Duran varlık grupları ve maddi duran varlığın maliyeti: 25 grubu, 258 ve 259
Muhasebe · Genel Muhasebe · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTekdüzen Hesap Planı nedir? Hesap kodları nasıl okunur, hesap sınıfları ve grupları nelerdir, nazım hesaplar ne işe yarar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hesap ve Tekdüzen Hesap Planı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Tekdüzen Hesap Planı, bilanço esasına göre defter tutan işletmelerin aynı hesapları aynı kodlarla kullanmasını sağlayan plandır (1 Sıra No'lu MSUGT, 1994'ten beri uygulanır). Kodun ilk rakamı sınıfı, ilk iki rakamı grubu, üç rakamı hesabı gösterir; işletme bunların altına yardımcı hesap açar. 1–5 bilanço, 6 gelir tablosu, 7 maliyet, 9 nazım hesaplardır; 8 ve 0 serbesttir.
Tekdüzen Hesap Planı: sınıf, grup, hesap
✎Konu anlatımı
Maddi duran varlığın maliyetine hangi giderler girer? KDV, nakliye, montaj ve tapu harcı nasıl kaydedilir?
Kısa cevap: Maddi duran varlık, işletmede bir yıldan uzun kullanılmak üzere edinilen fiziki varlıktır ve 25 grubunda maliyet bedeliyle izlenir. Maliyete alış bedeliyle birlikte gümrük, nakliye, montaj, tapu harcı, noter ve komisyon gibi edinmeyle doğrudan ilgili giderler girer. İndirilebilen KDV maliyete girmez, 191'e yazılır; yapımı süren yatırım 258'de, sipariş avansı 259'da bekler.Bir tekstil fabrikası 400.000 TL'ye dokuma makinesi aldı; nakliyeci 10.000, montaj firması 15.000 TL fatura kesti. Bilançoya giren makinenin değeri 400.000 değil, 425.000 TL'dir.
İkinci sınıf (2 Duran Varlıklar), bir yıldan uzun sürede paraya dönecek ya da bir yıldan uzun kullanılacak varlıkları toplar. Hesap ve Tekdüzen Hesap Planı sayfasında gördük: grup numarası varlığın türünü söyler.
| Grup | Örnek |
|---|---|
| 22 Ticari Alacaklar | 18 ay vadeli senetli satış |
| 23 Diğer Alacaklar | Ortağa iki yıl vadeli borç |
| 24 Mali Duran Varlıklar | Başka şirketin sermayesine kalıcı ortaklık |
| 25 Maddi Duran Varlıklar | Arsa, bina, makine, taşıt, demirbaş |
| 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar | Patent, marka, özel maliyet |
| 27 Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar | Maden arama sondajı |
| 28, 29 | Üç yıllık peşin kira; diğer duran varlıklar |
25 grubunun hesapları ve maliyet bedeli
25 grubu 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri (yol, köprü, iskele), 252 Binalar, 253 Tesis, Makine ve Cihazlar, 254 Taşıtlar, 255 Demirbaşlar (büro makinesi, mobilya) ve 256 Diğer Maddi Duran Varlıklar'dan oluşur. Hepsi maliyet bedeliyle borçlandırılır; bu, Muhasebenin temel kavramları sayfasında gördüğümüz maliyet esasının sonucudur.
VUK m.262 maliyet bedelini edinme için yapılan ödemelerle bunlara bağlı giderlerin toplamı sayar ve 2021 değişikliğiyle listeyi açıkça yazar: gümrük vergisi, yükleme-boşaltma, nakliye, montaj; resim ve harçlar, noter, tapu, değer tespiti, danışmanlık, komisyon. Varlığın finansmanı için alınan kredinin faizi ve kur farkı, varlığın envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar maliyete girer; sonraki dönemlerin faizini maliyete katmak ya da gider yazmak serbesttir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 253 Tesis, Makine ve Cihazlar | 425.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 85.000 | |
| 320 Satıcılar | 480.000 | |
| 102 Bankalar | 30.000 | |
| Toplam | 510.000 | 510.000 |
Nakliye ve montaj (25.000 + 5.000 KDV) bankadan ödendi. KDV maliyete girmez; Ticari alacaklar ve stoklar sayfasında gördük: ödenen vergi 391'den indirilir.
Yapılmakta olan yatırımlar ve avanslar
Fabrika binası yıllarca inşa edilebilir. Bu sürede malzeme, işçilik ve genel giderler 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabına borç yazılır; bina bitince 252 borçlanıp 258 alacaklanır. 258 amortismana tabi değildir: varlık henüz kullanılmıyor. Teslim alınmamış makine için satıcıya ödenen avans 259 Verilen Avanslar hesabında, makine teslim alınınca 253'e aktarılır.
Ek bilgi: maliyete girmeyen harcamalar ve doğrudan gider sınırı
Kullanım başladıktan sonraki bakım-onarım, yıllık sigorta ve kasko gider ya da peşin ödenmişse gelecek dönem gideridir; varlığın değerini ve ömrünü artıran büyük onarım ise maliyete eklenir. VUK m.313'e göre değeri kanundaki sınırı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir; 2026 için sınır 12.000 TL'dir (588 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği).
Nasıl sorulurBir varlığın alış faturası, nakliye, montaj, harç ve sigorta tutarları verilip bilançoya hangi değerle alınacağı ya da hangi tutarın maliyete girmeyeceği sorulur.
Tuzakİndirilebilen KDV'yi maliyete eklemek ya da kullanıma başladıktan sonraki yıllık sigortayı maliyete katmak. İkinci tuzak: 258'deki yatırıma amortisman ayırmak.
Sınavda işaretletapu harcı ve noter giderleri maliyete girer.
✎Boşluk doldurma kamyonun maliyeti
Bir nakliye şirketi KDV hariç 1.200.000 TL'ye kamyon almış (KDV %20), 18.000 TL tescil harcı, 2.000 TL noter gideri ve alımdan sonraki 12 ay için 30.000 TL kasko ödemiştir. Kamyon 254 Taşıtlar hesabına TL ile alınır; TL KDV hesabına, kasko ise hesabına yazılır.
?Soru çöz
Bir işletme üretimde kullanmak üzere yurt dışından bir makine ithal etmiş ve makineyi fabrikasına kurmuştur. Aşağıdakilerden hangisi makinenin maliyet bedeline girmez?