Küreselleşme ve çok kutuplu dünya: 2008'den Kuşak ve Yol'a
Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBerlin Duvarı neden ve ne zaman yapıldı? Küba Füze Bunalımı (1962) nasıl çözüldü ve sonuçları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Soğuk Savaş ve sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Doğu Almanya'dan Batı'ya kaçışları durdurmak için 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı örüldü. Ekim 1962'de SSCB'nin Küba'ya füze yerleştirdiği anlaşılınca ABD deniz karantinası uyguladı; SSCB füzeleri çekti, ABD Küba'yı işgal etmeme sözü verdi ve Türkiye'deki Jüpiter füzelerini gizlice çekti. Bunalımdan sonra kırmızı hat kuruldu ve 1963'te Kısmi Nükleer Deneme Yasağı imzalandı.
Berlin Duvarı ve Küba Füze Bunalımı
✎Konu anlatımı
Küreselleşme nedir, küreselleşme tartışmasında hiperküreselciler, şüpheciler ve dönüşümcüler neyi savunur? 2008 krizinden sonra dünya neden çok kutuplu hale geldi?
Kısa cevap: Küreselleşme mal, sermaye, bilgi ve insan akışlarının sınırları aşarak yoğunlaşması ve toplumların birbirine bağımlı hale gelmesidir. Hiperküreselciler ulus devletin aşındığını, şüpheciler bunun abartıldığını, dönüşümcüler devletin ortadan kalkmadan dönüştüğünü savunur. 2008 krizi, G20'nin yükselişi ve Çin'in büyümesi tek kutuplu dönemi çok kutupluluğa çevirdi.Eylül 2008'de New York'ta bir yatırım bankası battı; birkaç hafta içinde Türkiye'deki ihracatçının siparişleri de iptal edilmeye başladı.
Soğuk Savaş ve sonrası sayfasında gördüğümüz SSCB'nin dağılması, piyasa ekonomisini dünyanın hemen her yerinde tek seçenek yaptı. 1995'te GATT'ın yerini alan Dünya Ticaret Örgütü, sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ve internet bu dönemin araçlarıdır. Ama küreselleşme yalnız ekonomik değildir: insan hakları normlarının yayılması, uluslararası ceza yargısı, ortak tüketim kültürü ve salgınların hızla yayılması da onun yüzleridir. Yerel kimliklerin küresel akımlara uyum sağlarken kendini yeniden üretmesine glokalleşme denir.
| Tutum | Temel sav | Ulus devletin geleceği |
|---|---|---|
| Hiperküreselciler | Küresel piyasa yeni bir çağ açtı | Aşınıyor, yerini piyasaya ve küresel yönetişime bırakıyor |
| Şüpheciler | Bugünkü bütünleşme 1914 öncesinden çok farklı değil; bölgeselleşme baskın | Güçlü kalıyor, süreci yine devletler yönetiyor |
| Dönüşümcüler | Süreç gerçek ama yönü belirsiz ve eşitsiz | Ortadan kalkmıyor, yetkileri ve rolü dönüşüyor |
2008 sonrası: güç dağılıyor
ABD'de konut kredisi balonunun patlaması 15 Eylül 2008'de Lehman Brothers'ın iflasıyla küresel bir krize dönüştü. Krizi G7 tek başına yönetemedi; Kasım 2008'de Washington'da ilk G20 liderler zirvesi toplandı ve Türkiye kurucu üye olarak masadaydı. Çin 2010'da dünyanın ikinci büyük ekonomisi oldu, 2013'te Avrasya ile Afrika'yı kara ve deniz yollarıyla bağlayan Kuşak ve Yol Girişimi'ni başlattı. Türkiye bu ağa, Hazar üzerinden Çin ile Avrupa'yı bağlayan Orta Koridor önerisiyle katılıyor. Uluslararası örgütler sayfasında gördüğümüz BRICS ve AIIB, bu yeni ağırlık merkezlerinin kurumsal ifadesidir.
Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz neorealistler için bu tablo bir güç geçişidir: yükselen güç ile yerleşik güç arasındaki rekabet sistemi gerer. Liberaller ise ekonomik karşılıklı bağımlılığın bu rekabeti yumuşattığını savunur.
Nasıl sorulurBir yazarın görüşü verilir ve hangi küreselleşme tutumuna ait olduğu istenir ya da 2008 krizinin kurumsal sonucu sorulur.
TuzakŞüphecileri küreselleşme karşıtı eylemcilerle karıştırmak; şüpheciler sürecin boyutunu sorgulayan akademik tutumdur. İkinci tuzak, G20'yi 2008'de kurulmuş sanmak; maliye bakanları düzeyinde 1999'dan beri vardır, 2008'de liderlere yükseldi.
⇄Bilgi eşleştirme Küreselleşme tartışması
?Soru çöz
“Bugünkü ticaret ve sermaye akışlarının dünya ekonomisine oranı 1914 öncesinden çok yüksek değildir; üstelik akışlar küresel değil, büyük ölçüde üç ekonomik bölge içinde yoğunlaşmaktadır.” Bu görüş aşağıdakilerden hangisine aittir?