ex aequo et bono) kararRızaya bağlı yetki

Sıralama bir hiyerarşi mi?

Hayır. Sıra yargıcın izlediği mantıksal yolu gösterir; a, b ve c arasında biçimsel üstlük yoktur. Çatışmada özel kural genele, sonraki kural öncekine üstün gelir. İki istisna gerçek bir üstlük yaratır: emredici kurallar (jus cogens) her kuralın üstündedir; BM Şartı m.103'e göre de üyelerin Şart'tan doğan yükümlülükleri başka bir antlaşmadan doğanlarla çatışırsa Şart'tan doğanlar üstün gelir.

Genel ilkeler ve yardımcı araçlar

Hukukun genel ilkeleri, büyük hukuk sistemlerinde ortak bulunan ve boşluğu dolduran ilkelerdir: iyi niyet, hakkın kötüye kullanılması yasağı, kesin hüküm, kendi davranışıyla çelişememe (estoppel), verilen zararın giderilmesi. Yargı kararları ise iç hukuktaki gibi emsal bağlayıcılığı taşımaz: Statü m.59'a göre Divan kararı yalnız taraflar arasında ve o dava bakımından bağlayıcıdır.

m.38'in saymadığı kaynaklar

  • Tek taraflı işlemler: Tanıma, protesto, feragat, vaat; bağlanma niyetiyle yapılan açık beyan devleti bağlayabilir (UDAD, Doğu Grönland 1933; UAD, Nükleer Denemeler 1974).
  • Uluslararası örgüt kararları: Güvenlik Konseyi kararları üyeleri bağlar (BM Şartı m.25); Genel Kurul kararları kural olarak tavsiyedir.
Akılda kalsın: m.38 = 3 asli (sözleşme, örf, genel ilke) + 2 yardımcı (karar, öğreti) + hakkaniyet (rıza şart). Kaynaklar arasında sıra var ama hiyerarşi yok; gerçek üstlük yalnız jus cogens ve BM Şartı m.103'te.
Sınavda

Nasıl sorulurStatü m.38'de hangisinin yardımcı kaynak olduğu ya da sayılmadığı, Divan'ın hangi koşulda hakkaniyete göre karar verebileceği sorulur.

TuzakYargı kararlarını asli kaynak ya da bütün devletler için bağlayıcı sanmak. İkinci tuzak, Genel Kurul kararlarını bağlayıcı saymak.

Sınavda işaretleTek taraflı işlemler ve örgüt kararları m.38'de yoktur ama kaynaktır.

✎Boşluk doldurma m.38, m.59, m.103

Taraflar kabul ederse UAD uyuşmazlığı çözebilir. Statü m.59'a göre Divan kararı yalnız ve o dava bakımından bağlayıcıdır. BM Şartı m.103'e göre Şart yükümlülükleri başka bir antlaşmadan doğanlarla çatışırsa Şart yükümlülükleri .

hakkaniyete göretaraflar arasındaüstün gelirbütün devletler içinemsal olarakaskıya alınır

?Soru çöz

UAD önündeki bir davada X devleti, Divan'ın daha önce Y ile Z arasında verdiği kararın kendisini de bağladığını ileri sürmektedir. UAD Statüsü'ne göre bu iddiayla ilgili hangisi doğrudur?

✓ D. m.59 kararın bağlayıcılığını taraflarla ve davayla sınırlar; m.38/1-d yargı kararlarını yardımcı araç sayar. A kararları asli kaynak sanır, oysa onlar d bendindedir; B iç hukuktaki emsal anlayışını uluslararası yargıya taşır; C hakkaniyet yetkisini önceki kararlarla karıştırır.
ULUSLARARASI HUKUK · KAYNAK

Örf ve adet hukuku ve emredici kurallar: Lotus'tan Barcelona Traction'a

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Uluslararası örf ve adet hukuku nasıl oluşur? Maddi ve manevi unsur, ısrarlı itirazcı, jus cogens ve erga omnes ne demektir?

Kısa cevap: Uluslararası örf ve adet iki unsurla doğar: devletlerin yaygın, tutarlı ve süreklilik gösteren uygulaması (maddi unsur) ve bu uygulamanın hukuken zorunlu olduğu inancı (manevi unsur, opinio juris). Oluşurken ısrarla itiraz eden devleti bağlamaz. Emredici kurallar (jus cogens) hiçbir antlaşmayla aşılamaz; erga omnes yükümlülükler bütün uluslararası topluma karşıdır.

1926'da Ege'de Fransız bandıralı Lotus vapuru Türk kömür gemisi Bozkurt'a çarptı, Türk denizciler öldü. Türkiye Fransız subayı yargılayınca Fransa “buna yetkin yok” dedi. Kim haklıydı?

Elçilerin dokunulmazlığı, açık denizde serbest seyrüsefer gibi kurallar yüzyıllarca devletlerin davranışından doğdu, antlaşmalara sonradan yazıldı. Davranışın hukuka dönüşmesi için iki unsur gerekir.

  • Maddi unsur (uygulama): Devletlerin yaygın, tutarlı ve tekdüze davranışı. Belirli bir süre şartı yoktur; uygulama yoğun ve temsilî ise kısa sürede de kural doğabilir.
  • Manevi unsur (opinio juris): Devletlerin bu davranışı nezaket ya da çıkar gereği değil, hukuken zorunlu olduğu inancıyla sürdürmesi. Yalnız nezaketten yapılan tekrar (ör. diplomatik törenler) uluslararası nezaket kuralı olur, hukuk kuralı değil.

Divan kararlarından dört ders

Lotus Davası'nda (UDAD, 1927) Divan, Türkiye'nin yargılama yaparak uluslararası hukuku ihlal etmediğine karar verdi: devletlerin bağımsızlığına getirilen sınırlamalar varsayılamaz, bir yasağı ileri süren onu kanıtlamalıdır. Sığınma Hakkı Davası'nda (Kolombiya–Peru, 1950) Divan, bölgesel bir örf ve adet kuralını ileri süren tarafın o kuralın varlığını ve karşı tarafı bağladığını kanıtlaması gerektiğini söyledi. İngiliz–Norveç Balıkçılık Davası'nda (1951) on millik körfez kuralına baştan beri itiraz eden Norveç'in bu kurala bağlı olmadığı belirtildi: ısrarlı itirazcı, kural oluşurken açıkça ve sürekli itiraz eden devlettir. Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı Davaları'nda (1969) Divan, bir antlaşma hükmünün örfe dönüşebileceğini ama bunun için ilgili devletlerin yaygın ve temsilî katılımı ile hukuki inancın gerektiğini açıkladı.

Emredici kurallar ve herkese karşı yükümlülükler

Bazı kurallar devletlerin anlaşmasıyla da değiştirilemez. 1969 Viyana Sözleşmesi m.53, emredici kuralı (jus cogens) devletlerin oluşturduğu uluslararası toplumun bütünü tarafından kabul edilen, aksine hiçbir sapmaya izin verilmeyen ve ancak aynı nitelikte yeni bir genel kuralla değiştirilebilen kural olarak tanımlar. Saldırı yasağı, soykırım, insanlığa karşı suçlar, kölelik, işkence ve ırk ayrımcılığı yasağı yaygın kabul gören örneklerdir. UAD Barcelona Traction (1970) kararında bazı yükümlülüklerin tek bir devlete değil, bütün uluslararası topluma karşı (erga omnes) olduğunu söyledi.

Karıştırılan üç kavram
Ne söyler?Sonucu
Jus cogensKuralın gücü: aksine anlaşma yapılamazÇatışan antlaşma batıldır (VS m.53, m.64)
Erga omnesYükümlülüğün muhatabı: bütün topluma karşıHer devletin uyulmasında hukuki yararı vardır
Israrlı itirazcıÖrfün kapsamı: oluşurken itiraz edeni bağlamazJus cogens'e karşı işlemez
Akılda kalsın: Örf = uygulama + inanç; biri eksikse ya alışkanlık (inanç yok) ya da yalnız bir görüş (uygulama yok). Lotus'un dersi “yasak kanıtlanmalı”, Norveç'in dersi “erken ve ısrarlı itiraz korur”.
Sınavda

Nasıl sorulurÖrf ve adetin unsurları öncüllerle verilir; ya da bir dava adı verilip ilkesi istenir.

TuzakBelirli bir süre geçmesini örfün şartı saymak; şart olan uygulamanın yaygınlığı ve tutarlılığıdır. İkinci tuzak, ısrarlı itirazcının sonradan, kural oluştuktan sonra itiraz ederek de kurtulabileceğini sanmaktır; itiraz kural oluşurken yapılmalıdır.

Sınavda işaretleLotus Davası Türkiye ile Fransa arasındadır ve Türkiye lehine sonuçlanmıştır.

⇄Bilgi eşleştirme dava ve ilkesi

?Soru çöz

I. Kural, devletlerin yaygın ve tutarlı uygulamasıyla oluşur.
II. Devletler bu uygulamayı hukuken zorunlu olduğu inancıyla sürdürür.
III. Kural, oluşumu sırasında ona açıkça ve sürekli itiraz etmiş devleti de bağlar.
Uluslararası örf ve adet hukukuyla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

✓ A. Örf ve adet maddi unsur (I) ile manevi unsurun (II) birleşmesiyle doğar. B manevi unsuru unutur, inanç olmadan tekrar yalnız nezaket kuralıdır; C ve D III'ü doğru sayar, oysa ısrarlı itirazcı Norveç davasında görüldüğü gibi kurala bağlanmaz.
ULUSLARARASI HUKUK · ANTLAŞMA

Antlaşmalar hukuku I: antlaşma nasıl yapılır, çekince nasıl konur?

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ne göre antlaşma nedir, nasıl yapılır? Yetki belgesi, onay ve çekince ne demektir?

Kısa cevap: 1969 Viyana Sözleşmesi antlaşmayı devletler arasında yazılı olarak yapılan ve uluslararası hukuka tabi uluslararası anlaşma olarak tanımlar (m.2). Antlaşma müzakere, metnin kabulü, imza ve onayla kurulur; devlet başkanı, hükümet başkanı ve dışişleri bakanı yetki belgesi istemez (m.7). Çekince, antlaşma yasaklamıyor ve amacıyla bağdaşıyorsa konabilir (m.19).

Bir dışişleri bakanı yurt dışında bir antlaşmayı imzalayıp döner; gazeteler “antlaşma yürürlüğe girdi” diye yazar. Oysa Türkiye için daha birkaç adım vardır.

Antlaşmalar hukukunun temel metni 23 Mayıs 1969'da kabul edilen ve 27 Ocak 1980'de yürürlüğe giren Antlaşmalar Hukukuna İlişkin Viyana Sözleşmesidir. Türkiye bu sözleşmeye taraf değildir; ama kurallarının çoğu örf ve adet hukukunu yansıttığı için Türkiye'yi de bu yoldan bağlar. Sözleşmeye göre antlaşma (m.2/1-a) devletler arasında, yazılı olarak yapılan ve uluslararası hukuka tabi anlaşmadır; adı (antlaşma, sözleşme, protokol, şart, misak) ve kaç belgeden oluştuğu önemli değildir. Örgütlerin taraf olduğu antlaşmalar ayrı bir sözleşmenin (1986) konusudur.

Adım adım bir antlaşma

Uluslararası adımlar 1969 Viyana Sözleşmesi'nden, altın çerçeveli iç adımlar Türkiye Anayasası'ndandır.Görsel: Sınav Defteri

Müzakerede devleti temsil eden kişi yetki belgesi sunar. m.7'ye göre üç makam görevleri gereği belge göstermeden bütün antlaşma işlemlerinde devleti temsil eder: devlet başkanı, hükümet başkanı ve dışişleri bakanı. Diplomatik misyon şefi yalnız gönderen ve kabul eden devlet arasındaki antlaşmanın metnini kabul ederken belge istemez. Metin ikili antlaşmada oybirliğiyle, uluslararası bir konferansta ise aksine karar verilmedikçe hazır bulunan ve oy kullananların üçte iki çoğunluğuyla kabul edilir (m.9). Devletin bağlanma rızası imza, belge teatisi, onay, kabul, uygun bulma ya da katılmayla verilir (m.11). Onaya bağlı bir antlaşmayı imzalayan devlet, taraf olmama niyetini açıkça belli edinceye kadar antlaşmanın konu ve amacını boşa çıkaracak davranışlardan kaçınmalıdır (m.18).

Çekince

Çekince, devletin imza, onay ya da katılma sırasında antlaşmanın bazı hükümlerinin kendisine uygulanmasını dışlamak ya da değiştirmek için yaptığı tek taraflı açıklamadır (m.2/1-d). Antlaşma yasaklıyorsa, yalnız belirli çekincelere izin veriyorsa ya da çekince antlaşmanın konu ve amacıyla bağdaşmıyorsa konulamaz (m.19). Bir örgütün kurucu antlaşmasına konan çekince, aksine hüküm yoksa örgütün yetkili organının kabulünü gerektirir (m.20/3). Çekince bildirildikten sonra on iki ay içinde itiraz etmeyen devlet onu kabul etmiş sayılır (m.20/5). Çekince yazılı yapılır (m.23) ve antlaşma aksini öngörmedikçe, kabul edenlerin rızası aranmadan her zaman geri alınabilir (m.22).

Akılda kalsın: Yetki belgesi istemeyen üçlü: devlet başkanı, hükümet başkanı, dışişleri bakanı. Çekince yasakları: yasak, liste dışı, amaçla bağdaşmaz. Türkiye'de onay iki anahtarla açılır: TBMM kanunu + Cumhurbaşkanı onayı.
Sınavda

Nasıl sorulurÇekinceyle ilgili beş ifadeden yanlışı, yetki belgesi gerekmeyen makam ya da tescilin hangi BM organına yapıldığı sorulur (Sekreterlik).

TuzakÇekincenin geri alınması için kabul eden devletlerin rızasını şart sanmak; m.22 bunu aramaz. İkinci tuzak, tescili Güvenlik Konseyi'ne ya da Genel Kurul'a yapılıyor sanmak.

Sınavda işaretleTürkiye 1969 Viyana Sözleşmesi'ne taraf değildir ama örf ve adet yoluyla kurallarının çoğuyla bağlıdır.

↕Sıralama Türkiye'nin taraf olduğu bir antlaşma

  1. TBMM'nin onaylamayı bir kanunla uygun bulması
  2. Metnin kabulü ve parafe
  3. Yürürlüğe giren antlaşmanın BM Sekreterliğine tescili
  4. Yetki belgeli temsilcilerin müzakeresi
  5. Cumhurbaşkanının onayı ve onay belgesinin teatisi
  6. Onaya bağlı imza

?Soru çöz

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ne göre, antlaşmanın çekinceyi yasaklamadığı durumlarda çekinceyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. m.22'ye göre antlaşma aksini öngörmedikçe çekince her zaman ve kabul edenlerin rızası aranmadan geri alınabilir; ifade bunun tersini söylüyor. A m.19'daki amaçla bağdaşma şartıdır; B m.20/3'teki kurucu antlaşma kuralıdır; D m.23'teki yazılılık ve bildirim şartıdır.
ULUSLARARASI HUKUK · ANTLAŞMA

Antlaşmalar hukuku II: ahde vefa, yorum, geçersizlik ve sona erme

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ahde vefa ilkesi nedir? Antlaşmalar üçüncü devletleri bağlar mı, nasıl yorumlanır, hangi nedenlerle geçersiz olur ve sona erer?

Kısa cevap: Yürürlükteki antlaşma tarafları bağlar ve iyi niyetle uygulanır (ahde vefa, m.26); iç hukuk uymamanın gerekçesi olamaz (m.27). Antlaşma rızası olmadan üçüncü devlete hak ya da yükümlülük doğurmaz (m.34). Kuvvet tehdidi ve jus cogens'e aykırılık antlaşmayı kendiliğinden batıl kılar; esaslı ihlal, imkânsızlık ve koşulların temelden değişmesi sona erme nedenidir.

Bir hükümet, yeni çıkardığı bir kanunu gerekçe göstererek on yıllık bir ticaret antlaşmasının yükümlülüklerini uygulamayı durdurur. Karşı taraf neye dayanarak itiraz eder?

Bağlayıcılık, üçüncü devletler, yorum

Ahde vefa (pacta sunt servanda) antlaşmalar hukukunun temel taşıdır: yürürlükteki her antlaşma tarafları bağlar ve iyi niyetle uygulanmalıdır (m.26). Taraf, uymamasını kendi iç hukukunun hükümleriyle haklı gösteremez (m.27); antlaşma kural olarak geriye yürümez (m.28).

Antlaşma rızası olmadan üçüncü bir devlete ne hak ne yükümlülük doğurur (m.34). Üçüncü devlete yükümlülük ancak o devlet bunu yazılı ve açıkça kabul ederse doğar (m.35); hak tanınmışsa rızası, aksi belirtilmedikçe varsayılır (m.36). İstisna: bir bölgeye kalıcı statü veren objektif rejim antlaşmaları (tarafsızlaştırma, uluslararası su yolları) ve örfe dönüşen hükümler herkesi bağlayabilir. En çok gözetilen ulus kaydında ise taraflar, ileride başka bir devlete daha iyi bir muamele sağlarlarsa bunu birbirlerine de kendiliğinden uygulamayı üstlenir; böylece üçüncü devletlerle yapılan antlaşmaların etkisi taraflar arasına taşınır.

Yorumun genel kuralı m.31'dedir: antlaşma, terimlerine bağlamları içinde verilecek olağan anlama uygun olarak, konu ve amacı ışığında ve iyi niyetle yorumlanır; sonraki anlaşma ve uygulamalar da dikkate alınır. Hazırlık çalışmaları ve antlaşmanın yapıldığı koşullar yalnız tamamlayıcı araçtır (m.32).

Geçersizlik: nisbi ve mutlak

Geçersizlik nedenleri (1969 Viyana Sözleşmesi)
Nisbi (ilgili devlet ileri sürebilir)Mutlak (antlaşma kendiliğinden batıl)
m.46 Antlaşma yapma yetkisine ilişkin iç hukuk kuralının açık ve temel önemde ihlalim.51 Devlet temsilcisine zorlama
m.47 Temsilcinin yetkisine konmuş, önceden bildirilmiş özel sınırlamanın aşılmasım.52 BM Şartı'na aykırı kuvvet tehdidi ya da kullanımı ile devlete zorlama
m.48 Esaslı hata · m.49 Hile · m.50 Temsilcinin rüşvetle elde edilmesim.53 Yapıldığı anda jus cogens'e aykırılık

Devlet olguları öğrendikten sonra antlaşmayı açıkça ya da davranışıyla kabul ederse nisbi nedeni ileri sürme hakkı düşer (m.45); mutlak nedenlerde bu hak kaybı yoktur.

Sona erme ve askıya alma

  • Esaslı ihlal (m.60): İkili antlaşmada öteki taraf sona erdirebilir ya da askıya alabilir. İnsancıl nitelikteki antlaşmaların kişiyi koruyan hükümlerine bu kural uygulanmaz.
  • Sonradan ortaya çıkan imkânsızlık (m.61): Uygulama için zorunlu bir nesnenin kalıcı olarak yok olması; geçiciyse yalnız askıya alma.
  • Koşulların temelden değişmesi (m.62, rebus sic stantibus): Değişen koşul rızanın esaslı temeli olmalı ve yükümlülükleri kökten dönüştürmeli. Sınır çizen antlaşmalara ve değişikliği kendi ihlaliyle yaratan tarafa açık değildir.
  • Yeni emredici kural (m.64): Çatışan antlaşma geçersizleşir ve sona erer.
  • Diplomatik ilişkilerin kesilmesi antlaşmayı tek başına etkilemez (m.63).
Sayılar ve süreler
KuralDeğerDayanak
Fesih hükmü olmayan antlaşmadan çekilme bildirimiEn az 12 ay önceVS m.56/2
Çekinceye itiraz edilmezse kabul sayılma12 ayVS m.20/5
Konferansta metnin kabulü2/3 (hazır bulunan ve oy kullanan)VS m.9/2
Uygun bulma kanunu gerekmeyen kısa ekonomik antlaşmanın TBMM'ye bildirilmesiYayımdan itibaren 2 ayAnayasa m.90/2
Akılda kalsın: Mutlak geçersizlik üçlüsü 51–52–53: temsilciye zor, devlete zor, jus cogens. Rebus sic stantibus'un iki kapalı kapısı: sınır antlaşması ve kendi ihlalin. Çekilme bildirimi de çekinceye itiraz süresi de 12 ay.
Sınavda

Nasıl sorulurYorum kurallarından hangisinin genel kural olmadığı, çekilme bildirim süresi ya da hangi nedenin antlaşmayı kendiliğinden batıl kıldığı sorulur.

Tuzak“antlaşmanın yapıldığı koşullar” ifadesini genel yorum kuralı sanmak; bu, m.32'deki tamamlayıcı araçtır. İkinci tuzak, iç hukuka aykırılığı her durumda geçersizlik nedeni saymak; yalnız açık ve temel önemdeki yetki kuralı ihlali, o da nisbi olarak ileri sürülebilir.

✎Boşluk doldurma sona erme ve bağlılık

Sona erme hükmü bulunmayan bir antlaşmadan çekilmek isteyen taraf niyetini en az ay önceden bildirmelidir. Koşulların temelden değişmesi antlaşmalarına karşı ileri sürülemez. Taraf, antlaşmaya uymamasını kendi hükümleriyle haklı gösteremez.

12sınıriç hukukunun6ticaretuluslararası hukukun

?Soru çöz

I. Devletin, antlaşma yapma yetkisine ilişkin temel önemdeki iç hukuk kuralını açıkça ihlal ederek rıza vermesi
II. Antlaşmanın BM Şartı'na aykırı kuvvet tehdidiyle yaptırılması
III. Antlaşmanın yapıldığı anda emredici bir genel uluslararası hukuk kuralıyla çatışması
1969 Viyana Sözleşmesi'ne göre yukarıdakilerden hangileri antlaşmayı mutlak olarak geçersiz kılar?

✓ B. Kuvvetle zorlama (m.52) ve jus cogens'e aykırılık (m.53) antlaşmayı kendiliğinden batıl kılar. A ve C'deki I, m.46'daki nisbi nedendir: yalnız ilgili devlet ileri sürebilir ve sonradan kabulle bu hak düşer; D I'i de mutlak saydığı için yanlıştır.
ULUSLARARASI HUKUK · SÜJE

Devlet ve tanınma: Montevideo ölçütleri, kurucu ve açıklayıcı kuram

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası ilişkilerde dört büyük tartışma nedir? İdealizm-realizm, gelenekselcilik-davranışsalcılık, paradigmalar arası ve pozitivizm-post-pozitivizm tartışmaları neyi tartıştı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Disiplinin tarihi dört büyük tartışmayla anlatılır: idealizm–realizm (1930–40'lar, konu insan doğası ve barış), gelenekselcilik–davranışsalcılık (1950–60'lar, konu yöntem), paradigmalar arası tartışma (1970–80'ler; realizm, çoğulculuk ve yapısalcılık) ve pozitivizm–post-pozitivizm (1980'lerin sonundan itibaren, konu bilginin kendisi).

Dört büyük tartışma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası hukukta devletin unsurları nelerdir? Tanınmada kurucu ve açıklayıcı kuram ne der? Tobar, Estrada ve Stimson doktrinleri nedir?

Kısa cevap: Devlet uluslararası hukukun asli süjesidir; unsurları sürekli bir insan topluluğu, belirli bir ülke, etkin bir hükümet ve egemenliktir, yani diğer devletlerle ilişki kurabilme bağımsızlığı (1933 Montevideo m.1). Açıklayıcı kurama göre tanınma var olan devleti tespit eder; kurucu kurama göre devleti uluslararası kişi yapar. Ağırlıklı görüş açıklayıcı kuramdır.

Bir bölge bağımsızlığını ilan eder, bayrağını göndere çeker; birkaç devlet hemen tanır, çoğu sessiz kalır. Ortada bir devlet var mıdır?

Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz egemen devletin hukuktaki tanımı için en çok başvurulan metin 1933 tarihli Devletlerin Hak ve Ödevlerine İlişkin Montevideo Sözleşmesidir. m.1'e göre uluslararası hukukun kişisi olan devlet şu niteliklere sahip olmalıdır:

  • Sürekli bir nüfus: Sayısı önemli değildir; mikro devletler de devlettir.
  • Belirli bir ülke: Sınırların tümüyle çizilmiş olması şart değildir; sınır uyuşmazlığı olan devlet de devlettir.
  • Hükümet: Ülke üzerinde etkin denetim kuran bir siyasal otorite.
  • Diğer devletlerle ilişki kurabilme ehliyeti: Türkçe öğretide egemenlik (bağımsızlık) diye anılır: devletin başka bir devletin yetkisine bağlı olmadan kendi hukuki ve idari düzenini kurabilmesi.

Tanınma: tespit mi, doğum mu?

Tanınmanın hukuki niteliği
Kurucu kuramAçıklayıcı (bildirici) kuram
Tanınma ne yapar?Devleti uluslararası hukuk kişisi yaparVar olan devleti tespit eder
Tanınmamış devletUluslararası hukuk karşısında kişi değilHak ve yükümlülükleriyle vardır
Zayıf noktasıKimi tanır kimi tanımazsa devlet hem var hem yok olurTanınmanın siyasal etkisini küçümser
DayanakPozitivist yazarlarMontevideo m.3: devletin siyasal varlığı tanınmaya bağlı değildir

Tanınma açık (resmî bildirim) ya da örtülü olabilir: diplomatik ilişki kurmak ya da ikili bir antlaşma yapmak örtülü tanıma sayılır; aynı çok taraflı antlaşmaya ya da aynı örgüte üye olmak ise tek başına tanıma anlamına gelmez. De jure tanıma tam ve kesin, de facto tanıma geçici ve sınırlıdır. Unsurları henüz oluşmamış bir yapıyı tanımak erken tanıma olur ve ana devletin iç işlerine karışma sayılır.

Hükümetlerin tanınması ve üç doktrin

Anayasal yolla iş başına gelen hükümet için tanınma sorunu doğmaz; sorun darbe ya da devrimle gelen hükümetlerdedir. Tobar doktrini (1907) anayasa dışı yolla gelen hükümetin halk onayı alana kadar tanınmamasını önerdi. Estrada doktrini (1930, Meksika) ise hükümetleri açıkça tanıma ya da tanımama yoluna gitmeden diplomatik ilişkiyi sürdürmeyi ya da kesmeyi yeterli sayar; yargıda bulunmamak, iç işlere karışmamanın gereğidir. Stimson doktrini (1932, ABD) Japonya'nın Mançurya'yı işgalinden sonra kuvvet yoluyla yaratılan durumların tanınmamasını ilan etti; bugün saldırıyla elde edilen toprakların tanınmaması kuralının öncüsüdür.

Akılda kalsın: Montevideo = nüfus, ülke, hükümet, ilişki kurma ehliyeti (egemenlik). Tobar meşruiyete bakar, Estrada yargılamaz, Stimson kuvvetle kazanılanı tanımaz. Tanınma çoğunlukla tespittir, doğum değil.
Sınavda

Nasıl sorulurBir unsurun tanımı verilip adı sorulur (bağımsız hukuki ve idari düzen → egemenlik) ya da bir doktrinin özeti verilip adı istenir.

TuzakSınırların kesin çizilmiş olmasını ya da büyük bir nüfusu devletin şartı saymak. İkinci tuzak, aynı uluslararası örgüte üye olmayı örtülü tanıma sanmak; ikili antlaşma ve diplomatik ilişki örtülü tanımadır, ortak üyelik değildir.

⇄Bilgi eşleştirme tanınma doktrinleri

?Soru çöz

X devletinin dışişleri bakanlığı, yeni ilan edilen Y devletini henüz tanımadığını, ancak Y'nin ülkesi, halkı ve etkin hükümetiyle zaten var olduğunu, kendi tanıma işleminin yalnız bu durumu kabul anlamına geleceğini açıklamıştır. Bu açıklama tanınmayla ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini yansıtır?

✓ D. Devletin tanınmadan önce de var olduğunu, tanımanın bunu yalnız tespit ettiğini söylemek açıklayıcı kuramdır. A kurucu kuram devleti tanımanın doğurduğunu söyler, tersidir; B Tobar devlet değil hükümet tanınmasıyla ve anayasa dışı iktidarla ilgilidir; C Stimson kuvvetle yaratılan durumları tanımamaya ilişkindir.
ULUSLARARASI HUKUK · SÜJE

Devletten sonra kim? Örgütler, birey ve öteki süjeler

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası ilişkiler disiplini ne zaman ve nerede doğdu? Uluslararası ilişkilerin aktörleri kimlerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Uluslararası ilişkiler, ayrı bir akademik disiplin olarak 1919'da Galler'deki Aberystwyth Üniversitesi'nde kurulan Woodrow Wilson Kürsüsü ile doğdu. Amacı Birinci Dünya Savaşı gibi bir yıkımın tekrarını önlemekti. Disiplin önce devletleri inceledi; bugün hükümetlerarası örgütler, hükümet dışı kuruluşlar, çok uluslu şirketler ve bireyler de aktör sayılır.

Disiplinin doğuşu ve aktörler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası örgütler ve bireyler uluslararası hukukun süjesi midir? Vatikan, Kızılhaç ve ulusal kurtuluş hareketlerinin durumu nedir; süje ile aktör farkı nedir?

Kısa cevap: Süje, uluslararası hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük alabilen kişidir. Devlet asli süjedir; uluslararası örgütler devletlerin kurucu antlaşmasından doğan türev ve işlevsel bir kişiliğe sahiptir (UAD, Tazminat danışma görüşü, 1949). Papalık Makamı, Kızılhaç Komitesi, muharipler ve ulusal kurtuluş hareketleri sınırlı süjedir; birey haklar ve cezai sorumlulukla süjeliğe yaklaşmıştır.

1948'de BM'nin Filistin arabulucusu Kont Bernadotte Kudüs'te öldürüldü. Devlet olmayan BM zararının tazminini isteyebilir miydi?

Uİ disiplini sayfasında saydığımız aktörlerin hepsi uluslararası hukukun süjesi değildir: çok uluslu şirket ya da sivil toplum kuruluşu siyaseti etkiler, ama hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük almaz.

Uluslararası örgütler

UAD bu soruyu Tazminat (Reparation for Injuries) danışma görüşünde (1949) yanıtladı: BM, görevlerini yerine getirebilmek için uluslararası kişiliğe sahiptir ve uğradığı zararın tazminini isteyebilir. Örgütün kişiliği devletinki gibi tam değildir: türev (devletlerin iradesinden doğar) ve işlevseltir (görevleriyle sınırlıdır). Örgüt antlaşma yapar, ayrıcalık ve bağışıklıktan yararlanır.

Özel konumlu süjeler

  • Papalık Makamı ve Vatikan: 1929 Lateran Antlaşması'yla Vatikan Şehir Devleti kuruldu; uluslararası ilişkileri Papalık Makamı (Holy See) yürütür, antlaşma yapar, elçi gönderir.
  • Egemen Malta Askerî Düzeni: Ülkesi yoktur ama birçok devletle diplomatik ilişkisi vardır.
  • Uluslararası Kızılhaç Komitesi: İsviçre hukukunda bir dernektir; ama 1949 Cenevre sözleşmeleri ona savaş esirlerini ziyaret gibi doğrudan görevler verir.
  • Muharipler ve ulusal kurtuluş hareketleri: Muharip olarak tanınan isyancılar savaş hukukunun hak ve yükümlülüklerini taşır; kendi kaderini tayin için savaşan hareketler (Filistin Kurtuluş Örgütü) BM'de gözlemci statüsü kazanmıştır.

Birey

Klasik anlayışta birey yalnız devletin koruma konusuydu; 20. yüzyılda iki yönden süjeliğe yaklaştı. Haklar bakımından: AİHS bireye Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine doğrudan başvuru hakkı tanır. Yükümlülük bakımından: Nürnberg ve Tokyo yargılamalarından bu yana uluslararası suçları işleyen kişi bireysel olarak sorumludur; 1998 Roma Statüsü ile kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi kişileri yargılar, devletleri değil. Birey antlaşma yapamadığı için sınırlı süjedir.

Süje mi, aktör mü?
Süje (hukuki kişilik)Aktör (etkili ama kişiliği yok)
Devlet (asli, tam)Çok uluslu şirket
Hükümetlerarası örgüt (türev, işlevsel)Hükümet dışı kuruluş (Uluslararası Af Örgütü)
Papalık Makamı, Malta Düzeni, Kızılhaç KomitesiMedya, düşünce kuruluşu
Muharip, ulusal kurtuluş hareketi, birey (sınırlı)Terör örgütü
Akılda kalsın: Süjenin testi: doğrudan hak + doğrudan yükümlülük + uluslararası düzlemde ileri sürme. Örgüt kişiliği 1949 Tazminat görüşüyle tescillendi: türev ve işlevsel. Şirket ve STK aktördür, süje değildir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi uluslararası hukukun süjesi değildir?” ya da örgüt kişiliğini kabul eden kararın adı sorulur.

TuzakKızılhaç'ı bir STK olduğu için süje saymamak; Cenevre sözleşmelerinden doğrudan görev aldığı için sınırlı süjedir. İkinci tuzak, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin devletleri yargıladığını sanmak; UCM kişileri, UAD devletleri yargılar.

✎Boşluk doldurma öteki süjeler

BM'nin uluslararası kişiliğini kabul eden 1949 tarihli UAD görüşü danışma görüşüdür. Örgütlerin kişiliği devletlerinki gibi tam değil, görevleriyle sınırlı yani bir kişiliktir. Uluslararası suç işleyen kişileri yargılayan mahkeme 1998 Roma Statüsü'yle kurulan dir.

TazminatişlevselUluslararası Ceza MahkemesiLotusasliUluslararası Adalet Divanı

?Soru çöz

Aşağıdaki aktörlerden hangisi uluslararası hukukun süjesi değildir?

✓ A. Çok uluslu şirket aktördür ama hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük almaz. B BM'nin kişiliği 1949 Tazminat görüşüyle kabul edildi; C Papalık Makamı antlaşma yapar ve elçi gönderir; D Kızılhaç Komitesi Cenevre sözleşmelerinden doğrudan görev aldığı için sınırlı süjedir.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

X ve Y devletleri, ikisinin de ihracatını artıracak bir ticaret antlaşması üzerinde uzlaşır. Son aşamada X, antlaşmanın Y'ye kendisinden daha fazla kazanç sağlayacağı ve bu farkın ileride Y'nin askerî gücüne dönüşebileceği gerekçesiyle masadan kalkar. X'in tutumu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. X kendi kazancına değil, rakibe göre durumuna bakıyor ve farkın güvenliğine dokunmasından korkuyor; bu, neorealizmin göreli kazanç kaygısıdır. A neoliberal bakış X'i kendi kazancı yüzünden antlaşmaya yöneltirdi; B mutlak kazanç neorealizmin değil liberallerin ölçütüdür; C göreli kazancı neoliberallere bağlayarak kavramla kuramı ters eşler.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · İdealizm ve liberal kuramlar

?Soru 2

Bir tarihçi, iki komşu ülke arasındaki savaşı, saldırgan ülkenin liderinin kişisel hırsına, kendini kanıtlama isteğine ve danışmanlarını dinlememesine bağlamaktadır. Bu açıklama Waltz'un hangi imgesine uygundur?

✓ A. Savaşı liderin kişiliğine ve davranışına bağlamak birinci imgedir. B rejim ve iç yapıya bakar, burada rejimden söz edilmiyor; C anarşiyi neden sayar, açıklamada sistemden hiç söz yok; D Singer'ın düzeyini Waltz'un imgesiyle karıştırır.Kaynak: Uluslararası ilişkiler disiplini · Analiz düzeyleri: Waltz ve Singer

?Soru 3

İki komşu devlet, karşılıklı olarak silahlanmamanın ikisi için de en iyi sonuç olduğunu bilmektedir. Ancak her biri, öteki silahlanırsa savunmasız kalacağı hesabıyla silahlanmayı seçer ve sonunda ikisi de yüksek maliyetli bir silahlanma yarışına girer. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. Her tarafın kendisi için akılcı seçimi ortak olarak kötü sonuca götürmesi mahkûmlar ikilemidir. A kararı kurum rutinlerine bağlar, burada iki devletin karşılıklı hesabı var; B herkesin saldırgana karşı birleşmesidir, işbirliğinin çöküşü değil; C cezbetmeye dayanır, silahlanmayla ilgisi yoktur.Kaynak: Uluslararası ilişkiler disiplini · Dış politika kararları: Allison ve oyun kuramı

?Soru 4

Bir akademisyen, yoksulluğu yalnız verimlilik ve teknik eksiklik sorunu olarak ele alan kalkınma raporlarını eleştirmektedir. Ona göre bu raporlar küresel ekonomik düzenin nasıl kurulduğunu sorgulamadan düzeni daha sorunsuz işletmeye hizmet etmektedir. Bu eleştiri aşağıdaki ayrımların hangisine dayanır?

✓ A. Düzeni veri kabul edip iyileştiren bilgi ile düzenin kökenini sorgulayan bilgi arasındaki ayrım Cox'undur. B açıklamanın hangi düzeyde arandığıyla ilgilidir, bilginin kime hizmet ettiğiyle değil; C işbirliğinde kazancın ölçülmesidir; D bütünleşmenin nasıl yayıldığını anlatır.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · Marksist ve yapısalcı kuramlar

?Soru 5

Yeni işlevselcilikle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Siyasetten arındırılmış, küresel ve ulus üstü kurumsuz bir bütünleşme Mitrany'nin işlevselciliğidir; Haas tam tersine siyasal aktörleri ve ulus üstü kurumları vurgular. A doğrudur, Haas AKÇT'yi inceledi; C taşma kavramını anlatır; D Haas'ın elitlerin bağlılığının kayması fikridir.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · Entegrasyon: işlevselcilik ve yeni işlevselcilik

?Soru 6

Türkiye'nin usulüne göre yürürlüğe koyduğu bir insan hakları sözleşmesi ile sonradan çıkarılan bir kanun, aynı konuda farklı hükümler içermektedir. Önündeki davada bu çatışmayla karşılaşan mahkemenin Anayasa'ya göre yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşma ile kanun çatışırsa antlaşma hükmü esas alınır (m.90/5). A sonraki kanun kuralı bu özel öncelik karşısında işlemez; C antlaşmalar için Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla AYM'ye gidilemez; D Anayasa çatışmayı mahkemenin uygulayacağı bir kuralla çözmüştür.Kaynak: bu sayfa · Uluslararası hukukun niteliği ve iç hukuk

?Soru 7

1960'larda bir akademisyen, uluslararası ilişkilerin nicel veriler ve sınanabilir hipotezlerle değil, tarih, hukuk ve felsefe bilgisine dayanan araştırmacı yargısıyla incelenmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu akademisyen hangi tartışmada hangi tarafı temsil eder?

✓ D. Nicel yönteme karşı tarih ve yargıya dayanan klasik yöntemi savunmak, 1960'lardaki ikinci tartışmada gelenekselci tutumdur. A barışın hukukla kurulmasını tartışır, yöntemi değil; B tartışmayı doğru verir ama tarafı ters; C bilginin tarafsızlığını sorgular ve 1980'lerin sonuna aittir.Kaynak: Uluslararası ilişkiler disiplini · Dört büyük tartışma

?Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi 1648 Vestfalya Barışı ile yerleşen düzenin ilkelerinden biri değildir?

✓ C. Vestfalya, Papa ve imparator gibi evrensel otoritelerin gücünü kırdı; onların üstünlüğünü güçlendirmek düzenin tam tersidir. A iç egemenliği, B devletlerin hukuki eşitliğini, D iç işlere karışmama ilkesini anlatır; üçü de Vestfalya'nın mirasıdır.Kaynak: Uluslararası ilişkiler disiplini · Egemenlik, anarşi, ulusal çıkar, güç

?Soru 9

Bir kuramcı, iç rejimleri ve liderleri birbirinden çok farklı devletlerin benzer tehditler karşısında benzer biçimde silahlanıp ittifak aramasını, devletlerin üstünde onları koruyacak bir otoritenin bulunmamasıyla açıklamaktadır. Bu açıklamanın dayandığı analiz düzeyi ve kuram aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ A. Davranışı devletin iç özelliklerinden bağımsız olarak anarşik sistemin yapısına bağlamak Waltz'un üçüncü imgesi ve yapısal realizmdir. B nedeni insan doğasında arar, oysa vaka farklı liderlere rağmen aynı davranışı anlatıyor; C rejim türünü belirleyici sayar, vaka rejim farkını önemsiz buluyor; D düzeyi doğru verir ama inşacılık davranışı maddi yapıya değil paylaşılan fikirlere bağlar.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · Neorealizm: Waltz ve yapı

?Soru 10

X devletinin dışişleri bakanlığı, yeni ilan edilen Y devletini henüz tanımadığını, ancak Y'nin ülkesi, halkı ve etkin hükümetiyle zaten var olduğunu, kendi tanıma işleminin yalnız bu durumu kabul anlamına geleceğini açıklamıştır. Bu açıklama tanınmayla ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini yansıtır?

✓ D. Devletin tanınmadan önce de var olduğunu, tanımanın bunu yalnız tespit ettiğini söylemek açıklayıcı kuramdır. A kurucu kuram devleti tanımanın doğurduğunu söyler, tersidir; B Tobar devlet değil hükümet tanınmasıyla ve anayasa dışı iktidarla ilgilidir; C Stimson kuvvetle yaratılan durumları tanımamaya ilişkindir.Kaynak: bu sayfa · Devlet ve tanınma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Uluslararası İlişkiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →