Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk: UAD, BM Şartı m.2/4 ve m.51, Cenevre

Devletler arasındaki uyuşmazlıkların diplomatik ve yargısal yollarla nasıl çözüldüğünü, kuvvet kullanma yasağını ve istisnalarını, savaşta uyulacak kuralları ve kişilerin cezai sorumluluğunu öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ULUSLARARASI HUKUK · KAVRAM

Barışçı çözüm yolları: müzakereden tahkime, BM Şartı m.33

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası ilişkiler disiplini ne zaman ve nerede doğdu? Uluslararası ilişkilerin aktörleri kimlerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Uluslararası ilişkiler, ayrı bir akademik disiplin olarak 1919'da Galler'deki Aberystwyth Üniversitesi'nde kurulan Woodrow Wilson Kürsüsü ile doğdu. Amacı Birinci Dünya Savaşı gibi bir yıkımın tekrarını önlemekti. Disiplin önce devletleri inceledi; bugün hükümetlerarası örgütler, hükümet dışı kuruluşlar, çok uluslu şirketler ve bireyler de aktör sayılır.

Disiplinin doğuşu ve aktörler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası uyuşmazlıkların barışçı çözüm yolları nelerdir? BM Şartı m.33 hangi yolları sayar; iyi niyet hizmetleri, arabuluculuk, soruşturma, uzlaştırma ve tahkim arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: BM Şartı m.2/3 devletlere uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözme yükümlülüğü yükler. m.33 bu yolları sayar: müzakere, soruşturma, arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim, yargısal çözüm ve bölgesel kuruluşlara başvurma. Bunlardan ilk dördü diplomatik yoldur ve sonuç bağlayıcı değildir; tahkim ve yargısal çözüm hukuki yoldur ve bağlayıcı karar doğurur. İyi niyet hizmetleri uygulamada yaygındır ama m.33'te adı geçmez.

İki komşu ülke arasında bir sınır nehri yüzünden gerginlik tırmanıyor. Üçüncü bir ülkenin dışişleri bakanı iki tarafı kendi başkentinde aynı masaya oturtuyor, ama hiçbir öneri sunmuyor. Bu hangi yöntemdir?

Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz anarşi, uyuşmazlık çözümünde de kendini gösterir: devletleri zorunlu olarak yargılayan merkezî bir mahkeme yoktur, her yol rızaya dayanır. BM Şartı m.2/3 üyelere uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözme yükümlülüğü verir; m.33 ise barışı tehlikeye sokabilecek bir uyuşmazlığın tarafları için bu yolları sayar. Taraflar yolu seçmekte serbesttir.

Barışçı çözüm yolları
YolÜçüncü tarafın rolüSonuç bağlayıcı mı?
MüzakereYok; taraflar doğrudan görüşürYalnız varılan anlaşma
İyi niyet hizmetleriTarafları bir araya getirir, öneri sunmazHayır
ArabuluculukGörüşmelere katılır, çözüm önerirHayır
SoruşturmaTartışmalı olguları tarafsızca saptarHayır
UzlaştırmaKomisyon olguları ve hukuku inceleyip çözüm raporu yazarHayır
TahkimTarafların seçtiği hakemler hukuka göre karar verirEvet
Yargısal çözümÖnceden kurulmuş daimî mahkeme (UAD)Evet

Diplomatik yollarla hukuki yolları ayıran, sonucun bağlayıcılığıdır. Arabulucu ile iyi niyet hizmeti sunan arasındaki fark ise önerinin varlığıdır: girişteki dışişleri bakanı öneri sunmadığı için iyi niyet hizmeti yapmaktadır. Uzlaştırma, soruşturmadan daha ileri gider; yalnız olguları değil çözümü de önerir.

Tahkim ve Daimî Tahkim Divanı

Tahkimde taraflar hakemleri, uygulanacak hukuku ve usulü bir tahkim anlaşmasıyla belirler; karar kesindir. 1899 Lahey Konferansı'nda kurulan Daimî Tahkim Divanı, adına rağmen bir mahkeme değildir: devletlerin hakem seçebileceği bir liste ve davaları yürüten bir büro sunar. Çağdaş tahkimin başlangıcı olarak ABD ile İngiltere arasındaki 1794 Jay Antlaşması anılır.

Akılda kalsın: Öneri yoksa iyi niyet hizmeti, öneri varsa arabuluculuk; olgu saptıyorsa soruşturma, çözüm raporu yazıyorsa uzlaştırma. Bağlayıcı olanlar yalnız tahkim ve yargısal çözüm. m.33 iyi niyet hizmetlerini saymaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir üçüncü tarafın davranışı anlatılır ve yöntemin adı istenir; ya da “hangisi BM Şartı m.33'te sayılan yollardan biri değildir?” denir.

Tuzakİyi niyet hizmetlerini m.33'ün listesinde sanmak; madde müzakere, soruşturma, arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim, yargısal çözüm ve bölgesel kuruluşları sayar. İkinci tuzak, uzlaştırma komisyonunun raporunu bağlayıcı saymak.

⇄Bilgi eşleştirme yöntem ve üçüncü tarafın rolü

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi BM Şartı'nın 33. maddesinde barışçı çözüm yolu olarak sayılanlardan biri değildir?

✓ C. İyi niyet hizmetleri uygulamada çok kullanılır ama m.33'ün listesinde adı geçmez. A soruşturma, B uzlaştırma ve D bölgesel kuruluş ve anlaşmalara başvurma maddede açıkça sayılır; liste müzakere, arabuluculuk, tahkim ve yargısal çözümle tamamlanır.
ULUSLARARASI HUKUK · KAVRAM

Uluslararası Adalet Divanı: 15 yargıç, rızaya dayalı yargı ve danışma görüşü

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası hukukun kaynakları nelerdir? UAD Statüsü'nün 38. maddesi hangi kaynakları sayar, asli ve yardımcı kaynak farkı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

UAD Statüsü m.38'e göre Divan uyuşmazlığı uluslararası sözleşmeler, uluslararası örf ve adet ve uygar uluslarca tanınan hukukun genel ilkeleriyle çözer; yargı kararları ve en yetkin yazarların öğretileri yardımcı araçtır. Taraflar isterse hakkaniyetle karar verebilir. Tek taraflı işlemler ve bağlayıcı örgüt kararları da kaynaktır.

UAD Statüsü m.38: kaynaklar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası Adalet Divanı kaç yargıçtan oluşur, yargıçlar kaç yıl için seçilir? UAD'nin yargı yetkisi nasıl doğar, ihtiyari kayıt ve danışma görüşü nedir?

Kısa cevap: Uluslararası Adalet Divanı (UAD) BM'nin başlıca yargı organıdır ve Lahey'dedir. 15 yargıç BM Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi'nde ayrı ayrı mutlak çoğunlukla 9 yıl için seçilir; her 3 yılda beşi yenilenir. Yalnız devletler dava tarafı olabilir (Statü m.34). Yargı yetkisi rızaya dayanır: özel anlaşma, antlaşma hükmü ya da ihtiyari kayıt (m.36/2). Kararlar kesin ve yalnız taraflar için bağlayıcıdır; danışma görüşü bağlayıcı değildir (m.65).

Bir şirket, bir devletin el koyduğu tesisleri için doğrudan UAD'ye dava açmak ister. Divan dilekçeyi kabul eder mi?

UAD, Milletler Cemiyeti döneminin Uluslararası Daimî Adalet Divanı'nın (UDAD) yerine 1945'te kuruldu; Statüsü BM Şartı'nın ayrılmaz parçasıdır, bu yüzden bütün BM üyeleri kendiliğinden Statü'ye taraftır. Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında gördüğümüz m.38, Divan'ın uygulayacağı hukuku sayar; m.59 ise kararın yalnız taraflar ve o dava için bağlayıcı olduğunu söyler.

UAD sayılarla
KonuKuralDayanak
Yargıç sayısı15; aynı devletten iki yargıç olamazStatü m.3
SeçimGenel Kurul ve Güvenlik Konseyi'nde ayrı ayrı mutlak çoğunlukm.10
Görev süresi9 yıl, yeniden seçilebilir; her 3 yılda 5 yargıç yenilenirm.13
Taraf olabilenYalnız devletlerm.34
KararKesin, temyiz yok; yalnız taraflar için bağlayıcım.59, m.60
Kararlara uymaUymayan tarafa karşı Güvenlik Konseyi'ne başvurulabilirŞart m.94

Yargı yetkisi: rıza şart

Divan bir devleti onun rızası olmadan yargılayamaz. Rıza üç yoldan verilir: tarafların bir uyuşmazlığı Divan'a götürmek için yaptıkları özel anlaşma; bir antlaşmadaki “uyuşmazlıklar UAD'ye götürülür” hükmü; ve ihtiyari kayıt (m.36/2): devletin, aynı yükümlülüğü kabul eden her devlete karşı Divan'ın yargı yetkisini özel anlaşmaya gerek olmadan zorunlu saydığını bildirmesi. İhtiyari kayıt karşılıklılık esasına dayanır ve çekincelerle sınırlanabilir. Divan'ın yetkisi olup olmadığı tartışılırsa kararı Divan kendisi verir (m.36/6). Acil durumda Divan geçici tedbir gösterebilir (m.41).

Danışma görüşü

Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi her hukuki sorunda, öteki BM organları ve uzmanlık kuruluşları ise Genel Kurul'un izniyle ve kendi alanlarında Divan'dan danışma görüşü isteyebilir (Şart m.96, Statü m.65). Devletler danışma görüşü isteyemez. Görüş hukuken bağlayıcı değildir, ama büyük otorite taşır: Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında anılan 1949 Tazminat görüşü bunun örneğidir.

Akılda kalsın: UAD = 15 yargıç · 9 yıl · 3 yılda bir 5'i yenilenir · yalnız devletler dava açar (m.34) · ihtiyari kayıt m.36/2 · danışma görüşü m.65, bağlayıcı değil.
Sınavda

Nasıl sorulurYargıç sayısı ve görev süresi doğrudan sorulur; öncüllerle dava tarafı, danışma görüşü ve kararın bağlayıcılığı yoklanır.

TuzakBireylerin ya da uluslararası örgütlerin UAD'de dava açabildiğini sanmak; örgütler yalnız danışma görüşü isteyebilir, dava tarafı yalnız devlettir. İkinci tuzak, UAD'yi bireyleri yargılayan Uluslararası Ceza Mahkemesi ile karıştırmak.

✎Boşluk doldurma UAD'nin yapısı

Uluslararası Adalet Divanı yargıçtan oluşur ve yargıçlar yıl için seçilir. Bir devletin Divan'ın yargı yetkisini, aynı yükümlülüğü kabul eden her devlete karşı özel anlaşmaya gerek olmadan kabul ettiğini bildirmesine denir.

159ihtiyari kayıt126danışma görüşü

?Soru çöz

I. UAD'de yalnız devletler dava tarafı olabilir.
II. UAD'nin verdiği danışma görüşleri, görüşü isteyen organ için hukuken bağlayıcıdır.
III. UAD'nin kararları kesindir ve temyiz edilemez.
Uluslararası Adalet Divanı'yla ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ A. Dava tarafı yalnız devlettir (m.34) ve karar kesindir, temyiz yoktur (m.60). B ve C danışma görüşünü bağlayıcı sayar, oysa görüş yalnız otorite taşır; D de aynı hatayı yapar, II'yi ekleyerek üç öncülü birden doğru sayar.
ULUSLARARASI HUKUK · KAVRAM

Devletin sorumluluğu: haksız fiil, tazmin, misilleme ve karşılık

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDevlet bağışıklığı nedir, mutlak ve sınırlı bağışıklık farkı nedir? Diplomatik korumanın şartları nelerdir, Nottebohm davası ne söyler?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Devlet bağışıklığı, bir devletin başka bir devletin mahkemelerinde yargılanamamasıdır. Bugün egemen sınırlı bağışıklık görüşüne göre yönetim işlemleri (jure imperii) bağışıktır, ticari işlemler (jure gestionis) değildir. Diplomatik koruma, devletin yabancı devletin haksız fiiline uğrayan vatandaşının davasını kendi hakkı olarak üstlenmesidir; şartları uyrukluk bağı ve iç hukuk yollarının tüketilmesidir. Nottebohm (1955) uyruklukta gerçek ve etkin bağ arar.

Devlet bağışıklığı ve diplomatik koruma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Devletin uluslararası sorumluluğunun unsurları nelerdir? Hukuka aykırılığı kaldıran haller, tazmin biçimleri ve karşı önlem nedir? Misilleme ile karşılık arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun 2001 Taslak Maddeleri'ne göre devletin uluslararası haksız fiili iki unsurdan oluşur: davranışın devlete atfedilebilmesi ve uluslararası bir yükümlülüğün ihlali (m.2). Rıza, meşru müdafaa, karşı önlem, mücbir sebep, tehlike ve zaruret hukuka aykırılığı kaldırır (m.20–25). Tazmin; eski hâle getirme, tazminat ve tarziyedir (m.34). Karşı önlem orantılı olmalı ve kuvvet içermemelidir.

Bir ülkenin polisi yabancı bir gazeteciyi gözaltında kötü muamele ederek yaralar. Polis memuru talimat almadığını söyler. Devlet yine de sorumlu mudur?

Devletler arasındaki sorumluluk kuralları büyük ölçüde örf ve adete dayanır; Uluslararası Hukuk Komisyonu bu kuralları 2001'de Taslak Maddeler hâlinde derledi. m.1'e göre devletin her uluslararası haksız fiili onun sorumluluğunu doğurur.

Haksız fiilin iki unsuru

Davranışın, yani eylem ya da ihmalin, devlete atfedilebilmesi ve bir uluslararası yükümlülüğün ihlali (m.2). Zarar ayrıca aranmaz. Devlet organlarının davranışı, yetkisini aşsalar bile devlete atfedilir (m.4, m.7): girişteki polis talimat almamış olsa da devlet sorumludur. Özel kişilerin davranışı ancak devletin talimatıyla ya da onun yönetim ve denetimi altında hareket etmişlerse devlete yüklenir (m.8). Deniz hukuku sayfasında gördüğümüz diplomatik koruma, bireye verilen zararda bu sorumluluğun ileri sürülme yoludur.

Hukuka aykırılığı kaldıran haller (ILC 2001)
HâlMaddeÖrnek
Rızam.20Devlet, yabancı askerin ülkesine girmesine geçerli izin verir
Meşru müdafaam.21Silahlı saldırıya BM Şartı'na uygun karşılık
Karşı önlemm.22Haksız fiile uğrayan devletin orantılı, kuvvetsiz önlemi
Mücbir sebepm.23Fırtınanın uçağı izinsiz yabancı hava sahasına sürüklemesi
Tehlikem.24Kaptanın mürettebatı kurtarmak için izinsiz limana sığınması
Zaruretm.25Devletin temel çıkarını ağır ve yakın tehlikeden korumanın tek yolu

Bu hallerin hiçbiri emredici kurala (jus cogens) aykırı bir davranışı hukuka uygun kılmaz (m.26). Sorumlu devlet zararı tam olarak tazmin etmekle yükümlüdür (m.31); biçimleri eski hâle getirme, tazminat ve özür ya da üzüntü bildirimi gibi manevi giderim olan tarziyedir (m.34–37).

Karşı önlem: misilleme ve karşılık

Türkçe öğretide iki kavram ayrılır. Misilleme, kendi başına hukuka aykırı olan ama karşı tarafın önceki haksız fiiline cevap olduğu için hukuka uygun sayılan önlemdir (antlaşma yükümlülüğünü askıya almak, mallarını dondurmak); bugünkü adı karşı önlemdir. Amacı haksız fiili durdurmaktır, orantılı olmalıdır (m.51) ve kuvvet kullanmayı, temel insan haklarını ya da diplomatik dokunulmazlığı etkileyemez (m.50). Karşılık ise zaten hukuka uygun olan ama dostça olmayan davranıştır: büyükelçiyi geri çağırmak, vize kolaylığını kaldırmak, yardımı kesmek. Silahlı misilleme kuvvet yasağı nedeniyle bugün hukuka aykırıdır.

Akılda kalsın: Haksız fiil = atfedilebilirlik + yükümlülük ihlali (m.2); zarar şart değil. Tazmin: eski hâl, tazminat, tarziye. Misilleme hukuka aykırı ama haklı; karşılık baştan hukuka uygun ama dostça değil.
Sınavda

Nasıl sorulurBir devlet davranışı verilip misilleme mi karşılık mı olduğu sorulur; ya da haksız fiilin unsurları ve hukuka aykırılığı kaldıran haller öncüllerle yoklanır.

TuzakDiplomatik ilişkileri kesmeyi misilleme saymak; hukuka uygun bir davranış olduğu için karşılıktır. İkinci tuzak, zararı haksız fiilin zorunlu unsuru sanmak; ILC'ye göre iki unsur atfedilebilirlik ve ihlaldir.

Sınavda işaretlekuvvet içeren karşı önlem yoktur.

⇄Bilgi eşleştirme hukuka aykırılığı kaldıran hâl ve vaka

?Soru çöz

X devleti, Y devletinin kendi vatandaşlarına yönelik tutumunu protesto etmek için büyükelçisini geri çağırır ve Y vatandaşlarına tanıdığı vize kolaylığını kaldırır. Bu davranışlar uluslararası hukukta nasıl nitelendirilir?

✓ D. Büyükelçiyi geri çağırmak ve vize kolaylığını kaldırmak zaten hukuka uygun ama dostça olmayan davranışlardır; bu karşılıktır. A kuvvet içermediği için silahlı değildir, misilleme de hukuka aykırı bir önlemi gerektirir; B temel çıkarı ağır ve yakın tehlikeden korumayı gerektirir; C hiçbir yükümlülük ihlal edilmemiştir.
ULUSLARARASI HUKUK · KUVVET

Kuvvet kullanma yasağı: m.2/4 ve iki istisnası, m.51 ile VII. bölüm

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası ilişkilerde dört büyük tartışma nedir? İdealizm-realizm, gelenekselcilik-davranışsalcılık, paradigmalar arası ve pozitivizm-post-pozitivizm tartışmaları neyi tartıştı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Disiplinin tarihi dört büyük tartışmayla anlatılır: idealizm–realizm (1930–40'lar, konu insan doğası ve barış), gelenekselcilik–davranışsalcılık (1950–60'lar, konu yöntem), paradigmalar arası tartışma (1970–80'ler; realizm, çoğulculuk ve yapısalcılık) ve pozitivizm–post-pozitivizm (1980'lerin sonundan itibaren, konu bilginin kendisi).

Dört büyük tartışma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

BM Şartı m.2/4'teki kuvvet kullanma yasağı nedir? İstisnaları nelerdir: m.51 meşru müdafaa ve VII. bölümdeki Güvenlik Konseyi önlemleri (m.39–42) nasıl işler?

Kısa cevap: BM Şartı m.2/4 devletlerin uluslararası ilişkilerinde kuvvet kullanmasını ve kuvvet kullanma tehdidini yasaklar; yasak emredici kural sayılır. İki istisna vardır: silahlı saldırıya karşı bireysel ya da kolektif meşru müdafaa (m.51) ve Güvenlik Konseyi'nin VII. bölüm önlemleri: barışın tehdidini saptama (m.39), geçici önlemler (m.40), silahsız yaptırımlar (m.41) ve silahlı önlemler (m.42).

Bir ülkenin askerî uçakları komşu ülkedeki bir silah deposunu “ileride bize saldırabilirler” diyerek bombalar. Bu meşru müdafaa mıdır?

1928 Briand-Kellogg Paktı savaşı ulusal politika aracı olarak yasaklamıştı, ama “savaş” ilan edilmeyen çatışmalar dışarıda kalıyordu. BM Şartı daha geniş bir dil kullandı: m.2/4 üyelerin başka bir devletin toprak bütünlüğüne ya da siyasal bağımsızlığına karşı veya BM'nin amaçlarıyla bağdaşmayan herhangi bir biçimde kuvvet kullanmasını ya da kuvvet kullanma tehdidini yasaklar. Yasak savaşla sınırlı değildir ve tehdidi de kapsar.

Birinci istisna: meşru müdafaa (m.51)

Şart, bir üyeye silahlı saldırı olması hâlinde bireysel ya da kolektif meşru müdafaanın “doğal hakkını” saklı tutar. Şartlar: saldırı gerçekleşmiş olmalıdır; önlemler derhal Güvenlik Konseyi'ne bildirilir; hak, Konsey gerekli önlemleri alıncaya kadar sürer. Örf ve adetten gelen iki ölçüt de aranır: zorunluluk ve orantılılık. UAD 1986 Nikaragua kararında her kuvvet kullanımının silahlı saldırı olmadığını, kolektif meşru müdafaa için saldırıya uğrayan devletin yardım istemesi gerektiğini belirtti. Girişteki gibi henüz gerçekleşmemiş bir tehdide karşı “önleyici” saldırının m.51'e dayanması tartışmalıdır ve genel kabul görmez.

İkinci istisna: VII. bölüm

Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz kolektif güvenlik fikri, BM'de Güvenlik Konseyi'nin VII. bölüm yetkisinde somutlaşır. Konsey önce barışın tehdit edildiğini, bozulduğunu ya da bir saldırı eylemi olduğunu saptar (m.39). Durumun ağırlaşmasını önlemek için ateşkes gibi geçici önlemler çağrısı yapabilir (m.40). Ardından silahlı kuvvet içermeyen önlemlere başvurur (m.41): ekonomik ilişkilerin ve demiryolu, deniz, hava, posta, telgraf, radyo ve öteki iletişim araçlarının kısmen ya da tamamen kesilmesi, diplomatik ilişkilerin kesilmesi. Bunlar yetersiz kalırsa hava, deniz ve kara kuvvetleriyle önlem alabilir (m.42). Konsey'in emrine asker veren m.43 anlaşmaları hiç yapılmadığı için uygulamada Konsey, üye devletleri “gerekli bütün araçları” kullanmaya yetkilendirir.

Yasağın dışına çıkmanın yalnız iki meşru kapısı vardır; BMGK yetkisi olmayan insani müdahale bu kapılardan birine sığmaz.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: m.2/4 yasak; m.51 meşru müdafaa (silahlı saldırı + bildirim + Konsey önlem alana dek); m.39 tespit → m.40 geçici → m.41 silahsız → m.42 silahlı. m.51 kolektif savunmanın, VII. bölüm kolektif güvenliğin dayanağıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurm.41'deki önlemlerden biri değiştirilerek sorulur ya da bir vaka verilip meşru müdafaa şartlarının oluşup oluşmadığı istenir.

TuzakEkonomik ambargoyu ya da diplomatik ilişkilerin kesilmesini m.42'ye bağlamak; silahsız önlemlerin hepsi m.41'dedir. İkinci tuzak, m.2/4'ün yalnız ilan edilmiş savaşı yasakladığını sanmak; yasak her türlü kuvveti ve tehdidi kapsar.

↕Sıralama VII. bölümün basamakları

  1. Ekonomik ilişkilerin ve iletişim araçlarının kesilmesi (m.41)
  2. Barışın tehdit edildiğinin ya da bozulduğunun saptanması (m.39)
  3. Hava, deniz ve kara kuvvetleriyle önlem (m.42)
  4. Taraflara ateşkes gibi geçici önlem çağrısı (m.40)

?Soru çöz

I. Bir ittifakın üyesine yapılan silahlı saldırıya bütün üyelerin birlikte karşılık vermesi
II. Güvenlik Konseyi'nin barışı bozan bir devlete karşı bütün üyelere ekonomik ambargo uygulama kararı alması
III. Bir devletin, ileride saldırabileceğini düşündüğü komşusunu önceden bombalaması
Yukarıdakilerden hangileri BM Şartı'na göre sırasıyla kolektif savunma ve kolektif güvenlik örneğidir?

✓ B. İttifak üyesine saldırıya ortak karşılık m.51'e dayanan kolektif savunmadır (I); Konsey'in bütün üyeleri bağlayan ambargosu m.41'e dayanan kolektif güvenliktir (II). A ve D'deki III henüz gerçekleşmemiş saldırıya karşı önleyici saldırıdır, m.51'e uymaz; C kavramları ters sıralar.
ULUSLARARASI HUKUK · KUVVET

İnsani müdahaleden koruma sorumluluğuna (R2P): Kosova, 2005 ve Libya

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İnsani müdahale nedir, hukuka uygun mudur? Koruma sorumluluğu (R2P) nedir, 2005 Dünya Zirvesi'nde nasıl kabul edildi, Libya 2011'de nasıl uygulandı?

Kısa cevap: İnsani müdahale, bir devlette ağır insan hakları ihlallerini durdurmak için o devletin rızası olmadan kuvvet kullanılmasıdır; Güvenlik Konseyi yetkisi yoksa m.2/4 karşısında hukuka uygunluğu tartışmalıdır (Kosova 1999). Koruma sorumluluğu (R2P) 2005 Dünya Zirvesi'nde kabul edildi: her devlet halkını soykırım, savaş suçları, etnik temizlik ve insanlığa karşı suçlardan korumakla yükümlüdür; başarısız olursa uluslararası toplum Güvenlik Konseyi aracılığıyla harekete geçer. İlk büyük uygulama Libya 2011'dir.

Bir hükümet kendi şehrini topçu ateşine tutuyor; Güvenlik Konseyi'nde bir daimî üye her karara veto koyuyor. Dünya seyretmekle mi yetinmeli?

1990'larda Ruanda'da (1994) yaşanan soykırım ve Srebrenitsa katliamı (1995), uluslararası toplumun kitlesel vahşet karşısında harekete geçemediğini gösterdi. 1999'da NATO, Kosova'daki Arnavutlara yönelik baskıyı durdurmak için Güvenlik Konseyi yetkisi olmadan Yugoslavya'ya hava harekâtı yaptı. Bu insani müdahale m.2/4'e göre hukuka aykırı mıydı, yoksa ahlaken meşru mu? Tartışma, egemenliğin hem bir hak hem bir sorumluluk olduğu fikrini doğurdu.

Koruma sorumluluğu (R2P)

Kanada'nın girişimiyle kurulan bir uluslararası komisyon 2001'de “koruma sorumluluğu” kavramını önerdi. BM'deki devlet ve hükümet başkanları 2005 Dünya Zirvesi Sonuç Belgesi'nde kavramı kabul etti. Kapsam dört suçla sınırlıdır: soykırım, savaş suçları, etnik temizlik ve insanlığa karşı suçlar. BM Genel Sekreteri 2009'da R2P'yi üç sütunla açıkladı:

  • 1. sütun: Her devlet kendi halkını bu dört suçtan korumakla yükümlüdür.
  • 2. sütun: Uluslararası toplum devletlere bu sorumluluğu yerine getirmesi için yardım eder.
  • 3. sütun: Devlet açıkça başarısız olursa uluslararası toplum zamanında ve kararlı biçimde, kuvvet gerekiyorsa Güvenlik Konseyi aracılığıyla ve VII. bölüme göre harekete geçer.

R2P insani müdahaleden şu noktada ayrılır: tek taraflı kuvvet kullanmaya izin vermez, Konsey yetkisini şart koşar. Mart 2011'de Güvenlik Konseyi 1973 sayılı kararla Libya'da uçuşa yasak bölge kurdu ve sivilleri korumak için üye devletleri gerekli bütün önlemleri almaya yetkilendirdi. Harekâtın rejim değişikliğiyle sonuçlanması, sonraki krizlerde bazı daimî üyelerin R2P'ye kuşkuyla bakmasına yol açtı.

Akılda kalsın: İnsani müdahale = Konsey yetkisiz (Kosova 1999), tartışmalı. R2P = 2005 Zirvesi, dört suç, üç sütun, kuvvet yalnız Konsey'le (Libya 2011, karar 1973).
Sınavda

Nasıl sorulurR2P'nin kabul edildiği belge ve yıl, kapsadığı suçlar ya da ilk büyük uygulaması sorulur; öncüllerle insani müdahaleden farkı yoklanır.

TuzakR2P'nin devletlere Konsey kararı olmadan tek taraflı müdahale hakkı verdiğini sanmak. İkinci tuzak, R2P'nin kapsamına doğal afetleri ya da her insan hakkı ihlalini katmak; kapsam dört ağır suçla sınırlıdır.

✎Boşluk doldurma koruma sorumluluğu

Koruma sorumluluğu Dünya Zirvesi Sonuç Belgesi'yle kabul edildi. R2P'nin üçüncü sütununda kuvvet kullanımı yalnız aracılığıyla yapılabilir. Libya'da uçuşa yasak bölge kuran 2011 tarihli Konsey kararının sayısı idi.

2005Güvenlik Konseyi19731999Genel Kurul678

?Soru çöz

Koruma sorumluluğu (R2P) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. R2P'nin kapsamı 2005 Sonuç Belgesi'nde dört ağır suçla sınırlandı. B kuvvet ancak Konsey aracılığıyla kullanılabilir; C Kosova Konsey yetkisi olmayan insani müdahaledir ve kavram ondan sonra doğdu; D R2P Şart değişikliğiyle değil, siyasi bir sonuç belgesiyle kabul edildi.
ULUSLARARASI HUKUK · KUVVET

Savaşın da kuralı var: Cenevre sözleşmeleri ve Uluslararası Ceza Mahkemesi

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası örgütler ve bireyler uluslararası hukukun süjesi midir? Vatikan, Kızılhaç ve ulusal kurtuluş hareketlerinin durumu nedir; süje ile aktör farkı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Süje, uluslararası hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük alabilen kişidir. Devlet asli süjedir; uluslararası örgütler devletlerin kurucu antlaşmasından doğan türev ve işlevsel bir kişiliğe sahiptir (UAD, Tazminat danışma görüşü, 1949). Papalık Makamı, Kızılhaç Komitesi, muharipler ve ulusal kurtuluş hareketleri sınırlı süjedir; birey haklar ve cezai sorumlulukla süjeliğe yaklaşmıştır.

Diğer süjeler: örgüt, birey, Vatikan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uluslararası insancıl hukuk nedir? 1949 Cenevre sözleşmeleri ve 1977 protokolleri neyi düzenler, ayrım ve orantılılık ilkeleri nedir? Uluslararası Ceza Mahkemesi hangi suçlara bakar, tamamlayıcılık ilkesi nedir?

Kısa cevap: İnsancıl hukuk silahlı çatışmada uyulacak kurallardır ve hangi tarafın haklı olduğuna bakılmadan uygulanır. 1949'daki dört Cenevre Sözleşmesi karadaki ve denizdeki yaralı askerleri, savaş esirlerini ve sivilleri korur; 1977 protokolleri bunları tamamlar. Temel ilkeler ayrım ve orantılılıktır. 1998 Roma Statüsü'yle kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçunu işleyen bireyleri yargılar; ulusal yargıyı tamamlar (m.17). Türkiye taraf değildir.

Bir ordu, içinde birkaç asker bulunduğunu bildiği kalabalık bir pazar yerini bombalamayı düşünüyor. Askerî hedef olması bu saldırıyı hukuka uygun kılar mı?

Kuvvete başvurmanın hukuka uygun olup olmadığı (jus ad bellum) ile çatışma başladıktan sonra nasıl davranılacağı (jus in bello) ayrı sorulardır. İkincisi insancıl hukukun konusudur ve saldırgan da savunan da aynı kurallara uyar. Kökleri 1859 Solferino Savaşı'nın yaralılarını gören Henry Dunant'ın girişimine, Kızılhaç'a ve 1864 ilk Cenevre Sözleşmesi'ne uzanır.

1949 Cenevre sözleşmeleri ve protokoller
MetinKimi korur, neyi düzenler?
I. SözleşmeKarada yaralı ve hasta askerler
II. SözleşmeDenizde yaralı, hasta ve kazazedeler
III. SözleşmeSavaş esirleri
IV. SözleşmeSivillerin korunması (işgal altındakiler dahil)
Ortak m.3Uluslararası nitelikte olmayan (iç) silahlı çatışmalarda asgari kurallar
1977 I. ProtokolUluslararası silahlı çatışmalar; ulusal kurtuluş savaşları da bu sayılır
1977 II. ProtokolUluslararası nitelikte olmayan silahlı çatışmalar

İki temel ilke sınavda en çok sorulandır. Ayrım ilkesi: savaşanlar ile siviller, askerî hedefler ile sivil nesneler her zaman ayırt edilir; yalnız askerî hedefe saldırılır. Orantılılık ilkesi: askerî hedefe yönelik saldırıda bile beklenen sivil kayıp, beklenen somut askerî avantaja göre aşırı olamaz. Girişteki pazar yeri saldırısı bu iki ilkeye takılır. Gereksiz acıya yol açan silahların yasağı ve askerî zorunluluk da temel ilkelerdendir.

Uluslararası Ceza Mahkemesi

Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında gördüğümüz bireyin süjeliğinin en açık yüzü cezai sorumluluktur. 1998'de kabul edilen Roma Statüsü 1 Temmuz 2002'de yürürlüğe girdi ve Lahey'de daimî Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni (UCM) kurdu. Mahkeme dört suça bakar (m.5): soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu. Temel ilkesi tamamlayıcılıktır: dava, ancak yetkili devlet kovuşturmayı gerçekten yapmaya isteksiz ya da muktedir değilse UCM'de görülür (m.17). Dava taraf devletin başvurusu, Güvenlik Konseyi'nin VII. bölüme göre havalesi ya da savcının kendiliğinden soruşturmasıyla başlar (m.13). Resmî sıfat, devlet başkanlığı dahil, sorumluluğu kaldırmaz (m.27). UCM ile UAD karıştırılmamalıdır: UAD devletler arasındaki uyuşmazlıklara, UCM bireylerin suçlarına bakar. Türkiye Roma Statüsü'ne taraf değildir.

Akılda kalsın: Cenevre I kara yaralı, II deniz, III esir, IV sivil; ortak m.3 iç çatışma. Ayrım + orantılılık. UCM: Roma 1998, yürürlük 2002, dört suç (m.5), tamamlayıcılık (m.17); bireyleri yargılar.
Sınavda

Nasıl sorulurCenevre sözleşmeleri ile korudukları gruplar eşleştirilir; UCM'nin yetkisindeki suçlar ya da tamamlayıcılık ilkesi bir vakayla sorulur.

TuzakUCM'nin ulusal mahkemelerden önce gelen ve onların yerine geçen bir mahkeme olduğunu sanmak; tamamlayıcıdır, devlet isteksiz ya da yetersizse devreye girer. İkinci tuzak, terör suçlarını UCM'nin dört suçu arasında saymak.

⇄Bilgi eşleştirme Cenevre sözleşmesi ve korunan grup

?Soru çöz

Roma Statüsü'ne taraf X devletinin ülkesinde insanlığa karşı suç işlendiği iddia edilmektedir. X devletinin mahkemeleri aynı kişiler hakkında ciddi ve bağımsız bir kovuşturma yürütmektedir. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin bu durumdaki tutumu hangi ilkeyle açıklanır?

✓ C. Devlet kovuşturmayı gerçekten yapıyorsa dava UCM'de kabul edilemez; bu m.17'deki tamamlayıcılık ilkesidir. A UCM ulusal yargının önüne geçmez; B ihtiyari kayıt UAD'nin yetki kurumudur; D orantılılık insancıl hukukta saldırıların ölçüsüdür, yargı paylaşımı değildir.
ULUSLARARASI HUKUK · KAVRAM

İnsan haklarının korunması: BM Konseyi, Komite ve AİHS denetimi

Uluslararası İlişkiler · Uluslararası Hukuk · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

BM İnsan Hakları Konseyi ile İnsan Hakları Komitesi arasındaki fark nedir? Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin denetim yolları nelerdir?

Kısa cevap: BM İnsan Hakları Konseyi 2006'da kurulan, Genel Kurul'un seçtiği 47 devletten oluşan siyasi bir organdır ve bütün üyeleri Evrensel Periyodik İnceleme ile denetler. İnsan Hakları Komitesi ise 1966 Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi'nin bağımsız uzmanlardan oluşan denetim organıdır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde devlet başvurusu (m.33) ve bireysel başvuru (m.34) vardır; Bakanlar Komitesi kararların uygulanmasını izler (m.46).

Bir yurttaş, ülkesindeki bütün mahkemelerde kaybettiği ifade özgürlüğü davasını uluslararası bir yere taşımak istiyor. Cenevre'ye mi gitmeli, Strazburg'a mı?

1945 sonrasında insan hakları bir devletin “iç işi” olmaktan çıktı; birey uluslararası denetim mekanizmalarıyla devletine karşı şikâyette bulunabilir hâle geldi. Bu mekanizmaların iki türü vardır: BM organlarına dayanan siyasi denetim ve sözleşmelerle kurulan uzman ya da yargısal denetim.

Adları birbirine benzeyen iki BM mekanizması
İnsan Hakları Konseyiİnsan Hakları Komitesi
DayanakGenel Kurul kararı (2006); 1946'dan beri süren İnsan Hakları Komisyonu'nun yerine1966 Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi
Üyeler47 devlet; Genel Kurul seçer18 bağımsız uzman (kişisel sıfatla)
NitelikSiyasi, hükümetlerarası organSözleşme denetim organı
Başlıca yöntemBütün BM üyelerinin Evrensel Periyodik İncelemesiDevlet raporları; İhtiyari Protokol'le bireysel başvuru
Kimi denetler?Bütün BM üyeleriniYalnız sözleşmeye taraf devletleri

Avrupa sistemi: AİHS

Avrupa Konseyi çerçevesinde 1950'de imzalanan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi en etkili bölgesel sistemdir. İki başvuru yolu vardır: bir taraf devletin başka bir taraf devlete karşı devlet başvurusu (m.33) ve sözleşmedeki bir hakkının ihlal edildiğini iddia eden kişinin bireysel başvurusu (m.34). Başvuru için iç hukuk yollarının tüketilmesi ve kesin karardan itibaren dört ay içinde başvurulması gerekir (m.35). 11. Protokol'le 1998'den beri Avrupa İnsan Hakları Komisyonu kaldırılmış, tek ve sürekli çalışan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kurulmuştur. Mahkeme kararları bağlayıcıdır ve uygulanmasını Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi izler (m.46). Türkiye bireysel başvuru hakkını 1987'de tanımıştır.

Akılda kalsın: Konsey = 47 devlet, siyasi, Evrensel Periyodik İnceleme. Komite = 18 uzman, 1966 sözleşmesi. AİHS: m.33 devlet, m.34 birey, dört ay, kararların izlenmesi Bakanlar Komitesi (m.46).
Sınavda

Nasıl sorulurKonsey ile Komite'nin özellikleri karıştırılarak verilir ve doğru eşleşme sorulur; ya da AİHS'in denetim yolları ve kararları izleyen organ istenir.

Tuzakİnsan Hakları Komitesi'ni BM'nin bütün üyelerini inceleyen siyasi organ sanmak; o iş Konsey'in Evrensel Periyodik İncelemesidir. İkinci tuzak, AİHM kararlarının uygulanmasını Avrupa Parlamentosu'nun izlediğini söylemek; izleyen Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'dir, Avrupa Birliği organları değil.

✎Boşluk doldurma insan hakları denetimi

AİHS'te kişinin hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Mahkeme'ye gitmesi adını alır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmasını Avrupa Konseyi izler. Bütün BM üyelerini Evrensel Periyodik İnceleme ile denetleyen organın adı İnsan Hakları olarak geçer.

bireysel başvuruBakanlar KomitesiKonseyiKomitesiAvrupa Parlamentosudevlet başvurusu

?Soru çöz

BM İnsan Hakları Konseyi ile İnsan Hakları Komitesi'yle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

✓ D. İnsan Hakları Konseyi 2006'da Genel Kurul kararıyla, Komisyon'un yerine kuruldu. A 47 devlet Konsey'in yapısıdır, Komite 18 uzmandır; B 1966 sözleşmesinin organı Komite'dir; C Evrensel Periyodik İnceleme Konsey'in yöntemidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

UNCLOS'a göre aşağıdakilerden hangisi, yabancı bir geminin karasularındaki geçişini zararlı kılan faaliyetlerden biri değildir?

✓ C. Su üstünde ve bayrakla seyretmek bir ihlal değil, m.20'nin denizaltıdan istediği davranıştır. A gemiye hava aracı alma ve indirme, B balıkçılık, D savunmaya zarar veren bilgi toplama m.19/2'de geçişi zararlı kılan faaliyetler olarak sayılır.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Karasuları ve zararsız geçiş

?Soru 2

X ve Y devletleri, ikisinin de ihracatını artıracak bir ticaret antlaşması üzerinde uzlaşır. Son aşamada X, antlaşmanın Y'ye kendisinden daha fazla kazanç sağlayacağı ve bu farkın ileride Y'nin askerî gücüne dönüşebileceği gerekçesiyle masadan kalkar. X'in tutumu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. X kendi kazancına değil, rakibe göre durumuna bakıyor ve farkın güvenliğine dokunmasından korkuyor; bu, neorealizmin göreli kazanç kaygısıdır. A neoliberal bakış X'i kendi kazancı yüzünden antlaşmaya yöneltirdi; B mutlak kazanç neorealizmin değil liberallerin ölçütüdür; C göreli kazancı neoliberallere bağlayarak kavramla kuramı ters eşler.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · İdealizm ve liberal kuramlar

?Soru 3

Bir sömürge imparatorluğunun iki ayrı idari bölgesi bağımsız devlet olur. Aralarındaki sınır, sömürge yönetiminin çizdiği idari sınır olarak kabul edilir. Bu çözüm aşağıdakilerden hangisine dayanır?

✓ A. Sömürge idari sınırlarının bağımsız devletlerin sınırına dönüşmesi uti possidetis juris ilkesidir. B yalnız akarsu sınırlarında en derin kanalı esas alır; C uzun ve itirazsız egemenlik ister, burada devralma var; D sahipsiz toprak gerektirir, oysa toprak zaten bir yönetimin elindeydi.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Ülke, sınırlar ve hava sahası

?Soru 4

Türkiye'nin usulüne göre yürürlüğe koyduğu bir insan hakları sözleşmesi ile sonradan çıkarılan bir kanun, aynı konuda farklı hükümler içermektedir. Önündeki davada bu çatışmayla karşılaşan mahkemenin Anayasa'ya göre yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşma ile kanun çatışırsa antlaşma hükmü esas alınır (m.90/5). A sonraki kanun kuralı bu özel öncelik karşısında işlemez; C antlaşmalar için Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla AYM'ye gidilemez; D Anayasa çatışmayı mahkemenin uygulayacağı bir kuralla çözmüştür.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Uluslararası hukukun niteliği ve iç hukuk

?Soru 5

X devletinin dışişleri bakanlığı, yeni ilan edilen Y devletini henüz tanımadığını, ancak Y'nin ülkesi, halkı ve etkin hükümetiyle zaten var olduğunu, kendi tanıma işleminin yalnız bu durumu kabul anlamına geleceğini açıklamıştır. Bu açıklama tanınmayla ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini yansıtır?

✓ D. Devletin tanınmadan önce de var olduğunu, tanımanın bunu yalnız tespit ettiğini söylemek açıklayıcı kuramdır. A kurucu kuram devleti tanımanın doğurduğunu söyler, tersidir; B Tobar devlet değil hükümet tanınmasıyla ve anayasa dışı iktidarla ilgilidir; C Stimson kuvvetle yaratılan durumları tanımamaya ilişkindir.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Devlet ve tanınma

?Soru 6

Bir akademisyen, yoksulluğu yalnız verimlilik ve teknik eksiklik sorunu olarak ele alan kalkınma raporlarını eleştirmektedir. Ona göre bu raporlar küresel ekonomik düzenin nasıl kurulduğunu sorgulamadan düzeni daha sorunsuz işletmeye hizmet etmektedir. Bu eleştiri aşağıdaki ayrımların hangisine dayanır?

✓ A. Düzeni veri kabul edip iyileştiren bilgi ile düzenin kökenini sorgulayan bilgi arasındaki ayrım Cox'undur. B açıklamanın hangi düzeyde arandığıyla ilgilidir, bilginin kime hizmet ettiğiyle değil; C işbirliğinde kazancın ölçülmesidir; D bütünleşmenin nasıl yayıldığını anlatır.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · Marksist ve yapısalcı kuramlar

?Soru 7

X devletinin vatandaşı olan bir iş insanının Y devletindeki fabrikası, Y hükümetinin kararıyla tazminatsız olarak elinden alınmıştır. X devletinin bu kişi adına Y'ye karşı diplomatik koruma yoluna başvurabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekir?

✓ B. Diplomatik korumanın iki temel şartı uyrukluk bağı ve iç hukuk yollarının tüketilmesidir. A korumayı bireyin hakkı sayar, oysa devletin takdiridir; C diplomatik korumayı diplomatik dokunulmazlıkla karıştırır; D bağışıklık ölçütünü diplomatik korumanın şartı sanır.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Devlet bağışıklığı ve diplomatik koruma

?Soru 8

Bir kuramcı, iç rejimleri ve liderleri birbirinden çok farklı devletlerin benzer tehditler karşısında benzer biçimde silahlanıp ittifak aramasını, devletlerin üstünde onları koruyacak bir otoritenin bulunmamasıyla açıklamaktadır. Bu açıklamanın dayandığı analiz düzeyi ve kuram aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ A. Davranışı devletin iç özelliklerinden bağımsız olarak anarşik sistemin yapısına bağlamak Waltz'un üçüncü imgesi ve yapısal realizmdir. B nedeni insan doğasında arar, oysa vaka farklı liderlere rağmen aynı davranışı anlatıyor; C rejim türünü belirleyici sayar, vaka rejim farkını önemsiz buluyor; D düzeyi doğru verir ama inşacılık davranışı maddi yapıya değil paylaşılan fikirlere bağlar.Kaynak: Uluslararası ilişkiler kuramları · Neorealizm: Waltz ve yapı

?Soru 9

Kabul eden devlette görev yapan bir diplomatik ajana karşı açılan aşağıdaki davalardan hangileri, yargı bağışıklığının istisnası olduğu için görülebilir?
I. Kendi adına satın aldığı yazlık evin mülkiyetine ilişkin dava
II. Görevi dışında yürüttüğü danışmanlık işinden doğan dava
III. Yol açtığı trafik kazası nedeniyle açılan ceza davası

✓ A. Özel taşınmaz davası (I) ve görev dışı ticari ya da mesleki faaliyet davası (II) m.31/1'in istisnalarıdır. B ve C ceza davasını görülebilir sayar, oysa ceza yargısı bağışıklığı istisnasızdır; D aynı hatayı yapar, ayrıca istisnaların yalnız hukuk ve idari yargıda olduğunu unutur.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Dokunulmazlıklar: diplomat ve konsolos

?Soru 10

Aşağıdaki aktörlerden hangisi uluslararası hukukun süjesi değildir?

✓ A. Çok uluslu şirket aktördür ama hukuktan doğrudan hak ve yükümlülük almaz. B BM'nin kişiliği 1949 Tazminat görüşüyle kabul edildi; C Papalık Makamı antlaşma yapar ve elçi gönderir; D Kızılhaç Komitesi Cenevre sözleşmelerinden doğrudan görev aldığı için sınırlı süjedir.Kaynak: Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri · Diğer süjeler: örgüt, birey, Vatikan
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Uluslararası İlişkiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →