Türk dış politikası 1990 sonrası: AB sürecinden Türk Devletleri Teşkilatı'na

Soğuk Savaş sonrasında Türkiye'nin AB süreci, Türk dünyası, Kafkasya, Orta Doğu ve enerji politikasındaki dönüm noktalarını 2026 itibarıyla güncel bilgiyle öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TDP · 1990 → 1993

Soğuk Savaş biterken: Körfez Savaşı ve bağımsız Türk cumhuriyetleri

Uluslararası İlişkiler · Türk Dış Politikası · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSoğuk Savaş sonrasında uluslararası sistem nasıl değişti? Körfez Savaşı, Yugoslavya'nın dağılması, 11 Eylül ve NATO'nun 5. maddesinin işletilmesi neden önemlidir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Soğuk Savaş ve sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Soğuk Savaştan sonra ABD tek süper güç kaldı. Irak'ın Kuveyt'i işgaline karşı BMGK 678 sayılı kararla kuvvet kullanmaya yetki verdi (1991). Yugoslavya'nın dağılması Bosna (1992–1995) ve Kosova (1999) savaşlarını doğurdu. 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra NATO 5. maddeyi ilk kez işletti. 2003 Irak savaşı BMGK yetkisi olmadan yapıldı.

Soğuk Savaş sonrası: Körfez, Yugoslavya, 11 Eylül

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Soğuk Savaşın bitişi Türk dış politikasını nasıl etkiledi? Türkiye 1991 Körfez Savaşı'nda ne yaptı? Türk cumhuriyetlerini ne zaman tanıdı, TİKA ne zaman kuruldu?

Kısa cevap: 1990–1991 Körfez bunalımında Türkiye BM yaptırımlarına katıldı, Kerkük-Yumurtalık hattını kapattı ve İncirlik'i koalisyona açtı ama kara savaşına girmedi. SSCB dağılınca Azerbaycan'ı 9 Kasım 1991'de, öteki Türk cumhuriyetlerini 16 Aralık 1991'de ilk tanıyan ülke oldu. 1992'de TİKA'yı kurdu, KEİ'yi başlattı, 1993'te TÜRKSOY kuruldu.

1991'in son iki ayında Türkiye'nin haritası değişmedi ama komşuluk çevresi değişti: Kafkasya'da ve Orta Asya'da beş yeni Türk devleti doğdu.

Soğuk Savaş ve sonrası sayfasında gördüğümüz SSCB'nin dağılması Türkiye için iki yönlü bir sonuç doğurdu. Kuzeydeki büyük tehdit kalktı ama Batı'nın gözünde Türkiye'nin “cephe ülkesi” değeri de azaldı. Buna karşılık Balkanlar, Kafkasya ve Orta Doğu'da aynı anda istikrarsızlık başladı. Türkiye bu ortamda iki yöne yöneldi: Batı ittifakındaki yerini yeni görevlerle (Körfez, Bosna) kanıtlamak ve Türk dünyasıyla ilk kez devletler düzeyinde ilişki kurmak.

Körfez bunalımı

Irak 2 Ağustos 1990'da Kuveyt'i işgal edince Türkiye, Özal'ın öncülüğünde Güvenlik Konseyi'nin ambargosuna katıldı ve Kerkük-Yumurtalık petrol hattını kapattı. Ocak 1991'deki Çöl Fırtınası harekâtında İncirlik kullanıldı, ama Türk ordusu kara savaşına girmedi. Savaşın bedeli ağır oldu: Irak ticaretinin kaybı, Nisan 1991'de Kuzey Irak'tan sınıra gelen yüz binlerce sığınmacı ve bölgede doğan otorite boşluğu. Sığınmacıları korumak için kurulan Çekiç Güç İncirlik'ten çalıştı.

Türk dünyasına açılış

Türkiye Azerbaycan'ı 9 Kasım 1991'de, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan'ı 16 Aralık 1991'de tanıdı; beşini de ilk tanıyan ülkedir. 24 Ocak 1992'de kurulan TİKA (Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi; 2011'den beri Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) kalkınma yardımını kurumsallaştırdı. Büyük Öğrenci Projesi, TRT Avrasya yayınları, Ahmet Yesevi (1993) ve Manas (1995) üniversiteleri bu dönemin araçlarıdır. Uluslararası örgütler sayfasında gördüğümüz KEİ de Haziran 1992'de İstanbul'da doğdu.

Akılda kalsın: Körfez: ambargo + Kerkük-Yumurtalık kapandı + İncirlik, kara savaşı yok. Tanıma: Azerbaycan 9 Kasım 1991, öteki dördü 16 Aralık 1991. 1992: TİKA, KEİ; 1993: TÜRKSOY.
Sınavda

Nasıl sorulurTürkiye'nin Körfez Savaşı'ndaki tutumu öncüllerle ya da TİKA'nın kuruluş yılı ve amacı sorulur.

TuzakTürkiye'nin 1991'de Irak'a kara harekâtı yaptığını sanmak; ambargo ve üs desteği verdi, savaşa girmedi. İkinci tuzak, Tacikistan'ı Türk cumhuriyetleri arasında saymak; Tacikçe Fars dilinin koludur.

Sınavda işaretleTürkiye'nin ilk tanıdığı Türk cumhuriyeti Azerbaycan'dır.

✎Boşluk doldurma 1990–1992

Körfez bunalımında Türkiye petrol boru hattını kapattı. Türkiye'nin 9 Kasım 1991'de tanıdığı ilk Türk cumhuriyeti 'dır. Türk cumhuriyetlerine kalkınma yardımı için 1992'de kuruldu.

Kerkük-YumurtalıkAzerbaycanTİKABakü-Tiflis-CeyhanKazakistanTÜRKSOY

?Soru çöz

1990–1991 Körfez bunalımında Türkiye'nin tutumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Türkiye ambargoya katıldı, Kerkük-Yumurtalık'ı kapattı, İncirlik'i açtı ama savaşa girmedi. A kara savaşına girilmedi; C ticaret ambargo nedeniyle kesildi; D harekâtın dayanağı Güvenlik Konseyi'nin 678 sayılı kararıydı ve Türkiye üsleri kapatmadı.
TDP · 1992 → 2002

Bosna, Kosova, Kardak ve deprem diplomasisi

Uluslararası İlişkiler · Türk Dış Politikası · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye Milletler Cemiyeti'ne ne zaman ve nasıl girdi? Balkan Antantı ve Sadabat Paktı'nın üyeleri ve amacı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türk dış politikası 1923–1990). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye 1929'da Briand-Kellogg Paktı'na katıldı, 18 Temmuz 1932'de davet üzerine Milletler Cemiyeti'ne girdi. İtalya'nın yayılmacılığına karşı 9 Şubat 1934'te Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya ile Balkan Antantı'nı, 8 Temmuz 1937'de İran, Irak ve Afganistan ile Sadabat Paktı'nı imzaladı. İkisi de sınırların korunmasına yönelik statükocu düzenlemelerdi.

Milletler Cemiyeti, Balkan Antantı, Sadabat

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye Bosna ve Kosova'da nasıl bir politika izledi? Kardak krizi nedir? 1999 deprem diplomasisi Türk-Yunan ilişkilerini nasıl değiştirdi?

Kısa cevap: Türkiye Bosna Savaşı'nda (1992–1995) Bosna-Hersek'in toprak bütünlüğünü savundu, Dayton'dan sonra barış gücüne asker verdi, 1999 Kosova harekâtına katıldı ve 2008'de Kosova'yı ilk tanıyanlar arasında yer aldı. Ocak 1996'da Kardak kayalıklarında Yunanistan ile kriz yaşandı. Ağustos ve Eylül 1999 depremlerinden sonraki “deprem diplomasisi” yumuşama getirdi; 2002'de istikşafi görüşmeler başladı.

Ocak 1996'da Ege'de üzerinde kimsenin yaşamadığı iki kayalık, Türkiye ile Yunanistan'ı savaşın eşiğine getirdi.

Soğuk Savaş ve sonrası sayfasında gördüğümüz Yugoslavya'nın dağılması Türkiye'nin Balkan politikasını sınadı. Türkiye eski Yugoslavya'dan doğan devletlerin hepsini tanıdı, Bosna Savaşı'nda (1992–1995) Bosna-Hersek'in toprak bütünlüğünü BM, AGİK ve İslam Konferansı Örgütü'nde savundu, silah ambargosunun Boşnakları savunmasız bıraktığını vurguladı. 1995 Dayton Antlaşması'ndan sonra NATO'nun barış güçlerinde (IFOR, SFOR) görev aldı. 1999'da Kosova'daki NATO hava harekâtına katıldı ve 17 Şubat 2008'de bağımsızlığını ilan eden Kosova'yı ertesi gün tanıdı.

Kardak'tan deprem diplomasisine

Aralık 1995'te Kardak kayalıklarında karaya oturan bir Türk gemisi üzerinden başlayan tartışma, Ocak 1996'da iki tarafın kayalıklara bayrak dikmesiyle krize dönüştü; ABD'nin araya girmesiyle askerler çekildi. Türkiye'ye göre sorun yalnız iki kayalık değildi: Lozan ve 1947 Paris antlaşmalarıyla egemenliği açıkça devredilmemiş adacıklar ve kayalıklar vardı. Bu yaklaşım gri bölgeler diye anılır. Türk dış politikası 1923-1990 sayfasında gördüğümüz Ege sorunlarına böylece yeni bir başlık eklendi. 1999 Ağustos'unda Marmara'yı, Eylül'ünde Atina'yı vuran depremlerde iki ülkenin birbirine yardım koşması, dışişleri bakanları İsmail Cem ile Yorgo Papandreu'nun yürüttüğü yumuşamayı hızlandırdı. Yunanistan Aralık 1999'da Türkiye'nin AB adaylığına engel olmadı; 2002'de Ege sorunları için istikşafi görüşmeler başladı.

Akılda kalsın: Balkanlar: toprak bütünlüğü, çok taraflılık, barış gücü (Bosna, Kosova). Yunanistan: Kardak Ocak 1996 → gri bölgeler; depremler 1999 → Cem–Papandreu yumuşaması → Helsinki 1999 → istikşafi görüşmeler 2002.
Sınavda

Nasıl sorulurKardak krizinin tarihi ve sonucu, deprem diplomasisinin aktörleri ya da Türkiye'nin Bosna politikası sorulur.

TuzakKardak'ı 1987 kıta sahanlığı kriziyle karıştırmak; 1987 krizi Ege'deki petrol aramalarıyla ilgiliydi, Kardak 1996 egemenlik krizidir. İkinci tuzak, Türkiye'nin Kosova'nın bağımsızlığına karşı çıktığını sanmak.

Sınavda işaretleKardak, gri bölgeler tartışmasını başlatan krizdir.

↕Sıralama 1995 → 2008

  1. Marmara ve Atina depremleri
  2. Dayton Antlaşması
  3. Kosova'nın bağımsızlık ilanı
  4. Kardak krizi
  5. Türk-Yunan istikşafi görüşmelerinin başlaması

?Soru çöz

Türkiye'nin Kardak krizinden sonra Ege'de egemenliği antlaşmalarla açıkça belirlenmemiş adacık ve kayalıklar bulunduğunu savunan yaklaşımı aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

✓ D. Egemenliği açıkça devredilmemiş adacıklar tartışması gri bölgeler diye anılır. A Türkiye'nin bütün deniz yetki alanlarını anlatan sonraki bir kavramdır; B kıta sahanlığı sınırlandırma ilkesidir; C Ege'nin iki kıyıdaşın ortak denizi olduğunu söyleyen genel tezdir, egemenlik sorununu değil.
TDP · 1995 → 2026

Türkiye-AB ilişkileri: Gümrük Birliği, Helsinki ve donan müzakereler

Uluslararası İlişkiler · Türk Dış Politikası · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla1960-1980 arasında Türk-ABD ilişkileri neden gerildi? Ege sorunları nelerdir? Türkiye ile AET arasındaki Ankara Antlaşması, Katma Protokol ve 1987 başvurusu neyi getirdi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türk dış politikası 1923–1990). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Jüpiter füzelerinin sökülmesi (1963), Johnson Mektubu (1964) ve 1975–1978 ABD silah ambargosu Türkiye'yi çok yönlü dış politikaya itti; ilişkiler 1980 Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması'yla toparlandı. Ege'de kıta sahanlığı, karasuları, hava sahası, FIR ve adaların silahlandırılması sorunları sürdü. AET ile 1963 Ankara Antlaşması, 1970 Katma Protokol imzalandı; Türkiye 14 Nisan 1987'de tam üyelik başvurusu yaptı.

ABD ile gerginlik, Ege, AT

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye-AB Gümrük Birliği ne zaman yürürlüğe girdi? Türkiye ne zaman aday oldu, müzakereler ne zaman başladı ve 2026'da hangi durumda?

Kısa cevap: Ortaklık Konseyi'nin 6 Mart 1995 kararıyla Gümrük Birliği 1 Ocak 1996'da yürürlüğe girdi. Aralık 1997 Lüksemburg Zirvesi Türkiye'yi aday listesine almadı, Aralık 1999 Helsinki Zirvesi aday ilan etti. Müzakereler 3 Ekim 2005'te başladı; Aralık 2006'da sekiz fasıl donduruldu. 35 fasıldan 16'sı açıldı, biri geçici olarak kapandı; AB'ye göre müzakereler 2018'den beri durma noktasındadır.

Türkiye, AB'nin gümrük birliğine üye olmadan girmiş tek büyük ekonomidir. Bu tablo, 1963'te açılan kapının nasıl aralık kaldığını özetler.

Türk dış politikası 1923-1990 sayfasında gördüğümüz Ankara Antlaşması ve Katma Protokol'ün öngördüğü son adım, Ortaklık Konseyi'nin 1/95 sayılı kararıyla atıldı: Gümrük Birliği 1 Ocak 1996'da sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri için yürürlüğe girdi. Türkiye ortak gümrük tarifesini uygulamayı kabul etti, ama AB'nin üçüncü ülkelerle yaptığı serbest ticaret anlaşmalarının müzakeresinde söz hakkı olmadı. Tarım, hizmetler ve kamu alımları kapsam dışında kaldığı için Birliğin güncellenmesi yıllardır tartışılıyor.

Ortaklıktan adaylığa, adaylıktan durmaya: altmış yılın dönüm noktaları.Görsel: Sınav Defteri

Adaylık ve müzakereler

Aralık 1997 Lüksemburg Zirvesi Orta ve Doğu Avrupa ülkeleriyle Kıbrıs Rum yönetimini genişleme sürecine aldı, Türkiye'yi almadı; Ankara siyasi diyaloğu askıya aldı. 10–11 Aralık 1999 Helsinki Zirvesi Türkiye'yi öteki adaylarla eşit koşullarda aday ilan etti. Uluslararası örgütler sayfasında gördüğümüz Kopenhag siyasi ölçütleri için 2001–2004 arasında anayasa ve yasa değişikliği paketleri çıkarıldı. Müzakereler 3 Ekim 2005'te “açık uçlu” bir çerçeveyle başladı. Türkiye Ek Protokol'ü Kıbrıs Rum yönetimine uygulamadığı, yani limanlarını ve havalimanlarını açmadığı için Aralık 2006'da sekiz fasıl donduruldu.

2016'daki göç işbirliği ve vize serbestisi diyaloğu (Güncel sorunlar sayfasında gördük) ilişkiyi işlevsel düzeyde canlandırdı, katılım sürecini değil. AB Konseyi Haziran 2018'de müzakerelerin fiilen durma noktasına geldiğini kayda geçirdi. Komisyonun 4 Kasım 2026'da açıkladığı genişleme paketindeki Türkiye raporu da müzakereleri 2018'de durduran etkenlerin sürdüğünü yazdı; Dışişleri Bakanlığı raporu önyargılı ve haksız bularak reddetti.

Akılda kalsın: 1/95 kararı → Gümrük Birliği 1 Ocak 1996 → Lüksemburg 1997 (dışarıda) → Helsinki 1999 (aday) → müzakere 3 Ekim 2005 → 2006 sekiz fasıl → 2018 durma. Fasıl tablosu: 35'te 16 açık, 1 kapalı.
Sınavda

Nasıl sorulurAB ile ilişkilerdeki olaylar kronolojik sıralanır ya da adaylık statüsünün verildiği zirve sorulur.

TuzakGümrük Birliği'nin tarım ürünlerini de kapsadığını sanmak. İkinci tuzak, Türkiye'nin Lüksemburg Zirvesi'nde aday ilan edildiğini düşünmek; adaylık Helsinki'dedir.

Sınavda işaretle2006'daki fasıl dondurmanın nedeni Ek Protokol'ün Kıbrıs Rum yönetimine uygulanmamasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme AB sürecinin durakları

?Soru çöz

I. Gümrük Birliği'nin 1 Ocak 1996'da yürürlüğe girmesi
II. Türkiye'nin aday ülke ilan edilmesi
III. Katılım müzakerelerinin başlaması
IV. Tam üyelik başvurusu
Yukarıdaki gelişmelerin kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Başvuru 1987, Gümrük Birliği 1996, adaylık 1999, müzakere 2005'tir. A başvuruyu Gümrük Birliği'nin arkasına atar; B adaylığı Gümrük Birliği'nden öne alır; D adaylığı başvurudan önceye koyar, oysa adaylık başvurunun on iki yıl sonrasıdır.
TDP · 2004 → 2023

Annan Planı'ndan Doğu Akdeniz'e: Kıbrıs ve deniz yetki alanları

Uluslararası İlişkiler · Türk Dış Politikası · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKıbrıs sorunu nasıl doğdu? 1960 Zürih-Londra antlaşmaları neyi kurdu? 1964 Johnson Mektubu nedir? 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın hukuki dayanağı nedir, KKTC ne zaman ilan edildi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türk dış politikası 1923–1990). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Rumların enosis (Yunanistan'a bağlanma) istemi 1950'lerde Kıbrıs sorununu doğurdu. 1959 Zürih ve Londra antlaşmalarıyla 16 Ağustos 1960'ta iki toplumlu Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantör oldu. 1963 olaylarından sonra Türkiye 1974'te Garanti Antlaşması'na dayanarak müdahale etti. 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti, 15 Kasım 1983'te KKTC ilan edildi.

Kıbrıs: 1955'ten KKTC'ye

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Annan Planı nedir, 2004 referandumunda ne oldu? Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin tezi nedir, 2019 Türkiye-Libya mutabakatı neyi düzenler? 2023 Atina Bildirgesi nedir?

Kısa cevap: BM'nin Annan Planı 24 Nisan 2004'te iki toplumda ayrı referanduma sunuldu; Kıbrıs Türkleri kabul etti, Rumlar reddetti ve Kıbrıs Rum yönetimi 1 Mayıs 2004'te AB'ye girdi. Doğu Akdeniz'de Türkiye adaların kıta sahanlığını sınırlayamayacağını savunur; 2011'de KKTC ile kıta sahanlığı, 27 Kasım 2019'da Libya ile deniz yetki alanları mutabakatı imzaladı. 7 Aralık 2023 Atina Bildirgesi Yunanistan ile yeni bir yumuşama dönemi açtı.

Nisan 2004'te Kıbrıs'ta iki referandum aynı gün yapıldı. Plana evet diyen toplum AB'nin dışında kaldı, hayır diyen toplum bir hafta sonra Birliğe girdi.

Türk dış politikası 1923-1990 sayfasında gördüğümüz KKTC'nin ilanından sonra BM gözetimindeki görüşmeler sürdü. Genel Sekreter Kofi Annan'ın hazırladığı plan, iki kurucu devletten oluşan gevşek bir federasyon öngörüyordu. 24 Nisan 2004 referandumunda Kıbrıs Türklerinin yaklaşık üçte ikisi evet, Rumların dörtte üçü hayır dedi. Plan düştü ama Kıbrıs Rum yönetimi adanın tamamını temsil eder biçimde 1 Mayıs 2004'te AB üyesi oldu; Kıbrıs Türklerine yönelik izolasyonun kaldırılması sözü ise yerine getirilmedi. 2017 Crans-Montana konferansının başarısızlığından sonra Türkiye ve KKTC federasyon yerine iki egemen eşit devlete dayalı çözümü savunmaya başladı.

Doğu Akdeniz: kimin kıta sahanlığı?

Deniz hukuku sayfasında gördüğümüz UNCLOS m.121 adalara da kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge tanır, ama uluslararası içtihat hakkaniyete aykırı sonuç doğuracak yerlerde adalara sınırlı etki verir. Türkiye UNCLOS'a taraf değildir ve iki tez savunur: büyük anakaraya yakın adalar o anakaranın kıyısının önünü kapatamaz; Kıbrıs Türklerinin adanın doğal kaynaklarında eşit hakkı vardır. Kıbrıs Rum yönetimi 2003'ten itibaren Mısır, Lübnan ve İsrail ile anlaşmalar yapıp ruhsatlar verdi. Türkiye 21 Eylül 2011'de KKTC ile kıta sahanlığı anlaşması, 27 Kasım 2019'da Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakatı imzaladı; Yunanistan ile Mısır buna Ağustos 2020'de kendi anlaşmalarıyla karşılık verdi ve Türkiye bu anlaşmayı tanımadı. Türkiye'nin kendi karasuları, kıta sahanlığı ve MEB iddialarının toplamı Mavi Vatan diye anılır.

Doğu Akdeniz'de anlaşmalar
YılAnlaşmaTürkiye'nin tutumu
2003–2010Kıbrıs Rum yönetimi ile Mısır, Lübnan, İsrailKıbrıs Türklerinin hakkını ve Türkiye'nin kıta sahanlığını yok sayar
21 Eylül 2011Türkiye-KKTC kıta sahanlığıTaraf
27 Kasım 2019Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatıTaraf
Ağustos 2020Yunanistan-MısırTanımadı

2020'deki gerginlikten sonra iki ülke 2021'de istikşafi görüşmelere döndü. 7 Aralık 2023'te Atina'da imzalanan Dostane İlişkiler ve İyi Komşuluk Bildirgesi sorunları çözmedi ama tarafları gerginlikten kaçınmaya ve siyasi diyalog, olumlu gündem ve güven artırıcı önlemler yoluyla ilerlemeye bağladı.

Akılda kalsın: Annan 24 Nisan 2004: Türkler evet, Rumlar hayır → 1 Mayıs 2004 Rum yönetimi AB'de. Doğu Akdeniz: KKTC 2011, Libya 27 Kasım 2019; Yunanistan-Mısır 2020 tanınmadı. Atina Bildirgesi 7 Aralık 2023.
Sınavda

Nasıl sorulurAnnan Planı referandumunun sonucu, Türkiye-Libya mutabakatının tarihi ya da Türkiye'nin Doğu Akdeniz tezi sorulur.

TuzakAnnan Planı'nı Rumların kabul edip Türklerin reddettiğini sanmak; sonuç tam tersidir. İkinci tuzak, Türkiye'nin UNCLOS'a taraf olduğunu düşünmek.

Sınavda işaretleKıbrıs Rum yönetimi AB'ye referandumdan bir hafta sonra, 1 Mayıs 2004'te girdi.

✎Boşluk doldurma Kıbrıs ve Doğu Akdeniz

2004 referandumunda Annan Planı'nı reddetti. Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatı yılında imzalandı. Türkiye'nin karasuları, kıta sahanlığı ve MEB iddialarının toplamı diye anılır.

Rumlar2019Mavi VatanKıbrıs Türkleri2011gri bölgeler

?Soru çöz

Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarına ilişkin tezleri ve uygulamalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Türkiye UNCLOS'a taraf değildir ve adalara hakkaniyete aykırı tam etki verilmesine karşı çıkar. B ve C Türkiye'nin iki temel tezidir; D 27 Kasım 2019 mutabakatıdır, doğru bilgidir.
TDP · 1997 → 2026

Türkiye-Rusya: enerji ortaklığı, uçak krizi ve S-400

Uluslararası İlişkiler · Türk Dış Politikası · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEnerji güvenliği nedir? BTC, Mavi Akım, TANAP ve TürkAkım boru hatları hangi ülkeleri bağlar, ne zaman açıldı? Türkiye neden enerji koridoru sayılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası güncel sorunlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Enerji güvenliği, enerjinin kesintisiz, yeterli ve makul fiyatla sağlanmasıdır; ithalatçı için arz, ihracatçı için talep güvenliği önemlidir. Türkiye Rusya, Hazar ve Orta Doğu kaynaklarıyla Avrupa pazarı arasında bir koridordur: BTC (2006) Hazar petrolünü Ceyhan'a, TANAP (2018) Azerbaycan gazını Avrupa'ya, Mavi Akım (2003) ve TürkAkım (2020) Rus gazını Karadeniz altından taşır.

Enerji güvenliği ve boru hatları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1990 sonrasında Türk-Rus ilişkileri nasıl gelişti? 2015 uçak krizi, S-400 alımı ve CAATSA yaptırımları nedir? Türkiye Rusya-Ukrayna savaşında nasıl bir denge izliyor?

Kısa cevap: 1990'larda Kafkasya ve Orta Asya'da rekabet eden Türkiye ile Rusya, 2000'lerde enerji (Mavi Akım, TürkAkım, Akkuyu) ve ticaretle çok boyutlu bir ortaklık kurdu. 24 Kasım 2015'te bir Rus uçağının düşürülmesi ilişkileri dondurdu, Haziran 2016'da normalleşme başladı. Türkiye'nin S-400 alması F-35 programından çıkarılmasına ve Aralık 2020'de ABD'nin CAATSA yaptırımlarına yol açtı.

Kasım 2015'te Suriye sınırında bir Rus savaş uçağı düşürüldü; iki yıl sonra Türkiye aynı ülkeden hava savunma sistemi satın alıyordu.

Soğuk Savaşın bitişi Türkiye ile Rusya'yı Kafkasya, Orta Asya ve enerji güzergâhlarında rakip yaptı; Çeçen ve Karabağ sorunları güvensizliği artırdı. Ama ekonomi farklı bir yol açtı: Güncel sorunlar sayfasında gördüğümüz 1997 anlaşmalı Mavi Akım 2003'te çalışmaya başladı, Rusya Türkiye'nin en büyük doğalgaz tedarikçisi ve en büyük turist kaynaklarından biri oldu. 2010'da Akkuyu nükleer santrali için anlaşma imzalandı. Taraflar ilişkiyi 2000'lerde “çok boyutlu ortaklık” diye tanımladı.

Kriz, normalleşme, S-400

Suriye iç savaşında taraflar karşı cephelerdeydi. 24 Kasım 2015'te hava sahasını ihlal eden bir Rus uçağının düşürülmesi üzerine Rusya ekonomik yaptırımlar uyguladı. Haziran 2016'daki mektup ve görüşmelerle başlayan normalleşme hızlı oldu: Ocak 2017'de Türkiye, Rusya ve İran Suriye için Astana sürecinin garantörleri oldu. 2017'de imzalanan S-400 alımında ilk teslimat Temmuz 2019'da yapıldı. ABD Türkiye'yi F-35 savaş uçağı programından çıkardı ve 14 Aralık 2020'de CAATSA (Yaptırımlar Yoluyla Amerika'nın Düşmanlarına Karşı Koyma Yasası) kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı'na yaptırım uyguladı.

Türk-Rus ilişkilerinde dönüm noktaları
TarihOlaySonuç
1997 · 2003Mavi Akım anlaşması · açılışEnerji bağımlılığı ve ortaklık
24 Kasım 2015Rus uçağının düşürülmesiRus yaptırımları, ilişkilerin donması
Haziran 2016 · Ocak 2017Normalleşme · Astana süreciSuriye'de üçlü garantörlük
Temmuz 2019 · Aralık 2020S-400 teslimatı · CAATSA yaptırımıF-35 programından çıkarılma, ABD ile kriz
Ocak 2020TürkAkım'ın açılışıAvrupa'ya ikinci hat
2022–2025Ukrayna savaşında arabuluculukTahıl Girişimi, İstanbul görüşmeleri

Ukrayna savaşında Türkiye ne Batı'nın Rusya'ya yaptırımlarına katıldı ne de Rusya'nın ilhaklarını tanıdı; Montrö'yü uygulayıp Ukrayna'ya insansız hava aracı satarken Rusya ile ticareti ve diyaloğu sürdürdü. Bu tutum, iki tarafla da konuşabilen bir arabulucu konumu sağladı.

Akılda kalsın: Türk-Rus ilişkisi = rekabet + ortaklık. Uçak krizi 24 Kasım 2015 → normalleşme 2016 → Astana 2017 → S-400 2019 → CAATSA 14 Aralık 2020. Ukrayna'da: yaptırım yok, ilhak tanıma yok, arabuluculuk var.
Sınavda

Nasıl sorulurS-400 alımının sonuçları öncüllerle ya da Astana sürecinin garantörleri sorulur.

TuzakAstana sürecinin garantörleri arasında ABD'yi saymak; garantörler Türkiye, Rusya ve İran'dır. İkinci tuzak, CAATSA'yı NATO kararı sanmak; ABD iç hukukunda bir yasadır.

Sınavda işaretleCAATSA yaptırımı Savunma Sanayii Başkanlığı'na uygulandı.

⇄Bilgi eşleştirme Türk-Rus ilişkileri

?Soru çöz

Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi almasının doğrudan sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Alım, ABD'nin F-35 kararına ve 2020'de Savunma Sanayii Başkanlığı'na CAATSA yaptırımına yol açtı. A NATO'da üyeyi çıkarma mekanizması yoktur; C AB müzakereleri resmen bitmedi, durma noktasındadır; D Rus yaptırımları 2015 uçak krizinin sonucuydu.
TDP · 1998 → 2025

Orta Doğu ve Kafkasya: Adana Mutabakatı'ndan Şuşa Beyannamesi'ne

Uluslararası İlişkiler · Türk Dış Politikası · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGazze savaşı ve ateşkesin 2026'daki durumu nedir? UAD ve UCM Filistin konusunda ne yaptı? Suriye'de ne değişti? Azerbaycan-Ermenistan barış süreci hangi aşamada?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası güncel sorunlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

7 Ekim 2023'ten sonraki Gazze savaşında UAD, Güney Afrika'nın açtığı soykırım davasında geçici önlem kararı verdi, UCM İsrail başbakanı hakkında tutuklama kararı çıkardı. 10 Ekim 2025'te ateşkes başladı; Güvenlik Konseyi 2803 sayılı kararla Barış Kurulu'nu onayladı. Suriye'de Esad yönetimi Aralık 2024'te devrildi. Azerbaycan ile Ermenistan Ağustos 2025'te barış metnini parafladı; imza 2026 itibarıyla bekliyor.

Orta Doğu ve Kafkasya'da 2026

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Adana Mutabakatı nedir? 1 Mart 2003 tezkeresi neden önemlidir? Türkiye Suriye'de hangi harekâtları yaptı? Türkiye'nin Karabağ ve Ermenistan politikası nasıl gelişti?

Kısa cevap: 20 Ekim 1998 Adana Mutabakatı'yla Suriye PKK'ya desteği kesti. TBMM 1 Mart 2003'te ABD askerlerinin Türkiye üzerinden Irak'a girmesine izin vermedi. Suriye iç savaşında Türkiye 2016–2020 arasında dört sınır ötesi harekât yaptı. Kafkasya'da Ermenistan sınırını 1993'te kapattı, 2020 Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'ı destekledi ve 15 Haziran 2021 Şuşa Beyannamesi'yle müttefiklik ilişkisi kurdu.

1998 sonbaharında Türkiye, Suriye sınırına asker yığdı. Birkaç hafta sonra Şam bir mutabakat imzaladı ve PKK'nın elebaşı ülkeden çıkarıldı.

Suriye uzun süre PKK'ya barınak sağladı ve Fırat'ın suyunu pazarlık konusu yaptı. 1998'de Türkiye'nin askerî baskısı üzerine 20 Ekim 1998 Adana Mutabakatı imzalandı: Suriye PKK'yı terör örgütü saymayı, faaliyetlerine izin vermemeyi kabul etti. Bu, 2000'lerde iki ülke arasında hızlı bir yakınlaşmanın zemini oldu. Irak'ta ise TBMM 1 Mart 2003'te ABD askerlerinin Türkiye topraklarından Kuzey Irak'a geçişine izin veren tezkereyi, gerekli çoğunluk sağlanamadığı için kabul etmedi; bu karar ABD ile ilişkilerde ciddi bir gerginlik yarattı.

Suriye iç savaşı ve harekâtlar

2011'den sonra Suriye yönetimiyle ilişkiler koptu, milyonlarca Suriyeli Türkiye'ye sığındı. DEAŞ'ın ve PKK'nın Suriye uzantısının sınır boyunda yerleşmesi üzerine Türkiye BM Şartı m.51'deki meşru müdafaa hakkına ve ilgili Güvenlik Konseyi kararlarına dayanarak dört harekât yaptı. 8 Aralık 2024'te Esad yönetiminin devrilmesinden sonra Türkiye, Şam'daki geçiş yönetimiyle yakın ilişki kuran ülkelerin başında geldi.

Suriye'deki sınır ötesi harekâtlar
HarekâtYılBölge ve hedef
Fırat Kalkanı2016–2017Cerablus, El Bab; DEAŞ
Zeytin Dalı2018Afrin; PKK/YPG
Barış Pınarı2019Tel Abyad, Resulayn; PKK/YPG
Bahar Kalkanı2020İdlib; rejim güçlerinin saldırıları

Kafkasya

Ermenistan'ın Azerbaycan topraklarını işgali sürerken Kelbecer'in düşmesi üzerine Türkiye Nisan 1993'te Ermenistan sınırını kapattı. Ekim 2009'da Zürih'te imzalanan normalleşme protokolleri iki ülkenin meclislerinde onaylanmadı. Güncel sorunlar sayfasında gördüğümüz 2020 İkinci Karabağ Savaşı'nda Türkiye Azerbaycan'ı siyasi ve askerî olarak destekledi; 10 Kasım 2020 ateşkesinden sonra kurulan Türk-Rus Ortak Merkezi ateşkesi izledi. 15 Haziran 2021 Şuşa Beyannamesi Türkiye ile Azerbaycan arasında müttefiklik ilişkisi kurdu. Aralık 2021'de Türkiye ile Ermenistan normalleşme için özel temsilciler atadı; temsilciler ilk kez Ocak 2022'de Moskova'da görüştü.

Akılda kalsın: Adana 1998 (Suriye, PKK) → 1 Mart 2003 tezkere reddi → harekâtlar 2016–2020 (Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı, Bahar Kalkanı). Kafkasya: sınır 1993 kapandı → Zürih protokolleri 2009 onaylanmadı → Karabağ 2020 → Şuşa 2021.
Sınavda

Nasıl sorulurHarekât–bölge eşleştirmesi, Adana Mutabakatı'nın tarafı ya da Şuşa Beyannamesi'nin niteliği sorulur.

TuzakAdana Mutabakatı'nı Irak ile yapılmış sanmak; taraf Suriye'dir. İkinci tuzak, Zürih protokollerinin yürürlüğe girdiğini düşünmek; imzalandı ama onaylanmadı.

Sınavda işaretleTürkiye-Azerbaycan müttefikliğini kuran belge Şuşa Beyannamesi'dir.

↕Sıralama 1998 → 2021

  1. Fırat Kalkanı Harekâtı
  2. 1 Mart tezkeresinin reddi
  3. Şuşa Beyannamesi
  4. Adana Mutabakatı
  5. Zürih protokolleri

?Soru çöz

I. Afrin bölgesinde PKK/YPG'ye karşı yapılmıştır.
II. Cerablus ve El Bab'da DEAŞ'ı hedef almıştır.
III. İdlib'de rejim güçlerinin saldırılarına karşılık olarak yapılmıştır.
Yukarıdaki ifadeler sırasıyla hangi harekâtlara aittir?

✓ D. Afrin Zeytin Dalı, Cerablus-El Bab Fırat Kalkanı, İdlib Bahar Kalkanı'dır. A Barış Pınarı'nı Afrin'e koyar, oysa o Tel Abyad-Resulayn'dadır; B ilk ikisini yer değiştirir; C Bahar Kalkanı ile Barış Pınarı'nı karıştırır.
TDP · 2005 → 2026

Türk Devletleri Teşkilatı, kamu diplomasisi ve arabuluculuk

Uluslararası İlişkiler · Türk Dış Politikası · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKEİ, EİT, İİT, ŞİÖ, BRICS, ASEAN, APEC, AIIB ve Türk Devletleri Teşkilatı ne zaman kuruldu, merkezleri nerede, Türkiye hangilerine üye?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası örgütler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye OECD, İİT, KEİ, EİT ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın üyesi, AIIB'nin kurucu üyesidir; ŞİÖ'de diyalog ortağıdır, ASEAN, APEC ve BRICS'in üyesi değildir. KEİ 1992'de Türkiye'nin girişimiyle kuruldu, sekretaryası İstanbul'dadır. TDT 2009 Nahçıvan Anlaşması'yla Türk Keneşi olarak kuruldu ve 2021'de bugünkü adını aldı.

Bölgesel ve ekonomik örgütler, TDT

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk Devletleri Teşkilatı Türk dış politikasında neden önemlidir? Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye Maarif Vakfı ve YTB nedir? Türkiye'nin arabuluculuk girişimleri nelerdir?

Kısa cevap: Türk dünyasıyla işbirliği 2009'da Türk Keneşi'yle kurumsallaştı, 2021'de Türk Devletleri Teşkilatı'na dönüştü. Kamu diplomasisinin araçları Yunus Emre Vakfı (2007; Enstitü 2009), Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (2010) ve Türkiye Maarif Vakfı'dır (2016). Türkiye 2010'da Finlandiya ile BM'de Arabuluculuk Dostlar Grubu'nu kurdu; 2005'te İspanya ile Medeniyetler İttifakı'nı başlattı.

2009'da Saraybosna'da açılan bir Türk kültür merkezi, Türkiye'nin dış politikada yalnız hükümetlere değil toplumlara da konuşmaya başladığının işaretiydi.

Uluslararası örgütler sayfasında gördüğümüz Türk Devletleri Teşkilatı, 1992'den beri yapılan zirvelerin 2009 Nahçıvan Anlaşması'yla kalıcı bir örgüte dönüşmesidir; 12 Kasım 2021 İstanbul Zirvesi'nde bugünkü adını ve 2040 vizyonunu kabul etti. KKTC'nin 2022'de gözlemci olması, Türkiye'nin Kıbrıs politikasına Türk dünyasından destek arayışının bir parçasıdır.

Yumuşak gücün kurumları

Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz yumuşak güç kavramı 2000'lerde Türk dış politikasının dilinde yer aldı. 5653 sayılı Kanun'la 2007'de kurulan Yunus Emre Vakfı'nın enstitüsü 2009'dan itibaren yurt dışında Türkçe öğretimi ve kültür merkezleri açtı; ilk merkez Saraybosna'dadır. 2010'da kurulan Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) diasporayla ve Türkiye'de okuyan yabancı öğrencilerle ilgilenir. 2016'da kurulan Türkiye Maarif Vakfı yurt dışında okullar açar ve işletir. TİKA'nın kalkınma yardımı ve Türkiye'nin insani yardım harcamaları bu araçları tamamlar.

Türkiye'nin çok taraflı girişimleri
GirişimYılOrtak
Medeniyetler İttifakı (BM)2005İspanya
BM Arabuluculuk Dostlar Grubu2010Finlandiya
Karadeniz Tahıl Girişimi2022BM (Rusya ve Ukrayna ile)
G20 Antalya Zirvesi · NATO Ankara Zirvesi · COP31 Antalya2015 · 2026 · 2026Ev sahipliği

Arabuluculuk, Türkiye'nin 2010'lardan beri öne çıkardığı bir roldür. Finlandiya ile birlikte kurduğu Arabuluculuk Dostlar Grubu BM'de, AGİT'te ve İslam İşbirliği Teşkilatı'nda benzer gruplara örnek oldu. Ukrayna savaşındaki İstanbul görüşmeleri ve Tahıl Girişimi bu rolün en görünür örnekleridir. 7–8 Temmuz 2026'da Ankara'da yapılan NATO Zirvesi ve Kasım 2026'daki COP31, Türkiye'nin büyük çok taraflı toplantılara ev sahipliğini sürdürdüğünü gösterir.

Akılda kalsın: Kurumlar: TİKA 1992, Yunus Emre Vakfı 2007 (Enstitü 2009, ilk merkez Saraybosna), YTB 2010, Maarif 2016. Girişimler: Medeniyetler İttifakı 2005 İspanya, Arabuluculuk Dostlar Grubu 2010 Finlandiya.
Sınavda

Nasıl sorulurKamu diplomasisi kurumlarının kuruluş yılları ya da Arabuluculuk Dostlar Grubu'nu Türkiye'yle birlikte kuran ülke sorulur.

TuzakArabuluculuk Dostlar Grubu'nun ortağını İspanya sanmak; İspanya Medeniyetler İttifakı'nın ortağıdır, Arabuluculuk grubunun ortağı Finlandiya'dır. İkinci tuzak, Yunus Emre Enstitüsü'nün yurt içinde eğitim veren bir kurum olduğunu sanmak.

Sınavda işaretleTürkiye Maarif Vakfı 2016'da kuruldu.

⇄Bilgi eşleştirme Kamu diplomasisi

?Soru çöz

Türkiye'nin yurt dışında kültür merkezleri, okullar ve kalkınma projeleri aracılığıyla toplumların gözünde çekicilik kazanmaya çalışması, Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ C. Zorlama ya da ödeme yerine kültür ve değerlerle ikna etme yumuşak güçtür. A askerî ve ekonomik zorlamadır; B devletlerin tek bir gücün üstünlüğünü dengeleme davranışıdır; D bütün devletlerin saldırgana karşı birlikte davranma sistemidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

BM Güvenlik Konseyi'nde esas bir konudaki karar tasarısı için şu oylar kullanılmıştır: 11 olumlu, 2 olumsuz, 2 çekimser. Olumsuz oy verenler geçici üye, çekimser kalanlardan biri daimî üyedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Esas kararda 9 olumlu oy ve daimî üyelerden hayır oyu gelmemesi yeter; çekimserlik veto sayılmaz. A yerleşik uygulamayı göz ardı eder; B oybirliği aranmaz; C Konsey kararı Genel Kurul onayına bağlı değildir.Kaynak: Uluslararası örgütler · Güvenlik Konseyi ve diğer ana organlar

?Soru 2

Rusya'nın 2022'deki Ukrayna saldırısına uluslararası örgütlerin tepkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Rusya daimî üye olduğu için tasarıları veto etti; Konsey Rusya'ya yaptırım kararı alamadı. A Genel Kurul kınaması bu yolla geldi; B Mart 2022'de Avrupa Konseyi'nden çıkarıldı; C Nisan 2022'de üyeliği askıya alındı.Kaynak: Uluslararası güncel sorunlar · Rusya-Ukrayna savaşı ve Avrupa güvenliği

?Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Lozan Antlaşması'ndan sonraya kalan sorunlardan biri değildir?

✓ C. Kapitülasyonlar Lozan'da kesin olarak kaldırıldı, sonraya kalmadı. A Musul 1926'da, B Boğazlar 1936'da Montrö'yle, D etabli sorunu 1930'da çözüldü; üçü de Lozan'dan kalan sorunlardır.Kaynak: Türk dış politikası 1923–1990 · İlkeler ve Lozan'dan kalan sorunlar

?Soru 4

Yunanistan 1976'da Ege kıta sahanlığı uyuşmazlığını tek taraflı başvuruyla Uluslararası Adalet Divanı'na götürdü; Divan 1978'de davayı görmeye yetkili olmadığına karar verdi. Uyuşmazlıklar sayfasında gördüğümüz UAD yargı yetkisi kuralları dikkate alındığında bu sonucun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. UAD bir devleti ancak rızasıyla yargılayabilir; Türkiye ne ihtiyari kayıt ne de özel anlaşmayla rıza verdi. B Türkiye 1945'ten beri BM üyesidir; C deniz uyuşmazlıkları yargısal yolla çözülebilir; D Divan ihtilafi davalara da bakar.Kaynak: Türk dış politikası 1923–1990 · ABD ile gerginlik, Ege, AT

?Soru 5

BM Genel Kurulunda aşağıdakilerden hangisi üçte iki çoğunlukla karara bağlanan önemli konulardan biri değildir?

✓ C. Bir konunun üçte iki kategorisine eklenmesi m.18/3 gereği basit çoğunlukla belirlenir. A bütçe, B geçici üye seçimi ve D üye kabulü m.18/2'de sayılan önemli konulardır.Kaynak: Uluslararası örgütler · BM: kuruluş, ilkeler, Genel Kurul

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi AGİT için yanlıştır?

✓ C. Silahlı saldırıyı hepsine yapılmış sayan hüküm NATO m.5'tir; AGİT bir savunma ittifakı değil, işbirliği ve önleme örgütüdür. A, B ve D doğrudur: Helsinki süreci, oydaşma ve Viyana merkezi AGİT'in özellikleridir.Kaynak: Uluslararası örgütler · NATO, AGİT ve Avrupa güvenliği

?Soru 7

“Bugünkü ticaret ve sermaye akışlarının dünya ekonomisine oranı 1914 öncesinden çok yüksek değildir; üstelik akışlar küresel değil, büyük ölçüde üç ekonomik bölge içinde yoğunlaşmaktadır.” Bu görüş aşağıdakilerden hangisine aittir?

✓ B. Sürecin yeni olmadığını ve bölgeselleşmenin baskın olduğunu söylemek şüphecilerin savıdır. A yeni bir küresel çağdan söz eder; C süreci gerçek kabul edip dönüşüme odaklanır; D çekirdek-çevre sömürüsünü anlatır, akışların büyüklüğünü değil.Kaynak: Uluslararası güncel sorunlar · Küreselleşme ve çok kutupluluk

?Soru 8

Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Lozan'daki Boğazlar rejimine göre getirdiği yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Montrö komisyonu kaldırdı ve Türkiye'ye tahkimat hakkı verdi. A Lozan'da da vardı, yenilik değildir; B ve C Lozan rejiminin kendisidir, Montrö bunları kaldırdı.Kaynak: Türk dış politikası 1923–1990 · Montrö Boğazlar Sözleşmesi

?Soru 9

18 Mart 2016 Türkiye-AB mutabakatıyla ilgili olarak
I. Yunan adalarına düzensiz geçenlerin Türkiye'ye geri alınması,
II. Geri alınan her Suriyeliye karşılık Türkiye'deki bir Suriyelinin AB'ye yerleştirilmesi,
III. Türkiye'nin coğrafi sınırlamayı kaldırması
ifadelerinden hangileri mutabakatın unsurlarındandır?

✓ D. Geri alma ve bire bir yerleştirme mutabakatın iki temel unsurudur. A bire bir düzeni unutur; B ve C III'ü katar, oysa Türkiye coğrafi sınırlamayı korudu, mutabakat bunu değiştirmedi.Kaynak: Uluslararası güncel sorunlar · Göç, mülteci hukuku ve Türkiye

?Soru 10

Türkiye'nin 1952'de katıldığı ittifakın kurucu antlaşmasındaki ortak savunma maddesi, Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz kavramlardan hangisine örnektir?

✓ D. NATO belli bir tehdide karşı kurulan ve m.5'te ortak savunmayı öngören bir ittifaktır; bu kolektif savunmadır. A saldırganı önceden belirlemeyen, bütün devletleri kapsayan BM ya da Cemiyet sistemidir; B silahlanmanın karşı tarafta yarattığı güvensizliktir; C ikna ve cazibe gücüdür.Kaynak: Türk dış politikası 1923–1990 · Sovyet talepleri ve Batı ittifakı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Uluslararası İlişkiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →