Ticari mal alışı, satışı ve KDV: 191, 391, 360 ve 190 hesapları
Muhasebe · Genel Muhasebe · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Ticari mal alış ve satışında KDV nasıl kaydedilir? İndirilecek KDV, Hesaplanan KDV, Devreden KDV ve Ödenecek Vergi ve Fonlar hesapları nasıl çalışır?
Kısa cevap: Mal alışında satıcıya ödenen KDV 191 İndirilecek KDV hesabına borç, satışta müşteriden alınan KDV 391 Hesaplanan KDV hesabına alacak yazılır; mal 153 Ticari Mallar hesabına KDV hariç tutarla girer. Ay sonunda 391 borçlandırılıp 191 alacaklandırılarak mahsup edilir: hesaplanan büyükse fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına alacak, indirilecek büyükse fark 190 Devreden KDV hesabına borç yazılır.Bir kırtasiye toptancısı martta KDV hariç 50.000 TL'lik defter aldı, 80.000 TL'ye sattı. Vergi dairesine ödeyeceği KDV 16.000 değil 6.000 TL'dir; fark nereye gitti?
KDV'yi tüketici öder, işletme aracılık eder: alışta ödediği vergiyi satışta tahsil ettiğinden indirir, kalanı devlete öder. Bu yüzden KDV işletmenin geliri ya da gideri değildir; brüt satışlara ve malın maliyetine katılmaz. Aracılık iki karşıt hesapla izlenir: 191 İndirilecek KDV (dönen varlık) ve 391 Hesaplanan KDV (kısa vadeli yabancı kaynak).
Alış, satış ve ay sonu mahsubu
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| ① Mal alışı (KDV hariç 50.000 TL) | ||
| 153 Ticari Mallar | 50.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 10.000 | |
| 320 Satıcılar | 60.000 | |
| Toplam | 60.000 | 60.000 |
| ② Mal satışı (KDV hariç 80.000 TL) | ||
| 120 Alıcılar | 96.000 | |
| 600 Yurtiçi Satışlar | 80.000 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 16.000 | |
| Toplam | 96.000 | 96.000 |
| ③ Ay sonu KDV mahsubu | ||
| 391 Hesaplanan KDV | 16.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 10.000 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | 6.000 | |
| Toplam | 16.000 | 16.000 |
İndirilecek KDV büyükse: 190 Devreden KDV
Nisanda KDV hariç 40.000 TL'lik alış, 30.000 TL'lik satış olduysa 191'de 8.000, 391'de 6.000 TL vardır. Devlete borç doğmaz; 2.000 TL gelecek aya taşınır: 391 6.000 ve 190 Devreden KDV 2.000 TL borçlanır, 191 8.000 TL alacaklanır. Mayısın mahsubunda 391 önce 191'i, sonra 190'ı karşılar; kalan olursa 360'a geçer.
Nasıl sorulurBir aylık alış ve satış verilip mahsup kaydında hangi hesabın kaç TL borç ya da alacak yazıldığı sorulur; ya da KDV işleyişiyle ilgili hangi ifadenin yanlış olduğu istenir.
TuzakÖdenen KDV tahsil edilenden küçükken farkın devreden KDV'ye yazıldığını söyleyen şık; bu durumda fark 360'a gider. İkinci tuzak: önceki aydan gelen 190 bakiyesini mahsupta unutmak.
Sınavda işaretleKDV hariç tutar 153 ve 600'e, vergi 191 ve 391'e yazılır.
✎Boşluk doldurma mayıs mahsubu
Mayısta KDV hariç 60.000 TL mal alan, 45.000 TL mal satan işletmede (KDV %20) 191 hesabında TL, 391 hesabında TL birikir. Mahsupta aradaki TL hesabına borç yazılır.
?Soru çöz
Önceki aydan 2.000 TL devreden KDV'si bulunan bir işletme haziranda KDV hariç 70.000 TL'lik ticari malı peşin almış, 100.000 TL'lik ticari malı veresiye satmıştır. KDV oranı %20'dir. Haziran sonu KDV mahsup kaydıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?