Uluslararası ilişkiler disiplini: 1919 Aberystwyth'ten bugüne aktörler
Uluslararası İlişkiler · Uluslararası İlişkiler Teorisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Uluslararası ilişkiler disiplini ne zaman ve nerede doğdu? Uluslararası ilişkilerin aktörleri kimlerdir?
Kısa cevap: Uluslararası ilişkiler, ayrı bir akademik disiplin olarak 1919'da Galler'deki Aberystwyth Üniversitesi'nde kurulan Woodrow Wilson Kürsüsü ile doğdu. Amacı Birinci Dünya Savaşı gibi bir yıkımın tekrarını önlemekti. Disiplin önce devletleri inceledi; bugün hükümetlerarası örgütler, hükümet dışı kuruluşlar, çok uluslu şirketler ve bireyler de aktör sayılır.Dört yıl süren bir savaş on milyonlarca insanın ölümüne yol açmıştı. Galli bir sanayici, servetinin bir bölümünü “bu nasıl oldu ve bir daha nasıl olmaz?” sorusunu inceleyecek bir kürsüye bağışladı.
Savaş, diplomasi ve devletlerarası ilişkiler üzerine düşünce çok eskidir; tarihçiler, hukukçular ve filozoflar yüzyıllardır bu konularda yazar. Ama bunları kendine özgü soruları olan bir bilim dalı olarak ele almak Birinci Dünya Savaşı'nın ardından başladı. 1919'da Galler Üniversitesi'nin Aberystwyth kolejinde, David Davies'in bağışıyla dünyanın ilk uluslararası siyaset kürsüsü kuruldu ve ABD Başkanı Wilson'ın adını aldı: Woodrow Wilson Kürsüsü. İlk kürsü sahibi Alfred Zimmern'di.
Kürsünün adı tesadüf değildir. Disiplin, barışın akıl, hukuk ve örgütle kurulabileceğine inanan bir iyimserlikle doğdu. Aynı yıllarda Londra'da Chatham House (1920) ve New York'ta Dış İlişkiler Konseyi (1921) gibi araştırma kurumları açıldı. Disiplinin bu ilk iyimser havası, aşağıda göreceğimiz birinci büyük tartışmanın da başlangıç noktasıdır.
Kimler sahnede? Aktörler
Uluslararası ilişkilerin konusu, devlet sınırlarını aşan siyasal, ekonomik ve toplumsal etkileşimlerdir. Bu etkileşimde rol oynayan, başkalarının davranışını etkileyebilen her birime aktör denir. Klasik yaklaşım yalnız devleti görürdü. Bugün devlet hâlâ başlıca aktördür, çünkü ordu, vergi ve yasa koyma yetkisi ondadır; ama tek aktör değildir.
| Aktör türü | Ayırıcı özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Devlet | Egemen; ülke, nüfus ve hükümete sahip | Türkiye, Japonya |
| Hükümetlerarası örgüt | Üyeleri devletler; kurucu antlaşmayla kurulur | BM, NATO, Türk Devletleri Teşkilatı |
| Hükümet dışı kuruluş | Üyeleri bireyler ya da dernekler; özel kuruluş | Uluslararası Af Örgütü, Sınır Tanımayan Doktorlar |
| Çok uluslu şirket | Birden çok ülkede üretim ve yatırım | Küresel otomotiv ve enerji şirketleri |
| Birey ve ulusötesi ağ | Liderler, aktivistler; terör ve suç ağları da etkiler | Nobel ödüllü bir insan hakları savunucusu |
Aktör olmak, uluslararası hukukun kişisi (süjesi) olmakla aynı şey değildir. Bir enerji şirketi bir ülkenin dış politikasını devletlerden daha çok etkileyebilir; yine de uluslararası hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük almaz. Bu ayrım hukuk sayfalarında önem kazanır.
Nasıl sorulurDisiplinin doğuşuyla ilgili öncüllerden doğru olanlar sorulur ya da bir kurumun hangi aktör türüne girdiği istenir.
TuzakDisiplinin İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ya da ABD'de doğduğunu söyleyen ifadeyi doğru saymak; ilk kürsü 1919'da Galler'dedir, ABD'deki yükseliş sonraki dönemdir. İkinci tuzak, Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşları hükümetlerarası örgüt sanmak; üyeleri devlet olmadığı için hükümet dışı kuruluştur.
⇄Bilgi eşleştirme aktör türü ve örneği
?Soru çöz
I. Disiplinin ilk kürsüsü 1919'da Galler'deki Aberystwyth'te kuruldu.
II. Bu kürsü ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın adını taşır.
III. Disiplin, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra realist bir tepki olarak doğmuştur.
Uluslararası ilişkiler disiplininin doğuşuyla ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?