Siyasi tarih 1914–1945: iki dünya savaşı ve Milletler Cemiyeti

İki dünya savaşı arasında kurulan barış düzenini, Milletler Cemiyeti'nin başarısızlığını ve II. Dünya Savaşı'nın savaş sonrası dünyayı biçimlendiren konferanslarını öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SİYASİ TARİH · 1914 → 1918

Temmuz krizi ve I. Dünya Savaşı: bir suikastten dünya savaşına

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğu Sorunu nedir? 1856 Paris Antlaşması ve 1878 Berlin Antlaşması'nın uluslararası sistem açısından önemli hükümleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyasi tarih 1648–1914). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doğu Sorunu, zayıflayan Osmanlı Devleti'nin toprakları ve Boğazların geleceği üzerindeki büyük güç rekabetidir. 1856 Paris Antlaşması Osmanlı'yı Avrupa Uyumu'na kabul etti, toprak bütünlüğünü ortak garantiye aldı ve Karadeniz'i tarafsızlaştırdı. 1878 Berlin Antlaşması Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığını tanıdı, Bulgaristan'ı üçe böldü, Bosna-Hersek'in yönetimini Avusturya-Macaristan'a bıraktı.

Doğu Sorunu: Paris 1856 ve Berlin 1878

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

I. Dünya Savaşı nasıl başladı? Temmuz 1914 krizinde hangi adımlar savaşı genelleştirdi, 1917 neden dönüm noktasıdır?

Kısa cevap: Avusturya-Macaristan veliahdının 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da öldürülmesinden sonra Avusturya, Almanya'nın koşulsuz desteğiyle Sırbistan'a ültimatom verdi ve 28 Temmuz'da savaş ilan etti. İttifak bağları ve seferberlik planları krizi bir ayda kıta savaşına çevirdi. 1917'de ABD'nin savaşa girmesi ve Rusya'nın devrimle savaştan çekilmesi dengeyi değiştirdi.

Bir veliahdın öldürülmesi Avrupa'da ilk kez yaşanmıyordu. Bu kez farklı olan, her başkentin elinde dakikası dakikasına hesaplanmış bir seferberlik takvimi bulunmasıydı.

Siyasi tarih 1648-1914 sayfasında gördüğümüz iki blok, Temmuz 1914'te sırayla devreye girdi. Almanya 5–6 Temmuz'da Avusturya'ya koşulsuz destek verdi (“açık çek”). Avusturya 23 Temmuz'da Sırbistan'a kabul edilmesi güç bir ültimatom verdi ve 28 Temmuz'da savaş ilan etti. Sırbistan'ın yanında duran Rusya genel seferberlik ilan edince Almanya 1 Ağustos'ta Rusya'ya, 3 Ağustos'ta Fransa'ya savaş açtı.

Alman savaş planı (Schlieffen Planı) Fransa'yı Belçika üzerinden hızla yenip sonra Rusya'ya dönmeyi öngörüyordu. Almanya'nın tarafsız Belçika'ya girmesi, 1839'dan beri bu tarafsızlığın garantörü olan İngiltere'yi 4 Ağustos'ta savaşa soktu. Uİ açısından kriz, katı ittifakların ve “önce saldıran kazanır” inancının yanlış hesabı nasıl çoğalttığının örneğidir: her devlet kendini savunduğunu düşünüyordu, güvenlik ikilemi tam işledi.

Taraflar ve savaşa giriş
İttifak Devletleriİtilaf Devletleri
Almanya, Avusturya-Macaristan (1914)Fransa, Rusya, İngiltere, Sırbistan (1914)
Osmanlı Devleti (Kasım 1914)Japonya (Ağustos 1914)
Bulgaristan (Ekim 1915)İtalya (1915; Nisan 1915 Londra Antlaşması), Romanya (1916)
ABD (Nisan 1917)

1917: iki kırılma

Almanya'nın sınırsız denizaltı savaşını yeniden başlatması ve Meksika'ya ittifak öneren Zimmermann telgrafının ortaya çıkması üzerine ABD 6 Nisan 1917'de savaşa girdi. Aynı yıl Rusya'da Ekim Devrimi'yle iktidara gelen Bolşevikler, İtilaf'ın gizli paylaşım antlaşmalarını yayımladı ve 3 Mart 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması'yla savaştan çekildi. Ateşkesler 1918 sonbaharında art arda geldi: Bulgaristan (29 Eylül), Osmanlı (Mondros, 30 Ekim), Avusturya-Macaristan (3 Kasım) ve Almanya (Compiègne, 11 Kasım).

Akılda kalsın: Temmuz zinciri: 28 Haziran suikast → 23 Temmuz ültimatom → 28 Temmuz savaş → 1–3 Ağustos Almanya Rusya ve Fransa'ya → 4 Ağustos İngiltere (Belçika). 1917 = ABD girer, Rusya çıkar.
Sınavda

Nasıl sorulurOlaylar kronolojik sıraya konur ya da devletlerin savaşa giriş tarihleri eşleştirilir.

Tuzakİtalya'yı 1914'te İttifak Devletleri safında savaşan bir devlet sanmak; Üçlü İttifak üyesi olsa da 1914'te tarafsız kaldı, 1915'te İtilaf'a katıldı.

Sınavda işaretleİngiltere'nin savaşa giriş gerekçesi Belçika'nın tarafsızlığının çiğnenmesidir.

↕Sıralama Temmuz krizi

  1. Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a savaş ilanı
  2. İngiltere'nin Almanya'ya savaş ilanı
  3. Saraybosna suikastı
  4. Almanya'nın Rusya'ya savaş ilanı
  5. Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a ültimatomu

?Soru çöz

İngiltere'nin 4 Ağustos 1914'te Almanya'ya savaş ilan etmesinin doğrudan gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Almanya'nın Belçika'ya girmesi, İngiltere'nin 1839'dan beri garantörü olduğu tarafsızlığı çiğnedi. A Entente Cordiale bir sömürge uzlaşmasıydı, askerî yükümlülük içermezdi; B İngiltere bu ittifakın tarafı değildi; D Reasürans Almanya ile Rusya arasındaydı ve 1890'da bitmişti.
SİYASİ TARİH · 1918 → 1920

Wilson İlkeleri ve Paris Barış Konferansı: beş antlaşma, bir düzen

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLiberal uluslararası ilişkiler kuramları nelerdir? Karmaşık karşılıklı bağımlılık, neoliberal kurumsalcılık, rejim ve demokratik barış ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler kuramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Liberal gelenek anarşide de kalıcı işbirliğinin mümkün olduğunu savunur. İdealizm (Wilson, Kant) barışı hukuk, örgüt ve demokrasiyle kurmak ister. Keohane ve Nye karmaşık karşılıklı bağımlılığı (1977), Keohane neoliberal kurumsalcılığı (1984) geliştirdi: kurumlar ve rejimler bilgi sağlar, aldatmayı azaltır; devletler mutlak kazanca bakar.

İdealizm ve liberal kuramlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Wilson'un 14 İlkesi nedir? Paris Barış Konferansı'nda hangi antlaşmalar imzalandı, Versay Antlaşması Almanya'ya neler getirdi?

Kısa cevap: ABD Başkanı Wilson 8 Ocak 1918'de açık diplomasi, denizlerde serbestlik, silahsızlanma, ulusların kendi kaderini tayini ve genel bir uluslar birliği öneren 14 İlke'yi açıkladı. 1919 Paris Barış Konferansı'nda Almanya ile Versay, Avusturya ile Saint-Germain, Bulgaristan ile Neuilly, Macaristan ile Trianon ve Osmanlı ile Sevr antlaşmaları imzalandı.

Almanya ateşkesi, Wilson'un ilkelerine göre bir barış umuduyla imzaladı. Altı ay sonra önüne konan metin ise onu tek başına savaşın sorumlusu ilan ediyordu.

Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz idealizmin siyasi programı Wilson'un 14 İlkesidir. İlkeler iki gruba ayrılır. Genel ilkeler: gizli diplomasiye son, barışta ve savaşta denizlerde serbestlik, ticaret engellerinin kaldırılması, silahların azaltılması, sömürge taleplerinin halkların çıkarı gözetilerek düzenlenmesi ve son madde olarak bütün devletlere güvence verecek genel bir uluslar birliği. Bölgesel ilkeler: Belçika'nın boşaltılması, Alsas-Loren'in Fransa'ya dönmesi, denize çıkışı olan bağımsız Polonya, Avusturya-Macaristan halklarına özerk gelişme ve 12. ilkeyle Osmanlı'nın Türk bölgelerine egemenlik, öteki halklara özerklik, Çanakkale Boğazı'nın uluslararası güvenceyle serbest geçişe açılması.

Paris Konferansı ve Versay

18 Ocak 1919'da açılan konferansı Wilson, İngiltere Başbakanı Lloyd George, Fransa Başbakanı Clemenceau ve İtalya Başbakanı Orlando yönetti; yenilenler müzakereye çağrılmadı. Fransa güvenlik ve tazminat, Wilson yeni bir düzen istiyordu; sonuç ikisinin arasında kaldı. Versay Antlaşması (28 Haziran 1919) Alsas-Loren'i Fransa'ya verdi, Saar'ı 15 yıl Milletler Cemiyeti yönetimine bıraktı, Ren bölgesini askerden arındırdı, Danzig'i serbest şehir yaptı ve Polonya'ya denize çıkan bir koridor açtı. Alman ordusu 100 bin kişiyle sınırlandı; zorunlu askerlik, hava kuvvetleri ve denizaltı yasaklandı. m.231 savaşın sorumluluğunu Almanya ve müttefiklerine yükledi; tazminat 1921'de 132 milyar altın mark olarak belirlendi. Alman sömürgeleri manda yönetimine geçti; Avusturya ile birleşme yasaklandı.

Paris barış antlaşmaları
AntlaşmaTarihYenilenÖne çıkan hüküm
Versay28 Haziran 1919Almanyam.231, Alsas-Loren, Saar, Ren, ordu 100 bin
Saint-Germain10 Eylül 1919AvusturyaAlmanya ile birleşme yasağı; Güney Tirol İtalya'ya
Neuilly27 Kasım 1919BulgaristanBatı Trakya'yı yitirip Ege'ye çıkışı kaybetti
Trianon4 Haziran 1920MacaristanTopraklarının üçte ikisinden fazlasını yitirdi
Sevr10 Ağustos 1920OsmanlıYürürlüğe girmedi; yerini 1923 Lozan aldı

Barışın zaafı baştan belliydi: Almanya aşağılanmış ama güçsüz bırakılmamıştı, Sovyet Rusya ve yenilenler masanın dışındaydı, ABD Senatosu Versay'ı onaylamadı. Self-determinasyon ilkesi de seçici uygulandı; Avusturya'nın Almanya ile birleşme isteği reddedildi.

Akılda kalsın: Paris'in beşlisini yenilenle eşle: Versay–Almanya · Saint-Germain–Avusturya · Neuilly–Bulgaristan · Trianon–Macaristan · Sevr–Osmanlı. Wilson'un 14. ilkesi Milletler Cemiyeti'ni doğurdu.
Sınavda

Nasıl sorulurAntlaşma ile yenilen devlet eşleştirilir ya da “hangisi Wilson ilkeleri arasında yer almaz?” diye sorulur.

TuzakTazminat ve gizli antlaşmalarla yapılan paylaşımları Wilson'a mal etmek; ilkeler tam tersine gizli diplomasiye karşıydı. İkinci tuzak, Saint-Germain ile Trianon'u karıştırmak: Saint-Germain Avusturya'nın, Trianon Macaristan'ın antlaşmasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme antlaşma ve yenilen

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Wilson'un 14 İlkesi arasında yer almaz?

✓ A. Wilson'un ilk ilkesi gizli diplomasiye son verilmesiydi; gizli paylaşım antlaşmalarının uygulanması ilkelere aykırıdır. B birinci ilkedir; C ikinci ilkedir; D on dördüncü ilkedir ve Milletler Cemiyeti'nin temelidir.
SİYASİ TARİH · 1920 → 1946

Milletler Cemiyeti: kolektif güvenliğin ilk denemesi

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEgemenlik ve Vestfalya düzeni nedir? Uluslararası ilişkilerde anarşi, ulusal çıkar ve güç ne demektir; sert, yumuşak ve akıllı güç arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ilişkiler disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Egemenlik, devletin ülkesi üzerinde en üstün otorite olması (iç egemenlik) ve dışarıda başka bir otoriteye bağlı olmamasıdır (dış egemenlik); bu düzen 1648 Vestfalya Barışı ile yerleşti. Anarşi devletlerin üstünde merkezî bir otoritenin yokluğudur. Güç bir aktörün başkasına istediğini yaptırabilme yeteneğidir; Nye zorlayan sert güç ile cezbeden yumuşak gücü ayırır.

Egemenlik, anarşi, ulusal çıkar, güç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Milletler Cemiyeti nedir, Misak'ın 10. ve 16. maddeleri ne der? Milletler Cemiyeti kolektif güvenliği neden sağlayamadı?

Kısa cevap: Milletler Cemiyeti'nin Misak'ı Versay'ın ilk kısmı olarak imzalandı ve 10 Ocak 1920'de yürürlüğe girdi; merkezi Cenevre'dir. m.10 üyelerin toprak bütünlüğünü dış saldırıya karşı korumayı, m.16 Misak'ı çiğneyerek savaşa başvurana ekonomik yaptırımı öngörür. ABD'nin üye olmaması, oybirliği kuralı ve askerî yaptırımın yalnız tavsiye olması sistemi zayıflattı.

Cemiyetin bir ordusu yoktu, en güçlü devletlerden biri hiç üye olmadı, kararlarının çoğu oybirliği istiyordu. Yine de 1920'de dünya ilk kez savaşı önlemek için kurulmuş evrensel bir örgüte sahipti.

Uİ disiplini sayfasında gördüğümüz kolektif güvenlik, sistemin bütün üyelerinin, içlerinden çıkacak herhangi bir saldırgana karşı ortak davranmayı önceden taahhüt etmesidir. Belli bir dış düşmana karşı kurulan ve bir üyeye saldırıyı hepsine saldırı sayan kolektif savunmadan (NATO m.5) farkı, saldırganın kim olacağının önceden belli olmaması ve sistemin içinden çıkmasıdır. Cemiyet bu fikrin ilk kurumsal denemesidir. Organları Genel Kurul, Konsey ve Sekreterliktir; Lahey'deki Uluslararası Daimî Adalet Divanı (UDAD) ve Uluslararası Çalışma Örgütü de sisteme bağlıydı. Konsey'in daimî üyeleri başlangıçta İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya'ydı; Almanya 1926'da, SSCB 1934'te katıldı.

Misak'ın sık sorulan maddeleri
Maddeİçerik
m.5Genel Kurul ve Konsey kararları kural olarak oybirliğiyle alınır
m.10Üyelerin toprak bütünlüğü ve siyasi bağımsızlığı dış saldırıya karşı korunur; araçları Konsey önerir
m.12Uyuşmazlık tahkime, yargıya ya da Konsey'e götürülür; karardan sonra üç ay savaşa başvurulmaz
m.16Misak'ı çiğneyerek savaşa başvuran bütün üyelere savaş açmış sayılır; ekonomik ilişkiler kesilir, askerî önlem yalnız tavsiye edilir
m.18Antlaşmalar Sekreterliğe tescil edilir; tescil edilmeyen bağlayıcı olmaz
m.22Yenilenlerin sömürgeleri için manda sistemi (A, B, C)
Misak savaşı bir usule bağladı; yasaklamadı.Görsel: Sınav Defteri

Cemiyetin zaafları yapısaldı: ABD Senatosu Versay'ı onaylamadığı için ABD hiç üye olmadı; kararlar oybirliği istiyordu; büyük güçler ulusal çıkarı yaptırımın önüne koydu. Japonya ve Almanya 1933'te, İtalya 1937'de çekildi, SSCB 1939'da Finlandiya'ya saldırınca çıkarıldı. Cemiyet 1946'da kendini feshederek mirasını BM'ye devretti. Uyuşmazlıklar sayfasında gördüğümüz BM Şartı'nın VII. bölümü, Güvenlik Konseyi'ne bağlayıcı askerî önlem yetkisi vererek bu zaafı gidermeye çalışır.

Akılda kalsın: m.10 = koru, m.12 = bekle, m.16 = yaptırım, m.18 = tescil, m.22 = manda. Kolektif güvenlik içerideki herhangi bir saldırgana karşı herkes; kolektif savunma belli bir dış tehdide karşı ittifak.
Sınavda

Nasıl sorulurCemiyetin başarısızlık nedenleri öncüllerle verilir ya da madde numarası ile içerik eşleştirilir.

TuzakMisak'ın savaşı kesin olarak yasakladığını sanmak; savaşı yalnız usule ve bekleme süresine bağladı. İkinci tuzak, ABD'yi kurucu üye saymak.

Sınavda işaretleTürkiye 18 Temmuz 1932'de üye oldu.

✎Boşluk doldurma Misak'ın maddeleri

Misak'ı çiğneyerek savaşa başvuran üyeye ekonomik yaptırım öngören madde . maddedir. Üyelerin toprak bütünlüğünü dış saldırıya karşı koruma yükümlülüğü . maddededir. Genel Kurul ve Konsey kararlarının kural olarak ile alınması Cemiyeti zayıflattı.

1610oybirliği18oyçokluğuveto

?Soru çöz

I. ABD'nin Cemiyete üye olmaması
II. Genel Kurul ve Konsey kararlarının kural olarak oybirliğiyle alınması
III. Misak'ın savaşı her durumda kesin olarak yasaklaması
Yukarıdakilerden hangileri Milletler Cemiyeti'nin kolektif güvenliği sağlayamamasının nedenleri arasında gösterilebilir?

✓ D. ABD'nin dışarıda kalması (I) ve oybirliği kuralı (II) Cemiyeti güçsüz bıraktı. A oybirliğinin felç edici etkisini atlar; B ve C'deki III yanlıştır, Misak savaşı yasaklamadı, yalnız usule ve üç aylık beklemeye bağladı; asıl genel yasak 1928 Briand-Kellogg ile denendi.
SİYASİ TARİH · 1922 → 1929

1920'ler: Rapallo'dan Briand-Kellogg'a, barışı onarma çabası

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası uyuşmazlıkların barışçı çözüm yolları nelerdir? BM Şartı m.33 hangi yolları sayar; iyi niyet hizmetleri, arabuluculuk, soruşturma, uzlaştırma ve tahkim arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk). Önce kendin cevapla, sonra aç.

BM Şartı m.2/3 devletlere uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözme yükümlülüğü yükler. m.33 bu yolları sayar: müzakere, soruşturma, arabuluculuk, uzlaştırma, tahkim, yargısal çözüm ve bölgesel kuruluşlara başvurma. Bunlardan ilk dördü diplomatik yoldur ve sonuç bağlayıcı değildir; tahkim ve yargısal çözüm hukuki yoldur ve bağlayıcı karar doğurur. İyi niyet hizmetleri uygulamada yaygındır ama m.33'te adı geçmez.

Barışçı çözüm yolları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Rapallo (1922), Ruhr işgali (1923), Lokarno (1925) ve Briand-Kellogg Paktı (1928) nedir? 1920'lerde barış düzeni nasıl onarılmaya çalışıldı?

Kısa cevap: Dışlanan Almanya ile Sovyet Rusya 1922 Rapallo'da yakınlaştı. Tazminat gecikince Fransa ve Belçika 1923'te Ruhr'u işgal etti; Litvanya aynı yıl Memel'i aldı. Dawes (1924) ve Young (1929) planları tazminatı yeniden düzenledi. 1925 Lokarno Almanya'nın batı sınırlarını güvenceye aldı; 1928 Briand-Kellogg Paktı savaşı ulusal politika aracı olarak reddetti ama yaptırım koymadı.

Versay'ın iki büyük dışlanmışı, galiplerin Cenova'da topladığı ekonomi konferansının tam ortasında, yakındaki bir sahil kasabasında kendi anlaşmalarını imzaladı.

16 Nisan 1922'de Almanya ile Sovyet Rusya Rapallo Antlaşması'yla diplomatik ilişki kurdu ve birbirinden savaş tazminatı istemekten vazgeçti. İki “dışlanmış” devletin yakınlaşması Batı'yı tedirgin etti. Ertesi yıl kriz tazminattan çıktı: Almanya ödemelerde geri kalınca Fransa ve Belçika 11 Ocak 1923'te Ruhr'u işgal etti. Almanya pasif direnişe geçti, para birimi çöktü. Aynı aylarda Litvanya, Versay ile Almanya'dan ayrılıp müttefiklerin yönetimine bırakılan Memel'i ele geçirdi; 1924 sözleşmesi bölgeyi özerk statüyle Litvanya'ya bıraktı.

Çıkış yolunu ABD sermayesi açtı. Dawes Planı (1924) yıllık ödemeleri Almanya'nın gücüne göre düzenledi ve dış krediyle destekledi; Ruhr 1925'te boşaltıldı. Young Planı (1929) toplam borcu azaltıp ödemeyi uzun bir döneme yaydı. 1929 bunalımından sonra tazminat 1932'de fiilen bitti.

Lokarno ruhu

Ekim 1925'te Lokarno'da parafe edilip Aralık'ta Londra'da imzalanan antlaşmaların merkezi Ren Garanti Paktı'dır: Almanya, Fransa ve Belçika aralarındaki sınırları tanıdı, İngiltere ve İtalya bu sınırları garanti etti. Almanya doğu sınırlarını ise garanti etmedi; Polonya ve Çekoslovakya ile yalnız tahkim antlaşmaları imzaladı. Almanya 1926'da Cemiyete girdi. “Lokarno ruhu” bir yumuşama dönemi açtı, ama doğuda revizyon kapısını aralık bıraktı.

Briand-Kellogg: savaşı reddetmek

Fransa Dışişleri Bakanı Briand ile ABD Dışişleri Bakanı Kellogg'un girişimiyle 27 Ağustos 1928'de Paris'te imzalanan pakt, tarafların savaşı ulusal politika aracı olarak kullanmaktan vazgeçmesini ve uyuşmazlıkları barışçı yollarla çözmesini öngördü. Yaptırımı yoktu, meşru müdafaa saklı tutuldu. Yine de 1932 Stimson doktrinine ve Nürnberg'deki barışa karşı suçlara dayanak oldu; Uyuşmazlıklar sayfasında gördüğümüz BM Şartı m.2/4'teki kuvvet yasağının öncülüdür.

1920'ler kronolojisi
YılOlaySonuç
1922RapalloAlmanya ile Sovyet Rusya ilişki kurar, tazminat taleplerinden vazgeçer
1923Ruhr işgali; MemelFransa ve Belçika Ruhr'da; Memel Litvanya'ya
1924Dawes PlanıTazminat yeniden düzenlenir, ABD kredisi
1925LokarnoBatı sınırları garanti; doğu açık
1928Briand-KelloggSavaşın ulusal politika aracı olarak reddi
1929Young PlanıBorç azalır, ödeme uzun vadeye yayılır
Akılda kalsın: Rapallo = iki dışlanmış (Almanya + Sovyetler). Ruhr = Fransa + Belçika. Memel = Litvanya. Lokarno = batı garantili, doğu açık. Briand-Kellogg = yasak var, yaptırım yok.
Sınavda

Nasıl sorulurOlay ile tarafları eşleştirilir (Ruhr'u işgal eden devletler, Memel'i alan devlet) ya da Briand-Kellogg hakkında yanlış ifade sorulur.

Tuzak1922 Rapallo'yu İtalya ile Yugoslavya arasındaki 1920 Rapallo Antlaşması ile karıştırmak. İkinci tuzak, Ruhr'u yalnız Fransa'nın işgal ettiğini sanmak; Belçika da katıldı.

Sınavda işaretleLokarno'da İngiltere ve İtalya garantördür.

⇄Bilgi eşleştirme olay ve sonucu

?Soru çöz

1928 Briand-Kellogg Paktı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Paktın yaptırım mekanizması yoktu, bu yüzden ifade yanlıştır. A paktın özüdür; C pakt 27 Ağustos 1928'de Paris'te imzalandı; D 1932 Stimson doktrini Briand-Kellogg'a dayanarak Mançurya'daki oldubittiyi tanımadı.
SİYASİ TARİH · 1929 → 1937

1929 bunalımı ve revizyonizm: Mançurya, Habeşistan, Ren bölgesi

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası hukukun kaynakları nelerdir? UAD Statüsü'nün 38. maddesi hangi kaynakları sayar, asli ve yardımcı kaynak farkı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası hukukun kaynakları ve süjeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

UAD Statüsü m.38'e göre Divan uyuşmazlığı uluslararası sözleşmeler, uluslararası örf ve adet ve uygar uluslarca tanınan hukukun genel ilkeleriyle çözer; yargı kararları ve en yetkin yazarların öğretileri yardımcı araçtır. Taraflar isterse hakkaniyetle karar verebilir. Tek taraflı işlemler ve bağlayıcı örgüt kararları da kaynaktır.

UAD Statüsü m.38: kaynaklar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1929 bunalımı uluslararası sistemi nasıl etkiledi? Mançurya (1931) ve Habeşistan (1935) bunalımlarında Milletler Cemiyeti neden başarısız oldu?

Kısa cevap: 1929 bunalımı korumacılığı ve aşırı rejimleri güçlendirdi. Japonya 1931'de Mançurya'yı işgal etti, Cemiyet kınayınca 1933'te çekildi. İtalya 1935'te Habeşistan'a saldırdı; m.16 yaptırımları petrolü kapsamadığı için sonuç vermedi. Almanya 1933'te Cemiyetten çekildi, 1935'te zorunlu askerliği getirdi, 1936'da Ren bölgesine asker soktu. Statükoyu değiştirmek isteyen bu üç devlet Mihver'i kurdu.

Ekim 1929'da New York borsasında başlayan çöküş, birkaç yıl içinde Tokyo'da, Roma'da ve Berlin'de dış politikayı değiştirdi.

24 Ekim 1929'da Wall Street'te başlayan çöküş, ABD kredilerine bağlı Avrupa ekonomilerini sarstı. Devletler gümrük duvarları yükseltti, altın standardı dağıldı, işsizlik kitleselleşti. Uİ açısından sonuç, liberallerin karşılıklı bağımlılık umudunun tersine dönmesidir: bağımlılık bir barış bağı olmaktan çıkıp bir kriz aktarma kanalına dönüştü. Almanya'da Hitler 30 Ocak 1933'te şansölye oldu.

Mançurya ve Habeşistan

Japon ordusu 18 Eylül 1931'de Mukden'deki bir demiryolu patlamasını bahane ederek Mançurya'yı işgal etti ve 1932'de kukla Mançukuo devletini kurdu. ABD'nin kuvvetle yaratılan durumu tanımayacağını ilan etmesi, Uluslararası hukukun kaynakları sayfasında gördüğümüz Stimson doktrinidir. Cemiyetin Lytton Komisyonu Japonya'yı haksız buldu; Japonya 1933'te Cemiyetten çekildi.

İtalya Ekim 1935'te Habeşistan'a (Etiyopya) saldırdı. Cemiyet İtalya'yı saldırgan ilan etti ve m.16'daki ekonomik yaptırımları ilk kez geniş biçimde uyguladı. Ama petrol yasak kapsamına alınmadı, İngiltere Süveyş Kanalı'nı İtalyan gemilerine kapatmadı. Mayıs 1936'da Addis Ababa düştü, yaptırımlar Temmuz'da kaldırıldı. Kolektif güvenliğin güvenilirliği bu iki bunalımda çöktü.

Almanya Versay'ı söküyor

Almanya Ekim 1933'te Silahsızlanma Konferansı'ndan ve Cemiyetten çekildi, Mart 1935'te zorunlu askerliği ilan etti, 7 Mart 1936'da askerden arındırılmış Ren bölgesine asker soktu; bu adım hem Versay'ı hem Lokarno'yu çiğniyordu. Ekim 1936'da Roma-Berlin Mihveri, Kasım 1936'da Almanya ile Japonya arasında Anti-Komintern Paktı kuruldu; İtalya 1937'de pakta katıldı ve Cemiyetten çekildi.

1930'larda iki kamp
Revizyonist devletlerStatükocu devletler
Kim?Almanya, İtalya, Japonyaİngiltere, Fransa (SSCB 1934'te Cemiyete girer)
AmaçVersay ve Washington düzenini değiştirmek1919 düzenini korumak
CemiyetJaponya ve Almanya 1933, İtalya 1937 çekilirKolektif güvenliği savunur ama uygulamaktan kaçınır
Akılda kalsın: Çöküş üçlüsü: Mançurya 1931 (Japonya) → Habeşistan 1935 (İtalya) → Ren 1936 (Almanya). Habeşistan, m.16 yaptırımlarının ilk ciddi denemesidir ve petrol dışarıda kaldığı için başarısız oldu.
Sınavda

Nasıl sorulurBunalım ile saldırgan devlet eşleştirilir ya da Cemiyetin hangi bunalımda yaptırım uyguladığı sorulur.

TuzakMançurya'da Cemiyetin ekonomik yaptırım uyguladığını sanmak; yaptırım Habeşistan'da uygulandı, Mançurya'da yalnız rapor ve kınama vardı.

Sınavda işaretleRen bölgesinin silahlandırılması Lokarno'nun da ihlalidir.

↕Sıralama kolektif güvenliğin çöküşü

  1. İtalya'nın Habeşistan'a saldırması
  2. Japonya'nın Mançurya'yı işgali
  3. Almanya'nın Ren bölgesine asker sokması
  4. Almanya'nın Cemiyetten çekilmesi
  5. Japonya'nın Cemiyetten çekildiğini açıklaması

?Soru çöz

ABD 1932'de, Japonya'nın Mançurya'da kuvvet kullanarak yarattığı durumu ve bu yolla kurulan yönetimi tanımayacağını ilan etmiştir. Bu tutum aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?

✓ A. Kuvvetle yaratılan durumu tanımama, ABD Dışişleri Bakanı Stimson'un adıyla anılır. B Estrada hükümetlerin meşruiyetini yargılamadan ilişkiyi sürdürmeyi savunur; C Tobar anayasa dışı yollarla gelen hükümeti tanımamaktır; D 1823'te Amerika kıtasını Avrupa müdahalesine kapatan ilkedir.
SİYASİ TARİH · 1938 → 1939

Yatıştırma ve savaşa giden yol: Anschluss, Münih, Molotov-Ribbentrop

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLehistan hangi devletler arasında, hangi yıllarda paylaşıldı? Napolyon savaşları Avrupa'daki güç dengesini nasıl bozdu?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyasi tarih 1648–1914). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Lehistan 1772, 1793 ve 1795'te Rusya, Prusya ve Avusturya arasında paylaşıldı; 1793 paylaşımına Avusturya katılmadı. 1795'ten sonra Lehistan 1918'e kadar haritadan silindi: büyük güçler birbirine denk pay alarak dengeyi küçük devletin aleyhine korudu. Napolyon ise Avrupa'yı tek merkezden yönetmeye kalkıştı; ardı ardına kurulan koalisyonlarla durduruldu ve 1815'te Waterloo'da yenildi.

Lehistan'ın paylaşılması ve Napolyon

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yatıştırma politikası nedir? Münih Konferansı (1938) ve Molotov-Ribbentrop Paktı (1939) II. Dünya Savaşı'na nasıl yol açtı?

Kısa cevap: İngiltere ve Fransa, Almanya'nın taleplerini ödünlerle karşılayarak savaşı önlemeye çalıştı (yatıştırma). Almanya Mart 1938'de Avusturya'yı ilhak etti; Eylül 1938 Münih Konferansı Südet bölgesini Çekoslovakya'ya sorulmadan Almanya'ya verdi. Mart 1939'da Prag işgal edilince yatıştırma bitti. 23 Ağustos 1939 Molotov-Ribbentrop Paktı'ndan sonra Almanya 1 Eylül'de Polonya'ya saldırdı.

Eylül 1938'de Münih'ten dönen İngiltere Başbakanı uçaktan inip elindeki kâğıdı sallayarak barışı kurtardığını söyledi. Altı ay sonra o kâğıdın hiçbir değeri kalmamıştı.

Yatıştırma (appeasement), revizyonist bir gücün “makul” sayılan taleplerini karşılayarak onu düzene bağlama politikasıdır. İngiltere'de yeni bir savaş korkusu, Versay'ı haksız bulan kamuoyu ve silahlanmanın gecikmesi bu politikayı besledi. Almanya 12–13 Mart 1938'de Avusturya'yı ilhak etti (Anschluss); Versay ve Saint-Germain'in yasağı çiğnendi, tepki sözde kaldı.

Sıra Çekoslovakya'daki Almanca konuşulan Südet bölgesine geldi. 29–30 Eylül 1938'de toplanan Münih Konferansına Chamberlain (İngiltere), Daladier (Fransa), Hitler ve Mussolini katıldı; Çekoslovakya da, onun müttefiki SSCB de çağrılmadı. Südetler Almanya'ya bırakıldı. Hitler'in bunun son talebi olduğu sözü 15 Mart 1939'da Prag'ın işgaliyle çöktü; Almanya aynı ay Memel'i Litvanya'dan geri aldı, İtalya Nisan'da Arnavutluk'u işgal etti.

Garantiden pakta

İngiltere ve Fransa 31 Mart 1939'da Polonya'nın bağımsızlığını garanti etti; yatıştırma yerini caydırmaya bıraktı. Almanya ile İtalya Mayıs 1939'da Çelik Pakt'ı imzaladı. Batı ile SSCB arasındaki ittifak görüşmeleri sürerken 23 Ağustos 1939'da Molotov-Ribbentrop Saldırmazlık Paktı imzalandı. Gizli ek protokol Polonya'yı iki devlet arasında bölüyor, Baltık ülkeleri ve Besarabya'yı nüfuz alanlarına ayırıyordu. Siyasi tarih 1648-1914 sayfasında gördüğümüz Lehistan paylaşımlarının mantığı bir kez daha işledi. Almanya 1 Eylül'de Polonya'ya saldırdı, İngiltere ve Fransa 3 Eylül'de savaş ilan etti, SSCB 17 Eylül'de Polonya'ya doğudan girdi.

Yatıştırma Uİ'de en çok tartışılan politika derslerinden biridir. Uİ kuramları sayfasında gördüğümüz Carr, idealistlerin gücü görmezden geldiğini tam bu yıllarda yazdı. Savaş sonrası liderler için “Münih dersi”, saldırgana ödün vermenin onu durdurmayıp cesaretlendirdiğidir.

Akılda kalsın: Mart 1938 Anschluss → Eylül 1938 Münih (Südet) → Mart 1939 Prag → Ağustos 1939 Molotov-Ribbentrop → 1 Eylül Polonya. Münih'in dört imzacısı: İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya; masada olmayan Çekoslovakya ve SSCB.
Sınavda

Nasıl sorulurMünih Konferansı'na katılan ve katılmayan devletler öncüllerle sorulur ya da 1938–1939 olayları sıralanır.

TuzakÇekoslovakya'nın Münih kararını masada kabul ettiğini sanmak; ülke konferansa çağrılmadı. İkinci tuzak, Molotov-Ribbentrop'u bir askerî ittifak saymak; açık metin saldırmazlık paktıdır, paylaşım gizli protokoldedir.

✎Boşluk doldurma 1938–1939

Revizyonist bir gücün taleplerini ödünlerle karşılayarak savaşı önlemeye çalışan İngiliz-Fransız politikasına denir. Münih Konferansı'nda toprağı paylaşılan konferansa çağrılmadı. Molotov-Ribbentrop Paktı'nda Polonya'nın bölünmesi ile kararlaştırıldı.

yatıştırmaÇekoslovakyagizli protokolPolonyakolektif güvenlikAnschluss

?Soru çöz

I. Südet bölgesi Almanya'ya bırakıldı.
II. Çekoslovakya konferansa katılarak kararı onayladı.
III. Konferansa İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya katıldı.
1938 Münih Konferansı ile ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ C. Südetlerin Almanya'ya bırakılması (I) ve dört büyük gücün katılımı (III) doğrudur. A katılımcıları atlar; B ve D'deki II yanlıştır, Çekoslovakya çağrılmadı ve karar ona dayatıldı; onun müttefiki SSCB de masada değildi.
SİYASİ TARİH · 1939 → 1945

II. Dünya Savaşı ve konferanslar: Atlantik'ten Potsdam'a

Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluslararası insancıl hukuk nedir? 1949 Cenevre sözleşmeleri ve 1977 protokolleri neyi düzenler, ayrım ve orantılılık ilkeleri nedir? Uluslararası Ceza Mahkemesi hangi suçlara bakar, tamamlayıcılık ilkesi nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İnsancıl hukuk silahlı çatışmada uyulacak kurallardır ve hangi tarafın haklı olduğuna bakılmadan uygulanır. 1949'daki dört Cenevre Sözleşmesi karadaki ve denizdeki yaralı askerleri, savaş esirlerini ve sivilleri korur; 1977 protokolleri bunları tamamlar. Temel ilkeler ayrım ve orantılılıktır. 1998 Roma Statüsü'yle kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçunu işleyen bireyleri yargılar; ulusal yargıyı tamamlar (m.17). Türkiye taraf değildir.

İnsancıl hukuk ve UCM

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Dünya Savaşı sırasında hangi konferanslar yapıldı? Atlantik Bildirisi, Tahran, Yalta ve Potsdam'da hangi kararlar alındı?

Kısa cevap: Atlantik Bildirisi (14 Ağustos 1941) savaş sonrası düzenin ilkelerini koydu. Tahran (1943) Fransa'da ikinci cepheyi, Yalta (Şubat 1945) Almanya'nın işgal bölgelerini, BM Güvenlik Konseyi oylama formülünü ve SSCB'nin Japonya'ya savaş açmasını kararlaştırdı. Potsdam (Temmuz–Ağustos 1945) Almanya'nın askerden arındırılmasını ve Oder-Neisse hattını geçici Polonya sınırı olarak kabul etti.

Savaşın ortasında, kimin kazanacağı henüz belli değilken, iki lider bir savaş gemisinde barışın ilkelerini yazdı. Savaş bittiğinde o ilkeleri birlikte yazmadıkları üçüncü bir ortakla uygulamak zorundaydılar.

Almanya 1939–1940'ta Polonya'yı, Batı Avrupa'yı ve Haziran 1940'ta Fransa'yı yendi. ABD Mart 1941'de Ödünç Verme ve Kiralama Yasası'yla İngiltere'yi silahlandırdı. Savaş 1941'de küreselleşti: Almanya 22 Haziran'da SSCB'ye saldırdı, Japonya 7 Aralık'ta Pearl Harbor'ı vurdu ve ABD savaşa girdi. 1942–1943'te dönüm geldi; Müttefikler 6 Haziran 1944'te Normandiya'ya çıktı. Almanya 8 Mayıs 1945'te teslim oldu. Hiroşima (6 Ağustos) ve Nagasaki'ye (9 Ağustos) atom bombası atıldı, SSCB 8 Ağustos'ta Japonya'ya savaş açtı; Japonya 2 Eylül 1945'te teslim oldu.

Üstteki konferanslar ilke ve örgüt, alttakiler para düzeni ve toprak kararlarıdır.Görsel: Sınav Defteri

Atlantik Bildirisi'nde Roosevelt ve Churchill toprak kazancı aramayacaklarını, halkların isteği dışında toprak değişikliği yapılmayacağını, halkların yönetim biçimini seçme hakkını, ticarette eşit erişimi ve kuvvet kullanmanın terk edildiği genel bir güvenlik sistemini ilan etti; 1 Ocak 1942'de 26 devlet bu ilkeleri Birleşmiş Milletler Bildirisi'yle benimsedi. Tahran'da (Kasım–Aralık 1943) Roosevelt, Churchill ve Stalin ilk kez buluştu; Fransa'da ikinci cephe açılması kararlaştırıldı.

Yalta ile Potsdam
Yalta (4–11 Şubat 1945)Potsdam (17 Temmuz–2 Ağustos 1945)
LiderlerRoosevelt, Churchill, StalinTruman, Churchill (sonra Attlee), Stalin
AlmanyaFransa dahil dört işgal bölgesi; tazminat ilkesiAskerden arındırma, Nazizmden temizleme, demokratikleştirme; Müttefik Kontrol Konseyi
PolonyaDoğu sınırı Curzon hattı; batıda toprak telafisiOder-Neisse hattı geçici batı sınırı
DiğerBMGK oylama formülü, San Francisco çağrısı; SSCB Almanya'dan 2–3 ay sonra Japonya'ya savaş açacakBarış antlaşmaları için Dışişleri Bakanları Konseyi; Japonya'ya koşulsuz teslim çağrısı

BM Şartı 26 Haziran 1945'te San Francisco'da imzalandı ve 24 Ekim 1945'te yürürlüğe girdi. Ağustos 1945'te kurulan Nürnberg Mahkemesi barışa karşı suçları, savaş suçlarını ve insanlığa karşı suçları yargıladı; Uyuşmazlıklar sayfasında gördüğümüz Uluslararası Ceza Mahkemesi bu mirasın kalıcı kurumudur. Yalta'daki uzlaşmanın Polonya ve Doğu Avrupa'da nasıl çözüldüğünü Soğuk Savaş ve sonrası sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Atlantik = ilkeler · Tahran = ikinci cephe · Yalta = bölgeler + veto + Japonya sözü · San Francisco = Şart · Potsdam = Almanya'nın yönetimi + Oder-Neisse.
Sınavda

Nasıl sorulurKonferans ile kararı eşleştirilir ya da “hangisi Potsdam kararlarından biri değildir?” diye sorulur.

TuzakBM Şartı'nın Yalta'da ya da Potsdam'da imzalandığını sanmak; Yalta yalnız San Francisco'ya çağrı yaptı, Şart San Francisco'da imzalandı. İkinci tuzak, Oder-Neisse hattını kesin sınır saymak; Potsdam onu barış antlaşmasına kadar geçici kabul etti.

⇄Bilgi eşleştirme konferans ve kararı

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Potsdam Konferansı'nda alınan kararlardan biri değildir?

✓ D. BM Şartı Potsdam'dan önce, 26 Haziran 1945'te San Francisco'da imzalandı. A Potsdam'ın Almanya ilkeleridir; B Oder-Neisse geçici sınır olarak Potsdam'da kabul edildi; C Dışişleri Bakanları Konseyi de Potsdam'da kuruldu.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

X devleti, Y devletinin kendi vatandaşlarına yönelik tutumunu protesto etmek için büyükelçisini geri çağırır ve Y vatandaşlarına tanıdığı vize kolaylığını kaldırır. Bu davranışlar uluslararası hukukta nasıl nitelendirilir?

✓ D. Büyükelçiyi geri çağırmak ve vize kolaylığını kaldırmak zaten hukuka uygun ama dostça olmayan davranışlardır; bu karşılıktır. A kuvvet içermediği için silahlı değildir, misilleme de hukuka aykırı bir önlemi gerektirir; B temel çıkarı ağır ve yakın tehlikeden korumayı gerektirir; C hiçbir yükümlülük ihlal edilmemiştir.Kaynak: Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk · Devletin sorumluluğu ve karşı önlem

?Soru 2

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'yle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ C. m.14'e göre büyükelçi ve elçiler devlet başkanına, maslahatgüzarlar dışişleri bakanına akredite edilir. A agreman yalnız misyon şefi için istenir; B persona non grata gerekçesizdir; D m.3 bilgi edinmeyi “yasal yollarla” sınırlar, casusluk görev değildir.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Diplomatik misyon: 1961 Viyana

?Soru 3

Lehistan'ın paylaşılmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. 1793'teki ikinci paylaşımı yalnız Rusya ile Prusya yaptı; Avusturya katılmadı, bu yüzden ifade yanlıştır. A doğrudur, ilk paylaşımda üç devlet de vardı; B doğrudur, Lehistan 1918'e kadar devlet olarak yoktu; C tazminat ilkesini doğru anlatır.Kaynak: Siyasi tarih 1648–1914 · Lehistan'ın paylaşılması ve Napolyon

?Soru 4

Koruma sorumluluğu (R2P) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. R2P'nin kapsamı 2005 Sonuç Belgesi'nde dört ağır suçla sınırlandı. B kuvvet ancak Konsey aracılığıyla kullanılabilir; C Kosova Konsey yetkisi olmayan insani müdahaledir ve kavram ondan sonra doğdu; D R2P Şart değişikliğiyle değil, siyasi bir sonuç belgesiyle kabul edildi.Kaynak: Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk · İnsani müdahale ve koruma sorumluluğu

?Soru 5

Kabul eden devlette görev yapan bir diplomatik ajana karşı açılan aşağıdaki davalardan hangileri, yargı bağışıklığının istisnası olduğu için görülebilir?
I. Kendi adına satın aldığı yazlık evin mülkiyetine ilişkin dava
II. Görevi dışında yürüttüğü danışmanlık işinden doğan dava
III. Yol açtığı trafik kazası nedeniyle açılan ceza davası

✓ A. Özel taşınmaz davası (I) ve görev dışı ticari ya da mesleki faaliyet davası (II) m.31/1'in istisnalarıdır. B ve C ceza davasını görülebilir sayar, oysa ceza yargısı bağışıklığı istisnasızdır; D aynı hatayı yapar, ayrıca istisnaların yalnız hukuk ve idari yargıda olduğunu unutur.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Dokunulmazlıklar: diplomat ve konsolos

?Soru 6

UNCLOS'a göre aşağıdakilerden hangisi, yabancı bir geminin karasularındaki geçişini zararlı kılan faaliyetlerden biri değildir?

✓ C. Su üstünde ve bayrakla seyretmek bir ihlal değil, m.20'nin denizaltıdan istediği davranıştır. A gemiye hava aracı alma ve indirme, B balıkçılık, D savunmaya zarar veren bilgi toplama m.19/2'de geçişi zararlı kılan faaliyetler olarak sayılır.Kaynak: Ülke, deniz hukuku ve diplomatik ilişkiler · Karasuları ve zararsız geçiş

?Soru 7

1815'ten sonra Avrupa'daki önemli toprak ve hanedan değişiklikleri, bütün devletlerin katıldığı bir örgütte değil, beş büyük gücün bir araya geldiği konferanslarda karara bağlanmıştır. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. Kararı yalnız beş büyüğün ortak masada alması Avrupa Uyumu'dur. B kolektif güvenlik bütün üyeleri kapsar, uyum ise küçük devletleri dışarıda bırakır; C Haas'ın yeni işlevselciliğinin ulus üstü kurumudur, 19. yüzyıla ait değil; D Viyana düzeni tam da Napolyon'un tek başına hâkimiyetine karşı kuruldu.Kaynak: Siyasi tarih 1648–1914 · Viyana Kongresi ve Avrupa Uyumu

?Soru 8

BM İnsan Hakları Konseyi ile İnsan Hakları Komitesi'yle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

✓ D. İnsan Hakları Konseyi 2006'da Genel Kurul kararıyla, Komisyon'un yerine kuruldu. A 47 devlet Konsey'in yapısıdır, Komite 18 uzmandır; B 1966 sözleşmesinin organı Komite'dir; C Evrensel Periyodik İnceleme Konsey'in yöntemidir.Kaynak: Uyuşmazlıklar, kuvvet kullanma ve insancıl hukuk · İnsan haklarının uluslararası korunması

?Soru 9

1823 Monroe Doktrini ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Doktrin hem Avrupa'nın Amerika'ya yeni müdahalesini reddetti hem ABD'nin Avrupa'ya karışmayacağını söyledi. A yanlıştır, mevcut sömürgelere dokunulmadı; B İngiltere ortak bildiri önerdi ama ABD tek başına ilan etti; D 1904 Roosevelt ekidir, Monroe'nun kendisi değil.Kaynak: Siyasi tarih 1648–1914 · Monroe Doktrini, 1830 ve 1848

?Soru 10

1914 öncesinde Avrupa'nın beş büyük gücü iki katı ittifaka bölünmüştü ve bir müttefikin bölgesel krizi, ötekileri de savaşa sürükleyebiliyordu. Bu tablo aşağıdaki savlardan hangisini en çok destekler?

✓ B. Beş büyük gücün katı bloklarla birbirine bağlandığı yapı Waltz'un çok kutupluluğun istikrarsızlığı savını destekler. A Doyle'un demokratik barış tezidir, 1914'teki tarafların rejimleriyle ilgili değil; C Angell'in 1910'daki iyimser tezidir ve 1914 onu yanlışlar; D hegemonik istikrar kuramıdır, tek güçlü devlete dayanır.Kaynak: Siyasi tarih 1648–1914 · Bloklar ve bunalımlar: 1884–1913
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Uluslararası İlişkiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →