Mali tablolar ve analiz teknikleri: temel ve ek tablolar, karşılaştırmalı, yüzde ve trend analizi
Bilanço ve gelir tablosunu okuma yollarını: iki yılı karşılaştırmayı, kalemleri toplamın yüzdesine çevirmeyi, trend yüzdesi hesaplamayı ve nakit akışını izlemeyi öğren.
6 durakKPSS A
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
6 konu · okuma ≈ 28 dk · 12 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor:
Mali tablolar: iki temel tablo, beş ek tablo, amaçlar ve bilginin nitelikleri
Muhasebe · Mali Tablolar Analizi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSermaye artırımı nasıl kaydedilir? Nakit artırım ile iç kaynaklardan sermaye artırımı arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Özkaynaklar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Nakit artırımda yeni sermaye taahhüt edilir (501 borç, 500 alacak) ve ödendikçe 501 alacaklanır; işletmeye kaynak girer, varlıklar ve özkaynak birlikte artar. İç kaynaklardan artırımda yedekler, geçmiş yıl kârları ya da mevzuatın izin verdiği fonlar sermayeye aktarılır (ilgili hesap borç, 500 alacak); özkaynak toplamı değişmez, ortaklar bedelsiz pay alır.
Temel mali tablolar ve ek mali tablolar hangileridir? Mali tabloların amaçları ve bilgilerin taşıması gereken özellikler nelerdir?
Kısa cevap: Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği yedi mali tablo sayar. Bilanço ve gelir tablosu, dipnot ve ekleriyle birlikte temel mali tablolardır; satışların maliyeti tablosu, fon akım tablosu, nakit akım tablosu, kâr dağıtım tablosu ve özkaynaklar değişim tablosu ek mali tablolardır. Tablolar karar almaya, nakit akımlarını değerlendirmeye ve varlık-kaynak değişimlerini görmeye yarar; bilgi anlaşılabilir, ihtiyaca uygun, güvenilir, karşılaştırılabilir ve zamanında olmalıdır.
Bir yatırımcı halka açık bir şirketin yıllık raporunu açtı: iki ana tablo, beş yardımcı tablo, onlarca dipnot. Hangi tablo hangi soruya cevap verir?
Mali tablolar muhasebe döngüsünün çıktısıdır. Tebliğ bunları tek bir “tablolar ailesi” olarak tanımlar ve aralarında bir ayrım yapar: bilanço ve gelir tablosu her işletmenin hazırladığı çekirdektir, öteki beşi bu çekirdeği açan yardımcı tablolardır.
MSUGT'ye göre mali tablolar
Tablo
Türü
Neyi gösterir?
Bilanço
Temel
Belli bir tarihteki varlıklar ve kaynaklar
Gelir tablosu
Temel
Bir dönemin gelirleri, giderleri ve sonucu
Satışların maliyeti tablosu
Ek
Satılan mamul, ticari mal ve hizmetin maliyetinin oluşumu
Fon akım tablosu
Ek
Dönemde sağlanan fonlar ve kullanıldıkları yerler
Nakit akım tablosu
Ek
Kasa ve banka mevcudunun girişleri ve çıkışları
Kâr dağıtım tablosu
Ek
Dönem kârının yedeklere, ortaklara ve öteki yerlere dağılımı
Özkaynaklar değişim tablosu
Ek
Özkaynak kalemlerinin dönem içindeki hareketi
Özkaynaklar sayfasında gördüğümüz genel kurul kararı kâr dağıtım tablosuna, sermaye artırımları ve yedek hareketleri özkaynaklar değişim tablosuna yansır. Tablolar önceki dönem ve cari dönem sütunlarıyla düzenlenir; karşılaştırmalı analiz bu iki sütundan doğar.
Amaç, nitelik, ilkeler
Amaçlar: yatırımcı, kredi veren ve öteki ilgililere karar için yararlı bilgi; gelecekteki nakit akımlarını değerlendirme; varlık, kaynak ve faaliyet sonuçları hakkında bilgi.
Bilginin özellikleri: anlaşılabilir, ihtiyaca uygun, güvenilir, karşılaştırılabilir ve zamanında düzenlenmiş olmak.
Gelir tablosu ilkelerinden: gerçekleşmemiş gelir gerçekleşmiş gibi gösterilmez; olağandışı kâr ve zararlar olağan sonuçtan ayrı gösterilir; karşılıklar kârı keyfî azaltmak için kullanılmaz; şarta bağlı gider ve zararlar makul tahmin edilebiliyorsa tahakkuk ettirilir, şarta bağlı gelirler gerçekleşme ihtimali yüksek olsa da tahakkuk ettirilmez, dipnotta açıklanır.
Tebliğ, bilanço esasına göre defter tutan ve belli büyüklüğü aşmayan şahıs işletmeleri, adi ortaklıklar, kollektif ve adi komandit şirketler için ek tabloları isteğe bağlı bırakır; işletme hesabı esasına göre defter tutanlar yalnız temel kavramlara uyar.
Akılda kalsın:2 temel + 5 ek = 7 tablo. Temel: bilanço, gelir tablosu (dipnotlarıyla). Ek: SMM, fon akım, nakit akım, kâr dağıtım, özkaynak değişim. Şarta bağlı: gider tahakkuk eder, gelir etmez.
Sınavda
Nasıl sorulurBir tablonun temel mi ek mi olduğu ya da hangi bilgiyi verdiği sorulur; öncüllerde mali tablo ilkeleri yoklanır.
TuzakNakit akım tablosunu temel mali tablo saymak. İkinci tuzak: dipnotları ayrı bir “ek tablo” sanmak; dipnotlar temel tabloların parçasıdır. Üçüncü tuzak: ihtiyatlılık gereği gelirin de tahakkuk edileceğini düşünmek.
⇄Bilgi eşleştirme tablo → gösterdiği
?Soru çöz
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'ne göre mali tablolarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Bilanço ve gelir tablosu, dipnot ve ekleriyle birlikte temel mali tabloları oluşturur. II. Nakit akım tablosu temel mali tablolardandır. III. Şarta bağlı gelir ve kârlar, gerçekleşme ihtimali yüksek olsa da tahakkuk ettirilmez.
✓ B. Temel mali tablolar bilanço ve gelir tablosudur, dipnot ve ekleri bunlara dahildir (I); şarta bağlı gelir tahakkuk ettirilmez, dipnotta açıklanır (III). II yanlıştır: nakit akım tablosu beş ek tablodan biridir. A şarta bağlı gelir ilkesini atlar; C ve D nakit akım tablosunu temel tablo sayar.
MALİ TABLOLAR · HESAPLAMA
Satışların maliyeti tablosu: üretilen mamul, satılan mamul ve ticari mal maliyeti
Muhasebe · Mali Tablolar Analizi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSürekli envanter ve aralıklı envanter yöntemi arasındaki fark nedir? Satılan ticari malın maliyeti nasıl hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Ticari alacaklar ve stoklar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sürekli envanterde her satışta iki kayıt yapılır: satış tutarı 600'e, satılan malın maliyeti 621 borç, 153 alacak olarak yazılır; 153 her an eldeki stoku gösterir. Aralıklı envanterde dönem içinde yalnız satış tutarı kaydedilir; dönem sonunda sayımla bulunan stok üzerinden satılan malın maliyeti hesaplanır (dönem başı stok + net alışlar − dönem sonu stok) ve tek kayıtla 621 borç, 153 alacak yazılır.
Satışların maliyeti tablosu nasıl düzenlenir? Üretilen mamul maliyeti, satılan mamul maliyeti ve satılan ticari mallar maliyeti nasıl bulunur?
Kısa cevap: Satışların maliyeti tablosu gelir tablosunun D satırını açar. Üretimde direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri toplanır, yarı mamul stok değişimi eklenip çıkarılınca üretilen mamul maliyeti, mamul stok değişimiyle satılan mamul maliyeti bulunur. Ticari mallarda dönem başı stok artı alışlar eksi dönem sonu stok satılan ticari mallar maliyetidir. Hizmet maliyeti de eklenince satışların maliyeti çıkar.
Bir mobilya fabrikası hem kendi ürettiği masaları hem de dışarıdan aldığı sandalyeleri satıyor. Gelir tablosundaki “satışların maliyeti” satırındaki tek rakam bu iki işi nasıl birleştiriyor?
Gelir tablosu ve dönem sonu işlemleri sayfasında gördüğümüz D satırı tek bir tutardır; ek tablo bu tutarın nereden geldiğini gösterir. Mantık hep aynıdır: başlangıçta elde olan + döneme giren − sonda elde kalan = çıkan. Ticari alacaklar ve stoklar sayfasında aralıklı envanterde satılan malın maliyetini bu formülle bulmuştuk; tablo onu üretime de uygular.
Direkt ilk madde ve malzeme + direkt işçilik + genel üretim giderleri
200.000 + 120.000 + 80.000 = 400.000
Yarı mamul: dönem başı stok (+) / dönem sonu stok (−)
+30.000 / −50.000
Üretilen mamul maliyeti
380.000
Mamul: dönem başı stok (+) / dönem sonu stok (−)
+60.000 / −40.000
I. Satılan mamul maliyeti
400.000
Ticari mal: dönem başı 20.000 + alışlar 100.000 − dönem sonu 30.000
II. Satılan ticari mallar maliyeti
90.000
III. Satılan hizmet maliyeti
0
Satışların maliyeti (I + II + III)
490.000
Yarı mamul stoku artmışsa (30.000'den 50.000'e) dönemde harcanan maliyetin bir kısmı bitmemiş ürünlerde kalmıştır, bu yüzden üretilen mamul maliyeti dönem üretim giderinden küçüktür. Mamul stoku azalmışsa (60.000'den 40.000'e) geçen yılın ürünleri de satılmıştır, satılan mamul maliyeti üretilenden büyüktür.
Satılan ticari mallar maliyeti = Dönem başı stok + Net alışlar − Dönem sonu stokNet alışlar: alış iadeleri ve iskontoları düşülmüş alışlar. Brüt satış kârı = Net satışlar − Satışların maliyeti.
Akılda kalsın: Her basamakta DB stok eklenir, DS stok çıkarılır. Sıra: üretim giderleri → (yarı mamul) → üretilen mamul → (mamul) → satılan mamul; ticari mal ayrı kolda; sonra hizmet. Üç kol toplanır.
Sınavda
Nasıl sorulurÜretim giderleri ve stok tutarları verilip üretilen ya da satılan mamul maliyeti, bazen de brüt satış kârı sorulur.
TuzakStok değişimini ters işaretle almak (dönem sonu stoku eklemek). İkinci tuzak: üretilen mamul maliyetini satılan mamul maliyeti sanmak; arada mamul stok değişimi vardır.
Sınavda işaretlesatışların maliyeti tablosu ek mali tablodur.
✎Boşluk doldurma ticari mal maliyeti
Dönem başı ticari mal stoku 45.000 TL, net alışları 300.000 TL, dönem sonu stoku 60.000 TL olan bir işletmede satışa hazır mal TL, satılan ticari mallar maliyeti TL'dir. Net satışlar 400.000 TL ise brüt satış kârı TL olur.
345.000285.000115.000405.000
?Soru çöz
Bir üretim işletmesinin dönem içindeki direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri toplamı 500.000 TL'dir. Yarı mamul stoku dönem başında 40.000 TL, dönem sonunda 60.000 TL; mamul stoku dönem başında 80.000 TL, dönem sonunda 50.000 TL'dir. Satılan mamul maliyeti kaç TL'dir?
✓ D. Üretilen mamul maliyeti 500.000 + 40.000 − 60.000 = 480.000; satılan mamul maliyeti 480.000 + 80.000 − 50.000 = 510.000 TL. A üretilen mamul maliyetinde durur; B stok değişimlerini hiç hesaba katmaz; C iki stok değişimini de ters işaretle alır (500.000 − 40.000 + 60.000 − 80.000 + 50.000).
MALİ TABLOLAR · HESAPLAMA
Analiz türleri ve karşılaştırmalı tablolar analizi: mutlak ve yüzde değişim
Muhasebe · Mali Tablolar Analizi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMuhasebe nedir, işlevleri nelerdir ve muhasebe bilgisini kimler kullanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Muhasebenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Muhasebe, işletmenin parayla ölçülebilen ve finansal nitelik taşıyan işlemlerini belgeye dayanarak kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, raporlayan, analiz edip yorumlayan bir bilgi sistemidir. Bilgiyi içeride yönetim, dışarıda ortaklar, yatırımcılar, kredi verenler, vergi idaresi, tedarikçiler ve çalışanlar kullanır. Dış kullanıcıya rapor finansal muhasebenin, yöneticiye karar bilgisi yönetim muhasebesinin işidir.
Mali analiz türleri nelerdir? Karşılaştırmalı tablolar (yatay) analizinde mutlak ve yüzde değişim nasıl hesaplanır ve yorumlanır?
Kısa cevap: Karşılaştırmalı tablolar (yatay) analizi aynı işletmenin iki ya da daha çok dönemini kalem kalem karşılaştırır: mutlak değişim = cari − önceki, yüzde değişim = değişim ÷ önceki dönem × 100. Birden çok dönemi kullandığı için dinamik analizdir; tek dönemi inceleyen dikey yüzde ve oran analizi statiktir. Baz tutar sıfır ya da eksiyse yüzde hesaplanmaz, yalnız mutlak değişim verilir.
Bir bankanın kredi uzmanı aynı müşterinin iki yıllık bilançosunu yan yana koydu: satışlar %10 artmış, ama alacaklar ve stoklar çok daha hızlı büyümüş. Bu tablo ne anlatıyor?
Mali analiz tabloları sayılardan yoruma çevirir. Yaygın sınıflandırma iki eksenlidir: kim yapıyor (işletme içinden yöneticiler: iç analiz; banka, yatırımcı, denetçi gibi dışarıdakiler: dış analiz) ve kaç dönem kullanılıyor (tek dönem: statik; birden çok dönem: dinamik). Muhasebenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz tutarlılık kavramı burada önem kazanır: yöntem her yıl değişseydi iki yılı karşılaştırmanın anlamı kalmazdı.
Analiz teknikleri
Teknik
Dönem
Ne yapar?
Karşılaştırmalı tablolar (yatay)
Dinamik
Kalemlerin dönemden döneme değişimi
Trend analizi
Dinamik
Çok yılı bir baz yıla göre endeksler
Dikey yüzde analizi
Statik
Kalemi toplamın yüzdesine çevirir
Oran analizi
Statik
İlişkili iki kalemi birbirine böler
Yatay analiz nasıl yapılır?
Yüzde değişim = Cari dönem − Önceki dönemÖnceki dönem × 100Payda her zaman önceki (baz) dönemdir; önceki dönem sıfır ya da eksiyse yüzde yazılmaz.
Karşılaştırmalı bilanço ve satış özeti (TL)
Kalem
2025
2026
Değişim
%
Hazır değerler
80.000
60.000
−20.000
−25
Ticari alacaklar
200.000
260.000
+60.000
+30
Stoklar
150.000
210.000
+60.000
+40
Kısa vadeli yabancı kaynaklar
250.000
300.000
+50.000
+20
Net satışlar
1.000.000
1.100.000
+100.000
+10
Yorum, kalemleri birbirine bağlamaktır: satışlar %10 artarken alacakların %30, stokların %40 artması tahsilatın yavaşladığına ve stokun biriktiğine işaret eder; para bu kalemlere bağlandıkça hazır değerler azalmış, kısa vadeli borç artmıştır. Alacak ve stok artışının satış artışını aşması, kredi uzmanının ilk soracağı sorudur.
Akılda kalsın:Payda hep önceki dönem. Yatay ve trend dinamik; dikey ve oran statik. Tek başına büyük yüzde değil, kalemlerin birbirine göre hızı yorumlanır.
Sınavda
Nasıl sorulurİki dönemin tutarları verilip bir kalemin yüzde değişimi sorulur; ya da analiz tekniklerinin statik-dinamik sınıflandırması öncüllerle yoklanır.
TuzakDeğişimi cari döneme bölmek. İkinci tuzak: azalışta yüzdeyi yeni tutar üzerinden hesaplamak (60.000'e inen 80.000 için %33 değil %25).
Sınavda işaretleönceki dönem sıfır ya da eksiyse yüzde değişim hesaplanmaz.
↕Sırala yüzde değişim: en yüksekten
Net satışlar (1.000.000 → 1.100.000)
Stoklar (150.000 → 210.000)
Hazır değerler (80.000 → 60.000)
Kısa vadeli yabancı kaynaklar (250.000 → 300.000)
Ticari alacaklar (200.000 → 260.000)
?Soru çöz
Bir işletmenin ticari alacakları 2025'te 400.000 TL'den 2026'da 500.000 TL'ye çıkmış, stokları 160.000 TL'den 120.000 TL'ye inmiştir. Karşılaştırmalı tablolar analizine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. Alacaklar 100.000 ÷ 400.000 = %25 artmış, stoklar 40.000 ÷ 160.000 = %25 azalmıştır; payda önceki dönemdir. B iki değişimi de cari döneme böler; C yalnız stokta cari döneme böler; D cari tutarı önceki tutara oranlayıp bulduğu endeksi (125 ve 75) değişim yüzdesi sanır.
MALİ TABLOLAR · HESAPLAMA
Dikey yüzde analizi: aktif toplamı ve net satışlar tabanıyla ortak boy tablolar
Muhasebe · Mali Tablolar Analizi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Dikey yüzde analizi nasıl yapılır? Bilançoda ve gelir tablosunda yüzde hesabının tabanı nedir, grup yüzdesi ile toplam yüzdesi nasıl ayrılır?
Kısa cevap: Dikey yüzde analizi tek bir dönemin tablosundaki her kalemi bir toplamın yüzdesine çevirir: bilançoda aktif (pasif) toplamı, gelir tablosunda net satışlar %100 kabul edilir. Böylece işletmenin yapısı görülür ve büyüklüğü farklı işletmeler aynı ölçekte karşılaştırılır. Bir kalemin kendi grubu içindeki payı ayrıca hesaplanabilir (grup yüzdesi).
Bir zincir market 50 milyon, mahalle bakkalı 2 milyon TL satış yapıyor. Hangisi satışından daha çok kâr bırakıyor? Tutarlar değil, yüzdeler cevap verir.
Dikey analiz her rakamı bir tabana böler. Bilançoda taban aktif toplamıdır (pasif toplamı ona eşittir); gelir tablosunda taban net satışlardır, brüt satışlar değil. Ortaya çıkan tabloya “ortak boy tablo” da denir, çünkü her işletme 100'e indirgenmiştir.
Dikey yüzde analizi · bilanço (aktif toplamı 800.000 TL)
Aktif
TL
%
Pasif
TL
%
Dönen varlıklar
480.000
60
Kısa vadeli yabancı kaynaklar
240.000
30
Stoklar
240.000
30
Uzun vadeli yabancı kaynaklar
160.000
20
Duran varlıklar
320.000
40
Özkaynaklar
400.000
50
Toplam
800.000
100
Toplam
800.000
100
Okuma: varlıkların %60'ı bir yıl içinde paraya dönecek, kaynakların %50'si ortaklardan geliyor. Stoklar aktifin %30'u, ama dönen varlıkların içinde %50'sidir (240.000 ÷ 480.000): bu ikincisine grup yüzdesi denir ve sınavda iki yüzde birbirine karıştırılır.
Dikey yüzde analizi · gelir tablosu (net satışlar 1.000.000 TL)
Kalem
TL
%
Net satışlar
1.000.000
100
Satışların maliyeti (−)
650.000
65
Brüt satış kârı
350.000
35
Faaliyet giderleri (−)
200.000
20
Faaliyet kârı
150.000
15
Gelir tablosunda yüzde, “satılan her 100 liradan” ne kaldığını söyler: bu işletmede 65 lira maliyete, 20 lira faaliyet giderine gidiyor, 15 lira faaliyet kârı kalıyor. Bu yüzdelerin bir kısmı Oran analizi sayfasında göreceğimiz kâr marjlarıyla aynıdır.
Akılda kalsın:Bilançoda taban aktif toplamı, gelir tablosunda net satışlar. Toplam yüzdesi ile grup yüzdesi ayrı: stok aktifin %30'u, dönen varlıkların %50'si olabilir. Dikey analiz tek dönemlik, yani statiktir.
Sınavda
Nasıl sorulurNet satışlar ve maliyet, gider yüzdeleri verilip brüt satış kârı ya da faaliyet kârı tutarı; ya da aktif toplamı ve bir kalemin yüzdesi verilip kalemin tutarı sorulur.
TuzakGelir tablosunda tabanı brüt satışlar almak. İkinci tuzak: grup yüzdesini aktif toplamı yüzdesiyle karıştırmak.
Sınavda işaretledikey analiz farklı büyüklükteki işletmeleri karşılaştırmaya elverir.
✎Boşluk doldurma dikey yüzde
Aktif toplamı 500.000 TL olan işletmede 125.000 TL'lik stokların aktif içindeki payı yüzde olur; özkaynaklar pasifin %40'ı ise tutarı TL'dir. Net satışları 2.000.000 TL, brüt satış kârı net satışların %30'u olan işletmede satışların maliyeti TL'dir.
25200.0001.400.000600.00040
?Soru çöz
Dikey yüzde analizi yapılan bir işletmenin net satışları 1.500.000 TL'dir. Satışların maliyeti net satışların %60'ı, faaliyet giderleri %22'sidir. Bu işletmenin faaliyet kârı kaç TL'dir?
✓ C. Faaliyet kârı net satışların %100 − %60 − %22 = %18'idir: 1.500.000 × 0,18 = 270.000 TL. A brüt satış kârında (%40) durur; B faaliyet giderlerinin tutarıdır; D satışların maliyetidir.
MALİ TABLOLAR · HESAPLAMA
Trend analizi: baz yıl = 100, trend yüzdeleri ve yıllık değişimle farkı
Muhasebe · Mali Tablolar Analizi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Trend analizi nasıl yapılır? Trend yüzdesi ile yıllık değişim yüzdesi arasındaki fark nedir, baz yıl nasıl seçilir?
Kısa cevap: Trend analizi üç ya da daha çok yılın tutarlarını bir baz yıla göre endeksler: baz yılın tutarı 100 kabul edilir, her yılın trend yüzdesi = o yılın tutarı ÷ baz yıl tutarı × 100. Trend yüzdesi baz yıla göredir; bir önceki yıla göre değişimi göstermez. Baz yıl olağan bir yıl olmalı, tutarı sıfır ya da eksi olmamalıdır.
Bir şirketin satışları dört yılda 500.000 TL'den 650.000 TL'ye çıktı, ama alacakları neredeyse ikiye katlandı. Bunu tek bakışta gösteren tablo hangisi?
Yatay analiz iki yılı karşılaştırırken trend analizi uzun bir seriyi tek bir başlangıç noktasına bağlar. 2022'yi baz alalım:
Trend yüzdesi = İncelenen yılın tutarıBaz yılın tutarı × 100Baz yıl 100'dür; 120, baz yıla göre %20 artış demektir.
Trend analizi · baz yıl 2022 = 100
Kalem
2022
2023
2024
2025
Net satışlar (TL)
500.000
600.000
700.000
650.000
Trend yüzdesi
100
120
140
130
Ticari alacaklar (TL)
100.000
130.000
170.000
190.000
Trend yüzdesi
100
130
170
190
Satışlar 2025'te gerilerken alacaklar artmaya devam ediyor: tahsilat sorunu grafikte tek bakışta görülür.Görsel: Sınav Defteri
Trend yüzdesi yıllık artış değildir
2024'ün trendi 140, 2025'inki 130'dur; ama satışlar 2025'te %10 değil, (650.000 − 700.000) ÷ 700.000 ≈ %7,1 azalmıştır. İki trend yüzdesinin farkı baz yılın yüzdesidir, önceki yılın değil. Bu yüzden bir yıldan ötekine değişimi soran soruda trend sayıları birbirine bölünür: 130 ÷ 140.
Akılda kalsın:Trend = yıl ÷ baz × 100. Baz yıl 100'dür, olağan bir yıl seçilir, sıfır ya da eksi olamaz. Trend farkı yıllık artış değildir; yıllık artış için iki trendi birbirine böl.
Sınavda
Nasıl sorulurÜç-dört yılın tutarları verilip ilk yıl baz alınarak trend yüzdeleri sırasıyla sorulur; ya da trend yüzdelerinden yorum istenir.
TuzakHer yılı bir önceki yıla bölmek (bu yatay analizdir). İkinci tuzak: 125'lik trendi %125 artış sanmak; artış %25'tir.
Sınavda işaretletrend analizi dinamik bir analizdir.
✎Boşluk doldurma trend yüzdeleri
Stokları 2022'de 80.000, 2023'te 100.000, 2024'te 92.000, 2025'te 120.000 TL olan işletmede 2022 baz alınırsa trend yüzdeleri sırasıyla 100, , ve olur.
12511515092120
?Soru çöz
Bir işletmenin net satışları 2023'te 400.000 TL, 2024'te 500.000 TL, 2025'te 600.000 TL'dir. 2023 baz yıl alınarak yapılan trend analiziyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
✓ D. 600.000 ÷ 400.000 × 100 = 150; 2024'e göre değişim 100.000 ÷ 500.000 = %20'dir. A artış oranını (125 − 100) trend yüzdesi sanır; trend 125'tir. B 2025'i baz yıla değil 2024'e böler; C trend farkını yıllık artış sanır.
MALİ TABLOLAR · TABLO
Fon akım ve nakit akım tabloları: fon kaynakları, kullanımları ve net işletme sermayesi
Muhasebe · Mali Tablolar Analizi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Fon akım tablosu ile nakit akım tablosu arasındaki fark nedir? Fon kaynakları ve kullanımları nasıl belirlenir, net işletme sermayesi nedir?
Kısa cevap: Fon akım tablosu bir dönemde sağlanan fonları ve kullanıldıkları yerleri gösterir; fon tüm finansal kaynaklardır. Varlıklardaki azalış ve kaynaklardaki artış fon kaynağı, varlıklardaki artış ve kaynaklardaki azalış fon kullanımıdır. Nakit akım tablosunda fon yalnız kasa ve banka mevcududur. Net işletme sermayesi dönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynakların farkıdır.
Bir şirket yılı 120.000 TL kârla kapattı ama kasası boşaldı. Kâr nereye gitti? Bu soruya gelir tablosu değil, fon ve nakit akım tabloları cevap verir.
Tebliğ “fon” sözcüğünü üç anlamda kullanır ve her anlam bir tablo doğurur: tüm finansal araçlar (fon akım tablosu), para ve para benzerleri, yani kasa ve bankadaki mevduat (nakit akım tablosu), net işletme sermayesi (net işletme sermayesindeki değişim tablosu). İki bilanço arasındaki her değişim bir fon hareketidir.
Fon akım tablosunda kaynak ve kullanım
Fon kaynakları
Fon kullanımları
Faaliyetlerden: olağan kâr + amortismanlar ve fon çıkışı gerektirmeyen öteki giderler − fon girişi sağlamayan gelirler
Faaliyetlerde olağan zarar
Dönen ve duran varlıklardaki azalışlar (ör. makine satışı)
Dönen ve duran varlıklardaki artışlar (ör. makine alımı)
Kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki artışlar (ör. kredi kullanımı)
Kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki azalışlar (ör. borç ödemesi)
Sermaye artırımı (nakit ya da dışarıdan getirilen varlık), hisse senedi ihraç primleri
Ödenen vergi ve temettüler, sermayedeki azalışlar
Duran varlıklar ve amortisman sayfasında gördüğümüz amortisman gideri kârı azaltır ama kasadan para çıkarmaz; bu yüzden faaliyetlerden sağlanan fon bulunurken kâra geri eklenir: olağan kâr 120.000, amortisman 40.000 TL ise faaliyetlerden 160.000 TL fon sağlanmıştır.
Nakit akım ve net işletme sermayesi
Nakit akım tablosu satışı değil tahsilatı izler. Net satışlar 900.000 TL iken ticari alacaklar 150.000'den 200.000 TL'ye çıkmışsa satışlardan elde edilen nakit 900.000 − 50.000 = 850.000 TL'dir; alacak azalsaydı fark eklenecekti. Mal alımlarına ödenen nakit de satışların maliyetinden başlar, stok artışı eklenir, ticari borç artışı düşülür.
Net işletme sermayesi = Dönen varlıklar − Kısa vadeli yabancı kaynaklarBrüt işletme sermayesi dönen varlıkların toplamıdır. Dikey analiz örneğindeki bilançoda 480.000 − 240.000 = 240.000 TL.
Akılda kalsın:Varlık azalır, kaynak artar → fon kaynağı. Varlık artar, kaynak azalır → fon kullanımı. Amortisman kâra geri eklenir. Fon akımda fon = tüm finansal kaynaklar; nakit akımda fon = kasa + banka.
Sınavda
Nasıl sorulurBir işlemin fon kaynağı mı kullanımı mı olduğu öncüllerle; ya da net satış ve alacak değişiminden satışlardan elde edilen nakit sorulur.
TuzakAmortismanı fon kullanımı sanmak. İkinci tuzak: kredi kullanmayı borç arttığı için kullanım saymak; kaynak artışı fon kaynağıdır.
Sınavda işaretleödenen temettü fon kullanımıdır.
⇄Bilgi eşleştirme kavram → fonun anlamı
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangileri fon akım tablosunda fon kaynağı olarak yer alır?
I. Faaliyetlerden sağlanan kaynak bulunurken olağan kâra eklenen amortismanlar II. Dönem içinde ortaklara ödenen temettüler III. Uzun vadeli banka kredisi kullanılması IV. Kullanılmayan bir arsanın satılması
✓ A. Amortisman fon çıkışı gerektirmeyen gider olduğu için faaliyetlerden sağlanan kaynağa eklenir (I); kredi kullanımı uzun vadeli yabancı kaynak artışıdır (III); arsa satışı duran varlık azalışıdır ve satış bedeli kadar fon sağlar (IV). II yanlıştır: ödenen temettü özkaynaktan çıkıştır, fon kullanımıdır. B temettüyü kaynak sayar, amortismanla krediyi atlar; C duran varlık değişimini hep kullanım sanır, satışın kaynak olduğunu kaçırır; D bunun yanında amortismanın geri eklenmesini de atlar.
Karma tekrar
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Ödenmiş sermayesi 600.000 TL olan ve birinci tertip yedek akçe sınırına ulaşmış bir anonim şirketin genel kurulu, pay sahiplerine toplam 180.000 TL kâr payı dağıtılmasına karar vermiştir. Kârdan pay alacak başka kimse yoktur. TTK'ya göre ayrılacak ikinci tertip genel kanuni yedek akçe kaç TL'dir?
✓ D. Önce %5 birinci kâr payı düşülür: 600.000 × %5 = 30.000 TL; kalan 180.000 − 30.000 = 150.000 TL'nin %10'u 15.000 TL'dir. Birinci tertip sınırına ulaşılmış olması ikinci tertibi durdurmaz. A %10'u dağıtılan tutarın tamamına uygular; B birinci tertip oranını kâr payına uygular; C birinci kâr payını yedek akçe sanır.Kaynak: Özkaynaklar · Kâr yedekleri ve TTK 519 (540, 541, 542)
?Soru 2
Bir anonim şirket sermaye artırımında itibari değeri 10 TL olan 20.000 payı 15 TL'den satmış, bedelin tamamı bankaya yatırılmıştır. Bu işlemin kaydıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ B. Sermaye itibari değerle 20.000 × 10 = 200.000 TL artar; fark 20.000 × 5 = 100.000 TL 520'ye alacak yazılır, bankaya 300.000 TL girer. A sermayeyi satış bedeliyle yazar; C primi gelir sanır, oysa ortaklardan gelen katkı sermaye yedeğidir; D primin yönünü ters kurar.Kaynak: Özkaynaklar · Sermaye yedekleri: ihraç primi ve yeniden değerleme (520, 522)
?Soru 3
Bir işletmenin aylık ücret bordrosunun kaydında aşağıdakilerden hangisi Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri hesabına alacak olarak yazılmaz?
✓ D. Damga vergisi bir vergidir; gelir vergisiyle birlikte 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına yazılır. A ve C işçiden kesilen primlerdir, 361'e gider; B işverenin kendi payıdır, gider hesabının borcu karşılığında yine 361'e alacak yazılır. B'yi eleyen, işveren payını gider sanıp borç tarafını unutur.Kaynak: Yabancı kaynaklar · Ücret bordrosu ve 36 grubu (335, 360, 361, 368)
?Soru 4
Bir işletme dönem sonunda nominal değeri 26.000 TL olan alacak senedi için 2.000 TL, nominal değeri 40.000 TL olan borç senedi için 3.000 TL reeskont hesaplamıştır. Bu işlemlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
✓ A. Reeskont gideri 65 grubunda, diğer faaliyetlerden olağan giderdir; satış indirimi değildir, net satışları değil olağan kârı azaltır. B doğrudur: borç senedi reeskontu 322 borç, 647 alacak yazılır. C doğrudur: 26.000 − 2.000 = 24.000 TL. D doğru ters kayıttır: yeni yılda 657 borç, 322 alacak.Kaynak: Gelir tablosu ve dönem sonu işlemleri · Alacak ve borç senetleri reeskontu (122, 322, 647, 657)
?Soru 5
31 Aralık 2026 itibarıyla yapılan dönemsellik kayıtlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Aralık'ta kullanılan ve faturası Ocak'ta gelecek elektrik tüketimi Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına borç yazılır. II. Ocak 2027 kirasının Aralık'ta peşin tahsil edilen tutarı Gelir Tahakkukları hesabına borç yazılır. III. Vadeli mevduatın henüz tahsil edilmemiş 2026 faizi Gelir Tahakkukları hesabına borç, Faiz Gelirleri hesabına alacak yazılır.
✓ C. Kazanılmış ama tahsil edilmemiş faiz 181 Gelir Tahakkukları hesabına borç, 642'ye alacak yazılır (III). I yanlıştır: bu döneme ait ve henüz ödenmemiş elektrik 770'e borç, 381 Gider Tahakkukları hesabına alacak yazılır; 180 peşin ödenen ve gelecek döneme ait gider içindir. II yanlıştır: peşin tahsil edilen ve gelecek döneme ait kira 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabına alacak yazılır; para önce geldiği için tahakkuk değildir. A ve B 180 ile 381'i karıştırır; D 380 ile 181'i karıştırır.Kaynak: Gelir tablosu ve dönem sonu işlemleri · Gelir ve gider tahakkukları (181, 381)
?Soru 6
Yıl içinde 35.000 TL geçici vergi ödeyen bir işletmenin dönem sonunda hesaplanan kurumlar vergisi 50.000 TL'dir. Bu işletmenin dönem sonu kayıtlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (370) hesabı 50.000 TL alacaklandırılır. II. Ödenen geçici vergiler Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri hesabına aktarılır. III. Mahsuptan sonra Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına 15.000 TL alacak yazılır.
✓ B. Hesaplanan vergi 691 karşılığında 370'e alacak yazılır (I); 193'te bekleyen geçici vergi 371'e aktarılır (II); 370 kapatılırken 35.000 TL'si 371'le mahsup edilir, Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına yalnız kalan 50.000 − 35.000 = 15.000 TL alacak yazılır (III). A aktarma kaydını ve mahsubu bilmez; C mahsuptan sonra ödenecek tutarı bulamaz, 50.000 TL'nin tamamını 360'a yazar; D 370'i vergi karşılığı hesabı olarak tanımaz.Kaynak: Yabancı kaynaklar · Karşılıklar ve tahakkuklar (370, 371, 372, 373, 380, 381)
?Soru 7
Bir anonim şirketin kâr dağıtımı ve zarar mahsubu kayıtlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Genel kurulun dağıtmaya karar verdiği kâr payı, ödeninceye kadar Ortaklara Borçlar hesabında izlenir. II. Dönem net zararı geçmiş yıl zararlarına aktarılırken Geçmiş Yıllar Zararları hesabı alacaklandırılır. III. Geçmiş yıl zararları yalnız ortakların yeni sermaye koymasıyla kapatılabilir.
✓ A. Kâr payı kararla birlikte ortaklara ödenecek bir borca dönüşür; ödeme gününe kadar 331'de bekler (I). II yönü ters kurar: 580 zararın aktarımında borçlanır, mahsupla alacaklanır. III yanlıştır: zarar yedeklerle ve geçmiş yıl kârlarıyla da kapatılabilir (TTK m.519/3). B 580'in yönünü bilmez; C zararın yalnız sermayeyle kapanacağını sanır; D iki yanlışı da kabul eder.Kaynak: Özkaynaklar · Kâr dağıtımı ve zararın mahsubu (570, 580, 590, 591)
?Soru 8
Bir anonim şirketin dönem sonunda Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılan gelirleri toplamı 1.200.000 TL, gider, maliyet ve indirimleri toplamı 950.000 TL'dir. Kurumlar vergisi oranı %25'tir ve dönem kârının tamamı vergiye tabidir. Bu şirketle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
✓ B. 690'ın alacak kalanı 1.200.000 − 950.000 = 250.000 TL; vergi 250.000 × %25 = 62.500 TL; net kâr 250.000 − 62.500 = 187.500 TL, 692 üzerinden 590'ın alacağına geçer. A kalanın yönünü ters bilir: gelirler alacağa yazıldığı için kâr alacak kalanıdır. C 691'in yönünü ters kurar; 691 borçlanır, 370 alacaklanır. D Özkaynaklar sayfasındaki kuralı karıştırır: kâr 570'e, zarar 580'e aktarılır.Kaynak: Gelir tablosu ve dönem sonu işlemleri · Kapanış: 690, 691, 692 ve 590
?Soru 9
Bir işletme 5 yıl vadeli, anaparası her yıl sonunda 200.000 TL'lik eşit taksitlerle ödenecek 1.000.000 TL'lik banka kredisi kullanmıştır. Kredinin kullanıldığı yılın sonunda bilanço düzenlenirken anapara için yapılacak kayıtla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ D. Gelecek yıl ödenecek taksit kısa vadeye taşınır: 400 azalır (borç), 303 artar (alacak). A taksiti yeni alınmış kısa vadeli kredi gibi 300'e yazar; uzun vadeli kredinin taksiti için ayrı hesap 303'tür. B borcun tamamını kısa vadeye taşır, oysa yalnız bir yıllık taksit aktarılır; C aktarmanın yönünü ters kurar.Kaynak: Yabancı kaynaklar · Banka kredileri ve faiz (300, 400, 303, 381)
?Soru 10
7/B seçeneğini uygulayan bir ticaret işletmesi yıl içinde kısa vadeli kredi faizlerini Finansman Giderleri (797) hesabına kaydetmiştir. Dönem sonunda bu tutarın gelir tablosu hesaplarına aktarılması kaydında aşağıdaki hesaplardan hangilerinin kullanımı doğrudur?
I. Gider Çeşitleri Yansıtma Hesapları – alacak II. Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri – borç III. Finansman Giderleri Yansıtma Hesabı – alacak IV. Üretim Maliyet Hesabı – borç
✓ C. 7/B'de çeşit hesaplarındaki tutar dönem sonunda fonksiyonuna dönüştürülür: 660 borç, 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesapları alacak (I, II). III 7/A'nın 781 hesabıdır; IV 799 yalnız üretim ve hizmet maliyetine giden giderler içindir, ticaret işletmesinin faizi oraya gitmez. A yansıtma hesabını unutur; B iki seçeneği karıştırır; D faizi maliyete taşır.Kaynak: Gelir tablosu ve dönem sonu işlemleri · 7/A ve 7/B: giderlerin gelir tablosuna yansıtılması