Özkaynakların yapısı ve şirket kuruluşu: 500 Sermaye ve 501 Ödenmemiş Sermaye
Muhasebe · Genel Muhasebe · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTekdüzen Hesap Planı nedir? Hesap kodları nasıl okunur, hesap sınıfları ve grupları nelerdir, nazım hesaplar ne işe yarar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hesap ve Tekdüzen Hesap Planı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Tekdüzen Hesap Planı, bilanço esasına göre defter tutan işletmelerin aynı hesapları aynı kodlarla kullanmasını sağlayan plandır (1 Sıra No'lu MSUGT, 1994'ten beri uygulanır). Kodun ilk rakamı sınıfı, ilk iki rakamı grubu, üç rakamı hesabı gösterir; işletme bunların altına yardımcı hesap açar. 1–5 bilanço, 6 gelir tablosu, 7 maliyet, 9 nazım hesaplardır; 8 ve 0 serbesttir.
Tekdüzen Hesap Planı: sınıf, grup, hesap
✎Konu anlatımı
Özkaynaklar hangi gruplardan oluşur? Anonim şirket kuruluşunda sermaye taahhüdü ve ödenmemiş sermaye nasıl kaydedilir?
Kısa cevap: Özkaynaklar (öz sermaye) ortakların işletmeye koyduğu ve işletmede bıraktığı değerlerdir: ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıl kâr ve zararları, dönem net kâr ya da zararı. Kuruluşta taahhüt edilen sermayenin tamamı 500 Sermaye hesabına alacak, 501 Ödenmemiş Sermaye hesabına borç yazılır; ortaklar ödedikçe 501 alacaklanır.Üç ortak 1.000.000 TL sermayeli bir anonim şirket kurdu, tescilden önce 250.000 TL'yi bankaya yatırdı. Bilançoda sermaye 1.000.000 mü, 250.000 mi görünür?
Muhasebenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz işletmenin ayrı kişiliği, ortağın koyduğu değeri işletmenin ortağa olan bir yükümlülüğü gibi gösterir: varlıkların kaynağı ortaksa özkaynak, üçüncü kişiyse yabancı kaynaktır. 5. sınıf beş gruptan oluşur:
| Grup | Hesaplar | Kaynağı |
|---|---|---|
| 50 Ödenmiş Sermaye | 500 Sermaye, 501 Ödenmemiş Sermaye (−), 502–503 sermaye düzeltmesi farkları | Ortakların taahhüdü |
| 52 Sermaye Yedekleri | 520 ihraç primleri, 521 iptal kârları, 522 yeniden değerleme artışları | Sermaye hareketleri |
| 54 Kâr Yedekleri | 540 Yasal, 541 Statü, 542 Olağanüstü Yedekler, 548, 549 Özel Fonlar | İşletmede bırakılan kâr |
| 57 / 58 Geçmiş Yıllar | 570 Geçmiş Yıllar Kârları, 580 Geçmiş Yıllar Zararları (−) | Önceki dönemlerin sonucu |
| 59 Dönem Net Kârı (Zararı) | 590 Dönem Net Kârı, 591 Dönem Net Zararı (−) | Bu dönemin sonucu |
Taahhüt ve ödeme ayrı kayıtlar
500 Sermaye, esas sözleşmede yazılı ve ticaret siciline tescil edilmiş tutarı gösterir; kayıtlı sermaye sistemindeki şirkette çıkarılmış sermayeyi. Ortaklar sermayeyi taahhüt ettiği anda 500 alacaklanır, karşılığında ortaklardan alacak doğar: 501 Ödenmemiş Sermaye. Hesap ve Tekdüzen Hesap Planı sayfasında gördük: 501 pasifte durduğu hâlde borç kalanı veren düzenleyici hesaptır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| ① Sermayenin taahhüdü | ||
| 501 Ödenmemiş Sermaye | 1.000.000 | |
| 500 Sermaye | 1.000.000 | |
| Toplam | 1.000.000 | 1.000.000 |
| ② Tescilden önce dörtte birin bankaya yatırılması | ||
| 102 Bankalar | 250.000 | |
| 501 Ödenmemiş Sermaye | 250.000 | |
| Toplam | 250.000 | 250.000 |
TTK'nın sayıları
TTK m.344'e göre nakden taahhüt edilen payların itibari değerinin en az %25'i tescilden önce, kalanı tescili izleyen 24 ay içinde ödenir. TTK m.332 ve m.580'deki en az sermaye tutarları 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla (2023) yükseltildi: anonim şirkette 250.000 TL, kayıtlı sermaye sistemindeki halka açık olmayan anonim şirkette başlangıç sermayesi 500.000 TL, limited şirkette 50.000 TL. Ortak makine gibi ayni sermaye koyarsa 501 yerine varlık hesabı borçlanır. Şirket türlerinin hukuki ayrıntısı Hukuk (KPSS A) serisindeki Ticaret şirketleri sayfasında anlatılır.
Nasıl sorulurKuruluşta taahhüt ve ödeme tutarları verilip 500 ve 501'in kalanları ya da bilançodaki ödenmiş sermaye sorulur; ya da TTK'nın ödeme kuralıyla ilgili doğru ifade istenir.
Tuzak500'ü yalnız ödenen tutarla alacaklandırmak; tescil edilen sermayenin tamamı yazılır. İkinci tuzak: 501'i aktifte bir alacak hesabı sanmak.
Sınavda işaretlekalan sermaye tescili izleyen 24 ay içinde ödenir.
✎Boşluk doldurma kuruluşta ödeme
2.000.000 TL nakdî sermaye taahhüt edilerek kurulan anonim şirkette tescilden önce en az TL ödenmelidir. Yalnız bu tutar ödenirse Ödenmemiş Sermaye hesabının borç kalanı TL olur; kalan sermaye tescili izleyen ay içinde ödenir.
?Soru çöz
Ortaklarca 1.000.000 TL nakdî sermaye taahhüt edilerek kurulan bir anonim şirketle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?