Muhasebe nedir? İşlevleri, bilgi kullanıcıları ve muhasebe dalları
Muhasebe · Genel Muhasebe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Muhasebe nedir, işlevleri nelerdir ve muhasebe bilgisini kimler kullanır?
Kısa cevap: Muhasebe, işletmenin parayla ölçülebilen ve finansal nitelik taşıyan işlemlerini belgeye dayanarak kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, raporlayan, analiz edip yorumlayan bir bilgi sistemidir. Bilgiyi içeride yönetim, dışarıda ortaklar, yatırımcılar, kredi verenler, vergi idaresi, tedarikçiler ve çalışanlar kullanır. Dış kullanıcıya rapor finansal muhasebenin, yöneticiye karar bilgisi yönetim muhasebesinin işidir.Ankara'da bir kırtasiye toptancısı bir ayda yüzlerce fatura keser; ay sonunda vergi dairesi, banka ve ortaklar aynı soruyu sorar: “Bu işletme ne durumda?” Cevabı veren sistem muhasebedir.
Muhasebe her olayla ilgilenmez. Bir olayın deftere girmesi için dört şart birlikte aranır: parayla ölçülebilmeli, finansal nitelik taşımalı (işletmenin varlık, borç ya da özkaynağını değiştirmeli), işletmeyi ilgilendirmeli ve bir belgeye dayanmalıdır. Yeni bir müdürün işe başlaması ya da bir müşteriyle gelecek ay teslim edilecek mal için anlaşılması, para el değiştirmediği ve varlık-borç doğmadığı sürece kayıt gerektirmez; müşteri sipariş için avans öderse olay muhasebe olayına dönüşür.
Beş işlev: kayıttan yoruma
| İşlev | Ne yapılır? | Örnek |
|---|---|---|
| Kaydetme | Belgeye dayanan işlem tarih sırasıyla deftere yazılır | Satış faturası yevmiye defterine geçirilir |
| Sınıflandırma | Aynı nitelikteki işlemler aynı hesapta toplanır | Bütün veresiye satışlar alıcılar hesabında birikir |
| Özetleme | Hesaplar dönem sonunda toplanıp mizana ve tablolara aktarılır | Yüzlerce satış tek bir “net satışlar” satırına iner |
| Raporlama | Özet bilgi, kullanıcıya mali tablo olarak sunulur | Bilanço ve gelir tablosu bankaya verilir |
| Analiz ve yorumlama | Tablolardaki kalemler karşılaştırılıp anlamlandırılır | Cari oranın düşmesi borç ödeme gücünün zayıfladığını gösterir |
Bazı kaynaklar raporlamayı özetlemenin içinde sayar ve dört işlevden söz eder; sınavda sıralama sorulursa mantık aynıdır: önce kayıt, en sonda yorum.
Bilgi kimin için üretilir?
İşletme içinden bilgi isteyen yönetimdir: fiyat koymak, kredi almak, şube açmak için. Dışarıdan bakanların her birinin sorusu farklıdır: ortak ve yatırımcı kârı ve kâr payını, banka borcun geri ödenip ödenmeyeceğini, vergi idaresi matrahı, tedarikçi vadeli satışın riskini, çalışan işin sürekliliğini merak eder. Muhasebenin bütün toplumu gözetmesi gerektiği fikri, ikinci konudaki sosyal sorumluluk kavramının çıkış noktasıdır.
| Ölçüt | Finansal (genel) muhasebe | Yönetim muhasebesi |
|---|---|---|
| Kullanıcı | Dış kullanıcılar (ortak, banka, devlet) | İç kullanıcı (yönetim) |
| Zaman yönü | Geçmiş işlemler | Geleceğe dönük tahmin ve plan |
| Kurallar | Temel kavramlara, hesap planına ve standartlara bağlı | Serbest; ihtiyaca göre biçimlenir |
| Çıktı | Bilanço, gelir tablosu, ek tablolar | Bütçe, maliyet raporu, karar analizi |
Öteki dallar bu ikisinin yanında durur: maliyet muhasebesi üretilen mal ve hizmetin birim maliyetini bulur; denetim kayıt ve tabloların doğruluğuna güvence verir; vergi muhasebesi ticari kârdan vergiye tabi kazanca geçer; kamu muhasebesi devletin gelir ve giderlerini izler.
Nasıl sorulurBir olay listesi verilip hangisinin muhasebe kaydı gerektirmediği ya da bir bilginin hangi muhasebe dalına ait olduğu sorulur.
TuzakSipariş alınması, sözleşme imzalanması, personel işe alınması gibi para hareketi doğurmayan olaylar; bunlar avans ya da ücret tahakkuku olmadıkça kayda girmez. İkinci tuzak, bütçe ve tahmin bilgisini finansal muhasebeye yazmaktır.
Sınavda işaretlegeleceğe dönük ve yalnız yöneticiye yönelik bilgi yönetim muhasebesidir.
⇄Bilgi eşleştirme kullanıcı → aradığı bilgi
?Soru çöz
Bir toptancı işletmenin mart ayında yaşadığı aşağıdaki olaylardan hangisi muhasebe kaydı gerektirmez?