Siyasi tarih 1648–1914: Vestfalya'dan Birinci Dünya Savaşı'na

Modern devletler sisteminin Vestfalya'dan Birinci Dünya Savaşı'na kadar nasıl kurulduğunu, güç dengesinin hangi kongre ve ittifaklarla korunup bozulduğunu öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SİYASİ TARİH · 1648 → 1713

Vestfalya ve Utrecht: egemen devletler sistemi ve güç dengesinin yazıya geçmesi

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası ilişkilerde dört büyük tartışma nedir? İdealizm-realizm, gelenekselcilik-davranışsalcılık, paradigmalar arası ve pozitivizm-post-pozitivizm tartışmaları neyi tartıştı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Disiplinin tarihi dört büyük tartışmayla anlatılır: idealizm–realizm (1930–40'lar, konu insan doğası ve barış), gelenekselcilik–davranışsalcılık (1950–60'lar, konu yöntem), paradigmalar arası tartışma (1970–80'ler; realizm, çoğulculuk ve yapısalcılık) ve pozitivizm–post-pozitivizm (1980'lerin sonundan itibaren, konu bilginin kendisi).

Dört büyük tartışma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vestfalya Barışı (1648) neden modern devletler sisteminin başlangıcı sayılır? Utrecht Antlaşması (1713) güç dengesi açısından neden önemlidir?

Kısa cevap: Otuz Yıl Savaşları'nı bitiren Vestfalya Barışı (24 Ekim 1648; Münster ve Osnabrück antlaşmaları), dinî otoritenin üstünde durmayan, birbirine eşit egemen devletlerden oluşan sistemin başlangıcı kabul edilir. İspanya Veraset Savaşı'nı bitiren Utrecht Antlaşması (1713) ise Fransa ile İspanya tahtlarının birleşmesini yasakladı ve güç dengesini açıkça antlaşma metnine yazdı.

Otuz yıl süren savaşın sonunda elçiler tek masaya bile oturamadı: Katolik güçler Münster'de, Protestanlar Osnabrück'te pazarlık etti. Yine de oradan çıkan barış, bugün uluslararası sistemin doğum belgesi diye anılıyor.

Otuz Yıl Savaşları (1618–1648) Kutsal Roma Germen İmparatorluğu'nda bir mezhep kavgası olarak başladı, büyük güçlerin savaşına dönüştü. Dönüm noktası, Katolik Fransa'nın Kardinal Richelieu yönetiminde Protestanların yanında savaşa girmesidir: Habsburgları zayıflatmak mezhep dayanışmasından önemliydi. Dış politikada dinin yerini devlet çıkarının (raison d'état) alması, Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz realist geleneğin tarihsel zeminidir.

Vestfalya'nın getirdikleri

  • 1555 Augsburg'daki “hükümdarın dini uyruğun dinidir” ilkesi yeniden onaylandı; Lutherciliğin yanında Kalvinizm de tanındı.
  • Alman prenslerine, imparatora karşı olmamak koşuluyla yabancı devletlerle ittifak kurma hakkı verildi; İmparatorluk gevşek bir birliğe dönüştü.
  • Hollandanın İspanya'dan, İsviçrenin İmparatorluktan bağımsızlığı tanındı.
  • Fransa Alsas'ta, İsveç Baltık kıyısında toprak kazandı ve barışın garantörü oldu.

Avrupa'yı tek çatı altında toplama iddiası (imparator ya da papa) gücünü yitirdi. Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz egemenlik kavramının iki yüzü bu düzende belirginleşti: devlet kendi ülkesinde en üstün otoritedir, dışarıda ise öteki devletlere eşittir. Üstte yargıç olmadığı için sistem anarşiktir.

Utrecht: denge sözcüğü metne giriyor

İspanya'nın çocuksuz Habsburg kralı 1700'de ölünce taht, XIV. Louis'nin torunu Bourbon Philippe'e kaldı. Fransa ile İspanya'nın tek hanedanda birleşmesi kıtaya hükmedecek bir güç demekti; İngiltere, Hollanda ve Avusturya buna karşı birleşti ve İspanya Veraset Savaşı (1701–1714) başladı.

Savaşı bitiren Utrecht (1713) ve onu tamamlayan Rastatt (1714) antlaşmalarıyla Philippe İspanya kralı olarak tanındı, ama Fransa tahtı üzerindeki hakkından vazgeçti: iki taç hiçbir zaman birleşmeyecekti. İngiltere İspanya'dan Cebelitarık ve Minorka'yı, Fransa'dan Newfoundland ve Akadya'yı aldı; Avusturya'ya İspanyol Hollandası (bugünkü Belçika), Milano ve Napoli verildi. İngiliz-İspanyol antlaşmasına barışın “doğru bir güç dengesi” ile sağlamlaştırılacağı yazıldı. Bu, güç dengesinin ilk kez bir barış antlaşmasında amaç olarak anılmasıdır.

Vestfalya ile Utrecht: hangisi neyi kurdu?
Vestfalya (1648)Utrecht (1713)
Bitirdiği savaşOtuz Yıl Savaşlarıİspanya Veraset Savaşı
Durdurulan iddiaAvrupa'yı din ve imparatorluk çatısında birleştirmeTek hanedanın (Bourbon) kıtaya hâkim olması
Kalıcı ilkeEgemen ve eşit devletler; din dış politikadan çekilirGüç dengesi; tahtların birleşmesi yasağı

İngiltere'nin rolü de netleşti: kıtada toprak aramayan, çok güçlenen devletin karşısındaki koalisyonu destekleyen dengeleyici.

Akılda kalsın: Vestfalya = kim yönetir? (egemen, eşit devletler). Utrecht = kimse fazla güçlenmesin (güç dengesi, iki taç birleşmez). İkisi birlikte, sonraki üç yüzyılın oyun kuralıdır: anarşi içinde denge.
Sınavda

Nasıl sorulurVestfalya'nın sonuçları öncüllerle verilir ya da “hangisi Vestfalya Barışı'nın sonuçlarından biri değildir?” diye sorulur.

TuzakKutsal Roma Germen İmparatorluğu'nun Vestfalya'yla sona erdiğini sanmak; İmparatorluk zayıfladı ama 1806'da Napolyon döneminde dağıldı.

Sınavda işaretleHollanda ve İsviçre'nin bağımsızlığı Vestfalya'da tanındı.

⇄Bilgi eşleştirme antlaşma ve hükmü

?Soru çöz

I. Hollanda ve İsviçre'nin bağımsızlığı tanındı.
II. Kutsal Roma Germen İmparatorluğu dağıtıldı.
III. Alman prenslerine, imparatora yönelmemek koşuluyla yabancı devletlerle ittifak kurma hakkı verildi.
Yukarıdakilerden hangileri 1648 Vestfalya Barışı'nın hükümleri arasındadır?

✓ B. Hollanda ve İsviçre'nin bağımsızlığı (I) ile prenslerin ittifak hakkı (III) Vestfalya'nın hükümleridir. A prenslerin ittifak hakkını, yani İmparatorluğun gevşemesini atlar; C ve D'deki II yanlıştır, İmparatorluk zayıfladı ama 1806'da Napolyon döneminde dağıldı.
SİYASİ TARİH · 1772 → 1815

Lehistan'ın paylaşılması ve Napolyon: dengenin iki yüzü

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaRealizmin temel varsayımları nelerdir? Morgenthau'nun siyasal realizm ilkeleri neyi savunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler kuramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Realizme göre uluslararası siyasetin temel aktörü devlettir; devletin üstünde bir otorite olmadığı için (anarşi) her devlet önce varlığını ve güvenliğini düşünür. Klasik realistler savaşın kökünü güç isteyen insan doğasında arar. Morgenthau (1948) ulusal çıkarı güç cinsinden tanımlar; ahlakı ve uluslararası hukuku devlet davranışının belirleyicisi saymaz.

Klasik realizm: Thukydides'ten Morgenthau'ya

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Lehistan hangi devletler arasında, hangi yıllarda paylaşıldı? Napolyon savaşları Avrupa'daki güç dengesini nasıl bozdu?

Kısa cevap: Lehistan 1772, 1793 ve 1795'te Rusya, Prusya ve Avusturya arasında paylaşıldı; 1793 paylaşımına Avusturya katılmadı. 1795'ten sonra Lehistan 1918'e kadar haritadan silindi: büyük güçler birbirine denk pay alarak dengeyi küçük devletin aleyhine korudu. Napolyon ise Avrupa'yı tek merkezden yönetmeye kalkıştı; ardı ardına kurulan koalisyonlarla durduruldu ve 1815'te Waterloo'da yenildi.

1795'ten sonra Avrupa haritasında kıtanın en geniş devletlerinden biri yoktu. Lehistan bir meydan savaşında yenilmemişti; üç komşusu aralarında anlaşmıştı.

18. yüzyılda büyük güçler beşe çıktı: İngiltere, Fransa, Avusturya, Silezya'yı alarak yükselen Prusya ve Büyük Petro'dan sonra Avrupa'ya giren Rusya. Hiçbiri kalıcı üstünlük kuramadı. Bu çok kutuplu denge büyükler için istikrar, küçükler için tehlikeydi.

Lehistan: dengenin bedelini ödeyen devlet

Kralı soyluların seçtiği, mecliste tek üyenin itirazıyla kararın düştüğü (liberum veto) Lehistan, komşuları için bir pazarlık konusuydu. Paylaşımların mantığı tazminat ilkesidir: büyük güçlerden biri toprak kazanırsa, denge bozulmasın diye ötekiler de eşdeğer bir pay alır. Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz Thukydides'in sözü burada harfiyen işler: güçlüler yapabileceğini yaptı.

Lehistan'ın üç paylaşımı
YılPaylaşanlarBağlam
1772Rusya, Prusya, AvusturyaRusya'nın Osmanlı'ya karşı kazançlarına denge arandı
1793Rusya, Prusya (Avusturya yok)Lehistan'ın 1791 reform anayasasına tepki
1795Rusya, Prusya, Avusturya1794 ayaklanması bastırıldı; Lehistan haritadan silindi

Napolyon: dengeye karşı hegemonya

1789 Fransız İhtilali egemenliğin millete geçtiğini ilan etti; 1793'te Fransa bütün erkek nüfusu silah altına çağırdı. Bu yeni gücü Napolyon Bonapart kullandı: 1799'da iktidarı aldı, 1804'te imparator oldu, 1806'da Kutsal Roma Germen İmparatorluğu'nu sona erdirdi. Denizde yenemediği İngiltere'yi ekonomik olarak boğmak için 1806'da Kıtasal Ablukayı ilan etti; kıtadaki devletlerin İngiltere ile ticaretini yasakladı.

Ablukaya uymayan Rusya'ya 1812'de açılan sefer orduyu tüketti; 1813'te Leipzig'de yenilen Napolyon Elba'ya sürüldü, “Yüz Gün” sonra 18 Haziran 1815'te Waterloo'da kesin olarak yenildi. Yedi koalisyonun hepsinde müttefiklerin parasını İngiltere ödedi.

Bir devlet kıtaya tek başına hükmetmeye yöneldiğinde ötekiler kavgalarını bırakıp birleşir: realistlerin “denge kendiliğinden oluşur” savının en çok anılan örneği.

Akılda kalsın: Dengenin iki yüzü: Lehistan = büyükler anlaşır, küçük ödenir (tazminat). Napolyon = biri fazla büyür, ötekiler birleşir (koalisyon). Paylaşım yılları 72 · 93 · 95; ortadaki 93'te Avusturya yok.
Sınavda

Nasıl sorulurLehistan'ın paylaşılmasına katılan devletler ya da paylaşım yılları öncüllerle sorulur; bazen bir ülkenin “paylaşıma katılmadığı” bilgisi istenir.

TuzakÜç paylaşımın hepsinde üç devletin birlikte olduğunu sanmak; 1793'te yalnız Rusya ve Prusya vardı. İkinci tuzak, Kıtasal Abluka'yı İngiltere'nin Fransa'ya uyguladığını sanmak.

✎Boşluk doldurma denge ve hegemonya

Lehistan'ın 1793'teki ikinci paylaşımına Rusya ve Prusya katıldı, katılmadı. Bir büyük güç toprak kazandığında dengenin bozulmaması için ötekilerin de eşdeğer pay alması ilkesidir. Napolyon, kıtadaki devletlerin İngiltere ile ticaretini 1806'da ile yasakladı.

AvusturyatazminatKıtasal AblukaPrusyameşruiyetKutsal İttifak

?Soru çöz

Lehistan'ın paylaşılmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. 1793'teki ikinci paylaşımı yalnız Rusya ile Prusya yaptı; Avusturya katılmadı, bu yüzden ifade yanlıştır. A doğrudur, ilk paylaşımda üç devlet de vardı; B doğrudur, Lehistan 1918'e kadar devlet olarak yoktu; C tazminat ilkesini doğru anlatır.
SİYASİ TARİH · 1814 → 1822

Viyana Kongresi ve Avrupa Uyumu: büyük güçlerin ortak yönetimi

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağımlılık kuramı ve Wallerstein'ın Dünya Sistemleri Teorisi nedir? Çekirdek, yarı çevre ve çevre ne demektir? Gramsci ve Cox ne söyler?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler kuramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Marksist ve yapısalcı kuramlar uluslararası sistemi devletler arası güçle değil, küresel kapitalizmin ürettiği eşitsizlikle açıklar. Lenin emperyalizmi kapitalizmin son aşaması sayar; bağımlılık okulu (Prebisch, Frank) çevrenin azgelişmişliğini merkeze bağımlılığa bağlar; Wallerstein dünyayı çekirdek, yarı çevre ve çevreye ayırır. Gramsci ve Cox hegemonyanın rızayla kurulduğunu vurgular.

Marksist ve yapısalcı kuramlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Viyana Kongresi'nin (1815) ilkeleri ve kararları nelerdir? Kutsal İttifak, Dörtlü İttifak ve Avrupa Uyumu arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Viyana Kongresi (1814–1815) Napolyon sonrası Avrupa'yı meşruiyet, denge ve tazminat ilkeleriyle yeniden kurdu; Fransa cezalandırılmadan çevrelendi. Kutsal İttifak (Eylül 1815) Rusya, Avusturya ve Prusya hükümdarlarının Hristiyan ilkelere dayanan bildirisiydi; Dörtlü İttifak (Kasım 1815) düzenli toplantıları öngördü. Büyük güçlerin danışarak yönettiği bu düzene Avrupa Uyumu denir.

Yirmi yıl süren savaştan sonra galipler bir soruyla karşı karşıyaydı: Fransa'yı ezmek mi, yoksa yeniden kurulan düzenin içine almak mı? Viyana'daki cevap, bir yüzyıl boyunca büyük savaşı önleyen bir sistem kurdu.

Kongreye ev sahibi Avusturya'dan Metternich, İngiltere'den Castlereagh, Rusya Çarı I. Aleksandr ve yenilen Fransa adına Talleyrand damgasını vurdu. Nihai Senet 9 Haziran 1815'te, Waterloo'dan dokuz gün önce imzalandı.

Üç ilke, bir harita

  • Meşruiyet: Devrimle düşen hanedanlar geri döner (Fransa'da Bourbonlar).
  • Denge: Fransa'nın çevresine engel: Belçika'yı da içine alan Hollanda Krallığı, Ren kıyısında Prusya, güçlenen Piyemonte-Sardinya. Fransa 1790 sınırlarına çekildi ama parçalanmadı.
  • Tazminat: Rusya Lehistan'ın büyük kısmını, Prusya Saksonya'nın bir bölümünü, Avusturya Lombardiya ve Venedik'i, İngiltere Malta ve Ümit Burnu gibi deniz üslerini aldı.

Alman topraklarında Avusturya başkanlığında 39 devletlik gevşek bir Alman Konfederasyonu kuruldu; İsviçre'nin sürekli tarafsızlığı tanındı. Köle ticaretinin kınanması, uluslararası nehirlerde serbest dolaşım ve diplomatik temsilcilerin sınıflara ayrılması (bugünkü misyon şefi sınıflarının ilk biçimi) da kongrenin ürünüdür.

Kutsal İttifak, Dörtlü İttifak, Avrupa Uyumu

Sık karıştırılan üç yapı
Kutsal İttifakDörtlü İttifakAvrupa Uyumu
Tarih26 Eylül 181520 Kasım 18151815–1914 (uygulama)
TaraflarRusya, Avusturya, Prusya (İngiltere katılmadı)İngiltere, Avusturya, Prusya, Rusya; 1818'de Fransa eklenince beşliBüyük güçlerin tamamı
NiteliğiHükümdarların Hristiyan kardeşliğine dayalı bildiriBarışı korumak için düzenli toplantı sözü veren antlaşma (m.6)Yazılı bir örgüt değil; danışma ve konferans alışkanlığı

Kongreler kısa sürede bir soruda ikiye bölündü: devrim yaşayan bir ülkeye müdahale edilebilir mi? Doğu monarşileri 1820'de Troppau'da müdahale hakkını ilan etti; Avusturya Napoli'deki, Fransa İspanya'daki ayaklanmayı bastırdı. İngiltere başka devletlerin iç düzenine silahla karışmayı reddetti ve 1822 Verona'dan sonra kongrelerden uzaklaştı.

Düzenli kongreler yedi yılda çözüldü; büyük güçlerin ortak konferans alışkanlığı ise yüzyıl boyunca sürdü.Görsel: Sınav Defteri

Kongreler bitse de Avrupa Uyumu yaşadı: Yunan ve Belçika bağımsızlığı, 1856 Paris ve 1878 Berlin hep büyüklerin ortak konferanslarında karara bağlandı. Uyum bir kolektif güvenlik sistemi değil, beş büyüğün ortak yönetimiydi. Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz İngiliz Okulu, büyük güçlerin yönetimini uluslararası toplumun kurumlarından biri sayarken en çok bu dönemi örnek gösterir.

Akılda kalsın: Viyana'nın üç ilkesi: meşruiyet · denge · tazminat. Kutsal İttifak bir bildiri (üç doğu monarşisi, İngiltere yok); Dörtlü İttifak toplanma sözü veren antlaşma (İngiltere var). Uyum ise yazılı değil, alışkanlıktır.
Sınavda

Nasıl sorulurViyana Kongresi'nin ilkeleri ya da kararları öncüllerle verilir; Kutsal İttifak ile Dörtlü İttifak'ın tarafları karşılaştırılır.

Tuzakİngiltere'yi Kutsal İttifak'ın üyesi sanmak; İngiltere bu bildiriye katılmadı, Dörtlü İttifak'ın ise kurucusudur.

Sınavda işaretleFransa 1818 Aachen'de sisteme katıldı.

⇄Bilgi eşleştirme Viyana düzeninin yapıları

?Soru çöz

1815'ten sonra Avrupa'daki önemli toprak ve hanedan değişiklikleri, bütün devletlerin katıldığı bir örgütte değil, beş büyük gücün bir araya geldiği konferanslarda karara bağlanmıştır. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. Kararı yalnız beş büyüğün ortak masada alması Avrupa Uyumu'dur. B kolektif güvenlik bütün üyeleri kapsar, uyum ise küçük devletleri dışarıda bırakır; C Haas'ın yeni işlevselciliğinin ulus üstü kurumudur, 19. yüzyıla ait değil; D Viyana düzeni tam da Napolyon'un tek başına hâkimiyetine karşı kuruldu.
SİYASİ TARİH · 1823 → 1848

Viyana düzenine meydan okuma: Monroe Doktrini, 1830 ve 1848 devrimleri

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Monroe Doktrini (1823) nedir? 1830 ve 1848 devrimleri Viyana düzenini nasıl sarstı?

Kısa cevap: ABD Başkanı James Monroe 2 Aralık 1823'te Amerika kıtasının yeni Avrupa sömürgeciliğine kapalı olduğunu, Avrupa'nın Amerika işlerine, ABD'nin de Avrupa işlerine karışmayacağını ilan etti. 1830 devrimleri Yunanistan ile Belçika'yı bağımsızlığa taşıdı; 1848'deki Milletler Baharı Metternich'i düşürdü. Milliyetçilik ve liberalizm meşruiyet ilkesini aşındırdı.

Viyana düzeni hanedanları geri getirmişti, ama devrimin getirdiği iki fikri geri gönderemedi: millet ve anayasa. Bu iki fikir otuz yıl içinde düzenin hem dışını hem içini zorladı.

Monroe: Amerika Amerikalılarındır

İspanya'nın Latin Amerika sömürgeleri bağımsızlığını ilan etmişti; Kutsal İttifak'ın bu ülkelere müdahalesinden hem İngiltere hem ABD çekiniyordu. İngiltere ortak bildiri önerdi, ABD tek başına konuştu. Başkan James Monroe yıllık mesajında Amerika kıtasının yeni sömürgeleştirmeye kapalı olduğunu, Avrupa'nın buradaki müdahalesinin ABD'ye tehdit sayılacağını; ABD'nin de Avrupa işlerine ve var olan sömürgelere karışmayacağını söyledi.

Monroe Doktrini ABD'nin uzun süren yalnızcılık (izolasyonizm) politikasının temelidir. Doktrini o yıllarda fiilen İngiliz donanması koruyordu. 1904'te Theodore Roosevelt doktrine bir ek yaptı: Batı Yarımküre'de düzeni bozan bir devlet olursa ABD “uluslararası polis gücü” olarak müdahale edebilirdi. Böylece savunmacı bir ilke, bölgesel müdahale gerekçesine dönüştü.

1830: iki yeni devlet

Yunan isyanı (1821) Avrupa Uyumu'nu sınadı: meşruiyet ilkesi isyancıyı desteklememeyi gerektiriyordu, ama İngiltere, Fransa ve Rusya bölgenin yalnız Rus nüfuzuna girmemesi için birlikte hareket etti. Üç devletin donanması 1827'de Navarin'de Osmanlı-Mısır donanmasını yaktı; 1830 Londra Protokolü bağımsız Yunanistan'ı tanıdı. Aynı yıl Paris'te Temmuz Devrimi Bourbonları bir kez daha devirdi ve Belçikalılar Hollanda Krallığı'na karşı ayaklandı. Londra Konferansı Belçika'nın bağımsızlığını tanıdı; 1839 Londra Antlaşması büyük güçlerin ortak garantisiyle Belçika'yı sürekli tarafsız bir devlet yaptı. Bu garantinin 75 yıl sonra Almanya tarafından çiğnenmesi, İngiltere'nin büyük savaşa girme gerekçesi olacaktı.

1848: Milletler Baharı

1848'de Paris'ten başlayan devrim dalgası Viyana, Berlin, Milano ve Budapeşte'ye yayıldı; Metternich Mart 1848'de görevini bırakıp kaçtı. Frankfurt'taki meclisin birleşik Almanya girişimi sonuçsuz kaldı. Habsburglara karşı ayaklanan Macarlar 1849'da Rus ordusunun yardımıyla bastırıldı; Kutsal İttifak dayanışmasının son büyük örneği budur. Kaçan Macar ve Leh devrimcilerin iadesi meselesini Tarih serisindeki 19. yüzyılda Osmanlı sayfasında görebilirsin.

Devrimlerin çoğu yenildi, ama milliyetçilik ve anayasa talebi artık yok sayılamıyordu.

Akılda kalsın: Monroe'nun iki yüzü: “Avrupa Amerika'ya karışmasın” + “ABD Avrupa'ya karışmasın”; var olan sömürgelere dokunulmaz. 1904 Roosevelt eki ilkeyi müdahaleye çevirdi. 1830'un iki devleti: Yunanistan ve Belçika (1839'da tarafsız).
Sınavda

Nasıl sorulurMonroe Doktrini'nin içeriği ya da amacı sorulur, Roosevelt ekiyle karıştırılmış şıklar verilir.

TuzakDoktrinin Avrupa'nın Amerika'daki mevcut sömürgelerini de boşaltmasını istediğini sanmak; yalnız yeni sömürgeleştirme yasaklanır. İkinci tuzak, bildiriyi İngiltere ile ortak bir açıklama saymak; İngiltere önerdi ama ABD tek başına ilan etti.

Sınavda işaretleBelçika'nın tarafsızlığı 1839 Londra Antlaşması'yla garanti edildi.

↕Sıralama 1823 → 1848

  1. Belçika'nın sürekli tarafsızlığını garanti eden Londra Antlaşması
  2. Navarin baskını
  3. Metternich'in görevden çekilmesi
  4. Monroe Doktrini'nin ilanı
  5. Yunanistan'ın bağımsızlığını tanıyan Londra Protokolü

?Soru çöz

1823 Monroe Doktrini ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Doktrin hem Avrupa'nın Amerika'ya yeni müdahalesini reddetti hem ABD'nin Avrupa'ya karışmayacağını söyledi. A yanlıştır, mevcut sömürgelere dokunulmadı; B İngiltere ortak bildiri önerdi ama ABD tek başına ilan etti; D 1904 Roosevelt ekidir, Monroe'nun kendisi değil.
SİYASİ TARİH · 1774 → 1878

Doğu Sorunu: Boğazlar, Kırım Savaşı ve Paris'ten Berlin'e

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası hukukun kaynakları nelerdir? UAD Statüsü'nün 38. maddesi hangi kaynakları sayar, asli ve yardımcı kaynak farkı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

UAD Statüsü m.38'e göre Divan uyuşmazlığı uluslararası sözleşmeler, uluslararası örf ve adet ve uygar uluslarca tanınan hukukun genel ilkeleriyle çözer; yargı kararları ve en yetkin yazarların öğretileri yardımcı araçtır. Taraflar isterse hakkaniyetle karar verebilir. Tek taraflı işlemler ve bağlayıcı örgüt kararları da kaynaktır.

UAD Statüsü m.38: kaynaklar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Doğu Sorunu nedir? 1856 Paris Antlaşması ve 1878 Berlin Antlaşması'nın uluslararası sistem açısından önemli hükümleri nelerdir?

Kısa cevap: Doğu Sorunu, zayıflayan Osmanlı Devleti'nin toprakları ve Boğazların geleceği üzerindeki büyük güç rekabetidir. 1856 Paris Antlaşması Osmanlı'yı Avrupa Uyumu'na kabul etti, toprak bütünlüğünü ortak garantiye aldı ve Karadeniz'i tarafsızlaştırdı. 1878 Berlin Antlaşması Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığını tanıdı, Bulgaristan'ı üçe böldü, Bosna-Hersek'in yönetimini Avusturya-Macaristan'a bıraktı.

19. yüzyıl diplomatları için en zor soru Osmanlı'nın yıkılıp yıkılmayacağı değil, yıkılırsa mirası kimin alacağıydı.

Rusya 1774 Küçük Kaynarca'dan sonra Karadeniz'e yerleşti ve Ortodokslar adına söz hakkı iddia etti. İngiltere'nin “Osmanlı'nın toprak bütünlüğü” politikası bir denge hesabıdır: zayıf ama ayakta bir Osmanlı, Boğazları Rusya'dan koruyan en ucuz engeldi.

Boğazlar ve Kırım Savaşı

Mehmet Ali'ye karşı Rus yardımı alan Osmanlı 1833'te Hünkâr İskelesi'ni imzaladı; gizli maddeyle Çanakkale Boğazı'nı Rusya'nın düşmanlarının savaş gemilerine kapatmayı üstlendi. İngiltere ve Fransa bu kazancı ortak masaya taşıdı: 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi barış zamanında Boğazların bütün yabancı savaş gemilerine kapalı olduğunu kabul etti.

Kırım Savaşında (1853–1856) İngiltere, Fransa ve Piyemonte-Sardinya Osmanlı'nın yanında Rusya'ya karşı savaştı. Paris Antlaşmasının (30 Mart 1856) üç hükmü:

  • m.7: Osmanlı Avrupa kamu hukukuna ve Avrupa Uyumu'na kabul edildi; toprak bütünlüğü ortak garantiye alındı.
  • m.9: Islahat Fermanı anıldı, ama iç işlerine karışma hakkı vermediği yazıldı.
  • m.11: Karadeniz tarafsızlaştırıldı: ticaret gemilerine açık, savaş gemilerine kapalı.

1871: tek taraflı bozma yok

Rusya 1870'te Fransa-Prusya Savaşı'ndan yararlanıp Karadeniz hükümlerini tanımadığını açıkladı. 1871 Londra Konferansı hükümleri kaldırdı, ama önce bir ilkeyi imzalattı: hiçbir devlet, öteki tarafların rızası olmadan bir antlaşmanın yükümlülüklerinden kendini kurtaramaz. Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında gördüğümüz ahde vefa ilkesinin ünlü bir teyididir.

Ayastefanos'tan Berlin'e

1877–1878 savaşından sonra Ayastefanos (3 Mart 1878) Ege'ye uzanan, Rus himayesinde büyük bir Bulgaristan kuruyordu; İngiltere ve Avusturya-Macaristan buna karşı çıktı. Bismarck “dürüst simsar” olarak Berlin Kongresi'ni topladı. Berlin Antlaşması (13 Temmuz 1878) Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığını tanıdı; Bulgaristan'ı özerk prenslik, özerk Doğu Rumeli ve Osmanlı'ya dönen Makedonya olarak üçe ayırdı; Bosna-Hersek'in yönetimini Avusturya-Macaristan'a bıraktı; Rusya'ya Kars, Ardahan ve Batum'u verdi. İngiltere Kıbrıs'ın yönetimini kongreden önce ayrı bir sözleşmeyle almıştı.

Doğu Sorunu kronolojisi
YılOlaySonuç
1833Hünkâr İskelesiBoğazlarda tek taraflı Rus kazancı
1841Londra Boğazlar SözleşmesiBarışta Boğazlar yabancı savaş gemilerine kapalı; ilk çok taraflı rejim
1856Paris AntlaşmasıOsmanlı Avrupa Uyumu'nda; Karadeniz tarafsız
1871Londra KonferansıKaradeniz hükümleri kalkar; tek taraflı bozma yasağı yazılır
1878Ayastefanos → BerlinBüyük Bulgaristan bölünür; Sırbistan, Karadağ, Romanya bağımsız
Akılda kalsın: Berlin'in üç bağımsızı S-K-R: Sırbistan, Karadağ, Romanya. Bulgaristan ve Bosna 1878'de bağımsız ya da ilhak değil; ikisinin de yılı 1908.
Sınavda

Nasıl sorulurParis ya da Berlin antlaşmasının hükümleri öncüllerle verilir veya antlaşma ile hükmü eşleştirilir.

TuzakBulgaristan'ın bağımsızlığını Berlin'e bağlamak; Berlin Bulgaristan'ı özerk prenslik yaptı, bağımsızlık 1908'de geldi. İkinci tuzak, Bosna-Hersek'in 1878'de Avusturya'ya ilhak edildiğini sanmak; 1878'de yalnız yönetimi bırakıldı, ilhak 1908'dedir.

✎Boşluk doldurma Paris ve Berlin

1856 Paris Antlaşması'nın 7. maddesiyle Osmanlı Devleti kabul edildi. Aynı antlaşma bütün devletlerin savaş gemilerine kapatarak tarafsızlaştırdı. 1878 Berlin Antlaşması Bosna-Hersek'in yönetimini bıraktı.

Avrupa UyumuKaradenizAvusturya-MacaristanRusyaAkdenizKutsal İttifak

?Soru çöz

Rusya 1870'te, koşulların değiştiğini ileri sürerek Paris Antlaşması'nın Karadeniz hükümlerini artık tanımadığını açıkladı. 1871 Londra Konferansı bu hükümleri kaldırdı; ancak hiçbir devletin öteki tarafların rızası olmadan bir antlaşmanın yükümlülüklerinden kurtulamayacağını da kayda geçirdi. Konferansın kayda geçirdiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Antlaşmanın tarafların rızası olmadan tek taraflı bozulamaması ahde vefanın kendisidir. B Rusya'nın dayandığı iddiadır, konferansın onayladığı ilke değil; C bütün devletlerin üzerinde duran, sapma kabul etmeyen kuraldır, burada söz konusu değil; D örf ve adet kuralına baştan itiraz eden devletle ilgilidir.
SİYASİ TARİH · 1859 → 1890

İtalyan ve Alman birliği, Bismarck'ın ittifaklar sistemi

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İtalyan ve Alman birlikleri nasıl kuruldu? Bismarck'ın ittifaklar sistemi (Üç İmparator Ligi, Üçlü İttifak, Reasürans) neyi amaçlıyordu?

Kısa cevap: İtalya 1861'de krallık olarak kuruldu, 1866'da Venedik'i, 1870'te Roma'yı aldı. Almanya, Bismarck'ın Danimarka (1864), Avusturya (1866) ve Fransa (1870–1871) savaşlarından sonra 18 Ocak 1871'de imparatorluk olarak birleşti. Bismarck ardından Fransa'yı yalnız bırakmak için Üç İmparator Ligi (1873), İkili İttifak (1879), Üçlü İttifak (1882) ve Rusya ile Reasürans (1887) antlaşmalarını kurdu.

1860'ta Avrupa'nın ortasında onlarca küçük devlet vardı; 1871'de aynı topraklarda iki yeni büyük güç duruyordu.

İtalya: diplomasiyle birlik

Birliğin motoru Piyemonte-Sardinya Krallığı ve başbakanı Cavour'du. Cavour Kırım Savaşı'na katılarak masaya oturdu, Fransa ile birlikte 1859'da Avusturya'yı yenip Lombardiya'yı aldı (Nis ve Savoya Fransa'ya). Garibaldi 1860'ta güneyi aldı; 17 Mart 1861'de İtalya Krallığı ilan edildi. Venedik 1866'da, Roma 1870'te Fransız garnizonu çekilince katıldı.

Almanya: “demir ve kan”

Prusya Başbakanı Otto von Bismarck birliği üç kısa savaşla kurdu: 1864'te Danimarka'dan Schleswig ve Holstein alındı, 1866'da Avusturya Alman işlerinden dışlandı, 1870'te Sedan'da III. Napolyon esir düştü. Alman İmparatorluğu 18 Ocak 1871'de Versay Sarayı'nda ilan edildi. Frankfurt Antlaşması (10 Mayıs 1871) Alsas-Loren'i Almanya'ya verdi ve Fransa'ya beş milyar franklık tazminat yükledi. Fransa'da kırk yıllık bir intikam duygusu doğdu.

Bismarck, kıtanın en hızlı büyüyen gücünün yarattığı korkuyu bilerek Almanya'yı “doymuş” bir güç olarak tanıttı: artık toprak istemiyordu. Asıl tehlike, Fransa'nın bir müttefik bulmasıydı.

Bismarck'ın sistemi

Bismarck dönemi ittifakları
YılAd ve taraflarAmaç
1873Üç İmparator Ligi: Almanya, Avusturya-Macaristan, RusyaMonarşi dayanışması; Fransa'yı ortaksız bırakmak
1879İkili İttifak: Almanya, Avusturya-MacaristanRusya'ya karşı savunma; 1918'e kadar sürdü
1882Üçlü İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalyaİtalya, 1881'de Tunus'u Fransa'ya kaptırınca katıldı
1887Reasürans: Almanya, Rusya (gizli)Karşılıklı tarafsızlık; Rusya'yı Fransa'dan uzak tutmak

Sistemin zor yanı, Balkanlarda birbirine rakip olan Rusya ile Avusturya-Macaristan'ı aynı anda Almanya'ya bağlamaktı. Bismarck Avusturya ile İkili İttifak'ı kurdu, Rusya'yı ise ayrı ve gizli bir antlaşmayla elde tuttu. Bu ağ, Bismarck'ın 1890'da görevden alınmasıyla çözüldü: Kayzer II. Wilhelm'in yönetimi Reasürans'ı yenilemedi ve yalnız kalan Rusya, Fransa'ya yöneldi.

Bismarck realist denge diplomasisinin klasik örneğidir: ideoloji yerine çıkar, kalıcı düşman yerine esnek ortaklık. Ama sistem tek bir ustanın kafasındaydı.

Akılda kalsın: Bismarck'ın tek hedefi: Fransa yalnız kalsın. Araç: Rusya ile Avusturya'yı birlikte tutmak. Yıllar 73 · 79 · 82 · 87 (Lig · İkili · Üçlü · Reasürans). 1890'da Reasürans yenilenmedi → Rusya Fransa'ya gitti.
Sınavda

Nasıl sorulurİttifak ile tarafları ya da kuruluş nedeni eşleştirilir; Reasürans'ın yenilenmemesinin sonucu sorulur.

Tuzakİtalya'nın Üçlü İttifak'a Avusturya'dan toprak almak için katıldığını sanmak; asıl itici güç Fransa'nın Tunus'u alması ve İtalya'nın yalnız kalma korkusudur.

Sınavda işaretleReasürans Almanya ile Rusya arasındadır, Avusturya taraf değildir.

⇄Bilgi eşleştirme antlaşma ve içeriği

?Soru çöz

I. Fransa'yı diplomatik olarak yalnız bırakmayı amaçlamıştır.
II. Balkanlarda rakip olan Rusya ile Avusturya-Macaristan'ı aynı anda Almanya'ya bağlamaya çalışmıştır.
III. Denizaşırı sömürge imparatorluğu kurmayı dış politikanın birinci önceliği yapmıştır.
Bismarck'ın 1871–1890 arasındaki dış politikasıyla ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ D. Fransa'yı ortaksız bırakmak (I) ve Rusya ile Avusturya'yı birlikte tutmak (II) Bismarck sisteminin iki direğidir. A II'yi atlar, oysa Üç İmparator Ligi ve Reasürans tam bunun içindir; B ve C'deki III, Bismarck sonrası II. Wilhelm'in “dünya politikası”dır, doymuş güç anlayışıyla çelişir.
SİYASİ TARİH · 1884 → 1913

Sömürge yarışı, iki blok ve bunalımlar: Berlin Konferansı'ndan Bosna'ya

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası hukukta ülke nasıl edinilir? İşgal, devir, zamanaşımı, birikme ve uti possidetis ne demektir? Hava sahası üzerinde egemenlik nasıldır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ülke; kara ülkesi, iç sular, karasuları ve bunların üstündeki hava sahasından oluşur. Edinme yolları işgal (sahipsiz toprakta etkin egemenlik), birikme, devir ve kazandırıcı zamanaşımıdır; zorla ilhak BM döneminde geçersizdir. Sömürgeden bağımsızlığa geçen devletler idari sınırları devralır (uti possidetis). 1944 Chicago Sözleşmesi'ne göre devletin hava sahası üzerinde tam ve münhasır egemenliği vardır.

Ülke, sınırlar ve hava sahası

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üçlü İtilaf nasıl oluştu? 1884–85 Berlin Konferansı, Fas bunalımları ve Bosna bunalımı uluslararası sistemi nasıl etkiledi?

Kısa cevap: 1884–1885 Berlin Konferansı Afrika'nın paylaşılmasına kurallar koydu. Fransız-Rus İttifakı (1894), İngiliz-Fransız Entente Cordiale (1904) ve İngiliz-Rus anlaşması (1907) Üçlü İtilaf'ı oluşturdu; karşısında Üçlü İttifak vardı. Fas (1905, 1911) ve Bosna (1908) bunalımları iki bloğu sertleştirdi; esnek güç dengesi birbirine kenetlenmiş iki kampa dönüştü.

Bismarck'ın gidişinden on yedi yıl sonra beş büyük güç iki kampa ayrılmıştı ve her kriz kampları birbirine biraz daha kenetliyordu.

Sömürge yarışı ve Berlin Konferansı

Afrika'daki çekişmeleri düzenlemek üzere Bismarck'ın ev sahipliğinde, Osmanlı ve ABD'nin de katıldığı 14 devletlik Berlin Konferansı (Kasım 1884–Şubat 1885) toplandı. Konferans Kongo havzasında serbest ticareti, Kongo ve Nijer'de serbest dolaşımı kabul etti; Afrika kıyısında toprak edinmek için fiilî denetim (etkin işgal) ve bildirim şartı koydu. Ülke edinme yollarından işgali Deniz hukuku sayfasında gördük; Berlin'in koyduğu “etkin işgal” şartı, sahipsiz sayılan toprakların bu yolla paylaşılmasının kuralıydı. Kongo havzası ise Belçika Kralı II. Leopold'un kişisel devleti oldu.

İki bloğun kuruluşu

Reasürans yenilenmeyince Rusya Fransa'ya yaklaştı; 1894'te kesinleşen Fransız-Rus İttifakı Almanya'yı iki cepheli savaş ihtimaliyle baş başa bıraktı. İngiltere “şanlı yalnızlık”tan 1902'de Japonya ile ittifak kurarak çıktı; büyüyen Alman filosu onu tedirgin ediyordu.

8 Nisan 1904'te İngiltere ile Fransa, sömürge anlaşmazlıklarını bir pazarlıkla çözdü: Mısır İngiltere'nin, Fas Fransa'nın nüfuz alanında kaldı. Bu Entente Cordiale bir ittifak değil, uzlaşmaydı; krizlerde fiilî dayanışmaya dönüştü. 1907'de İngiltere ile Rusya İran'ı nüfuz bölgelerine ayırdı (kuzey Rus, güney İngiliz, orta tarafsız), Afganistan ve Tibet sorunlarını kapattı. Böylece Üçlü İtilaf (Fransa, Rusya, İngiltere) Üçlü İttifak'ın karşısında yerini aldı.

Bloklar 1914'te cephelere dönüştü; yalnız İtalya taraf değiştirdi.Görsel: Sınav Defteri

Bunalımlar zinciri

1905–1913 bunalımları
BunalımNe oldu?Sonuç
I. Fas (1905–1906)Kayzer Tanca'da Fas'ın bağımsızlığını savunduAlgeciras Konferansı'nda Almanya yalnız kaldı; İngiliz-Fransız bağı güçlendi
Bosna (1908–1909)Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etti; Bulgaristan bağımsızlığını ilan ettiRusya Alman baskısıyla geri adım attı; Sırbistan ve Rusya'da öfke birikti
II. Fas (1911)Alman savaş gemisi Agadir'e gönderildiFas Fransa'ya, Kongo'dan bir parça Almanya'ya; İngiltere Fransa'nın yanında durdu
Balkan Savaşları (1912–1913)Önce Osmanlı'ya, sonra birbirlerineSırbistan büyüdü; Avusturya-Sırbistan gerginliği tırmandı

Her bunalımda geri adım atan taraf bir sonrakinde direnmeye karar verdi; güvenlik ikilemi silahlanmayı, silahlanma güvensizliği besledi. Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz Waltz'a göre çok kutuplu sistemler iki kutupludan daha istikrarsızdır; 1914 öncesi, bir müttefikin krizinin bütün bloğu sürüklediği bu tehlikenin en çok anılan örneğidir. Temmuz 1914 krizini Siyasi tarih 1914-1945 sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: İtilaf'ın üç kenarı: Fransa–Rusya 1894 · İngiltere–Fransa 1904 · İngiltere–Rusya 1907. Bunalımlar: Fas 1905 → Bosna 1908 → Fas 1911 → Balkan 1912.
Sınavda

Nasıl sorulurÜçlü İtilaf'ı oluşturan anlaşmalar sıralanır ya da Fas ve Bosna bunalımlarının sonuçları öncüllerle sorulur.

TuzakEntente Cordiale'i bağlayıcı bir askerî ittifak sanmak; o bir sömürge uzlaşmasıydı. İkinci tuzak, 1884–85 Berlin Konferansı'nı (Afrika) 1878 Berlin Kongresi (Doğu Sorunu) ile karıştırmak.

↕Sıralama blokların kuruluşu

  1. Almanya'nın yalnız kaldığı Algeciras Konferansı
  2. Bosna-Hersek'in Avusturya-Macaristan'a ilhakı
  3. Fransız-Rus İttifakı'nın kesinleşmesi
  4. İran'ı nüfuz bölgelerine ayıran İngiliz-Rus anlaşması
  5. Entente Cordiale

?Soru çöz

1914 öncesinde Avrupa'nın beş büyük gücü iki katı ittifaka bölünmüştü ve bir müttefikin bölgesel krizi, ötekileri de savaşa sürükleyebiliyordu. Bu tablo aşağıdaki savlardan hangisini en çok destekler?

✓ B. Beş büyük gücün katı bloklarla birbirine bağlandığı yapı Waltz'un çok kutupluluğun istikrarsızlığı savını destekler. A Doyle'un demokratik barış tezidir, 1914'teki tarafların rejimleriyle ilgili değil; C Angell'in 1910'daki iyimser tezidir ve 1914 onu yanlışlar; D hegemonik istikrar kuramıdır, tek güçlü devlete dayanır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki aktörlerden hangisi uluslararası hukukun süjesi değildir?

✓ A. Çok uluslu şirket aktördür ama hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük almaz. B BM'nin kişiliği 1949 Tazminat görüşüyle kabul edildi; C Papalık Makamı antlaşma yapar ve elçi gönderir; D Kızılhaç Komitesi Cenevre sözleşmelerinden doğrudan görev aldığı için sınırlı süjedir.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Diğer süjeler: örgüt, birey, Vatikan

?Soru 2

BM İnsan Hakları Konseyi ile İnsan Hakları Komitesi'yle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

✓ D. İnsan Hakları Konseyi 2006'da Genel Kurul kararıyla, Komisyon'un yerine kuruldu. A 47 devlet Konsey'in yapısıdır, Komite 18 uzmandır; B 1966 sözleşmesinin organı Komite'dir; C Evrensel Periyodik İnceleme Konsey'in yöntemidir.Kaynak: Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk · İnsan haklarının uluslararası korunması

?Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi BM Şartı'nın 33. maddesinde barışçı çözüm yolu olarak sayılanlardan biri değildir?

✓ C. İyi niyet hizmetleri uygulamada çok kullanılır ama m.33'ün listesinde adı geçmez. A soruşturma, B uzlaştırma ve D bölgesel kuruluş ve anlaşmalara başvurma maddede açıkça sayılır; liste müzakere, arabuluculuk, tahkim ve yargısal çözümle tamamlanır.Kaynak: Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk · Barışçı çözüm yolları

?Soru 4

Roma Statüsü'ne taraf X devletinin ülkesinde insanlığa karşı suç işlendiği iddia edilmektedir. X devletinin mahkemeleri aynı kişiler hakkında ciddi ve bağımsız bir kovuşturma yürütmektedir. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin bu durumdaki tutumu hangi ilkeyle açıklanır?

✓ C. Devlet kovuşturmayı gerçekten yapıyorsa dava UCM'de kabul edilemez; bu m.17'deki tamamlayıcılık ilkesidir. A UCM ulusal yargının önüne geçmez; B ihtiyari kayıt UAD'nin yetki kurumudur; D orantılılık insancıl hukukta saldırıların ölçüsüdür, yargı paylaşımı değildir.Kaynak: Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk · İnsancıl hukuk ve UCM

?Soru 5

X devletinin sahil güvenlik gemisi, karasularında kaçak avlanan Y bayraklı tekneye dur emri verir; tekne açık denize kaçar. Sahil güvenlik gemisi tekneyi gözden kaybetmeden kovalar, ancak tekne Z devletinin karasularına girer. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Karasularında başlayıp kesintisiz süren takip açık denizde de hukuka uygundur ve üçüncü devlet karasularına girilince biter (m.111/3). A sıcak takibin açık denize taşabildiğini unutur; B üçüncü devletin egemenliğini çiğner; C kaçak avcılığı korsanlıkla karıştırır, korsanlık başka gemiye karşı şiddettir.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Açık deniz: özgürlükler, korsanlık, sıcak takip

?Soru 6

Bir sömürge imparatorluğunun iki ayrı idari bölgesi bağımsız devlet olur. Aralarındaki sınır, sömürge yönetiminin çizdiği idari sınır olarak kabul edilir. Bu çözüm aşağıdakilerden hangisine dayanır?

✓ A. Sömürge idari sınırlarının bağımsız devletlerin sınırına dönüşmesi uti possidetis juris ilkesidir. B yalnız akarsu sınırlarında en derin kanalı esas alır; C uzun ve itirazsız egemenlik ister, burada devralma var; D sahipsiz toprak gerektirir, oysa toprak zaten bir yönetimin elindeydi.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Ülke, sınırlar ve hava sahası

?Soru 7

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'yle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. m.14'e göre büyükelçi ve elçiler devlet başkanına, maslahatgüzarlar dışişleri bakanına akredite edilir. A agreman yalnız misyon şefi için istenir; B persona non grata gerekçesizdir; D m.3 bilgi edinmeyi “yasal yollarla” sınırlar, casusluk görev değildir.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Diplomatik misyon: 1961 Viyana

?Soru 8

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ne göre, antlaşmanın çekinceyi yasaklamadığı durumlarda çekinceyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. m.22'ye göre antlaşma aksini öngörmedikçe çekince her zaman ve kabul edenlerin rızası aranmadan geri alınabilir; ifade bunun tersini söylüyor. A m.19'daki amaçla bağdaşma şartıdır; B m.20/3'teki kurucu antlaşma kuralıdır; D m.23'teki yazılılık ve bildirim şartıdır.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Antlaşmaların yapılması ve çekince

?Soru 9

X devleti, Y devletinin kendi vatandaşlarına yönelik tutumunu protesto etmek için büyükelçisini geri çağırır ve Y vatandaşlarına tanıdığı vize kolaylığını kaldırır. Bu davranışlar uluslararası hukukta nasıl nitelendirilir?

✓ D. Büyükelçiyi geri çağırmak ve vize kolaylığını kaldırmak zaten hukuka uygun ama dostça olmayan davranışlardır; bu karşılıktır. A kuvvet içermediği için silahlı değildir, misilleme de hukuka aykırı bir önlemi gerektirir; B temel çıkarı ağır ve yakın tehlikeden korumayı gerektirir; C hiçbir yükümlülük ihlal edilmemiştir.Kaynak: Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk · Devletin sorumluluğu ve karşı önlem

?Soru 10

UAD önündeki bir davada X devleti, Divan'ın daha önce Y ile Z arasında verdiği kararın kendisini de bağladığını ileri sürmektedir. UAD Statüsü'ne göre bu iddiayla ilgili hangisi doğrudur?

✓ D. m.59 kararın bağlayıcılığını taraflarla ve davayla sınırlar; m.38/1-d yargı kararlarını yardımcı araç sayar. A kararları asli kaynak sanır, oysa onlar d bendindedir; B iç hukuktaki emsal anlayışını uluslararası yargıya taşır; C hakkaniyet yetkisini önceki kararlarla karıştırır.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · UAD Statüsü m.38: kaynaklar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Uluslararası İlişkiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →