Hazır değerler ve kasa hesabı: kasa sayım noksanı, sayım fazlası ve diğer hazır değerler
Muhasebe · Genel Muhasebe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAktif ve pasif hesaplar, gelir ve gider hesapları nasıl işler? Hangi hesabın artışı borca, hangisinin alacağa yazılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hesap ve Tekdüzen Hesap Planı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Varlık (aktif) hesaplarının artışı borca, azalışı alacağa yazılır ve borç kalanı verirler. Kaynak (pasif) hesaplarında tersi geçerlidir: artış alacağa, azalış borca yazılır, alacak kalanı verirler. Gider hesapları borç, gelir hesapları alacak tarafında birikir. Başında (−) bulunan düzenleyici hesaplar, ait oldukları tarafın tersine çalışır.
Borç-alacak kuralları ve (−) hesaplar
✎Konu anlatımı
Kasa hesabı nasıl işler? Kasa sayımında eksik ya da fazla para çıkarsa hangi hesaplar kullanılır, diğer hazır değerler hesabında neler izlenir?
Kısa cevap: 10 Hazır Değerler grubu, elde ve bankadaki parayı ve değer kaybetmeden hemen paraya çevrilebilen varlıkları izler. 100 Kasa ulusal ve yabancı paraların TL karşılığını gösterir; tahsilatlar borca, ödemeler alacağa yazılır. Sayımda eksik çıkan para 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabına borç, fazla çıkan para 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabına alacak yazılır ve nedeni araştırılır.Bir eczanenin akşam kasa sayımında defterdeki tutardan 300 TL eksik para çıktı. Eczacı bu farkı hemen gider yazabilir mi, yoksa önce nedenini mi aramalı?
Hazır değerler bilançonun en üstündedir, çünkü en likit varlıklardır. Grup beş hesaptan oluşur: 100 Kasa, 101 Alınan Çekler, 102 Bankalar, 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (−) ve 108 Diğer Hazır Değerler. Menkul kıymetler paraya çabuk çevrilse de fiyatları değiştiği için bu gruba alınmaz, ayrı bir grupta (11) izlenir.
Kasa hesabı ve sayım
Kasa'ya tahsil edilen para borç, ödenen ya da bankaya yatırılan para alacak yazılır. Hesap ve Tekdüzen Hesap Planı sayfasında gördük: Kasa hiçbir zaman alacak kalanı vermez. Kasa'nın borç kalanı “kasada olması gereken” paradır; kasada gerçekten ne olduğunu ise sayım söyler. İkisi tutmazsa fark hemen gelir ya da gider yazılmaz; önce geçici bir hesapta bekletilir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| ① Sayımda 500 TL eksik çıktı, nedeni araştırılıyor | ||
| 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları | 500 | |
| 100 Kasa | 500 | |
| Toplam | 500 | 500 |
| ② 300 TL'si kasiyerin hatası çıktı, kasiyer nakit ödedi | ||
| 100 Kasa | 300 | |
| 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları | 300 | |
| Toplam | 300 | 300 |
| ③ Dönem sonu: nedeni bulunamayan 200 TL zarar yazıldı | ||
| 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar | 200 | |
| 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları | 200 | |
| Toplam | 200 | 200 |
Sayım fazlası ters yönde çalışır: Kasa borçlanır, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları alacaklanır. Fazla bir müşteriye ait çıkarsa 397 borçlanarak geri ödenir; nedeni bulunamayan fazla, ders kitaplarında ve sınavda olağandışı gelir olarak 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar hesabına aktarılır.
108 Diğer Hazır Değerler
Kasa ya da banka değildir ama para gibidir: posta pulları, vadesi gelmiş tahvil kuponları, yolda olan banka ve posta havaleleri. Elde edilince 108 borçlanır, kullanılınca ya da paraya dönünce alacaklanır.
Nasıl sorulurKayıtlı kasa kalanı ve sayım sonucu verilir, farkın hangi hesaba hangi yönde yazılacağı sorulur; ya da nedeni sonradan bulunan farkın kaydı istenir.
TuzakNoksanı tespit edildiği anda gider ya da zarar hesabına yazmak; neden araştırılırken fark 197'de bekler. İkinci tuzak: 197 ile 397'yi karıştırmak.
Sınavda işaretlemenkul kıymetler hazır değer sayılmaz, 11 grubundadır.
✎Boşluk doldurma kasa sayımı
Kasa hesabının borç toplamı 52.300 TL, alacak toplamı 38.100 TL'dir; hesabın borç kalanı TL olur. Sayımda kasada 13.900 TL bulunursa TL'lik eksik, nedeni araştırılırken hesabına borç yazılır.
?Soru çöz
Bir işletmede ay sonu kasa sayımında kayıtlara göre 600 TL eksik para tespit edilmiş, eksikliğin nedeni araştırılmaya başlanmıştır. Bu aşamada yapılacak kayıtla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?