Uluslararası güncel sorunlar: göç, enerji, iklim, terör ve bölgesel krizler

Sınavın güncel sorular sorduğu başlıkları, kaynaklı ve tarihli bilgiyle öğren: göç, enerji, iklim, terör, salgın, nükleer silahlar ve süren bölgesel krizler.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
GÜNCEL · KÜRESELLEŞME

Küreselleşme ve çok kutuplu dünya: 2008'den Kuşak ve Yol'a

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBerlin Duvarı neden ve ne zaman yapıldı? Küba Füze Bunalımı (1962) nasıl çözüldü ve sonuçları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Soğuk Savaş ve sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doğu Almanya'dan Batı'ya kaçışları durdurmak için 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı örüldü. Ekim 1962'de SSCB'nin Küba'ya füze yerleştirdiği anlaşılınca ABD deniz karantinası uyguladı; SSCB füzeleri çekti, ABD Küba'yı işgal etmeme sözü verdi ve Türkiye'deki Jüpiter füzelerini gizlice çekti. Bunalımdan sonra kırmızı hat kuruldu ve 1963'te Kısmi Nükleer Deneme Yasağı imzalandı.

Berlin Duvarı ve Küba Füze Bunalımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Küreselleşme nedir, küreselleşme tartışmasında hiperküreselciler, şüpheciler ve dönüşümcüler neyi savunur? 2008 krizinden sonra dünya neden çok kutuplu hale geldi?

Kısa cevap: Küreselleşme mal, sermaye, bilgi ve insan akışlarının sınırları aşarak yoğunlaşması ve toplumların birbirine bağımlı hale gelmesidir. Hiperküreselciler ulus devletin aşındığını, şüpheciler bunun abartıldığını, dönüşümcüler devletin ortadan kalkmadan dönüştüğünü savunur. 2008 krizi, G20'nin yükselişi ve Çin'in büyümesi tek kutuplu dönemi çok kutupluluğa çevirdi.

Eylül 2008'de New York'ta bir yatırım bankası battı; birkaç hafta içinde Türkiye'deki ihracatçının siparişleri de iptal edilmeye başladı.

Soğuk Savaş ve sonrası sayfasında gördüğümüz SSCB'nin dağılması, piyasa ekonomisini dünyanın hemen her yerinde tek seçenek yaptı. 1995'te GATT'ın yerini alan Dünya Ticaret Örgütü, sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ve internet bu dönemin araçlarıdır. Ama küreselleşme yalnız ekonomik değildir: insan hakları normlarının yayılması, uluslararası ceza yargısı, ortak tüketim kültürü ve salgınların hızla yayılması da onun yüzleridir. Yerel kimliklerin küresel akımlara uyum sağlarken kendini yeniden üretmesine glokalleşme denir.

Küreselleşme tartışmasındaki üç tutum
TutumTemel savUlus devletin geleceği
HiperküreselcilerKüresel piyasa yeni bir çağ açtıAşınıyor, yerini piyasaya ve küresel yönetişime bırakıyor
ŞüphecilerBugünkü bütünleşme 1914 öncesinden çok farklı değil; bölgeselleşme baskınGüçlü kalıyor, süreci yine devletler yönetiyor
DönüşümcülerSüreç gerçek ama yönü belirsiz ve eşitsizOrtadan kalkmıyor, yetkileri ve rolü dönüşüyor

2008 sonrası: güç dağılıyor

ABD'de konut kredisi balonunun patlaması 15 Eylül 2008'de Lehman Brothers'ın iflasıyla küresel bir krize dönüştü. Krizi G7 tek başına yönetemedi; Kasım 2008'de Washington'da ilk G20 liderler zirvesi toplandı ve Türkiye kurucu üye olarak masadaydı. Çin 2010'da dünyanın ikinci büyük ekonomisi oldu, 2013'te Avrasya ile Afrika'yı kara ve deniz yollarıyla bağlayan Kuşak ve Yol Girişimi'ni başlattı. Türkiye bu ağa, Hazar üzerinden Çin ile Avrupa'yı bağlayan Orta Koridor önerisiyle katılıyor. Uluslararası örgütler sayfasında gördüğümüz BRICS ve AIIB, bu yeni ağırlık merkezlerinin kurumsal ifadesidir.

Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz neorealistler için bu tablo bir güç geçişidir: yükselen güç ile yerleşik güç arasındaki rekabet sistemi gerer. Liberaller ise ekonomik karşılıklı bağımlılığın bu rekabeti yumuşattığını savunur.

Akılda kalsın: Üç tutum, ulus devlete bakışla ayrılır: aşınıyor (hiper) · güçlü kalıyor (şüpheci) · dönüşüyor (dönüşümcü). 2008 → G20 liderler zirvesi; 2010 Çin ikinci ekonomi; 2013 Kuşak ve Yol.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yazarın görüşü verilir ve hangi küreselleşme tutumuna ait olduğu istenir ya da 2008 krizinin kurumsal sonucu sorulur.

TuzakŞüphecileri küreselleşme karşıtı eylemcilerle karıştırmak; şüpheciler sürecin boyutunu sorgulayan akademik tutumdur. İkinci tuzak, G20'yi 2008'de kurulmuş sanmak; maliye bakanları düzeyinde 1999'dan beri vardır, 2008'de liderlere yükseldi.

⇄Bilgi eşleştirme Küreselleşme tartışması

?Soru çöz

“Bugünkü ticaret ve sermaye akışlarının dünya ekonomisine oranı 1914 öncesinden çok yüksek değildir; üstelik akışlar küresel değil, büyük ölçüde üç ekonomik bölge içinde yoğunlaşmaktadır.” Bu görüş aşağıdakilerden hangisine aittir?

✓ B. Sürecin yeni olmadığını ve bölgeselleşmenin baskın olduğunu söylemek şüphecilerin savıdır. A yeni bir küresel çağdan söz eder; C süreci gerçek kabul edip dönüşüme odaklanır; D çekirdek-çevre sömürüsünü anlatır, akışların büyüklüğünü değil.
GÜNCEL · GÖÇ

Mülteci kimdir? Cenevre Sözleşmesi, coğrafi sınırlama ve 2016 mutabakatı

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ne göre antlaşma nedir, nasıl yapılır? Yetki belgesi, onay ve çekince ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1969 Viyana Sözleşmesi antlaşmayı devletler arasında yazılı olarak yapılan ve uluslararası hukuka tabi uluslararası anlaşma olarak tanımlar (m.2). Antlaşma müzakere, metnin kabulü, imza ve onayla kurulur; devlet başkanı, hükümet başkanı ve dışişleri bakanı yetki belgesi istemez (m.7). Çekince, antlaşma yasaklamıyor ve amacıyla bağdaşıyorsa konabilir (m.19).

Antlaşmaların yapılması ve çekince

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1951 Cenevre Sözleşmesi'ne göre mülteci kimdir? Türkiye'nin coğrafi sınırlaması nedir? Geçici koruma, geri kabul anlaşması ve 18 Mart 2016 Türkiye-AB mutabakatı neyi düzenler?

Kısa cevap: 1951 Cenevre Sözleşmesi mülteciyi ırk, din, tabiiyet, belli bir toplumsal gruba üyelik ya da siyasi düşünce nedeniyle zulme uğrama korkusu yüzünden ülkesi dışında olan kişi diye tanımlar. Türkiye 1967 Protokolü'ne katılırken coğrafi sınırlamayı korudu. Suriyelilere 2014 yönetmeliğiyle geçici koruma verildi; 18 Mart 2016 Türkiye-AB mutabakatı düzensiz geçişi geri kabul ve bire bir yerleştirmeyle sınırladı.

Nisan 2011'de Hatay'a ilk Suriyeli grup geldiğinde konuk sayılıyordu. Üç yıl sonra Türkiye, bu insanlar için yeni bir hukuki statü yazmak zorunda kaldı.

II. Dünya Savaşı'nın yerinden ettiği milyonlar için hazırlanan 1951 Cenevre Sözleşmesi iki sınırlama içeriyordu: zaman (1 Ocak 1951'den önceki olaylar) ve isteğe bağlı coğrafya (Avrupa'daki olaylar). 1967 New York Protokolü zaman sınırını kaldırdı; coğrafi sınırlamayı önceden beyan etmiş devletlerin bunu sürdürmesine izin verdi. Sözleşmenin en önemli kuralı geri göndermeme (non-refoulement, m.33) ilkesidir: hayatı ya da özgürlüğü tehdit altında olacağı ülkeye kimse geri gönderilemez. Bu ilke bugün örf ve adet hukuku sayılır. Sistemi BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) izler.

Türkiye'deki statüler

Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında gördüğümüz çekince mantığıyla Türkiye coğrafi sınırlamayı korudu: mülteci statüsü yalnız Avrupa'daki olaylar nedeniyle gelenlere verilir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (2013) Avrupa dışından gelenler için şartlı mülteci ve ikincil koruma statülerini, kitlesel akınlar için de geçici korumayı (m.91) düzenledi. Suriyeliler 2014 Geçici Koruma Yönetmeliği'yle bu statüye alındı. Aralık 2024'te Esad yönetiminin devrilmesinden sonra gönüllü geri dönüşler başladı.

Koruma türleri (6458 sayılı Kanun)
StatüKime verilir?
MülteciAvrupa ülkelerindeki olaylar nedeniyle zulüm korkusu taşıyan kişi
Şartlı mülteciAynı korkuyu taşıyan ama Avrupa dışından gelen kişi; üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar kalır
İkincil korumaMülteci tanımına girmeyen ama ölüm cezası, işkence ya da silahlı çatışma riskiyle karşılaşacak kişi
Geçici korumaKitlesel akınla gelen, bireysel inceleme yapılamayan topluluk (Suriyeliler)

AB ile göç işbirliği

Türkiye ile AB, 16 Aralık 2013'te geri kabul anlaşmasını imzaladı (yürürlük 1 Ekim 2014); aynı gün vize serbestisi diyaloğu başladı ve Türkiye'den 72 ölçütü karşılaması istendi. 2015'te Ege'den Avrupa'ya göç patlayınca 18 Mart 2016 mutabakatı geldi: Yunan adalarına düzensiz geçenler Türkiye'ye geri alınacak, geri alınan her Suriyeliye karşılık Türkiye'deki bir Suriyeli AB'ye yerleştirilecek (bire bir), AB mali destek verecekti.

Akılda kalsın: 1951 zaman + coğrafya, 1967 zamanı kaldırdı, Türkiye coğrafyayı tuttu. Avrupa'dan gelen mülteci, Avrupa dışından gelen şartlı mülteci, kitlesel akın geçici koruma. Geri kabul 2013 imza / 2014 yürürlük; mutabakat 18 Mart 2016.
Sınavda

Nasıl sorulurTürkiye'nin coğrafi sınırlamasının anlamı, 1967 Protokolü'nün getirdiği ya da 2016 mutabakatının unsurları öncüllerle sorulur.

Tuzak1967 Protokolü'nün coğrafi sınırlamayı da zorunlu olarak kaldırdığını sanmak; yalnız zaman sınırını kaldırdı. İkinci tuzak, Suriyelilerin Türkiye'de mülteci statüsünde olduğunu düşünmek; statüleri geçici korumadır.

Sınavda işaretlegeri göndermeme ilkesi Sözleşme'nin 33. maddesindedir.

✎Boşluk doldurma Koruma statüleri

1951 Sözleşmesi'ndeki zaman sınırını Protokolü kaldırdı. Türkiye'de Avrupa dışından gelen ve zulüm korkusu taşıyan kişiye statüsü verilir. Suriyeliler Türkiye'de statüsündedir.

1967şartlı mültecigeçici koruma1951vatandaşlıkdiplomatik koruma

?Soru çöz

18 Mart 2016 Türkiye-AB mutabakatıyla ilgili olarak
I. Yunan adalarına düzensiz geçenlerin Türkiye'ye geri alınması,
II. Geri alınan her Suriyeliye karşılık Türkiye'deki bir Suriyelinin AB'ye yerleştirilmesi,
III. Türkiye'nin coğrafi sınırlamayı kaldırması
ifadelerinden hangileri mutabakatın unsurlarındandır?

✓ D. Geri alma ve bire bir yerleştirme mutabakatın iki temel unsurudur. A bire bir düzeni unutur; B ve C III'ü katar, oysa Türkiye coğrafi sınırlamayı korudu, mutabakat bunu değiştirmedi.
GÜNCEL · ENERJİ

Enerji güvenliği: BTC, TANAP, TürkAkım ve Türkiye koridoru

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Enerji güvenliği nedir? BTC, Mavi Akım, TANAP ve TürkAkım boru hatları hangi ülkeleri bağlar, ne zaman açıldı? Türkiye neden enerji koridoru sayılır?

Kısa cevap: Enerji güvenliği, enerjinin kesintisiz, yeterli ve makul fiyatla sağlanmasıdır; ithalatçı için arz, ihracatçı için talep güvenliği önemlidir. Türkiye Rusya, Hazar ve Orta Doğu kaynaklarıyla Avrupa pazarı arasında bir koridordur: BTC (2006) Hazar petrolünü Ceyhan'a, TANAP (2018) Azerbaycan gazını Avrupa'ya, Mavi Akım (2003) ve TürkAkım (2020) Rus gazını Karadeniz altından taşır.

Ocak 2025'in ilk günü, Rus gazını yarım asırdır Ukrayna üzerinden Avrupa'ya taşıyan hatlarda akış durdu. Kıtaya Rus boru gazı taşıyan tek kara yolu Türkiye'den geçiyordu.

Petrol bunalımı (1973) ithalatçı ülkelere enerjinin bir dış politika aracı olabileceğini gösterdi; OECD ülkeleri 1974'te Uluslararası Enerji Ajansı'nı kurdu. Bugün enerji güvenliğinin üç anahtarı kaynak çeşitlendirmesi (aynı tedarikçiye bağımlı kalmamak), güzergâh çeşitlendirmesi (tek geçiş ülkesine bağlı kalmamak) ve depolama kapasitesidir. Sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) terminalleri, boru hattının yarattığı bağımlılığı azaltan esnek bir araç olarak öne çıktı.

Türkiye'den geçen başlıca hatlar
HatKaynak → hedefAçılış
Kerkük-YumurtalıkIrak petrolü → Akdeniz1977
Mavi AkımRus gazı, Karadeniz altından → Samsun2003
Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC)Hazar petrolü → Ceyhan2006
Bakü-Tiflis-ErzurumAzerbaycan (Şahdeniz) gazı → Erzurum2006–2007
TANAPAzerbaycan gazı, Gürcistan sınırından → Yunanistan sınırı; Avrupa'ya TAP ile (2020)2018
TürkAkımRus gazı, Karadeniz altından → Trakya; bir hattı Türkiye'ye, öteki Avrupa'yaOcak 2020
Şema güzergâhların mantığını gösterir, ölçekli harita değildir.Görsel: Sınav Defteri

Rusya, Avrupa ve Türkiye

BTC ve TANAP, Hazar kaynaklarını Rusya'yı ve İran'ı devre dışı bırakarak Batı'ya ulaştırdığı için Güney Gaz Koridoru'nun omurgası sayılır; AB'nin desteklediği ama 2013'te rafa kalkan Nabucco projesinin yerini TANAP aldı. 2022'deki Ukrayna savaşından sonra AB Rus gazından hızla uzaklaştı; Eylül 2022'de Baltık'taki Kuzey Akım hatları patlamalarla devre dışı kaldı, Ukrayna transiti de 1 Ocak 2025'te sona erdi. Türkiye ise hem Rusya'yla (TürkAkım, Rosatom'un yaptığı Akkuyu nükleer santrali) hem Azerbaycan'la çalışarak güzergâh ülkesinden ticaret merkezine geçmeyi hedefliyor. 2020'de Karadeniz'de bulunan Sakarya gaz sahasından ilk gaz 2023'te karaya ulaştı. Doğu Akdeniz'deki yetki alanı tartışmasını Türk dış politikası 1990 sonrası sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Petrol: Kerkük-Yumurtalık 1977, BTC 2006 (Ceyhan). Gaz: Mavi Akım 2003 ve TürkAkım 2020 Rus; BTE 2006 ve TANAP 2018 Azerbaycan. Rusya'yı dışarıda bırakan koridor = Güney Gaz Koridoru (BTE + TANAP + TAP).
Sınavda

Nasıl sorulurHat–kaynak ülke ya da hat–açılış yılı eşleştirmesi sorulur; bazen hangi hattın Rusya'yı devre dışı bıraktığı istenir.

TuzakBTC'yi doğalgaz hattı sanmak; BTC petrol, Bakü-Tiflis-Erzurum gaz hattıdır. İkinci tuzak, TANAP'ın Rus gazı taşıdığını sanmak.

Sınavda işaretleKaradeniz altından geçen iki hat da Rus gazı taşır.

⇄Bilgi eşleştirme Hat ve kaynak

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Hazar kaynaklarını Rusya'yı devre dışı bırakarak Batı'ya ulaştırma amacına hizmet eden projelerden biri değildir?

✓ A. Mavi Akım Rus gazını Karadeniz altından doğrudan Türkiye'ye taşır; Rusya'yı devre dışı bırakmaz, merkezine alır. B Hazar petrolünü, C ve D Azerbaycan gazını Gürcistan üzerinden taşıyan Güney koridoru hatlarıdır.
GÜNCEL · İKLİM

İklim rejimi: Rio'dan Paris'e ve Antalya'daki COP31

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaRealizmin temel varsayımları nelerdir? Morgenthau'nun siyasal realizm ilkeleri neyi savunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler kuramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Realizme göre uluslararası siyasetin temel aktörü devlettir; devletin üstünde bir otorite olmadığı için (anarşi) her devlet önce varlığını ve güvenliğini düşünür. Klasik realistler savaşın kökünü güç isteyen insan doğasında arar. Morgenthau (1948) ulusal çıkarı güç cinsinden tanımlar; ahlakı ve uluslararası hukuku devlet davranışının belirleyicisi saymaz.

Klasik realizm: Thukydides'ten Morgenthau'ya

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Küresel iklim rejimi nasıl gelişti? BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması arasındaki farklar nelerdir? Türkiye Paris Anlaşması'nı ne zaman onayladı?

Kısa cevap: İklim rejimi 1992 Rio'da imzalanan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne dayanır. 1997 Kyoto Protokolü yalnız gelişmiş ülkelere bağlayıcı azaltım hedefi koydu; 2015 Paris Anlaşması ise bütün taraflardan ulusal katkı beyanı ister ve ısınmayı 2°C'nin belirgin altında tutmayı hedefler. Türkiye Paris'i Ekim 2021'de onayladı, 2053 net sıfır hedefini açıkladı ve Kasım 2026'da COP31'e ev sahipliği yapıyor.

Kasım 2026'da Antalya'da yaklaşık 200 ülkenin heyeti iklim müzakeresi için toplandı. Konferansın adı bile otuz dört yıllık bir sözleşmenin taraflarına göre konmuştu: Taraflar Konferansı, COP.

İklim değişikliği klasik bir ortak mallar sorunudur: atmosferi kirletmenin bedeli herkese dağılır, azaltmanın maliyeti ise azaltana kalır. Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz rejim kavramı bu yüzden iklimde sık kullanılır. 1988'de kurulan Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) bilimsel zemini hazırladı; 1992 Rio Dünya Zirvesi'nde Çerçeve Sözleşme (UNFCCC) imzalandı. Sözleşmenin temel ilkesi ortak ama farklılaştırılmış sorumluluktur: herkes sorumludur, ama tarihsel olarak çok salım yapan gelişmiş ülkeler daha fazla yük taşır.

Kyoto ile Paris
Kyoto ProtokolüParis Anlaşması
Kabul → yürürlük1997 → 20052015 → 2016
Kimi bağlar?Yalnız gelişmiş ülkeler (Ek-B), sayısal azaltım hedefiBütün taraflar; her ülke kendi hedefini belirler
YöntemYukarıdan aşağı, dönem hedefleri (ilk dönem 2008–2012)Aşağıdan yukarı: ulusal katkı beyanı, beş yılda bir güncelleme
HedefSalımları 1990 düzeyinin altına indirmekIsınmayı 2°C'nin belirgin altında, mümkünse 1,5°C'de tutmak
ABDİmzaladı, onaylamadıTaraf oldu; ikinci kez çekildi (27 Ocak 2026)

Türkiye ve iklim rejimi

Türkiye 1992'de OECD üyesi olarak Sözleşme'nin gelişmiş ülkeler eklerine yazıldı; özel koşullarının tanınmasını isteyerek ancak 2004'te taraf oldu ve Kyoto'ya 2009'da katıldı. Paris Anlaşması'nı 2016'da imzaladı ama gelişmekte olan ülke olarak tanınma ve iklim finansmanına erişim talebiyle onayı bekletti; TBMM onayı Ekim 2021'de geldi ve aynı dönemde 2053 net sıfır salım hedefi açıklandı. 2026'da Türkiye COP31'in ev sahibi ve başkanıdır; müzakerelerin başkanlığını bir anlaşmayla Avustralya yürütür.

Ek bilgi: ozon rejimi

İklimden önce başarılı bir çevre rejimi kurulmuştu: 1985 Viyana Sözleşmesi ve 1987 Montreal Protokolü ozon tabakasını incelten maddelerin üretimini aşamalı olarak yasakladı. Montreal, bütün BM üyelerinin taraf olduğu ilk antlaşmalardan biridir ve çevre rejimlerinin başarı örneği olarak anılır.

Akılda kalsın: Rio 1992 çerçeve → Kyoto 1997 yalnız zenginlere hedef → Paris 2015 herkese kendi katkısı. Türkiye: Sözleşme 2004, Kyoto 2009, Paris onayı 2021, net sıfır 2053, COP31 Antalya 2026.
Sınavda

Nasıl sorulurKyoto ile Paris'in farkı öncüllerle ya da Türkiye'nin iklim rejimindeki tarihleri sorulur.

TuzakParis Anlaşması'nın ülkelere dışarıdan sayısal hedef verdiğini sanmak; hedefleri her ülke kendisi beyan eder. İkinci tuzak, Kyoto'nun gelişmekte olan ülkelere de bağlayıcı hedef koyduğunu sanmak.

Sınavda işaretleortak ama farklılaştırılmış sorumluluk 1992 Çerçeve Sözleşmesi'nin ilkesidir.

↕Sıralama İklim rejimi

  1. Kyoto Protokolü'nün kabulü
  2. Türkiye'nin Paris Anlaşması'nı onaylaması
  3. IPCC'nin kurulması
  4. Paris Anlaşması'nın kabulü
  5. Rio'da Çerçeve Sözleşme'nin imzalanması

?Soru çöz

Paris Anlaşması'nı Kyoto Protokolü'nden ayıran en temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Paris'in yeniliği, hedefi bütün tarafların kendisinin belirlediği aşağıdan yukarı düzendir. A ve B iki antlaşmada da ortaktır; D yanlıştır, ABD Paris'e taraf olmuş, sonra çekilmiştir; hiç onaylamadığı antlaşma Kyoto'dur.
GÜNCEL · GÜVENLİK

Terör, nükleer yayılma ve siber saldırı: yeni güvenlik gündemi

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası uyuşmazlıkların barışçı çözüm yolları nelerdir? BM Şartı m.33 hangi yolları sayar; iyi niyet hizmetleri, arabuluculuk, soruşturma, uzlaştırma ve tahkim arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk). Önce kendin cevapla, sonra aç.

BM Şartı m.2/3 devletlere uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözme yükümlülüğü yükler. m.33 bu yolları sayar: müzakere, soruşturma, arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim, yargısal çözüm ve bölgesel kuruluşlara başvurma. Bunlardan ilk dördü diplomatik yoldur ve sonuç bağlayıcı değildir; tahkim ve yargısal çözüm hukuki yoldur ve bağlayıcı karar doğurur. İyi niyet hizmetleri uygulamada yaygındır ama m.33'te adı geçmez.

Barışçı çözüm yolları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası terörle mücadelede BM ne yaptı? NPT nedir, tanınan nükleer silah devletleri hangileridir? İran nükleer anlaşmasının son durumu nedir? Siber saldırılar uluslararası güvenliği nasıl etkiler?

Kısa cevap: 11 Eylül'den sonra BM Güvenlik Konseyi 1373 sayılı kararla bütün devletlere bağlayıcı terörle mücadele yükümlülükleri getirdi. 1968'de imzalanan NPT beş devleti nükleer silah devleti sayar, diğerlerinin silah edinmesini yasaklar; Hindistan, Pakistan ve İsrail taraf değil, Kuzey Kore 2003'te çekildi. İran'a yönelik BM yaptırımları Eylül 2025'te yeniden yürürlüğe girdi.

2010'da İran'ın uranyum zenginleştirme tesisindeki santrifüjler, tek kurşun atılmadan arızalanmaya başladı. Saldırgan bir bilgisayar kurduydu.

Uyuşmazlıklar sayfasında gördüğümüz kuvvet yasağı devletler arası savaşı hedef alıyordu; 11 Eylül ise devlet dışı bir örgütün büyük güce saldırabileceğini gösterdi. Güvenlik Konseyi 28 Eylül 2001'de VII. bölüme dayanarak 1373 sayılı kararı aldı: bütün devletler terörün finansmanını suç saymak, örgüt üyelerine sığınak vermemek ve bilgi paylaşmakla yükümlü oldu. Ancak uluslararası hukukta herkesin kabul ettiği bir terör tanımı yoktur; kapsamlı bir terör sözleşmesi bu yüzden yıllardır müzakere ediliyor. 2014'te Musul'u ele geçirerek ortaya çıkan DEAŞ'a karşı ABD öncülüğünde bir küresel koalisyon kuruldu; Türkiye bu koalisyonda yer aldı.

Nükleer silahların yayılmasını önleme

1 Temmuz 1968'de imzalanan, 1970'te yürürlüğe giren NPT (Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması) üç sütuna dayanır: yayılmama, silahsızlanma ve nükleer enerjinin barışçı kullanımı. 1 Ocak 1967'den önce nükleer patlama yapmış beş devlet, yani ABD, Rusya, İngiltere, Fransa ve Çin “nükleer silah devleti” sayılır; bu beş devlet aynı zamanda Güvenlik Konseyi'nin daimî üyeleridir. 1995'te süresiz uzatıldı. Denetimi Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı yapar.

Nükleer silahlarla ilgili başlıca antlaşmalar
Antlaşmaİçerik2026 itibarıyla durum
Kısmi Deneme Yasağı (1963)Atmosfer, uzay ve su altında deneme yasağıYürürlükte
NPT (1968)Yayılmama, silahsızlanma, barışçı kullanımHindistan, Pakistan, İsrail dışarıda; Kuzey Kore 2003'te çekildi
Kapsamlı Deneme Yasağı (1996)Her türlü nükleer deneme yasağıYürürlüğe girmedi
Nükleer Silahların Yasaklanması (2017)Nükleer silahın tamamen yasaklanması2021'den beri yürürlükte; nükleer devletler ve NATO üyeleri taraf değil
Yeni START (2010)ABD-Rusya stratejik başlık sınırıSüresi 5 Şubat 2026'da doldu

İran ile P5+1 (beş daimî üye ve Almanya) arasında Temmuz 2015'te Kapsamlı Ortak Eylem Planı imzalandı: zenginleştirme sınırlanacak, yaptırımlar kalkacaktı. ABD 2018'de anlaşmadan çekildi. Haziran 2025'te İsrail ile İran arasında çıkan savaşta ABD de İran'ın nükleer tesislerini vurdu. Fransa, Almanya ve İngiltere'nin başlattığı “geri dönüş” (snapback) mekanizmasıyla eski BM yaptırımları 28 Eylül 2025'te yeniden yürürlüğe girdi.

Siber güvenlik

2007'de Estonya'nın kamu ve banka sistemlerine yapılan siber saldırılar ve 2010'daki Stuxnet virüsü, siber alanın yeni bir çatışma alanı olduğunu gösterdi. NATO 2014'te ağır bir siber saldırının 5. maddeyi işletebileceğini, 2016 Varşova Zirvesi'nde de siberi kara, deniz ve hava gibi bir harekât alanı saydığını açıkladı. Siber saldırıda saldırganı belirlemenin (atıf) zorluğu, devlet sorumluluğu kurallarının uygulanmasını güçleştirir.

Akılda kalsın: 1373 (2001) terörle mücadeleyi bağlayıcı yaptı. NPT 1968, beş tanınmış nükleer devlet = beş daimî üye; dışarıda Hindistan, Pakistan, İsrail, çekilen Kuzey Kore. İran: 2015 anlaşma → 2018 ABD çıkışı → 2025 yaptırımların geri dönüşü.
Sınavda

Nasıl sorulurNPT dışındaki nükleer güçler, NPT'nin sütunları ya da İran anlaşmasının tarafları öncüllerle sorulur.

TuzakKuzey Kore'yi hiç taraf olmamış saymak; taraftı, 2003'te çekildiğini açıkladı. İkinci tuzak, Kapsamlı Deneme Yasağı'nın yürürlükte olduğunu sanmak.

Sınavda işaretleuluslararası hukukta evrensel olarak kabul edilmiş bir terör tanımı yoktur.

✎Boşluk doldurma Güvenlik gündemi

11 Eylül'den sonra Güvenlik Konseyi bütün devletlere terörle mücadele yükümlülüğü getiren sayılı kararı aldı. NPT'ye taraf olup 2003'te çekildiğini açıklayan ülke 'dir. İran'a yönelik BM yaptırımları 2025'te mekanizmasıyla yeniden yürürlüğe girdi.

1373Kuzey Koregeri dönüş678Hindistanveto

?Soru çöz

I. Hindistan
II. Pakistan
III. Çin
IV. İsrail
Yukarıdaki devletlerden hangileri NPT'ye taraf değildir?

✓ B. Hindistan, Pakistan ve İsrail NPT'nin hiç tarafı olmadı. A İsrail'i unutur; C ve D Çin'i katar, oysa Çin NPT'nin tanıdığı beş nükleer silah devletinden biridir ve taraftır.
GÜNCEL · AVRUPA

Rusya-Ukrayna savaşı: Kırım'dan İstanbul görüşmelerine

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKEİ, EİT, İİT, ŞİÖ, BRICS, ASEAN, APEC, AIIB ve Türk Devletleri Teşkilatı ne zaman kuruldu, merkezleri nerede, Türkiye hangilerine üye?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası örgütler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye OECD, İİT, KEİ, EİT ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın üyesi, AIIB'nin kurucu üyesidir; ŞİÖ'de diyalog ortağıdır, ASEAN, APEC ve BRICS'in üyesi değildir. KEİ 1992'de Türkiye'nin girişimiyle kuruldu, sekretaryası İstanbul'dadır. TDT 2009 Nahçıvan Anlaşması'yla Türk Keneşi olarak kuruldu ve 2021'de bugünkü adını aldı.

Bölgesel ve ekonomik örgütler, TDT

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Rusya-Ukrayna savaşı nasıl başladı, BM nasıl tepki verdi? Türkiye savaşta Montrö'yü nasıl uyguladı, Tahıl Koridoru ve İstanbul görüşmeleri nedir? Savaşın 2026'daki durumu nedir?

Kısa cevap: Rusya 2014'te Kırım'ı ilhak etti, 24 Şubat 2022'de Ukrayna'ya tam ölçekli saldırı başlattı. Güvenlik Konseyi Rusya'nın vetosuyla karar alamadı; Genel Kurul saldırıyı 2 Mart 2022'de kınadı. Türkiye Montrö'nün 19. maddesini uygulayıp savaşan gemilere Boğazları kapattı, Tahıl Koridoru'na ve İstanbul görüşmelerine ev sahipliği yaptı. Kasım 2026 itibarıyla ateşkes yoktur.

Mart 2022'nin sonunda Rus ve Ukraynalı heyetler İstanbul'da aynı masaya oturdu. Savaşın en umutlu görüşmesiydi; üç yıl sonra taraflar yine aynı şehre döndü.

Ukrayna'nın AB ile ortaklık anlaşmasını erteleyen yönetimine karşı protestolar 2014 başında hükümeti düşürünce Rusya, Mart 2014'te halkoylamasıyla Kırım'ı ilhak etti. Genel Kurul ilhakı tanımayan ve Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü teyit eden bir karar aldı; Türkiye de ilhakı tanımadı. Donbas'taki çatışmaları durdurmak için imzalanan Minsk anlaşmaları (2014, 2015) uygulanmadı. 24 Şubat 2022'de Rusya tam ölçekli saldırı başlattı.

Örgütlerin tepkisi

Uluslararası örgütler sayfasında gördüğümüz veto mekanizması hemen işledi: Rusya, saldırıyı kınayan Güvenlik Konseyi tasarısını veto etti. Konsey, 1950'deki Barış İçin Birlik kararına dayanarak meseleyi Genel Kurula havale etti; Genel Kurul 2 Mart 2022'de 141 oyla saldırıyı kınadı. Rusya Mart 2022'de Avrupa Konseyi'nden çıkarıldı, Nisan 2022'de BM İnsan Hakları Konseyi üyeliği askıya alındı. Uluslararası Ceza Mahkemesi Mart 2023'te çocukların zorla nakli gerekçesiyle Putin hakkında tutuklama kararı çıkardı. Savaş, Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılmasının da nedeni oldu.

Türkiye'nin rolü

Türkiye 28 Şubat 2022'de durumu savaş olarak nitelendirdi ve Montrö'nün 19. maddesini uyguladı: Türkiye savaşan taraf değilken, savaşan devletlerin savaş gemileri Boğazlardan geçemez; yalnız üslerine dönen gemiler istisnadır. Türkiye ayrıca kıyıdaş olsun olmasın bütün devletlere Boğazlardan savaş gemisi göndermeme çağrısı yaptı. 22 Temmuz 2022'de BM ile birlikte İstanbul'da Karadeniz Tahıl Girişimi imzalandı; Ukrayna limanlarından tahıl ihracatı sağlandı, Rusya Temmuz 2023'te girişimden çekildi. Doğrudan görüşmeler Mayıs–Temmuz 2025'te yine İstanbul'da yapıldı ve büyük esir takaslarıyla sonuçlandı.

Kasım 2026 itibarıyla savaş sürüyor: ABD arabuluculuğunda Abu Dabi'de yeniden başlayan görüşmeler esir takası dışında sonuç vermedi, Rusya ateşkesi reddediyor; Ukrayna ve Avrupalılar önce cephe hattında ateşkes istiyor.

Akılda kalsın: 2014 Kırım → 2014–2015 Minsk → 24 Şubat 2022 saldırı → 2 Mart 2022 Genel Kurul kınaması → 22 Temmuz 2022 Tahıl Girişimi → 2023 Rusya çıkar → 2025 İstanbul görüşmeleri. Türkiye'nin aracı Montrö m.19'dur.
Sınavda

Nasıl sorulurTürkiye'nin savaşta uyguladığı Montrö hükmü, Tahıl Girişimi'nin tarafları ya da örgütlerin Rusya'ya tepkisi sorulur.

TuzakTürkiye'nin Boğazları ticaret gemilerine de kapattığını sanmak; kısıtlama savaşan devletlerin savaş gemileri içindir. İkinci tuzak, Genel Kurul kınamasını Güvenlik Konseyi kararı sanmak.

Sınavda işaretleTürkiye savaşan taraf olmadığı için 20. maddeyi değil, 19. maddeyi uyguladı.

↕Sıralama 2014 → 2023

  1. Karadeniz Tahıl Girişimi'nin imzalanması
  2. Kırım'ın ilhakı
  3. UCM'nin Putin hakkında tutuklama kararı
  4. Genel Kurulun saldırıyı kınaması
  5. Tam ölçekli Rus saldırısı

?Soru çöz

Rusya'nın 2022'deki Ukrayna saldırısına uluslararası örgütlerin tepkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Rusya daimî üye olduğu için tasarıları veto etti; Konsey Rusya'ya yaptırım kararı alamadı. A Genel Kurul kınaması bu yolla geldi; B Mart 2022'de Avrupa Konseyi'nden çıkarıldı; C Nisan 2022'de üyeliği askıya alındı.
GÜNCEL · ORTA DOĞU VE KAFKASYA

Gazze, Suriye ve Kafkasya: 2026'daki bölgesel krizler

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Güncel Sorunlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇin-Sovyet ayrılığı nedir, Deng Şiaoping reformları neyi değiştirdi? 1979'da İran Devrimi, Camp David ve Afganistan işgali Soğuk Savaşı nasıl etkiledi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Soğuk Savaş ve sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mao'nun Çin'i 1950'de SSCB ile ittifak kurdu, ama 1960'ta ayrıldı ve 1969'da sınırda çatıştı; bu ayrılık ABD-Çin yakınlaşmasını mümkün kıldı. Deng Şiaoping 1978'den sonra reform ve dışa açılma politikasını başlattı. 1979'da İran Devrimi, Mısır-İsrail barışı ve SSCB'nin Afganistan'ı işgali yumuşamayı bitirdi ve ikinci bir Soğuk Savaş başladı.

Çin ve 1979 kırılması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Gazze savaşı ve ateşkesin 2026'daki durumu nedir? UAD ve UCM Filistin konusunda ne yaptı? Suriye'de ne değişti? Azerbaycan-Ermenistan barış süreci hangi aşamada?

Kısa cevap: 7 Ekim 2023'ten sonraki Gazze savaşında UAD, Güney Afrika'nın açtığı soykırım davasında geçici önlem kararı verdi, UCM İsrail başbakanı hakkında tutuklama kararı çıkardı. 10 Ekim 2025'te ateşkes başladı; Güvenlik Konseyi 2803 sayılı kararla Barış Kurulu'nu onayladı. Suriye'de Esad yönetimi Aralık 2024'te devrildi. Azerbaycan ile Ermenistan Ağustos 2025'te barış metnini parafladı; imza 2026 itibarıyla bekliyor.

Kasım 2026'da Gazze için kurulan Barış Kurulu, Güvenlik Konseyi'ne bir yıllık ateşkesin çökme tehlikesinde olduğunu bildirdi. Ateşkes tutuyordu ama barış henüz yoktu.

Soğuk Savaş ve sonrası sayfasında gördüğümüz Camp David ve Oslo süreçleri iki devletli çözümü hedeflemişti. Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'e saldırısıyla başlayan savaş Gazze'de ağır sivil kayıplara ve yıkıma yol açtı. Hukuk cephesinde iki yargı organı devreye girdi. Uyuşmazlıklar sayfasında gördüğümüz UAD, devletler arası bir davada Güney Afrika'nın Soykırım Sözleşmesi'ne dayanarak İsrail aleyhine açtığı davada Ocak 2024'te geçici önlemler kararlaştırdı; Türkiye davaya müdahil olmak için başvurdu. Bireylerin cezai sorumluluğuna bakan UCM ise Kasım 2024'te İsrail başbakanı ve eski savunma bakanı ile bir Hamas yöneticisi hakkında tutuklama kararı çıkardı.

Ateşkes ve Barış Kurulu

ABD'nin yirmi maddelik planıyla 10 Ekim 2025'te ateşkes başladı; 13 Ekim'de Şarm El-Şeyh'te ABD, Mısır, Katar ve Türkiye bir destek bildirisi imzaladı. Güvenlik Konseyi 17 Kasım 2025'te 2803 sayılı kararla planı onayladı, Barış Kurulu'nu ve geçici bir uluslararası istikrar gücünü yetkilendirdi; Rusya ve Çin çekimser kaldı. Kasım 2026 itibarıyla ateşkes ihlallerle sürüyor; Hamas'ın silahsızlandırılması çözülmemiş temel sorundur. Bu arada Eylül 2025'te İngiltere, Fransa, Kanada ve Avustralya Filistin Devleti'ni tanıdı; Türkiye onu 1988'de ilan edildiği gün tanımıştı.

Suriye ve Kafkasya

2011'de başlayan Suriye iç savaşı, 8 Aralık 2024'te muhalif güçlerin Şam'a girmesi ve Esad yönetiminin devrilmesiyle yeni bir evreye geçti; geçiş yönetimi uluslararası tanınma ve yaptırımların kaldırılması için çalışıyor. Kafkasya'da Azerbaycan Eylül 2023'te Karabağ'ın tamamında denetimi sağladı. 8 Ağustos 2025'te Washington'da Azerbaycan ve Ermenistan liderleri barış antlaşması metnini parafladı ve Ermenistan'dan geçerek Azerbaycan'ı Nahçıvan'a bağlayacak bir ulaşım güzergâhında anlaştı. 1992'den beri süreci yürüten AGİT Minsk Grubu 2025'te kapatıldı. Azerbaycan imzayı Ermenistan anayasasındaki Karabağ atfının kaldırılmasına bağladığı için resmî imza 2026 itibarıyla bekliyor.

Akılda kalsın: UAD = devlet (Güney Afrika–İsrail, soykırım davası); UCM = birey (tutuklama kararları). Gazze: ateşkes 10 Ekim 2025, karar 2803. Suriye: Esad 8 Aralık 2024. Kafkasya: parafe 8 Ağustos 2025, imza bekliyor; Minsk Grubu kapandı.
Sınavda

Nasıl sorulurUAD ile UCM'nin Filistin konusundaki işlemleri ayırt ettirilir ya da Kafkasya barış sürecinin aşaması sorulur.

TuzakUCM'nin devlet aleyhine dava baktığını sanmak; UCM yalnız bireyleri yargılar, devletler arası dava UAD'nindir. İkinci tuzak, Azerbaycan-Ermenistan barış antlaşmasının imzalanıp yürürlüğe girdiğini sanmak; 2026 itibarıyla metin yalnız paraflanmıştır.

Sınavda işaretleTürkiye Filistin Devleti'ni 1988'de ilk tanıyanlardandır.

⇄Bilgi eşleştirme 2023–2025 gelişmeleri

?Soru çöz

I. Güney Afrika'nın İsrail aleyhine açtığı dava, devletler arası bir uyuşmazlık olarak UAD'de görülmektedir.
II. UCM, İsrail devleti hakkında tazminat kararı vermiştir.
III. Güvenlik Konseyi'nin 2803 sayılı kararı daimî üyelerden hiçbirinin vetosuyla karşılaşmadan kabul edilmiştir.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

✓ A. Dava devletler arası olduğu için UAD'dedir; 2803 kararında Rusya ve Çin çekimser kaldı, çekimserlik veto sayılmadığından karar kabul edildi. B III'ü atlar; C ve D II'yi katar, oysa UCM devlet değil birey yargılar ve tutuklama kararı çıkarmıştır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

1978'den sonra Çin'de “reform ve dışa açılma” politikasını başlatan, yabancı sermayeye açık özel ekonomik bölgeler kurduran ve “bir ülke, iki sistem” formülüyle anılan lider aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Reform ve dışa açılma, özel ekonomik bölgeler ve “bir ülke, iki sistem” Deng'in politikalarıdır. A Mao ÇHC'nin kurucusu ve Çin-Sovyet ayrılığı döneminin lideridir; C Çu En-lay Mao döneminin başbakanıdır ve 1976'da öldü; D Çan Kay-şek 1949'da Tayvan'a çekilen milliyetçi liderdir.Kaynak: Soğuk Savaş ve sonrası · Çin ve 1979 kırılması

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi AGİT için yanlıştır?

✓ C. Silahlı saldırıyı hepsine yapılmış sayan hüküm NATO m.5'tir; AGİT bir savunma ittifakı değil, işbirliği ve önleme örgütüdür. A, B ve D doğrudur: Helsinki süreci, oydaşma ve Viyana merkezi AGİT'in özellikleridir.Kaynak: Uluslararası örgütler · NATO, AGİT ve Avrupa güvenliği

?Soru 3

1949 Washington Antlaşması'nın 5. maddesine göre üyelerden birine yapılan silahlı saldırı bütün üyelere yapılmış sayılır. Bu düzenlemenin niteliği ve BM Şartı'ndaki dayanağı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

✓ D. Belli bir tehdide karşı kurulan ittifak kolektif savunmadır ve m.51'deki ortak meşru müdafaa hakkına dayanır. A ve B kolektif güvenlik bütün devletleri kapsayan, saldırganı önceden belirlemeyen BM ya da Cemiyet sistemidir; C m.2/4 kuvvet yasağıdır, savunmanın dayanağı değil.Kaynak: Soğuk Savaş ve sonrası · Soğuk Savaşın doğuşu ve çevreleme

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Wilson'un 14 İlkesi arasında yer almaz?

✓ A. Wilson'un ilk ilkesi gizli diplomasiye son verilmesiydi; gizli paylaşım antlaşmalarının uygulanması ilkelere aykırıdır. B birinci ilkedir; C ikinci ilkedir; D on dördüncü ilkedir ve Milletler Cemiyeti'nin temelidir.Kaynak: Siyasi tarih 1914–1945 · Wilson İlkeleri ve Paris Barış Konferansı

?Soru 5

Küba Füze Bunalımı'nın iki süper güç arasında aracısız pazarlıkla çözülmesi ve ardından Washington ile Moskova arasında doğrudan iletişim hattı kurulması, aşağıdaki savlardan hangisini desteklemek için örnek gösterilir?

✓ A. İki büyük gücün aracısız pazarlığı Waltz'un iki kutupluluğun istikrarı savına uyar. B Doyle'un demokratik barış tezidir, ABD ile SSCB iki demokrasi değildi; C Wallerstein'ın Dünya Sistemleri Teorisi'dir; D Haas'ın yeni işlevselciliğindeki taşmadır.Kaynak: Soğuk Savaş ve sonrası · Berlin Duvarı ve Küba Füze Bunalımı

?Soru 6

Bir uluslararası örgütün ulus üstü nitelik taşıdığını en açık biçimde gösteren özellik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Ulus üstülüğün ölçüsü yetki devridir: çoğunluk kararı itiraz edeni de bağlar. B evrenselliği anlatır, yetkiyi değil; C ve D her örgütte bulunan genel öğelerdir, işbirliği örgütlerinde de vardır.Kaynak: Uluslararası örgütler · Örgüt türleri ve doğuşu

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Potsdam Konferansı'nda alınan kararlardan biri değildir?

✓ D. BM Şartı Potsdam'dan önce, 26 Haziran 1945'te San Francisco'da imzalandı. A Potsdam'ın Almanya ilkeleridir; B Oder-Neisse geçici sınır olarak Potsdam'da kabul edildi; C Dışişleri Bakanları Konseyi de Potsdam'da kuruldu.Kaynak: Siyasi tarih 1914–1945 · II. Dünya Savaşı ve konferanslar

?Soru 8

İngiltere'nin 4 Ağustos 1914'te Almanya'ya savaş ilan etmesinin doğrudan gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Almanya'nın Belçika'ya girmesi, İngiltere'nin 1839'dan beri garantörü olduğu tarafsızlığı çiğnedi. A Entente Cordiale bir sömürge uzlaşmasıydı, askerî yükümlülük içermezdi; B İngiltere bu ittifakın tarafı değildi; D Reasürans Almanya ile Rusya arasındaydı ve 1890'da bitmişti.Kaynak: Siyasi tarih 1914–1945 · Temmuz krizi ve I. Dünya Savaşı

?Soru 9

Soğuk Savaş ve sonrası sayfasında gördüğümüz SSCB'nin dağılması, Türkiye'nin bölgesel örgüt girişimlerini de etkiledi. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Türkmenistan TDT'nin kurucusu da üyesi de değildir; 2021'den beri gözlemcidir. Kurucular Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'dir. A, B ve C doğrudur: KEİ 1992 İstanbul, EİT'e 1992'de Orta Asya katılımı, ŞİÖ'de 2012'den beri diyalog ortaklığı.Kaynak: Uluslararası örgütler · Bölgesel ve ekonomik örgütler, TDT

?Soru 10

BM Güvenlik Konseyi'nde esas bir konudaki karar tasarısı için şu oylar kullanılmıştır: 11 olumlu, 2 olumsuz, 2 çekimser. Olumsuz oy verenler geçici üye, çekimser kalanlardan biri daimî üyedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Esas kararda 9 olumlu oy ve daimî üyelerden hayır oyu gelmemesi yeter; çekimserlik veto sayılmaz. A yerleşik uygulamayı göz ardı eder; B oybirliği aranmaz; C Konsey kararı Genel Kurul onayına bağlı değildir.Kaynak: Uluslararası örgütler · Güvenlik Konseyi ve diğer ana organlar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Uluslararası İlişkiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →