Hesap ve T hesap: borç tarafı, alacak tarafı ve hesap kalanı
Muhasebe · Genel Muhasebe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTemel muhasebe eşitliği nedir? Varlıklar, yabancı kaynaklar ve özkaynaklar arasındaki ilişki nasıl kurulur, dönem kârı özkaynak değişiminden nasıl bulunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Muhasebenin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Temel muhasebe eşitliği, işletmenin sahip olduğu varlıkların, onları finanse eden kaynaklara eşit olduğunu söyler: Varlıklar = Yabancı Kaynaklar + Özkaynaklar. Her işlem eşitliğin iki tarafını birlikte ya da aynı taraf içinde değiştirir, eşitlik hiç bozulmaz. Dönem kârı, özkaynak artışından ortakların koyduğu sermaye çıkarılıp çektikleri tutar eklenerek bulunur.
Bilanço eşitliği ve işlemlerin etkisi
✎Konu anlatımı
Muhasebede hesap nedir? T hesabın borç ve alacak tarafı ne anlama gelir, hesabın kalanı (bakiyesi) nasıl bulunur?
Kısa cevap: Hesap, aynı türden bir değerin (kasa, banka, satıcı borcu, sermaye) artış ve azalışlarını izleyen kayıt birimidir. T biçiminde çizilir: sol taraf borç, sağ taraf alacak adını taşır. Borç toplamı büyükse hesap borç kalanı (bakiyesi), alacak toplamı büyükse alacak kalanı verir; toplamlar eşitse hesap kapanmıştır.Bir hırdavat toptancısının kasasına bir haftada beş ayrı para hareketi oldu. Hafta sonunda kasada ne kadar para bulunmalı? Cevabı veren araç, muhasebenin en küçük yapı taşıdır: hesap.
Muhasebenin temel kavramları sayfasında işlemlerin bilanço eşitliğini nasıl değiştirdiğini gördük. Ama yüzlerce işlemi tek bir bilançoda izlemek imkânsızdır. Bu yüzden her kalem için ayrı bir çizelge tutulur: kasadaki para için bir hesap, satıcılara borç için bir hesap, sermaye için bir hesap. Aynı türden değerler aynı hesapta toplanır; muhasebenin “sınıflandırma” işlevi budur.
T hesap: sol borç, sağ alacak
Öğretimde hesap büyük bir T harfi gibi çizilir: üstte hesabın adı, solda borç, sağda alacak tarafı. Bu iki kelime burada günlük anlamını taşımaz; yalnız “sol” ve “sağ” demektir. Kasaya giren para borç tarafına, kasadan çıkan para alacak tarafına yazılır. Bir hesabın borç tarafına tutar yazmaya borçlandırmak, alacak tarafına yazmaya alacaklandırmak denir.
Kalan (bakiye) nasıl bulunur?
Hesabın iki tarafı ayrı ayrı toplanır, küçük toplam büyükten çıkarılır. Borç toplamı büyükse fark borç kalanı, alacak toplamı büyükse alacak kalanı (bakiye) adını alır. Toplamlar eşitse hesap kapanmıştır, kalanı sıfırdır. Kalan, hesabın o andaki durumunu söyler: Kasa'nın borç kalanı eldeki parayı, satıcılar hesabının alacak kalanı satıcılara ödenmemiş borcu gösterir.
Bazı hesaplar yalnız tek yönde kalan verebilir. Tekdüzen Hesap Planı Kasa hesabı için açıkça “hiçbir şekilde alacak bakiyesi vermez” der: elde olandan fazla para ödenemez. Kasa'nın alacak kalanı vermesi bir kayıt hatasının işaretidir.
Nasıl sorulurBir hesabın dönem içindeki borç ve alacak toplamları verilip kalanın tutarı ve yönü sorulur ya da “hangi hesap alacak kalanı vermez” istenir.
Tuzak“borç” kelimesini işletmenin borcu sanmak; Kasa'nın borç tarafı işletmenin borcu değil, kasaya giren paradır. İkinci tuzak: kalanı küçük olan tarafa yazmak.
Sınavda işaretlekalanın yönü büyük toplamın tarafıdır.
✎Boşluk doldurma T hesabın kalanı
320 Satıcılar hesabı ay içinde iki veresiye alışta 50.000 TL ve 30.000 TL alacaklandırılmış, bir ödemede 45.000 TL borçlandırılmıştır. Hesabın alacak toplamı TL'dir. Ay sonunda hesap TL tutarında kalanı verir.
?Soru çöz
Bir işletmenin Kasa hesabının dönem içindeki borç toplamı 84.000 TL, alacak toplamı 61.000 TL'dir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?