Temmuz krizi ve I. Dünya Savaşı: bir suikastten dünya savaşına
Uluslararası İlişkiler · Siyasi Tarih · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDoğu Sorunu nedir? 1856 Paris Antlaşması ve 1878 Berlin Antlaşması'nın uluslararası sistem açısından önemli hükümleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyasi tarih 1648–1914). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Doğu Sorunu, zayıflayan Osmanlı Devleti'nin toprakları ve Boğazların geleceği üzerindeki büyük güç rekabetidir. 1856 Paris Antlaşması Osmanlı'yı Avrupa Uyumu'na kabul etti, toprak bütünlüğünü ortak garantiye aldı ve Karadeniz'i tarafsızlaştırdı. 1878 Berlin Antlaşması Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığını tanıdı, Bulgaristan'ı üçe böldü, Bosna-Hersek'in yönetimini Avusturya-Macaristan'a bıraktı.
Doğu Sorunu: Paris 1856 ve Berlin 1878
✎Konu anlatımı
I. Dünya Savaşı nasıl başladı? Temmuz 1914 krizinde hangi adımlar savaşı genelleştirdi, 1917 neden dönüm noktasıdır?
Kısa cevap: Avusturya-Macaristan veliahdının 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da öldürülmesinden sonra Avusturya, Almanya'nın koşulsuz desteğiyle Sırbistan'a ültimatom verdi ve 28 Temmuz'da savaş ilan etti. İttifak bağları ve seferberlik planları krizi bir ayda kıta savaşına çevirdi. 1917'de ABD'nin savaşa girmesi ve Rusya'nın devrimle savaştan çekilmesi dengeyi değiştirdi.Bir veliahdın öldürülmesi Avrupa'da ilk kez yaşanmıyordu. Bu kez farklı olan, her başkentin elinde dakikası dakikasına hesaplanmış bir seferberlik takvimi bulunmasıydı.
Siyasi tarih 1648-1914 sayfasında gördüğümüz iki blok, Temmuz 1914'te sırayla devreye girdi. Almanya 5–6 Temmuz'da Avusturya'ya koşulsuz destek verdi (“açık çek”). Avusturya 23 Temmuz'da Sırbistan'a kabul edilmesi güç bir ültimatom verdi ve 28 Temmuz'da savaş ilan etti. Sırbistan'ın yanında duran Rusya genel seferberlik ilan edince Almanya 1 Ağustos'ta Rusya'ya, 3 Ağustos'ta Fransa'ya savaş açtı.
Alman savaş planı (Schlieffen Planı) Fransa'yı Belçika üzerinden hızla yenip sonra Rusya'ya dönmeyi öngörüyordu. Almanya'nın tarafsız Belçika'ya girmesi, 1839'dan beri bu tarafsızlığın garantörü olan İngiltere'yi 4 Ağustos'ta savaşa soktu. Uİ açısından kriz, katı ittifakların ve “önce saldıran kazanır” inancının yanlış hesabı nasıl çoğalttığının örneğidir: her devlet kendini savunduğunu düşünüyordu, güvenlik ikilemi tam işledi.
| İttifak Devletleri | İtilaf Devletleri |
|---|---|
| Almanya, Avusturya-Macaristan (1914) | Fransa, Rusya, İngiltere, Sırbistan (1914) |
| Osmanlı Devleti (Kasım 1914) | Japonya (Ağustos 1914) |
| Bulgaristan (Ekim 1915) | İtalya (1915; Nisan 1915 Londra Antlaşması), Romanya (1916) |
| ABD (Nisan 1917) |
1917: iki kırılma
Almanya'nın sınırsız denizaltı savaşını yeniden başlatması ve Meksika'ya ittifak öneren Zimmermann telgrafının ortaya çıkması üzerine ABD 6 Nisan 1917'de savaşa girdi. Aynı yıl Rusya'da Ekim Devrimi'yle iktidara gelen Bolşevikler, İtilaf'ın gizli paylaşım antlaşmalarını yayımladı ve 3 Mart 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması'yla savaştan çekildi. Ateşkesler 1918 sonbaharında art arda geldi: Bulgaristan (29 Eylül), Osmanlı (Mondros, 30 Ekim), Avusturya-Macaristan (3 Kasım) ve Almanya (Compiègne, 11 Kasım).
Nasıl sorulurOlaylar kronolojik sıraya konur ya da devletlerin savaşa giriş tarihleri eşleştirilir.
Tuzakİtalya'yı 1914'te İttifak Devletleri safında savaşan bir devlet sanmak; Üçlü İttifak üyesi olsa da 1914'te tarafsız kaldı, 1915'te İtilaf'a katıldı.
Sınavda işaretleİngiltere'nin savaşa giriş gerekçesi Belçika'nın tarafsızlığının çiğnenmesidir.
↕Sıralama Temmuz krizi
- Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a savaş ilanı
- İngiltere'nin Almanya'ya savaş ilanı
- Saraybosna suikastı
- Almanya'nın Rusya'ya savaş ilanı
- Avusturya-Macaristan'ın Sırbistan'a ültimatomu
?Soru çöz
İngiltere'nin 4 Ağustos 1914'te Almanya'ya savaş ilan etmesinin doğrudan gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?