Cumhuriyet dönemi siyasi hayatı: tek partiden çok partiye, müdahaleler ve anayasalar

Cumhuriyet'in siyasi hayatını tek partiden çok partiye, askerî müdahalelerden anayasa değişikliklerine dönemler, partiler ve seçimlerle sırası içinde öğren.

6 durakKPSS A
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1920 → 1924 · MECLİS HÜKÜMETİ

1921 ve 1924 anayasaları: millî egemenlik, kuvvetler birliği ve meclis hükümeti

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEgemenlik nedir? Millî egemenlik ile halk egemenliği arasındaki farklar nelerdir?Bağlantılı konudan (Siyaset biliminin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Egemenlik, bir ülkede en üstün ve başka bir güce bağlı olmayan karar verme gücüdür. Kavramı sistemli biçimde ilk işleyen Jean Bodin egemenliği sürekli ve mutlak güç sayar. Millî egemenlikte egemenlik bölünmez bir bütün olan millete ait olup temsilcilerce kullanılır; halk egemenliğinde her yurttaş egemenlikten pay sahibidir, oy bir haktır ve doğrudan katılım öne çıkar.

Egemenlik: millî ve halk egemenliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1921 ve 1924 anayasaları nasıl bir hükümet sistemi kurdu? Millî egemenlik ilkesi neyi değiştirdi?

Kısa cevap: 1921 Teşkilat-ı Esasiye egemenliği kayıtsız şartsız millete verdi, yasama ile yürütmeyi Büyük Millet Meclisinde topladı ve bakanları Meclis'e seçtirerek meclis hükümeti sistemini kurdu. 1924 Anayasası kuvvetler birliğini korudu, ama yürütmeyi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullandırdı. Meclis hükümeti düşürebiliyor, hükümet Meclis'i feshedemiyordu; bu yüzden karma bir sistem sayılır.

1920'de Ankara'daki Meclis, savaşın ortasında bakanlarını tek tek oylayarak kendisi seçiyordu. Bir yönetim bilimci için bu tablo, yasama ile yürütmenin aynı elde toplandığı meclis hükümeti sisteminin ders kitabı örneğidir.

Bu sayfanın yol haritası: yürütme Meclis'in içinden çıkıp önce Bakanlar Kurulu'na, sonra halkın seçtiği Cumhurbaşkanına geçti.Görsel: Sınav Defteri

Egemenliğin kaynağı değişiyor

Osmanlı'da siyasi hayat sayfasında gördüğümüz Kanun-i Esasi egemenliği hanedanda bırakmıştı. 20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ise "Hâkimiyet bilakaydüşart milletindir" diyerek padişahın meşruiyetini fiilen reddetti. Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında millî egemenlik ile halk egemenliğini ayırmıştık: egemenliğin bölünmez bir bütün olarak millete ait olduğu ve temsilciler eliyle kullanıldığı anlayış millî egemenliktir. Cumhuriyet anayasalarının hepsi bu çizgiyi izledi.

Kuvvetler birliği ve iki sistem

İki anayasa da kuvvetler birliği ilkesine dayanır: yasama ve yürütme yetkisi milletin tek temsilcisi sayılan Meclis'te toplanır. Fark, yürütmenin nasıl kullanıldığındadır. 1921'de Meclis bakanları kendisi seçiyor ve her an değiştirebiliyordu; Meclis Başkanı aynı zamanda bakanlar kurulunun da başkanıydı. 1924'te Meclis yürütmeyi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullandırdı; Cumhurbaşkanını Meclis seçiyor, hükümet Meclis'ten güvenoyu alıyordu.

1921 ve 1924 anayasalarında hükümet sistemi
Ölçüt1921 Teşkilat-ı Esasiye1924 Anayasası
EgemenlikKayıtsız şartsız milletinKayıtsız şartsız milletin
YürütmeBakanları Meclis tek tek seçerCumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle
Meclis ile hükümetMeclis bakanları her an değiştirebilirMeclis hükümeti düşürebilir; hükümet Meclis'i feshedemez
Kanunların yargısal denetimiYokYok
DeğiştirilmesiOlağan kanun gibi (yumuşak anayasa)Üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu
Sistemin adıMeclis hükümetiKarma (meclis hükümeti ile parlamenter sistem arası)

1924 Anayasası 1928'de devletin dinine ilişkin hükümden arındırıldı, 1934'te kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı, 1937'de altı ilke metne girdi. Anayasanın en büyük boşluğu, çoğunluğun gücünü sınırlayan bir kurumun, örneğin kanunları denetleyen bir mahkemenin olmamasıydı.

Akılda kalsın: 1921: millî egemenlik + kuvvetler birliği + meclis hükümeti (bakanları Meclis seçer), yumuşak anayasa. 1924: kuvvetler birliği sürer; yürütme Cumhurbaşkanı + Bakanlar Kurulu; Meclis hükümeti düşürür, hükümet Meclis'i feshedemez → karma sistem.
Sınavda

Nasıl sorulurİki anayasanın hükümet sistemi karşılaştırılır ya da bir özelliğin hangi anayasaya ait olduğu sorulur.

Tuzak1924 Anayasası'nı kuvvetler ayrılığına dayandırmaktır; kuvvetler ayrılığı 1961'le gelir. İkinci tuzak, 1924'te kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen bir mahkeme bulunduğunu sanmaktır.

Sınavda işaretle1921 Teşkilat-ı Esasiye olağan kanun gibi değiştirilebilen yumuşak bir anayasadır.

⇄Bilgi eşleştirme anayasa → yürütme

?Soru çöz

1924 Anayasası'nın ilk metninde kurulan hükümet sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. 1924'te kuvvetler birliği sürdü: Meclis güvensizlikle hükümeti düşürebiliyordu, ama hükümetin Meclis'i dağıtma yetkisi yoktu. A 1961'in ilkesidir; B Cumhurbaşkanını Meclis seçiyordu ve fesih yetkisi yoktu; D yargısal denetim 1961'de Anayasa Mahkemesi'yle geldi.
1923 → 1945 · TEK PARTİ

Tek parti dönemi: Cumhuriyet Halk Partisi, muhalefet denemeleri ve parti-devlet bütünleşmesi

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla31 Mart, Halaskâr Zabitan ve Bâbıâli Baskını siyasi hayatı nasıl etkiledi? 1913–1918 neden tek parti dönemi sayılır?Bağlantılı konudan (Osmanlı'da siyasi hayat). Önce kendin cevapla, sonra aç.

II. Meşrutiyet'te iktidar sandık kadar ordunun müdahalesiyle de el değiştirdi. 1909'da Hareket Ordusu 31 Mart ayaklanmasını bastırdı, 1912'de Halaskâr Zabitan İttihatçı hükümeti düşürdü, Ocak 1913'te Bâbıâli Baskını İttihat ve Terakki'yi iktidara getirdi. Haziran 1913'teki suikasttan sonra muhalefet tasfiye edildi ve 1918'e kadar fiilen tek parti yönetimi sürdü.

Ordu, darbe ve tek parti İttihat ve Terakki

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tek parti döneminin siyasal özellikleri nelerdir? Parti-devlet bütünleşmesi ve Millî Şef ne demektir?

Kısa cevap: 1923–1945 arasında siyasi hayata Cumhuriyet Halk Fırkası (1935'ten Partisi) egemen oldu. Terakkiperver (1924–1925) ve Serbest Cumhuriyet (1930) fırkaları kısa ömürlü kaldı. 1936'da parti ile devlet örgütü birleştirildi; İsmet İnönü 1938'den sonra "Millî Şef" ve değişmez genel başkan oldu. Seçimler iki dereceliydi; Sartori'nin sınıflamasında dönem tek parti sistemidir.

1936 yazında bir valiye Ankara'dan gelen yazı, ona yeni bir sıfat verir: bundan sonra aynı zamanda partinin il başkanıdır. Devlet memuru ile parti yöneticisinin aynı kişi olması, tek parti döneminin özünü tek cümlede anlatır.

Parti ve iki muhalefet denemesi

Halk Fırkası 1923'te kuruldu, Kasım 1924'te Cumhuriyet Halk Fırkası, 1935'te Cumhuriyet Halk Partisi adını aldı. Dönemin iki muhalefet denemesi de kısa sürdü. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924), liberal ekonomi ve yerel yönetimlere daha fazla yetki isteyen bir programla kuruldu; 1925'te Takrir-i Sükûn Kanunu döneminde hükümet kararıyla kapatıldı. Osmanlı'da siyasi hayat sayfasında gördüğümüz adem-i merkeziyet tartışmasının bir yankısı bu programda duyulur. Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) ise Atatürk'ün isteğiyle kuruldu, rejim karşıtlarının etrafında toplanması üzerine üç ay sonra kurucuları tarafından kapatıldı. İki deneme de yukarıdan izin verilen ve sınırları iktidarca çizilen bir muhalefetti.

Parti-devlet ve Millî Şef

1931 kurultayı cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık ilkelerini parti programına aldı; bu altı ilke 1937'de Anayasa'ya girdi. 1936'da İçişleri Bakanı partinin genel sekreteri, valiler de parti il başkanı yapıldı: parti-devlet bütünleşmesi böylece kurumsal bir biçim aldı. Atatürk'ün ölümünden sonra Cumhurbaşkanı seçilen İsmet İnönü, 1938'deki olağanüstü kurultayda partinin "değişmez genel başkanı" ve "Millî Şef" ilan edildi. Demokrasi, seçim ve partiler sayfasında gördüğümüz Sartori sınıflamasında bu dönem tek parti sistemidir: başka partiye izin verilmez ya da verilen izin kısa sürede geri alınır.

Tek parti döneminin siyasal özellikleri
AlanÖzellik
Parti sistemiTek parti; iki kısa muhalefet denemesi (1924–1925, 1930)
Seçimİki dereceli; adayları fiilen parti belirler
Parti ile devlet1936'dan sonra bütünleşme: İçişleri Bakanı genel sekreter, vali il başkanı
İdeolojiAltı ilke: 1931 parti programı, 1937 Anayasa
Kadının siyasal hakları1930 belediye, 1933 muhtarlık, 1934 milletvekili seçimleri
Liderlik1938'den sonra Millî Şef, değişmez genel başkan

Osmanlı'da siyasi hayat sayfasında İttihat ve Terakki'nin taşrada kâtib-i mesuller aracılığıyla devletin yanında ikinci bir otorite kurduğunu görmüştük. Tek parti Cumhuriyet'inde ise parti, devletin yanında değil içinde konumlandı; ama iki deneyim de parti ile devlet arasındaki sınırın bulanıklaştığı yönetim örnekleridir.

Akılda kalsın: TCF 1924–25, kapatıldı; SCF 1930, kendini kapattı. Altı ilke 1931 program → 1937 Anayasa. 1936 parti-devlet bütünleşmesi (vali = il başkanı). 1938 Millî Şef İnönü. Kadın: 1930 belediye, 1934 milletvekili.
Sınavda

Nasıl sorulurTek parti döneminin özellikleri öncüllerle sorulur.

TuzakAltı ilkenin 1924 Anayasası'nın ilk metninde yer aldığını söylemektir; ilkeler 1931'de parti programına, 1937'de Anayasa'ya girdi. İkinci tuzak, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın hükümet kararıyla kapatıldığını sanmaktır; kurucuları kapattı.

Sınavda işaretleparti-devlet bütünleşmesi 1936.

✎Boşluk doldurma tek parti dönemi

1936'da valiler aynı zamanda partinin yapıldı. İsmet İnönü 1938'den sonra diye anıldı. Altı ilke 1937'de 'ya girdi. Kurucuları tarafından kapatılan muhalefet partisi Fırkası'dır.

il başkanıMillî ŞefAnayasaSerbest CumhuriyetTerakkipervergenel sekreter

?Soru çöz

Türkiye'de tek parti dönemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Altı ilke ilk kez 1924 Anayasası'nın kabul edilen ilk metninde yer almıştır.
II. 1936'da parti örgütü ile devlet örgütü bütünleştirilmiştir.
III. Kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını çok partili hayata geçişle, 1946'da kazanmıştır.

✓ A. 1936'da İçişleri Bakanı partinin genel sekreteri, valiler il başkanı yapıldı (II). I yanlıştır: altı ilke 1931'de parti programına, 1937'de Anayasa'ya girdi. III yanlıştır: kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını 1934'te kazandı. B altı ilkeyi 1924'e koyan I'i, C kadın hakkını 1946'ya taşıyan III'ü, D ikisini birden doğru sayar.
1945 → 1960 · ÇOK PARTİLİ HAYAT

Çok partili hayata geçiş: 1946 seçimi, 1950 seçim kanunu ve iktidarın sandıkla el değiştirmesi

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlad'Hondt yöntemiyle milletvekili nasıl hesaplanır? Sainte-Laguë ve Hare yönteminden farkı nedir, Duverger yasaları ne söyler?Bağlantılı konudan (Demokrasi, seçim ve partiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

d'Hondt yönteminde her partinin oyu 1, 2, 3… diye bölünür; çıkan bölümler büyükten küçüğe sıralanır ve en büyük bölümlere birer sandalye verilir. Sainte-Laguë 1, 3, 5… ile böler ve küçük partilere daha yakındır; Hare kotası toplam oyu sandalye sayısına böler. Duverger'e göre tek turlu çoğunluk sistemi iki partili, nispi temsil çok partili sistemi besler.

d'Hondt hesabı ve Duverger yasaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye çok partili hayata nasıl geçti? 1946 ve 1950 seçimleri arasındaki farklar nelerdir? Merkez-çevre kavramı 1950'yi nasıl açıklar?

Kısa cevap: 1945'teki Dörtlü Takrir'le başlayan ayrılık Ocak 1946'da Demokrat Parti'yi doğurdu. Temmuz 1946 seçimi açık oy, gizli tasnif ilkesiyle yapıldı ve tartışmalı geçti. 1950 seçim kanunu gizli oy, açık tasnif ve yargı gözetimini getirdi, Yüksek Seçim Kurulu'nu kurdu. 14 Mayıs 1950'de iktidar Türkiye'de ilk kez sandıkla el değiştirdi.

21 Temmuz 1946'da seçmen oyunu sandık kurulunun gözü önünde verir, ama oylar kapalı kapılar ardında sayılır. Dört yıl sonra aynı ülkede oy perde arkasında verilecek, sayım ise herkesin önünde yapılacaktır. İki kural arasındaki fark, bir rejimin değişimini anlatır.

Geçişin nedenleri

İkinci Dünya Savaşı'ndan demokrasilerin galip çıkması ve Türkiye'nin Batı ittifakına yaklaşma isteği dış etkendi. İçeride savaş yıllarının ekonomik yükü, olağanüstü vergiler ve toprak reformu tartışması hoşnutsuzluk yaratmıştı. Haziran 1945'te dört CHP milletvekilinin parti içi demokrasi isteyen önergesi (Dörtlü Takrir) reddedildi; önergenin sahiplerinden Celal Bayar ve Adnan Menderes'in de aralarında bulunduğu grup 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti'yi kurdu. İnönü'nün 12 Temmuz 1947 Beyannamesi, muhalefete iktidar partisiyle eşit güvence tanıyarak geçişi kalıcı kıldı. Olayların ayrıntısı Tarih serisindeki Türkiye'de çok partili hayat sayfasındadır; burada kurallara ve kurumlara bakıyoruz.

Seçim kurallarının dönüşümü

1946 ve 1950 seçimlerinin kuralları
Ölçüt1946 seçimi1950 seçimi
Oy vermeAçık oyGizli oy
SayımGizli tasnifAçık tasnif
GözetimYönetimin denetimindeYargı gözetimi; Yüksek Seçim Kurulu (5545 sayılı Kanun)
DereceTek dereceli (ilk kez)Tek dereceli
Seçim sistemiListe usulü çoğunlukListe usulü çoğunluk

1946–1957 seçimleri il düzeyinde liste usulü çoğunluk sistemiyle yapıldı: bir ilde en çok oyu alan partinin listesi o ilin bütün milletvekilliklerini kazanıyordu. Bu yüzden oy oranı ile sandalye oranı arasındaki fark büyüdü; 1950'de DP oyların yarısından biraz fazlasıyla Meclis'in büyük çoğunluğunu kazandı. Demokrasi, seçim ve partiler sayfasında gördüğümüz Duverger yasasına uygun olarak Meclis fiilen iki partiye daraldı.

Merkez ve çevre

Mardin'e göre Türk siyasetinin ana ekseni sol-sağdan çok merkez ile çevre arasındaki gerilimdir.Görsel: Sınav Defteri

Şerif Mardin'in 1970'lerin başında önerdiği merkez-çevre modeline göre Osmanlı'dan devralınan bürokratik merkez (bürokrasi, ordu, reformcu aydınlar) tek parti döneminde CHP ile özdeşleşti; taşra eşrafı, köylü, esnaf ve dindar kesimler ise çevrede kaldı. 1950 seçimi bu açıdan çevrenin merkezi sandıkla yenmesi olarak okunur. Kentleşme ve kent kuramları sayfasında gördüğümüz 1950 sonrası göç ve gecekondu mahalleleri de DP'nin kentlerdeki tabanının bir parçası oldu. DP iktidarı 1954'te güçlendi; 1957 erken seçiminden sonra muhalefet ve basın üzerindeki baskılar arttı ve gerginlik 1960'a uzandı.

Akılda kalsın: 1945 Dörtlü Takrir → 7 Ocak 1946 DP → 1946: açık oy, gizli tasnif → 12 Temmuz 1947 Beyannamesi → 1950: gizli oy, açık tasnif, yargı gözetimi, YSK → 14 Mayıs 1950. Çoğunluk sistemi = iki parti (Duverger). Mardin: CHP merkez, DP çevre.
Sınavda

Nasıl sorulur1946 ve 1950 seçimlerinin farkı ya da çok partili hayata geçişin nedenleri sorulur.

Tuzakİki ilkeyi ters çevirmektir: 1946 açık oy, gizli tasnif; 1950 gizli oy, açık tasnif. İkinci tuzak, Yüksek Seçim Kurulu'nun 1961 Anayasası'yla kurulduğunu sanmaktır; kurul 1950 seçim kanunuyla kuruldu, 1961'de anayasal güvenceye kavuştu.

Sınavda işaretle1946–1957 seçimleri çoğunluk sistemiyle yapıldı.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → karşılığı

?Soru çöz

1946–1957 arasında milletvekili seçimleri il düzeyinde liste usulü çoğunluk sistemiyle yapılmış, Meclis'te büyük ölçüde iki parti temsil edilmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ D. Duverger'e göre tek turlu çoğunluk sistemi küçük partileri sandalyesiz bırakarak iki partili bir düzen üretir; 1946–1957 Meclis'leri buna uyar. A nispi temsil ve güç paylaşımına dayanan modeldir; B parti içi oligarşiyi anlatır; C bir parti tipidir, seçim sisteminin sonucunu açıklamaz.
1960 → 1983 · MÜDAHALELER VE ANAYASALAR

Askerî müdahaleler ve iki anayasa: 27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLijphart'ın çoğunlukçu ve uzlaşmacı demokrasi modelleri nedir? Parlamenter, başkanlık ve yarı başkanlık sistemleri nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Demokrasi, seçim ve partiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Lijphart demokrasileri ikiye ayırır: çoğunlukçu (Westminster) modelde tek parti hükümeti, iki partili sistem ve çoğunluk seçimi iktidarı toplar; uzlaşmacı modelde koalisyon, çok partili sistem, nispi temsil ve federalizm iktidarı paylaştırır. Hükümet sistemleri ise yasama ile yürütmenin ilişkisine göre parlamenter, başkanlık, yarı başkanlık ve meclis hükümeti diye ayrılır.

Çoğunlukçu, uzlaşmacı demokrasi; hükümet sistemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1960, 1971 ve 1980 müdahaleleri siyasal kurumları nasıl değiştirdi? 1961 ve 1982 anayasalarının farkı nedir?

Kısa cevap: 27 Mayıs 1960 müdahalesinden sonra 1961 Anayasası kuvvetler ayrılığına dayanan parlamenter sistemi, çift meclisi, Anayasa Mahkemesi'ni ve özerk kurumları getirdi. 12 Mart 1971 muhtırası hükümeti düşürdü ve özgürlükleri daraltan değişiklikler yaptırdı. 12 Eylül 1980'den sonra 1982 Anayasası tek meclisli, Cumhurbaşkanını güçlendiren ve devlet otoritesini öne çıkaran bir düzen kurdu.

Kaymakamlık mülakatında bir aday, "Anayasa Mahkemesi neden 1961'de kuruldu?" sorusuna "darbeden sonra" diye cevap verir. Cevap yanlış değil ama eksiktir: kurum, Meclis çoğunluğunun gücünü sınırlama fikrinin ürünüdür.

Üç müdahale, üç kurumsal sonuç

Askerî müdahaleler ve kurumsal mirasları
MüdahaleBiçim ve süreçKurumsal miras
27 Mayıs 1960Millî Birlik Komitesi yönetime el koydu; Kurucu Meclis (Komite + Temsilciler Meclisi); anayasa 9 Temmuz 1961'de halkoylamasıyla kabulAnayasa Mahkemesi, Cumhuriyet Senatosu, Millî Güvenlik Kurulu, özerk üniversite ve TRT, sosyal devlet
12 Mart 1971Muhtıra; hükümet istifa etti, partilerüstü hükümetler kuruldu1971–1973 değişiklikleri: temel hakların sınırlanması, Devlet Güvenlik Mahkemeleri
12 Eylül 1980Millî Güvenlik Konseyi yönetime el koydu; Kurucu Meclis (Konsey + Danışma Meclisi); anayasa 7 Kasım 1982'de halkoylamasıyla kabulTek meclis, güçlü Cumhurbaşkanı, YÖK, yüzde 10 ülke barajı, siyasi yasaklar

1961: çoğunluğu sınırlayan kurumlar

1961 Anayasası, 1950'lerde Meclis çoğunluğunun muhalefet üzerinde kurduğu baskıya bir tepki olarak yazıldı. Kuvvetler birliği bırakıldı, yumuşak bir kuvvetler ayrılığına dayanan parlamenter sistem benimsendi. Yasama, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşan iki kanatlı bir organ oldu. Kanunları denetleyen Anayasa Mahkemesi, özerk üniversiteler ve radyo-televizyon, güvenceli yargı ile güç farklı kurumlar arasında paylaştırıldı; siyasi partiler de anayasal güvenceye kavuştu. Lijphart'ın diliyle, çoğunlukçu bir düzenden uzlaşmacı düzene doğru bir adımdı.

1982: devlet otoritesi ve güçlü yürütme

1982 Anayasası, 1970'lerin parçalanma ve siyasi şiddet döneminin ardından devlet otoritesini ve istikrarı öne çıkardı. Tek meclise dönüldü (ilk metinde 400 milletvekili), Cumhurbaşkanı parlamenter sistemlerdeki sembolik devlet başkanlarından daha geniş yetkiler aldı. Temel haklar için daha geniş sınırlama nedenleri yazıldı; parti, dernek ve sendikaların siyasetle ilişkisi daraltıldı. 1983 tarihli 2839 sayılı Kanun yüzde 10 ülke barajını getirdi; eski parti liderlerine siyasi yasak konuldu.

Millî Güvenlik Kurulu ve vesayet tartışması

1961'de anayasal kurum hâline gelen Millî Güvenlik Kurulu, 1982 metninde daha etkili bir konuma yerleşti: kararları hükümetçe "öncelikle dikkate alınır"dı. 2001 değişikliğiyle bu ifade "değerlendirilir" oldu ve sivil üyelerin ağırlığı arttı. Siyaset biliminde seçilmemiş kurumların seçilmiş organlar üzerindeki denetimine vesayet denir. Osmanlı'da siyasi hayat sayfasında gördüğümüz, ordunun kendini rejimin koruyucusu sayma eğilimi bu tartışmanın tarihsel arka planıdır.

Akılda kalsın: 1961: parlamenter + kuvvetler ayrılığı + çift meclis + Anayasa Mahkemesi + MGK, özerk kurumlar. 1971: muhtıra, hakları daraltan değişiklikler, DGM. 1982: tek meclis (400), güçlü Cumhurbaşkanı, %10 baraj (2839). MGK kararları: 1982 "öncelikle dikkate alınır" → 2001 "değerlendirilir".
Sınavda

Nasıl sorulur1961 ile 1982 anayasaları karşılaştırılır ya da bir kurumun hangi dönemde ortaya çıktığı sorulur.

TuzakMillî Güvenlik Kurulu'nu 1982 Anayasası'nın yeniliği saymaktır; kurul 1961'de anayasal kurum oldu. İkinci tuzak, Cumhuriyet Senatosu'nu 1982'ye yazmaktır; 1982 tek meclise döndü.

Sınavda işaretleiki anayasa da askerî müdahaleden sonra kurucu meclislerde hazırlanıp halkoylamasıyla kabul edildi.

↕Sıralama müdahaleler ve anayasalar

  1. 12 Mart muhtırası
  2. 1982 Anayasası'nın halkoylamasıyla kabulü
  3. Millî Birlik Komitesi'nin yönetime el koyması
  4. Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kurulması
  5. 1961 Anayasası'nın halkoylamasıyla kabulü

?Soru çöz

1961 ve 1982 anayasalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Millî Güvenlik Kurulu 1961 Anayasası'yla anayasal kurum oldu; 1982 onun kararlarına daha güçlü bir etki tanıdı. A iki anayasanın ortak doğuşunu, C yasama organının yapısını, D yürütme içindeki dengenin değişimini doğru verir.
1961 → 2002 · SEÇİM VE PARTİ SİSTEMİ

Seçim sistemleri ve parti sistemi: nispi temsilden yüzde 10 barajına, koalisyonlardan tek parti hükümetine

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSeçim sistemleri nelerdir? Çoğunluk sistemi, nispi temsil ve karma sistem nasıl işler, Türkiye hangi sistemi uygular?Bağlantılı konudan (Demokrasi, seçim ve partiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Seçim sistemi oyların sandalyeye nasıl dönüşeceğini belirler. Çoğunluk sistemlerinde (tek turlu, iki turlu, tercihli oy) bölgede en çok oyu alan kazanır; yönetimde istikrar sağlar. Nispi temsil sandalyeleri oy oranına göre dağıtır (d'Hondt, Sainte-Laguë, Hare); temsilde adaleti gözetir. Karma sistem ikisini birleştirir. Türkiye'de milletvekilleri yüzde 7 ülke barajlı d'Hondt yöntemiyle seçilir.

Seçim sistemleri: çoğunluk, nispi, karma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1961'den sonra seçim sistemi nasıl değişti? Koalisyon dönemleri ve seçim barajı parti sistemini nasıl etkiledi?

Kısa cevap: 1961'den sonra nispi temsile geçildi ve Meclis'te parti sayısı arttı; 1965 seçiminde millî bakiye uygulandı, 1970'lerde kısa ömürlü koalisyonlar ve kutuplaşma yaşandı. 1983'te yüzde 10 ülke barajlı d'Hondt sistemi getirildi. 1990'lar yine koalisyonlarla ve 28 Şubat süreciyle geçti; 2002'de baraj yüzünden yalnız iki parti Meclis'e girdi ve tek parti hükümeti kuruldu.

1980 baharında Meclis aylarca toplanır ama yeni Cumhurbaşkanını seçemez; oylamalar tur tur sonuçsuz biter. Parçalanmış bir Meclis'in karar üretememesi, sonraki seçim kanunlarının neden barajla yazıldığını anlatan ilk ipucudur.

Seçim sistemleri dönem dönem

Türkiye'de milletvekili seçim sistemleri
DönemSistemParti sistemine etkisi
1946–1957Liste usulü çoğunluk (il düzeyinde)İki parti; oy ile sandalye arasında büyük fark
1961–1977Nispi temsil (d'Hondt); 1965'te millî bakiyeÇok parti; koalisyon hükümetleri
1983 sonrasıd'Hondt + yüzde 10 ülke barajı (2839)Meclis'te az parti; 2002'de oyların önemli bir bölümü temsil dışı kaldı
2018Seçim ittifakı (7102 sayılı Kanun)Baraj ittifakın toplam oyuyla hesaplanır
2022 sonrasıÜlke barajı yüzde 7 (7393 sayılı Kanun)Barajın etkisi azaldı

Demokrasi, seçim ve partiler sayfasında seçim sistemi tasarımının iki hedef arasında seçim yaptığını görmüştük: temsilde adalet ve yönetimde istikrar. 1961 tercihi adaleti öne çıkardı; artık oyları ülke düzeyinde toplayıp küçük partilere de sandalye veren millî bakiye 1965 seçiminde bu çizgiyi en uca taşıdı. 1983 tercihi ise istikrarı öne çıkardı: yüzde 10 barajı küçük partileri Meclis dışında bıraktı.

Koalisyonlar ve kutuplaşma

1961–1965 arasında Türkiye ilk koalisyon hükümetlerini gördü. 1970'lerde Meclis parçalandı; Milliyetçi Cephe hükümetleri (1975, 1977) gibi kısa ömürlü koalisyonlar kuruldu, sokakta siyasi şiddet tırmandı. Sartori'nin kutuplaşmış çoğulculuk kavramı bu dönemi anlatmak için sık kullanılır: çok sayıda parti, uçlarda güçlü ideolojik partiler ve merkezden uzaklaşan bir rekabet. 1980'de Cumhurbaşkanı seçiminin aylarca tıkanması bu yapının sonucuydu.

1983 sonrası: tek parti hükümetinden yeniden koalisyonlara

1983 seçimini Turgut Özal'ın ANAP'ı kazandı ve ANAP'ın tek parti hükümetleri 1991'e kadar sürdü. 1987 halkoylaması, 1982 Anayasası'nın eski siyasetçilere getirdiği yasakları kaldırdı. 1990'larda Meclis yeniden parçalandı ve koalisyonlar geri döndü. 28 Şubat 1997'deki Millî Güvenlik Kurulu toplantısında alınan kararlar hükümetin çekilmesiyle sonuçlandı; Anayasa Mahkemesi bu yıllarda birçok partiyi kapattı. 2001'deki kapsamlı anayasa değişikliğinden sonra yapılan 3 Kasım 2002 seçiminde yalnız iki parti barajı aştı ve tek parti hükümeti dönemi başladı.

Akılda kalsın: 1946–57 çoğunluk → 1961 nispi (d'Hondt), 1965 millî bakiye → 1983 d'Hondt + %10 (2839) → 2018 ittifak (7102) → 2022 %7 (7393). 1970'ler ve 1990'lar koalisyon; 1987 halkoylaması siyasi yasakları kaldırdı; 2002 iki parti Meclis'te.
Sınavda

Nasıl sorulurBir dönemin seçim sistemi ya da barajın sonuçları sorulur.

TuzakYüzde 10 barajını 1961 Anayasası dönemine yazmaktır; baraj 1983'te 2839 sayılı Kanun'la geldi. İkinci tuzak, 1987 halkoylamasını yeni anayasa oylaması sanmaktır; oylama eski siyasetçilere getirilen yasakları kaldırdı.

Sınavda işaretlemillî bakiye 1965 genel seçiminde uygulandı.

✎Boşluk doldurma seçim sistemleri

1961'den sonra Türkiye sistemine geçti. 1965 genel seçiminde artık oyların ülke düzeyinde toplandığı uygulandı. 1983'te 2839 sayılı Kanun yüzde ülke barajı getirdi. Eski siyasetçilere getirilen yasaklar halkoylamasıyla kaldırıldı.

nispi temsilmillî bakiye101987çoğunluk1982

?Soru çöz

1983'ten sonraki seçim düzenlemeleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Ülke barajı, Meclis'in parçalanmasını önleyip hükümet istikrarını artırmak amacıyla konmuştur.
II. 2002 seçiminde barajın etkisiyle oyların önemli bir bölümü Meclis'e yansımamıştır.
III. 2018'de partilerin seçim ittifakı kurabilmesine imkân tanınmıştır.

✓ A. Baraj yönetimde istikrar amacıyla kondu (I); 2002'de yalnız iki parti barajı aştığı için oyların önemli bir bölümü temsil edilmedi (II); 7102 sayılı Kanun 2018'de seçim ittifakını getirdi (III). B 2002'nin temsil kaybını ve ittifakı, C ittifakı, D barajın istikrar amacını dışarıda bırakır.
2007 → 2018 · HÜKÜMET SİSTEMİ

2007'den Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine: üç halkoylaması ve yeni yürütme

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaCumhurbaşkanlığı teşkilatı nasıl yapılanmıştır? Politika kurulları ve Cumhurbaşkanlığına bağlı kurumlar hangileridir?Bağlantılı konudan (Türk kamu yönetimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

2017 anayasa değişikliğiyle Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırıldı, yürütme yetkisi Cumhurbaşkanında toplandı; sistem 2018 seçimlerinden sonra işlemeye başladı. Merkezî yönetimin tepesi 10 Temmuz 2018 tarihli 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kuruldu: Cumhurbaşkanı ve yardımcıları, Genel Sekreterlik, politika kurulları, Yatırım ve Finans Ofisi, Cumhurbaşkanlığına bağlı kurumlar ve bakanlıklar.

Cumhurbaşkanlığı teşkilatı (1 sayılı CBK)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

2007, 2010 ve 2017 anayasa değişiklikleri hükümet sistemini nasıl değiştirdi? Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine nasıl geçildi?

Kısa cevap: 2007 halkoylamasıyla Cumhurbaşkanının halk tarafından beş yıllığına ve en çok iki kez seçilmesi kabul edildi; ilk halkça seçim 2014'te yapıldı. 2010 değişikliği Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruyu ve yargı kurullarının yeni yapısını getirdi. 2017 halkoylaması Bakanlar Kurulu'nu kaldırıp yürütmeyi Cumhurbaşkanına verdi; yeni sistem 2018 seçimlerinden sonra yürürlüğe girdi.

9 Temmuz 2018'de Cumhurbaşkanı Meclis'te yemin eder; ertesi gün Resmî Gazete'de 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımlanır ve Başbakanlık tarihe karışır. Türk kamu yönetimi sayfasında gördüğümüz yeni teşkilatın siyasi arka planı bu konunun konusudur.

2007: Cumhurbaşkanını halk seçer

2007 baharında Meclis'te Cumhurbaşkanı seçimi sürerken Genelkurmay'ın internet sitesinde bir bildiri yayımlandı (27 Nisan "e-muhtıra"); Anayasa Mahkemesi de ilk oylama için 367 milletvekilinin hazır bulunması gerektiğine karar verdi. Seçim tıkandı, erken seçime gidildi. 21 Ekim 2007 halkoylamasıyla kabul edilen 5678 sayılı Kanun, Cumhurbaşkanının halk tarafından, beş yıllığına ve en çok iki kez seçilmesini, Meclis seçimlerinin dört yılda bir yapılmasını getirdi. Halkın seçtiği bir Cumhurbaşkanı ile Meclis'e karşı sorumlu bir Başbakan aynı yürütmede yer aldı; bu yapı, Demokrasi, seçim ve partiler sayfasında gördüğümüz yarı başkanlık sistemine benzetilerek tartışıldı. İlk halkça seçim 2014'te yapıldı.

2010: bireysel başvuru ve kurullar

12 Eylül 2010 halkoylamasıyla kabul edilen 5982 sayılı Kanun, Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolunu açtı, mahkemenin ve yargı kurulunun yapısını değiştirdi, Kamu Denetçiliği Kurumu ile Ekonomik ve Sosyal Konsey'i anayasaya aldı. Örgüt, karar ve kamu politikası sayfasında ombudsmanı bir hesap verebilirlik aracı olarak görmüştük; Kamu Denetçiliği Kurumu onun Türkiye'deki karşılığıdır. Değişiklik, 12 Eylül yönetiminin işlemleri hakkında yargı yolunu kapatan geçici 15. maddeyi de kaldırdı.

2017–2018: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi

15 Temmuz 2016 darbe girişimi ve ardından ilan edilen olağanüstü hâl döneminde hazırlanan 6771 sayılı Kanun, 16 Nisan 2017 halkoylamasıyla kabul edildi. Kanun, Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin beş yılda bir aynı günde yapılmasını öngördü; seçimler 24 Haziran 2018'de birlikte yapıldı ve yeni sistem Cumhurbaşkanının göreve başlamasıyla işlemeye başladı.

2017 değişikliğinin hükümet sistemine etkisi
ÖlçütÖnce2017 değişikliğinden sonra
YürütmeCumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu; Başbakan Meclis'e sorumluYalnız Cumhurbaşkanı; Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık kalktı
Seçim takvimiMeclis 4 yılda bir, Cumhurbaşkanı ayrıİkisi beş yılda bir aynı gün
Meclis550 milletvekili, seçilme yaşı 25600 milletvekili, seçilme yaşı 18
Düzenleyici işlemKanun hükmünde kararnameCumhurbaşkanlığı kararnamesi
YargıAskerî yargı; HSYKAskerî yargı kalktı (disiplin mahkemeleri hariç); Hâkimler ve Savcılar Kurulu
Seçimlerin yenilenmesiMeclis kararıyla (eski m.77; 2002 ve 2007 erken seçimleri) ya da belirli şartlarla Cumhurbaşkanınca (eski m.116)Meclis üye tamsayısının beşte üçüyle ya da Cumhurbaşkanı; ikisi birlikte yenilenir

Halk tarafından seçilen ve Meclis'in güvenoyuna dayanmayan bir yürütme başı, sistemi başkanlık sistemine yaklaştırır; seçimlerin karşılıklı yenilenebilmesi ise klasik başkanlıktan ayrılan bir özelliktir. Cumhurbaşkanının yetkilerinin ayrıntısı Hukuk (KPSS A) serisindeki Türk anayasa düzeni sayfasındadır. 2018'deki 7102 sayılı Kanun seçim ittifaklarına izin verdi; 2023'te Cumhurbaşkanlığı seçimi ilk kez ikinci oylamaya kaldı.

Akılda kalsın: 2007 (5678): CB halkça, 5 yıl, en çok 2 kez; ilk halkça seçim 2014. 2010 (5982): bireysel başvuru, Kamu Denetçiliği, geçici 15 kalktı. 2017 (6771): Bakanlar Kurulu kalkar, CBK, 600 milletvekili, 18 yaş, seçimler 5 yılda bir aynı gün; işlemeye başlama 2018.
Sınavda

Nasıl sorulurDeğişiklik paketleri ile içerikleri eşleştirilir ya da öncüllerle sorulur.

TuzakCumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini 2017'ye yazmaktır; bu 2007'nin değişikliğidir, 2017 yürütmenin yapısını değiştirdi. İkinci tuzak, bireysel başvuruyu 2017'ye yazmaktır; 2010'da geldi.

Sınavda işaretleCumhurbaşkanlığı hükümet sistemi 2018 seçimlerinden sonra işlemeye başladı.

⇄Bilgi eşleştirme halkoylaması → içerik

?Soru çöz

6771 sayılı Kanun'la (2017) yapılan Anayasa değişiklikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi ilk kez bu değişiklikle kabul edilmiştir.
II. Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin beş yılda bir aynı günde yapılması öngörülmüştür.
III. Bakanlar Kurulu kaldırılmış, yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir.

✓ D. 2017 değişikliği seçimleri beş yılda bir aynı güne bağladı (II) ve Bakanlar Kurulu'nu kaldırarak yürütmeyi Cumhurbaşkanına verdi (III). I yanlıştır: Cumhurbaşkanının halkça seçilmesi 2007 halkoylamasıyla kabul edildi. A ve C yanlış öncül içerir; B III'ü atlar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

II. Meşrutiyet dönemindeki partiler ve seçimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Ahrar Fırkası 1912 seçimlerini kazanarak hükümeti kurmuştur.
II. İttihat ve Terakki, Meclis dışında gizli bir örgüt olarak doğmuştur.
III. 1912 seçimi, iktidarın baskısı nedeniyle "sopalı seçim" diye anılmıştır.

✓ C. İttihat ve Terakki 1889'da gizli bir cemiyet olarak doğdu (II); 1912 seçimi iktidarın baskısıyla yapıldı ve "sopalı seçim" adını aldı (III). I yanlıştır: 1912 seçimini İttihat ve Terakki kazandı, Ahrar ilk muhalefet partisiydi ve iktidara gelmedi. A III'ü atlar; B ve D yanlış öncülü içerir.Kaynak: Osmanlı'da siyasi hayat · Cemiyetten fırkaya: partiler ve seçimler

?Soru 2

Bir büyükşehir sınırları içindeki ilçe belediyesi, nazım imar planına uygun olarak bir mahallenin uygulama imar planını hazırlamıştır. 5216 sayılı Kanun'a göre bu planı onaylama yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

✓ C. 5216'nın 7. maddesine göre büyükşehir belediyesi ilçe belediyelerinin hazırladığı uygulama imar planlarını aynen ya da değiştirerek onaylar. A encümen plan onaylamaz; B valilik yalnız belediye ve mücavir alan dışındaki planları onaylar; D yatırımların eşgüdümünü yürüten merkezî bir birimdir, imar planı onaylamaz.Kaynak: Kent yönetimi ve imar · İmar planlarının kademelenmesi

?Soru 3

1913 tarihli İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkati ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Valinin merkez adına ve merkeze danışmadan karar alabilmesini sağlayan yetki genişliği ilkesini benimsemiştir.
II. Valileri, il halkının seçtiği yerel yöneticilere dönüştürmüştür.
III. İl özel idaresine tüzel kişilik tanımıştır.

✓ D. Kanun yetki genişliği ilkesini getirdi (I) ve il özel idaresini tüzel kişi yaptı (III). II yanlıştır: vali merkezin atadığı memur olarak kaldı; seçimle oluşan organ il genel meclisiydi. A tüzel kişiliği atlar; B ve C yanlış öncülü içerir.Kaynak: Osmanlı'da siyasi hayat · Taşra ve belediye: yerel yönetimin kökleri

?Soru 4

Kanun-i Esasi'nin 1876'daki ilk biçimine göre kurulan hükümet sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Meclis-i Mebusan seçimle oluşuyordu, ama sadrazamı ve nazırları padişah atıyor, hükümet de ona karşı sorumlu oluyordu; bu meşruti monarşidir. B 1909 sonrasına yakın bir durumu anlatır; C millî egemenlik ilkesidir, Kanun-i Esasi egemenliği hanedanda bıraktı; D meclis hükümetinin tanımıdır ve Meclis iki kanatlıydı.Kaynak: Osmanlı'da siyasi hayat · Anayasacılık ve Kanun-i Esasi'nin hükümet sistemi

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlıcılık düşüncesinin özellikleri arasında yer almaz?

✓ A. Türk dilini ve kültürünü birliğin temeli yapmak Türkçülüğün fikridir; Osmanlıcılık soy ayrımı yapmadan bütün tebaayı birleştirmeyi amaçlar. B ve C Osmanlıcılığın özünü, D etkili olduğu dönemi doğru verir.Kaynak: Osmanlı'da siyasi hayat · Düşünce akımları ve Osmanlı'nın siyasi mirası

?Soru 6

Sürdürülebilir kalkınma kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kavram, ekonomik büyümenin durdurulmasını temel hedef olarak benimser.
II. Doğaya insana yararından bağımsız bir değer tanıdığı için derin ekolojiyle özdeştir.
III. Kalkınmada gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılama imkânının korunmasını ister.

✓ C. Brundtland tanımının özü gelecek kuşakların imkânlarını korumaktır (III). I yanlıştır: kavram büyümeyi durdurmayı değil çevreyle uzlaştırmayı amaçlar. II yanlıştır: sürdürülebilir kalkınma insan merkezlidir, sığ ekolojiye yakındır; derin ekoloji onu eleştirir. A, B ve D yanlış öncülleri içerir.Kaynak: Çevre sorunları ve çevre politikası · Sürdürülebilir kalkınma ve Brundtland

?Soru 7

Yerel yönetimlerin organlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. İl genel meclisinin başkanı meclis üyelerinin oyuyla, üyeler içinden belirlenir; vali il özel idaresinin yürütme organı ve il encümeninin başkanıdır. A belediye meclisi, C büyükşehir encümeni, D köy için doğru bilgiyi verir.Kaynak: Kent yönetimi ve imar · Yerel yönetimlerin organları

?Soru 8

Türkiye'nin iklim politikasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Paris Anlaşması bütün taraflardan ulusal katkı beyanı ister; gelişmiş ülkeleri ayıran yaklaşım Kyoto'nundur. A iki taraf olma yılını, B kanunun ETS düzenlemesini, D 3. maddedeki ilkeleri doğru verir.Kaynak: Çevre sorunları ve çevre politikası · Paris Anlaşması ve İklim Kanunu

?Soru 9

3194 sayılı İmar Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Düzenleme ortaklık payı olarak ayrılan alanlar, belediyenin gelir elde etmek için sattığı konut parsellerine dönüştürülebilir.
II. Yapı kullanma izni alınmamış yapıya elektrik, su ve kanalizasyon hizmeti verilmez.
III. Ruhsatsız yapının yıkımına belediye başkanı tek başına karar verir.

✓ B. Kullanma izni olmayan yapıya altyapı hizmeti verilmez (m.31). I yanlıştır: DOP alanları yalnız kanunda sayılan kamu hizmetleri için kullanılır, başka amaçla kullanılamaz. III yanlıştır: yıkım kararı belediye encümenince alınır. A ve C yanlış olan I'i, D yanlış olan III'ü içerir.Kaynak: Kent yönetimi ve imar · DOP, yapı ruhsatı, iskân, ruhsatsız yapı

?Soru 10

Bir nehrin kıyısındaki fabrika arıtılmamış atık suyunu nehre bırakmakta, nehrin aşağısındaki balıkçılar ve çiftçiler bu yüzden zarar görmektedir. Fabrikanın ürün fiyatı bu zararı içermemektedir. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. Kirletenin üretim maliyetinin bir bölümünü üçüncü kişilere yüklemesi olumsuz dışsallıktır. B hizmetin yurttaşa en yakın yönetimce görülmesidir; C eski bir semtin yenilenip eski sakinlerin çıkmasıdır; D Castells'in devletin sağladığı ortak hizmetler için kullandığı kavramdır.Kaynak: Çevre sorunları ve çevre politikası · Çevre sorunları: yerelden küresele
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kamu Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →