Soğuk Savaşın doğuşu: çevreleme, Truman Doktrini ve NATO
Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaUluslararası uyuşmazlıkların barışçı çözüm yolları nelerdir? BM Şartı m.33 hangi yolları sayar; iyi niyet hizmetleri, arabuluculuk, soruşturma, uzlaştırma ve tahkim arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk). Önce kendin cevapla, sonra aç.
BM Şartı m.2/3 devletlere uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözme yükümlülüğü yükler. m.33 bu yolları sayar: müzakere, soruşturma, arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim, yargısal çözüm ve bölgesel kuruluşlara başvurma. Bunlardan ilk dördü diplomatik yoldur ve sonuç bağlayıcı değildir; tahkim ve yargısal çözüm hukuki yoldur ve bağlayıcı karar doğurur. İyi niyet hizmetleri uygulamada yaygındır ama m.33'te adı geçmez.
✎Konu anlatımı
Soğuk Savaş nasıl başladı? Çevreleme politikası, Truman Doktrini ve Marshall Planı nedir, NATO neden kuruldu?
Kısa cevap: Savaş ortaklığı Doğu Avrupa ve Almanya yüzünden 1946–1947'de çözüldü. ABD, Kennan'ın önerdiği çevreleme politikasını benimsedi: Truman Doktrini (12 Mart 1947) Yunanistan ve Türkiye'ye yardımı, Marshall Planı Avrupa'nın imarını öngördü. SSCB Kominform ve COMECON ile karşılık verdi. Berlin ablukasından (1948–1949) sonra 4 Nisan 1949'da NATO kuruldu.1945'te Elbe kıyısında kucaklaşan Amerikan ve Sovyet askerleri, iki yıl sonra aynı haritaya bakıp iki ayrı dünya görüyordu.
Siyasi tarih 1914-1945 sayfasında gördüğümüz Yalta uzlaşması, Polonya'da ve Doğu Avrupa'da serbest seçim sözünün tutulmamasıyla çözüldü. ABD'nin Moskova'daki diplomatı George Kennan 22 Şubat 1946'daki “Uzun Telgraf”ında ve 1947'deki “X” imzalı makalesinde Sovyet yayılmasının savaşla değil, sabırlı ve kararlı bir karşı baskıyla sınırlandırılmasını önerdi: çevreleme (containment). Churchill 5 Mart 1946'da Fulton'da Avrupa'nın ortasına bir “demir perde” indiğini söyledi.
Doktrin, plan, karşı blok
İngiltere'nin Yunanistan ve Türkiye'ye desteği sürdüremeyeceğini bildirmesi üzerine Truman Doktrini (12 Mart 1947) dış baskıya direnen özgür halkları desteklemeyi ABD politikası ilan etti ve iki ülkeye yardım sağladı. Haziran 1947'de açıklanan Marshall Planı (Avrupa İmar Programı) Avrupa ekonomisini ayağa kaldırarak komünizmin toplumsal zeminini daraltmayı amaçladı; yardımı dağıtmak için 1948'de kurulan Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü'nün (OEEC) kurucuları arasında Türkiye de vardı. SSCB planı reddetti ve Doğu Avrupa ülkelerini de uzak tuttu; Eylül 1947'de komünist partileri Kominform'da, Ocak 1949'da ekonomileri COMECON'da topladı.
Batılı bölgelerde para reformu yapılınca SSCB Haziran 1948'de Batı Berlin'e kara yollarını kapattı; ABD ve İngiltere kenti Mayıs 1949'a kadar hava köprüsüyle besledi. Aynı yıl iki Alman devleti kuruldu. 4 Nisan 1949'da 12 devletin imzaladığı Washington Antlaşması'yla NATO doğdu: m.5'e göre üyelerden birine yapılan silahlı saldırı hepsine yapılmış sayılır. Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz ayrımla NATO bir kolektif savunma örgütüdür; dayanağı Uyuşmazlıklar sayfasında gördüğümüz BM Şartı m.51'deki meşru müdafaa hakkıdır. 1949 sonunda SSCB atom bombasını denedi, Çin'de komünistler iktidara geldi.
Nasıl sorulurDoktrin, plan ve örgütler karşılıklarıyla eşleştirilir ya da Truman Doktrini'nin kapsadığı ülkeler sorulur.
TuzakVarşova Paktı'nı NATO'ya hemen karşılık olarak 1949'da kurulmuş sanmak; Pakt, Federal Almanya'nın NATO'ya girdiği 1955'te kuruldu. İkinci tuzak, Marshall Planı'nı askerî yardım sanmak.
Sınavda işaretleTruman Doktrini Yunanistan ve Türkiye içindir.
⇄Bilgi eşleştirme Soğuk Savaşın ilk araçları
?Soru çöz
1949 Washington Antlaşması'nın 5. maddesine göre üyelerden birine yapılan silahlı saldırı bütün üyelere yapılmış sayılır. Bu düzenlemenin niteliği ve BM Şartı'ndaki dayanağı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?