Kamu yönetimi disiplini: klasik, neoklasik ve modern kuramlar, yeni kamu işletmeciliği

Kamu yönetiminin bir disiplin olarak nasıl doğduğunu ve klasik, neoklasik, modern ve yeni yaklaşımların devleti nasıl yönetmek istediğini kuramcı–kavram eşleşmeleriyle öğren.

6 durakKPSS A
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YÖNETİM BİLİMİ · KAVRAM

Kamu yönetimi nedir? Wilson, siyaset-yönetim ayrımı ve disiplinin doğuşu

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kamu yönetimi nedir, özel yönetimden farkı nedir? Kamu yönetimi bir disiplin olarak nasıl doğdu?

Kısa cevap: Kamu yönetimi, kamu politikalarını uygulamak için devletin insan, para ve bilgi kaynaklarını örgütleyip yönetmesidir; aynı zamanda bu faaliyeti inceleyen disiplinin adıdır. Disiplinin başlangıcı sayılan Woodrow Wilson'ın 1887 makalesi yönetimi siyasetten ayrı, teknik bir alan olarak görür; Goodnow 1900'de siyaseti devlet iradesinin belirlenmesi, yönetimi bu iradenin yerine getirilmesi diye ayırır.

Kaymakamlık mülakatında aday şu soruyla karşılaşır: “Kanunu Meclis yapar, politikayı Cumhurbaşkanı ve bakan belirler, siz uygularsınız. Peki uygularken hiç karar vermez misiniz?” Kamu yönetimi disiplini bu soruyla doğdu.

Kamu yönetimi iki anlamda kullanılır: devletin kamu hizmetlerini yürüten faaliyeti ve bu faaliyeti inceleyen bilim dalı. Kamu yönetimi de bir yönetimdir; amaçlara ulaşmak için kaynakları planlar, örgütler, yönlendirir ve denetler. Ama özel kesimdeki yönetimden önemli farkları vardır.

Kamu yönetimi ile özel yönetim
Kamu yönetimiÖzel yönetim
AmaçKamu yararı, kamu hizmetiKâr ve şirketin sürekliliği
Hukuki çerçeveKanunilik: yalnız hukukun izin verdiğini yapar; kamu gücüyle tek yanlı karar alabilirÖzel hukuk; yasaklanmayan her şeyi yapabilir
Hesap vermeMeclise, yargıya, kamuoyuna, seçmeneOrtaklara, yönetim kuruluna
Başarının ölçüsüÇok boyutlu, ölçmesi zor (eşitlik, güven, kalite)Kârlılık, pazar payı
SaydamlıkYüksek kamuoyu denetimi, bilgi edinme hakkıTicari sır korunur

Disiplinin doğuşu: yönetim siyasetten ayrılabilir mi?

ABD'de 19. yüzyılın ikinci yarısında kamu görevleri seçimi kazanan partinin taraftarlarına dağıtılıyordu (yağma sistemi). 1883'te liyakat esasını getiren Pendleton Kanunu ile memurluğu siyasetten koruma çabası başladı. Bu ortamda Woodrow Wilson 1887'de yayımladığı “Yönetimin İncelenmesi” makalesinde yönetimin siyasetin değil, işin (business) alanı olduğunu; anayasa yapmaktan çok anayasayı işletmenin zorlaştığını ve yönetim tekniklerinin rejimi ne olursa olsun başka ülkelerden öğrenilebileceğini savundu. Wilson'ın benzetmesiyle, bıçağını ustaca bileyen birinden bileme yöntemini, onun niyetini almadan öğrenebiliriz.

Frank Goodnow 1900'de bu ayrımı netleştirdi: siyaset devlet iradesinin ifadesi, yönetim bu iradenin yerine getirilmesidir. Bu siyaset-yönetim ikiliği disiplinin ilk yarım yüzyılına damga vurdu. Leonard D. White 1926'da alanın ilk ders kitabını yazdı. İkilik 1940'larda sarsıldı: uygulayan bürokratın da takdir yetkisiyle siyaset yaptığı görüldü; bunu bu sayfanın üçüncü konusunda göreceğiz.

Bu sayfanın haritası: her yaklaşım bir öncekinin eksiğine cevap olarak doğdu.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Wilson 1887 = disiplinin doğum belgesi, yönetim “iş” alanıdır. Goodnow 1900 = siyaset irade, yönetim uygulama. White 1926 = ilk ders kitabı. Üçü de siyaset-yönetim ikiliğinin savunucusudur.
Sınavda

Nasıl sorulurDisiplinin kurucu metinleri ve yazarları eşleştirilir; ya da kamu yönetimini özel yönetimden ayıran özelliklerden hangisinin yanlış verildiği sorulur.

TuzakSiyaset-yönetim ikiliğini Wilson'dan sonraki her kuramcıya yaymaktır: Simon ve Waldo bu ikiliği eleştirenlerdir. İkinci tuzak, kâr amacını ya da “yasaklanmayanı yapabilme” serbestliğini kamu yönetimine yazmaktır.

Sınavda işaretledisiplinin doğum belgesi Wilson'ın makalesi (1887), ilk ders kitabı White'ınkidir (1926).

✎Boşluk doldurma kurucu adlar

Kamu yönetimini ayrı bir inceleme alanı olarak ilk kez savunan “Yönetimin İncelenmesi” makalesi 1887'de tarafından yazıldı. Siyaseti devlet iradesinin ifadesi, yönetimi bu iradenin yerine getirilmesi olarak tanımlayan düşünür 'dur. ABD'de kamu görevlerinin seçimi kazanan partinin yandaşlarına dağıtılmasına denir.

WilsonGoodnowyağma sistemiliyakat sistemiTaylor

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi kamu yönetimini özel yönetimden ayıran özelliklerden biri değildir?

✓ B. Kârlılık özel yönetimin başarı ölçüsüdür; kamu yönetiminde başarı kamu yararı, eşitlik, hizmet kalitesi gibi çok boyutlu ölçütlerle değerlendirilir. A kanunilik kamu yönetimine özgüdür; C tek yanlı karar alma kamu gücünün sonucudur; D çok yönlü hesap verme de kamuyu özelden ayırır.
YÖNETİM BİLİMİ · KURAM

Klasik yaklaşım: bilimsel yönetim, yönetim ilkeleri, POSDCORB ve bürokrasi

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOtorite ve meşruiyet nedir? Weber'in geleneksel, karizmatik ve yasal-ussal otorite tipleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyaset biliminin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Otorite, yönetilenlerin haklı ve uyulması gereken saydığı, yani meşru iktidardır. Weber meşruiyetin kaynağına göre üç ideal tip ayırır: geleneğe ve kutsal sayılan alışkanlıklara dayanan geleneksel, liderin olağanüstü kişisel niteliklerine dayanan karizmatik ve kişisel olmayan, yazılı kurallara dayanan yasal-ussal otorite. Modern devlet ve bürokrasi yasal-ussal otoritenin tipik örneğidir.

Otorite ve meşruiyet (Weber)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Klasik yönetim kuramları nelerdir? Taylor, Fayol, Gulick ve Weber kamu yönetimine ne kazandırdı?

Kısa cevap: Klasik yaklaşım, örgütün her yerde geçerli evrensel ilkelerle en verimli biçimde yönetilebileceğini savunur. Taylor işi zaman ve hareket etüdüyle bilimsel olarak düzenler; Fayol yönetimin beş işlevini ve 14 ilkesini sayar; Gulick ve Urwick yöneticinin işlerini POSDCORB ile özetler; Weber ise hiyerarşi, yazılı kurallar ve liyakate dayanan ideal tip bürokrasiyi tanımlar. Ortak eksikleri insanı bir makine parçası gibi görmeleridir.

Bir nüfus müdürlüğünde kimlik başvurusu yirmi dakikadan beş dakikaya iner: işlem adımları tek tek ölçülmüş, gereksiz imzalar kaldırılmış, her memurun işi tanımlanmıştır. Bu düşünce biçimi yüz yılı aşkın bir geçmişe sahiptir.

Siyaset-yönetim ayrımı yönetimi “teknik” bir alan yapınca, sıra bu tekniğin ilkelerini bulmaya geldi. Klasik yaklaşımın ortak inancı, verimliliği en yükseğe çıkaran tek en iyi yolun bulunabileceği ve bu yolun her örgütte geçerli olacağıdır.

Klasik yaklaşımın dört ayağı
KuramcıOdakAnahtar kavramlar
F. W. Taylor (bilimsel yönetim, 1911)İşçinin işi, atölye düzeyiZaman ve hareket etüdü, tek en iyi yol, işçinin bilimsel seçimi ve eğitimi, planlamanın yönetime verilmesi, parça başı ücret, fonksiyonel ustabaşılık
H. Fayol (yönetim süreci, 1916)Üst yönetim, örgütün bütünüBeş işlev: planlama, örgütleme, emir-kumanda, eşgüdüm, denetim; 14 ilke: işbölümü, emir birliği, yönetim birliği, hiyerarşi, merkezîleşme, birlik ruhu …
L. Gulick ve L. Urwick (1937)Yöneticinin işleri, kamu örgütüPOSDCORB, bölümlere ayırma ölçütleri (amaç, süreç, hizmet götürülenler, yer), kontrol alanı
M. Weber (bürokrasi)Örgütün yapısı ve otoriteİdeal tip bürokrasi, yasal-ussal otorite

Gulick: yöneticinin yedi işi

Luther Gulick, ABD Başkanı'nın yönetim örgütünü inceleyen kurulda çalışırken üst yöneticinin işlerini bir kısaltmada topladı: POSDCORB. Planlama (planning), örgütleme (organizing), personel sağlama (staffing), yöneltme (directing), eşgüdüm (coordinating), raporlama (reporting) ve bütçeleme (budgeting). Gulick ayrıca bir örgütün birimlerinin dört ölçüte göre ayrılabileceğini söyledi: amaç (sağlık, eğitim), süreç (hukuk, muhasebe), hizmet götürülen kişiler (çocuklar, çiftçiler) ve yer (bölge, il). Bugün bakanlıkların büyük kısmı amaca, il müdürlükleri yere göre örgütlenmiştir.

Weber'in ideal tip bürokrasisi

Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında Weber'in yasal-ussal otoritesini gördük; bürokrasi bu otoritenin örgüt biçimidir. İdeal tip bürokrasinin özellikleri şunlardır: hiyerarşi (her makam bir üst makama bağlı), yazılı ve genel kurallar, uzmanlaşma ve işbölümü, kişisel olmayan ilişkiler (kurallar kişiye göre değişmez), liyakat ve kariyer (sınavla giriş, kıdemle ilerleme, aylıklı ve sürekli görev), yazılılık (her işlem dosyaya geçer) ve makam ile kişinin ayrılması (memur makamın sahibi değildir). Weber bürokrasiyi en akılcı ve en verimli örgüt biçimi sayar ama modern insanı bir “demir kafes”e kapatacağından da kaygı duyar.

Robert Merton bürokrasinin yan etkilerini gösterdi: kurala sıkı bağlılık zamanla kuralı amaca dönüştürür (amaçların yer değiştirmesi); memur değişen duruma uyum sağlayamaz. Gündelik dilde “kırtasiyecilik” denen şey budur.

Akılda kalsın: Taylor atölye, Fayol yönetici, Gulick POSDCORB, Weber yapı. POSDCORB'un yedi harfi: Planla, Orgütle, Staff (personel), Direct (yönelt), COordinate (eşgüdüm), Report (raporla), Budget (bütçele).
Sınavda

Nasıl sorulurKuramcı–kavram eşleştirmesi ya da Weber bürokrasisinin özelliklerinden hangisinin yanlış verildiği sorulur.

TuzakPOSDCORB'u Fayol'a yazmaktır: Fayol beş işlev sayar, POSDCORB Gulick ve Urwick'indir. İkinci tuzak, “kişisel ilişkiler ve esneklik”i bürokrasinin özelliği saymaktır; ideal tip bürokrasi kişisel olmayan, kurala bağlı ilişkiyi öngörür.

Sınavda işaretleamaçların yer değiştirmesi Weber'in değil, Merton'ın bürokrasi eleştirisidir.

⇄Bilgi eşleştirme kuramcı → kavram

?Soru çöz

Weber'in ideal tip bürokrasisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Göreve giriş ve ilerleme uzmanlık ve liyakat esasına dayanır.
II. İşlemler yazılı belgelere dayanır ve dosyaya geçirilir.
III. Memur makamın sahibi değildir; makam ile kişi birbirinden ayrıdır.

✓ D. Liyakat (I), yazılılık (II) ve makam ile kişinin ayrılması (III) Weber'in saydığı ideal tip bürokrasi özellikleridir. A yazılılığı ve makam-kişi ayrımını, B makam-kişi ayrımını, C liyakati dışarıda bırakır. Dikkat: kuralların kişiye göre esnetilmesi bürokrasinin özelliği değil, tam tersidir; kurallar kişisel olmayan biçimde herkese aynı uygulanır.
YÖNETİM BİLİMİ · KURAM

Neoklasik ve davranışsal yaklaşım: Hawthorne, Barnard, Simon ve ikiliğin çöküşü

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Neoklasik yaklaşım nedir? Hawthorne araştırmaları, Barnard ve Simon kamu yönetimini nasıl değiştirdi?

Kısa cevap: Neoklasik yaklaşım, örgütte insanın sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarını ve informal grupları keşfetti; dayanağı Hawthorne araştırmalarıdır. Barnard örgütü bir işbirliği sistemi, otoriteyi astın kabulüne bağlı bir şey olarak gördü. Herbert Simon klasik ilkelerin atasözleri gibi çeliştiğini gösterdi, yönetimin özünü karar vermede buldu ve sınırlı rasyonellik kavramını getirdi. Waldo ve Dahl da siyaset-yönetim ikiliğini eleştirdi.

Bir vergi dairesinde yeni bir performans sistemi kurulur, ama servisteki memurlar kendi aralarında “günde şu kadar dosya yeter” diye anlaşmıştır; kimse o sayıyı aşmaz. Hiçbir yönetmelikte yazmayan bu kural, yönetmelikten güçlüdür.

Hawthorne: örgütte insan keşfediliyor

1920'lerin ortasından 1930'ların başına uzanan Hawthorne araştırmaları, ABD'de Western Electric şirketinin bir fabrikasında aydınlatma düzeyinin üretime etkisini sınamak amacıyla başlatıldı. Aydınlatma güçlendirildiğinde de kısıldığında da üretim yükseldi; şaşıran araştırmacılar (Elton Mayo ve ekibi) sonucun ışıktan değil, işçilerin kendileriyle ilgilenildiğini hissetmesinden geldiğini fark etti. Gözlemlenmenin davranışı değiştirmesine bugün Hawthorne etkisi denir. Asıl buluş ise şuydu: işçiler resmî örgüt şemasında görünmeyen informal gruplar kurar, kendi üretim normlarını koyar ve davranışlarını parayla değil grup aidiyetiyle belirler. Klasik yaklaşımın “ekonomik insan”ının yerini sosyal insan aldı.

Barnard: otorite aşağıdan gelir

Chester Barnard Yöneticinin İşlevleri'nde (1938) örgütü bilinçli olarak eşgüdümlenen bir işbirliği sistemi diye tanımladı. Ona göre otorite yukarıdan gelmez; ast emri kabul ettiği ölçüde otorite vardır (otoritenin kabul kuramı). Astın sorgulamadan uyduğu emirlerin alanına kayıtsızlık alanı der. Barnard ayrıca örgütün amacına ulaşmasını (etkililik) üyelerinin tatminini sağlamasından (etkinlik) ayırdı.

Klasik ve neoklasik yaklaşım
KlasikNeoklasik
İnsan modeliEkonomik insan: para ile güdülenirSosyal insan: aidiyet, ilgi, saygı ile güdülenir
ÖrgütFormal yapı, şema, kurallarFormal yapı + informal gruplar
OtoriteYukarıdan aşağı, makamdan gelirAstın kabulüne bağlı (Barnard)
Anahtar adlarTaylor, Fayol, Gulick, WeberMayo, Roethlisberger, Follett, Barnard
Ek bilgi: Mary Parker Follett

Follett emirlerin kişiden değil durumun gereğinden doğması gerektiğini (durumun kanunu) ve çatışmanın, bir tarafın baskın gelmesi ya da karşılıklı ödün yerine iki tarafın isteğini birden karşılayan bir çözümle bütünleştirilmesi gerektiğini savundu.

Simon ve ikiliğin çöküşü

Herbert Simon 1946'da klasik ilkelerin bilimsel değil, birbirini çürüten atasözleri olduğunu yazdı: “kontrol alanı dar olmalı” ilkesi kademe sayısını artırır, “kademe sayısı az olmalı” ilkesi ise kontrol alanını genişletir. Yönetsel Davranış'ta (1947) yönetimin özünün karar verme olduğunu söyledi. İnsan bütün seçenekleri ve sonuçlarını bilemez; bilgisi, zamanı ve zihinsel kapasitesi sınırlıdır. Bu yüzden en iyiyi değil, kendisine yeterli görünen ilk seçeneği seçer. Simon buna sınırlı rasyonellik, böyle seçilen karara tatmin edici karar der. Simon bu çalışmalarıyla 1978'de Nobel İktisat Ödülü'nü aldı.

Aynı yıllarda Dwight Waldo Yönetsel Devlet'te (1948) kamu yönetiminin değerden arınmış bir teknik olmadığını, bir siyaset kuramı olduğunu savundu. Robert Dahl da 1947'de kamu yönetiminin bilim olabilmesi için değerleri, insan davranışını ve toplumsal-kültürel çevreyi hesaba katması gerektiğini yazdı. Böylece siyaset-yönetim ikiliği çöktü: uygulayan bürokrat da karar verir, yani siyaset yapar.

Akılda kalsın: Hawthorne = informal grup, sosyal insan. Barnard = kabul kuramı, kayıtsızlık alanı. Simon = atasözleri, karar, sınırlı rasyonellik, tatmin edici karar. Simon ve Waldo: ikiliğe karşı.
Sınavda

Nasıl sorulurKavram–kuramcı eşleştirmesi ya da Simon'un ve Barnard'ın görüşlerinin öncüllerle doğrulanması sorulur.

TuzakSınırlı rasyonelliği “bütün seçenekleri karşılaştırıp en iyiyi seçme” diye vermektir; bu, Simon'un eleştirdiği kapsamlı rasyonel modeldir. İkinci tuzak, otoritenin kabul kuramını Weber'e yazmaktır; Weber'de otorite meşruiyetten, Barnard'da astın kabulünden doğar.

Sınavda işaretlebazı kaynaklar Simon'u neoklasik, bazıları modern dönemde sayar; soruda kavramı (karar, sınırlı rasyonellik) esas al.

?Soru çöz

Bir il müdürü, okul binası için yüklenici seçerken bütün firmaları ve tekliflerin bütün sonuçlarını araştırmaya ne zamanı ne de bilgisi yeter. Belirlediği asgari şartları karşılayan ilk uygun teklifi kabul eder. Bu karar verme biçimi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

✓ A. Bilgi ve zaman sınırlı olduğu için en iyi değil, yeterli görülen ilk seçeneği seçmek Simon'un sınırlı rasyonellik ve tatmin edici karar kavramlarıdır. B kayıtsızlık alanı astın sorgulamadan uyduğu emirlerle ilgilidir; C tek en iyi yol tam tersine en verimli yöntemin bilimsel olarak bulunabileceğini varsayar; D bütünleştirme bir çatışma çözme yoludur.

✎Boşluk doldurma neoklasik kavramlar

Barnard'a göre otorite, emri alan astın onu etmesine bağlıdır; astın sorgulamadan uyduğu emirlerin alanına denir. Hawthorne araştırmaları, işçilerin resmî şemada görünmeyen gruplar kurup kendi üretim normlarını koyduğunu gösterdi.

kabulkayıtsızlık alanıinformalemir birliğiformal
YÖNETİM BİLİMİ · KURAM

Modern yaklaşım: açık sistem, durumsallık ve Riggs'in prizmatik toplumu

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSiyaset nedir? Siyaset bilimi siyaseti hangi yaklaşımlarla inceler?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyaset biliminin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Siyaset, bir toplumu bağlayan kararların kim tarafından ve nasıl alınacağı üzerine yürüyen mücadele ve uzlaşma sürecidir. Weber onu iktidara katılma ya da iktidarın dağılımını etkileme çabası, Easton “değerlerin otoriter dağıtımı”, Lasswell “kim neyi, ne zaman, nasıl alır” sorusu diye tanımlar. Siyaset bilimi bu süreci kurumsal, davranışsalcı, sistem, rasyonel seçim ve yeni kurumsalcı yaklaşımlarla inceler.

Siyaset nedir? Tanımlar, yaklaşımlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sistem yaklaşımı, durumsallık kuramı ve Riggs'in prizmatik toplum modeli nedir?

Kısa cevap: Modern yaklaşım örgütü çevresiyle sürekli etkileşen açık bir sistem olarak görür. Durumsallık kuramına göre tek en iyi örgüt yapısı yoktur; uygun yapı çevreye, teknolojiye ve büyüklüğe göre değişir (Burns-Stalker, Woodward, Lawrence-Lorsch). Karşılaştırmalı kamu yönetiminde Fred Riggs yönetimi toplumsal çevresiyle açıklar; gelişmekte olan ülkeleri, geleneksel ile modernin iç içe geçtiği prizmatik toplum modeliyle anlatır.

Aynı yönetmelikle kurulan iki il müdürlüğünden biri büyük bir sanayi kentinde, öteki küçük bir tarım ilindedir. Kâğıt üstünde aynı olan bu iki örgüt, sahada neden bu kadar farklı çalışır?

Örgüt açık bir sistemdir

Klasik ve neoklasik yaklaşım örgüte içeriden baktı. 1950'lerden sonra Bertalanffy'nin genel sistem kuramından beslenen sistem yaklaşımı örgütü çevresinden kaynak alan, bunları dönüştüren ve çevreye ürün veren bir açık sistem olarak gördü. Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında Easton'ın siyasal sistem modelini gördük; aynı mantık örgüte uygulanır: girdi (bütçe, personel, bilgi, talepler) → dönüşüm → çıktı (hizmet, karar) → geri bildirim. Sistem kuramının dört kavramı sınavda sık çıkar.

Sistem kavramları
KavramTanımKamu örneği
EntropiKendi hâline bırakılan sistemin çözülmesiKadrosu yenilenmeyen birimin işlemez hâle gelmesi
SinerjiBütünün parçaların toplamından fazla olmasıOrtak afet merkezinde kurumların birlikte daha hızlı çalışması
EşsonlulukAynı sonuca farklı yollardan varılabilmesiİki ilin aynı aşılama oranına farklı yöntemlerle ulaşması
Dinamik dengeÇevre değişirken uyum sağlayarak varlığını sürdürmeGöç alan belediyenin hizmet ağını büyütmesi

Durumsallık: “duruma göre değişir”

Sistem yaklaşımı “her şey çevreyle ilişkilidir” dedi ama hangi çevrede hangi yapının uygun olduğunu söylemedi. Bunu durumsallık kuramı yaptı. Burns ve Stalker, durağan çevrelerde kurallı ve hiyerarşik mekanik örgütün, hızla değişen çevrelerde esnek ve yatay iletişimli organik örgütün başarılı olduğunu buldu. Joan Woodward uygun yapının üretim teknolojisine (birim, kitle, sürekli süreç üretimi) bağlı olduğunu, Lawrence ve Lorsch ise karmaşık çevrede birimlerin farklılaşıp bu farklılığın güçlü bir bütünleşmeyle dengelenmesi gerektiğini gösterdi. Ortak sonuç: klasiklerin “tek en iyi yol”u yoktur.

Mekanik ve organik örgüt (Burns-Stalker)
MekanikOrganik
Uygun çevreDurağan, öngörülebilirDeğişken, belirsiz
Görev tanımıKesin ve sabitEsnek, sürekli yeniden tanımlanır
İletişimDikey, emir ve talimatYatay, danışma ve bilgi paylaşımı
Kamu örneğiTapu, nüfus işlemleriAfet koordinasyonu, ar-ge birimi

Karşılaştırmalı kamu yönetimi ve Riggs

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ABD'nin yeni bağımsız ülkelere verdiği yönetim yardımları çoğu zaman sonuç vermedi: Amerikan modeli başka toplumlara taşınınca işlemiyordu. 1960'larda karşılaştırmalı kamu yönetimi bunun nedenini araştırdı. Fred Riggs'in ekolojik yaklaşımına göre yönetim, içinde yaşadığı toplumun ekonomisinden, kültüründen ve siyasetinden ayrı anlaşılamaz.

Riggs toplumları ışığın prizmadan geçişine benzetir. Geleneksel kaynaşık (fused) toplumda tek bir yapı (ör. hükümdarın sarayı) bütün işlevleri birden görür; sanayileşmiş kırınık (diffracted) toplumda her işlevi ayrı, uzmanlaşmış bir yapı görür. Gelişmekte olan ülkeler ikisinin arasındaki prizmatik toplumdur: modern kurumlar kurulmuş ama geleneksel ilişkiler sürer. Prizmatik toplumun özellikleri heterojenlik (modern ile geleneksel yan yana), formalizm (resmî kural ile uygulama arasındaki açıklık) ve örtüşmedir (resmî yapıların işlevini akrabalık, cemaat gibi geleneksel bağların da sürdürmesi). Riggs bu toplumun bürokrasisine sala modeli adını verir.

Riggs'in benzetmesi: tek ışık prizmada henüz tam ayrışmamış renklere dönüşür; gelişmekte olan toplumda da modern kurum ile geleneksel ilişki iç içedir.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Sistem = girdi → dönüşüm → çıktı → geri bildirim; entropi çözülme, sinerji 1+1>2, eşsonluluk “birçok yol tek sonuç”. Durumsallık = “duruma göre”: durağan çevre mekanik, değişken çevre organik. Riggs = kaynaşık → prizmatik → kırınık; prizmatiğin üç izi: heterojenlik, formalizm, örtüşme.
Sınavda

Nasıl sorulurPrizmatik toplumun özellikleri öncüllerle sorulur; ya da bir kavramın (eşsonluluk, entropi, mekanik örgüt) tanımı verilip adı istenir.

TuzakPrizmatik toplumu tam uzmanlaşmış, işlevlerin ayrıştığı toplum sanmaktır; o, kırınık toplumdur. İkinci tuzak, durumsallık kuramını “her örgüte uyan en iyi yapı” fikriyle karıştırmaktır; bu, klasiklerin iddiasıdır.

Sınavda işaretleeşsonluluk farklı yollardan aynı sonuç, sinerji bütünün fazlalığıdır.

⇄Bilgi eşleştirme vaka → sistem kavramı

?Soru çöz

Riggs'in prizmatik toplum modeline ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Yazılı kurallar ile fiilî uygulama arasında belirgin bir açıklık vardır.
II. Modern kurumlar ile geleneksel ilişkiler bir arada bulunur.
III. Her işlevi yalnız kendisine ayrılmış uzmanlaşmış bir yapı yerine getirir.

✓ C. Kural ile uygulama arasındaki açıklık formalizm (I), modern ile geleneksel yapının bir arada olması heterojenliktir (II); ikisi de prizmatik toplumun özelliğidir. III işlevlerin tamamen ayrıştığı kırınık toplumu anlatır. A II'yi eksik bırakır; B ve D kırınık toplumun özelliğini prizmatiğe yazar.
YÖNETİM BİLİMİ · KURAM

Yeni Kamu Yönetimi (Minnowbrook) ve kamu tercihi kuramı

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Minnowbrook ve Yeni Kamu Yönetimi hareketi nedir? Kamu tercihi kuramı bürokrasiyi nasıl açıklar?

Kısa cevap: Yeni Kamu Yönetimi, 1968 Minnowbrook toplantısında genç akademisyenlerin başlattığı, verimlilik yerine toplumsal hakkaniyeti, katılımı ve değişime duyarlı yönetimi öne çıkaran harekettir. Kamu tercihi kuramı ise iktisadın akılcı birey varsayımını kamu kesimine uygular: Buchanan ve Tullock siyasal kararları bireysel çıkarla, Niskanen bürokratın bütçesini büyütme eğilimiyle, Tiebout yurttaşın “ayakla oy vermesi”yle açıklar.

Bir genel müdürlük her yıl bütçesini harcayıp bitirir ve ertesi yıl daha fazlasını ister; ödeneğin bir kısmının yıl sonunda harcanmadan kalması “ihtiyaç yokmuş” diye okunacaktır. Bu davranış iki farklı kuramın da konusu oldu.

Minnowbrook: hakkaniyet ve katılım

1960'ların sonunda ABD kent ayaklanmaları, sivil haklar hareketi ve Vietnam Savaşı'yla sarsılıyordu. Dwight Waldo'nun öncülüğünde 1968'de Syracuse Üniversitesi'nin Minnowbrook tesislerinde toplanan genç kamu yönetimi akademisyenleri, disiplinin bu sorunlara kayıtsız kaldığını söyledi. Doğan harekete Yeni Kamu Yönetimi denir. Hareketin ana fikirleri şunlardır: kamu yönetiminin amacı yalnız verimlilik ve tutumluluk değil, toplumsal hakkaniyettir (H. George Frederickson); değerden arınmış bilim iddiası terk edilmeli; yönetim yurttaş katılımına açık, değişime duyarlı ve hizmet götürdüğü kişiye yönelik olmalıdır.

Kamu tercihi: devlet de çıkar peşindeki bireylerden oluşur

Kamu tercihi kuramı farklı bir yoldan, iktisattan gelir. Siyasetçiler, seçmenler ve bürokratlar da piyasadaki gibi kendi çıkarını en çoklaştırmaya çalışan akılcı bireylerdir. James Buchanan ve Gordon Tullock Rızanın Hesabı'nda (1962) anayasal kuralları ve oylamayı bu varsayımla inceledi; Buchanan bu alandaki çalışmalarıyla 1986'da Nobel İktisat Ödülü'nü aldı. Kuramın kamu yönetimine en çok taşınan kavramları şunlardır:

  • Bütçe maksimizasyonu (Niskanen): Bürokratın maaşı, prestiji, gücü bütçesiyle büyüdüğü için bürokrat bütçesini gereğinden fazla büyütmeye çalışır; sonuç kamu kesiminin aşırı büyümesidir.
  • Ayakla oy verme (Tiebout): Yurttaşlar vergi-hizmet bileşimi kendilerine uyan yerel yönetime taşınarak tercihlerini gösterir; bu, yerel yönetimler arasında rekabet doğurur.
  • Rant kollama: Çıkar gruplarının kendilerine ayrıcalık (koruma, tekel, teşvik) sağlayacak kararlar için kaynak harcamasıdır.
  • Çok merkezli yönetim (Vincent Ostrom): Tek merkezli, hiyerarşik bürokrasi yerine birbiriyle rekabet eden çok sayıda küçük birim.
Aynı dönemin iki tepkisi
Yeni Kamu YönetimiKamu tercihi
KaynağıKamu yönetimi akademisyenleri, Minnowbrook 1968İktisat, Buchanan-Tullock (1962)
Bürokrata bakışıHakkaniyeti sağlayabilecek etkin bir aktörKendi çıkarını kollayan, bütçesini büyüten birey
ÇözümüKatılım, hakkaniyet, değişime açık örgütRekabet, küçük birimler, piyasa mekanizması
EtkisiSosyal hakkaniyet tartışmaları1980'lerin Yeni Kamu İşletmeciliği reformları
Akılda kalsın: Adlara dikkat: Yeni Kamu Yönetimi = Minnowbrook 1968 = hakkaniyet; Yeni Kamu İşletmeciliği = 1980'ler = piyasa. Kamu tercihinin dört kavramı: Niskanen bütçe, Tiebout ayak, rant kollama, Ostrom çok merkez.
Sınavda

Nasıl sorulurBir bürokrat ya da yurttaş davranışı anlatılır, hangi kavramla açıklandığı sorulur; ya da Minnowbrook'un özelliklerinden hangisinin yanlış olduğu istenir.

TuzakYeni Kamu Yönetimi ile Yeni Kamu İşletmeciliğini karıştırmaktır: Minnowbrook piyasa ve rekabet değil, hakkaniyet ve katılım ister.

Sınavda işaretlebazı Türkçe kaynaklar 1980'ler reformlarına da “yeni kamu yönetimi” der; soruda “Minnowbrook” ya da “toplumsal hakkaniyet” varsa 1968 hareketi kastedilir.

⇄Bilgi eşleştirme ad ya da davranış → kavram

?Soru çöz

1968 Minnowbrook toplantısıyla başlayan Yeni Kamu Yönetimi hareketiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Hizmetleri piyasa rekabetine açmak ve devleti küçültmek, kamu tercihi kuramından beslenen 1980'lerin Yeni Kamu İşletmeciliği'nin hedefleridir; Minnowbrook'a yazmak iki adı karıştırmaktır. A hakkaniyet hareketin ana değeridir; C pozitivist, değerden arınmış bilim iddiasını eleştirmiştir; D katılım ve değişime duyarlılık da Minnowbrook'un taleplerindendir.
YÖNETİM BİLİMİ · KARŞILAŞTIRMA

Yeni Kamu İşletmeciliği, yönetişim ve Yeni Kamu Hizmeti

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Yeni Kamu İşletmeciliği nedir, ilkeleri nelerdir? Yönetişim ve Yeni Kamu Hizmeti yaklaşımı ondan nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Yeni Kamu İşletmeciliği, 1980'lerden itibaren özel sektör yönetim tekniklerini ve piyasa mekanizmalarını kamuya taşıyan reform akımıdır: performans ölçümü, sonuç odaklılık, rekabet, ajanslaşma, müşteri odaklılık. Osborne ve Gaebler bunu devletin “kürek çekmek yerine dümen tutması” diye özetler. Yönetişim, kararların devlet, piyasa ve sivil toplumun ağlarında birlikte alınmasıdır; Yeni Kamu Hizmeti ise yurttaşa müşteri değil yurttaş olarak hizmeti savunur.

Bir belediye çöp toplama işini ihaleyle bir şirkete verir, şirkete “her mahallede günde bir kez, şikâyet oranı yüzde ikinin altında” diye ölçülebilir hedef koyar ve sözleşmeyi bu sonuca göre yeniler. Bu tablo 1980'lerden sonra kamu yönetimini değiştiren bir dalganın ürünüdür.

Neden doğdu?

1970'lerin petrol krizleri, yüksek enflasyon ve kamu açıkları refah devletini sorgulattı. Kamu tercihi kuramının bürokrasi eleştirisi ve yeni sağ ideoloji birleşince İngiltere'de Thatcher (1979'dan itibaren), Yeni Zelanda ve Avustralya'da kapsamlı reformlar başladı; ABD'de 1990'larda “hükümeti yeniden keşfetme” programı izledi. Christopher Hood 1991'de bu akımı Yeni Kamu İşletmeciliği (YKİ) diye adlandırdı.

YKİ'nin araçları

  • Sonuç ve performans odaklılık: Girdiye (kaç kadro, ne kadar ödenek) değil çıktıya ve sonuca bakmak; stratejik plan, performans göstergeleri, performans esaslı bütçe.
  • Rekabet ve piyasa: Hizmeti ihaleyle dışarıya vermek (dış kaynak kullanımı), kamu-özel ortaklığı, özelleştirme.
  • Ajanslaşma: Büyük bakanlıkları politika belirleyen merkez ile hizmeti yürüten yarı özerk ajanslara ayırmak (İngiltere'de “Next Steps” ajansları).
  • Profesyonel yönetici ve esneklik: Yöneticiye kaynak kullanımında serbestlik, buna karşılık sonuçtan hesap sorma; sözleşmeli personel.
  • Müşteri odaklılık: Vatandaşı hizmetin müşterisi saymak; hizmet standartları ve vatandaş şartları.

David Osborne ve Ted Gaebler Hükümeti Yeniden Keşfetmek'te (1992) girişimci devletin ilkelerini sayarken en ünlü formülü koydu: devlet kürek çekmek yerine dümen tutmalıdır, yani hizmeti kendisi üretmek yerine yönlendirmeli, üretimi rekabete açmalıdır. Türkiye'de bu akımın izlerini (stratejik plan, performans esaslı bütçe) Türk kamu yönetimi sayfasında göreceğiz.

Eleştiri ve sonrası: yönetişim, Yeni Kamu Hizmeti

YKİ'ye yöneltilen eleştiriler şunlardır: vatandaş bir müşteriden fazlasıdır; parçalanan ajanslar arasında eşgüdüm ve hesap verebilirlik zayıflar; ölçülebilen her şey önemli değildir, önemli olan her şey de ölçülemez. Bu eleştirilerden iki yaklaşım doğdu. Yönetişim, kararların yalnız hiyerarşik devletle değil, devlet, piyasa ve sivil toplum aktörlerinin oluşturduğu ağlarda birlikte alınmasını anlatır. Dünya Bankası'nın yaydığı iyi yönetişim ilkeleri katılım, saydamlık, hesap verebilirlik, hukukun üstünlüğü, etkililik ve cevap verebilirliktir. Janet ve Robert Denhardt'ın Yeni Kamu Hizmeti (2000) yaklaşımı ise Osborne ve Gaebler'e doğrudan cevap verir: devletin işi dümen tutmak değil, hizmet etmektir; yurttaş müşteri değil, kamu yararını birlikte tanımlayan ortaktır.

Üç paradigma yan yana
Geleneksel kamu yönetimiYeni Kamu İşletmeciliğiYeni Kamu Hizmeti
Devletin rolüKürek çekmek (hizmeti kendisi üretir)Dümen tutmakHizmet etmek
VatandaşYönetilen, hizmetten yararlananMüşteriYurttaş
Hesap vermeHiyerarşi ve kurallarSonuç, performans, piyasaÇok yönlü: hukuk, değerler, yurttaş
Temel değerKanunilik, istikrarVerimlilik, etkililikKamu yararı, demokrasi
Kuramsal kökWilson, WeberKamu tercihi, işletmeDemokratik yurttaşlık, katılım
Akılda kalsın: Üç fiil üç dönem: kürek çekmek (geleneksel) → dümen tutmak (YKİ, Osborne-Gaebler) → hizmet etmek (YKH, Denhardt). YKİ'nin dili müşteri, performans, rekabet, ajans; yönetişimin dili ağ, ortaklık, katılım.
Sınavda

Nasıl sorulurYKİ'nin araçlarından hangisinin yanlış verildiği, bir reformun hangi yaklaşıma ait olduğu ya da “dümen tutmak / hizmet etmek” gibi formüllerin sahibi sorulur.

TuzakKuralcı hiyerarşiyi ve girdi denetimini YKİ'ye yazmaktır; YKİ bunların tersini, sonuç denetimini savunur. İkinci tuzak, yönetişimi “devletin tek başına karar vermesi” diye vermektir; yönetişim çok aktörlü ağ yönetimidir.

Sınavda işaretle“dümen tutmak” Osborne ve Gaebler'in, “hizmet etmek” Denhardt'ların formülüdür.

↕Sıralama disiplinin dönüm noktaları

  1. Minnowbrook toplantısı ve Yeni Kamu Yönetimi
  2. Osborne ve Gaebler, Hükümeti Yeniden Keşfetmek
  3. Wilson, “Yönetimin İncelenmesi”
  4. Gulick'in POSDCORB'u

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Yeni Kamu İşletmeciliği anlayışının öngördüğü araçlardan biri değildir?

✓ D. Ayrıntılı girdi kuralları ve hiyerarşik onay, geleneksel bürokratik yönetimin denetim biçimidir; YKİ bunun yerine yöneticiye esneklik verip sonuçtan hesap sormayı savunur. A dış kaynak kullanımı, B ajanslaşma, C stratejik plan ve performans ölçümü YKİ'nin tipik araçlarıdır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Altı milletvekili çıkaran bir seçim çevresinde partilerin geçerli oyları şöyledir: A 42.000, B 30.000, C 19.000, D 9.000. D partisi ülke barajını aşamamıştır. Sandalyeler d'Hondt yöntemiyle dağıtılırsa A, B, C ve D partileri sırasıyla kaçar milletvekili kazanır?

✓ B. D barajı aşamadığı için hesaptan çıkar. Bölümler: A 42.000, 21.000, 14.000; B 30.000, 15.000; C 19.000. Büyükten küçüğe ilk altı bölüm 42.000 (A), 30.000 (B), 21.000 (A), 19.000 (C), 15.000 (B), 14.000 (A): A 3, B 2, C 1. A barajı yok sayıp Hare ile en büyük artık hesabı yapmanın sonucudur; C sandalyeleri barajı aşanlara eşit bölmektir; D oy oranlarını yuvarlayıp barajı unutmaktır, toplam altıyı da aşar.Kaynak: Demokrasi, seçim ve partiler · d'Hondt hesabı ve Duverger yasaları

?Soru 2

Aşağıdaki görüşlerden hangileri derin ekoloji anlayışıyla bağdaşır?

I. Canlıların değeri, insana sağladıkları yarardan bağımsızdır.
II. Doğa, insanın sağlığı ve refahı sürsün diye korunmalıdır.
III. İnsan, doğanın efendisi değil, ekosistemin bir parçasıdır.

✓ C. Canlıların kendi başına değer taşıması (I) ve insanın ekosistemin bir parçası sayılması (III) ekosentrik derin ekolojinin ilkeleridir. II doğayı insan için koruyan, insan merkezli sığ ekolojinin bakışıdır. A III'ü dışarıda bırakır; B ve D sığ ekolojiye ait II'yi derin ekolojiye yazar.Kaynak: Siyasal ideolojiler · Feminizm, ekolojizm, çokkültürcülük

?Soru 3

Hava kirliliği yüksek bir sanayi kasabasında halk, fabrikanın sağlıklarına zarar verdiğini düşünmemekte; fabrikayı kasabanın refahının tek kaynağı olarak görüp genişlemesini desteklemektedir. Bu nedenle kirlilik ne meclise taşınmakta ne de tartışılmaktadır. Steven Lukes'a göre bu durumda iktidar hangi biçimde işlemektedir?

✓ A. Halk, gerçek çıkarına (sağlığına) aykırı olanı kendisi istemektedir; ortada bir itiraz bile yoktur. Bu, Lukes'un üçüncü boyutudur. B birinci boyuttur, açık bir oylama ve kazanan gerekir; C ikinci boyutta itiraz eden bir taraf vardır ama konusu masaya getirilmez, burada itiraz doğmamıştır; D otorite kurala dayalı meşru emirdir, tercih biçimlendirmeyi anlatmaz.Kaynak: Siyaset biliminin temel kavramları · İktidarın üç boyutu, Foucault

?Soru 4

Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle liberal demokrasinin rakipsiz kaldığını ve insanlığın ideolojik evriminin son aşamasına ulaşıldığını ileri süren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Liberal demokrasinin nihai zaferini ve “tarihin sonu”nu 1989'da Fukuyama ilan etti. A Bell de bir “son” tezi savunur ama 1960'ta, refah devleti uzlaşmasına dayanarak ideolojik kavganın söndüğünü söyler; C Mannheim ideolojiyi ütopyadan ayırır; D Althusser ideolojinin devlet aygıtlarıyla yeniden üretildiğini anlatır.Kaynak: Siyasal ideolojiler · İdeoloji nedir? Sol-sağ, ideolojilerin sonu

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Marx'ın kapitalizm ve tarih çözümlemesinde kullandığı kavramlar arasında yer almaz?

✓ C. Görünmez el, bireysel çıkar arayışının piyasa aracılığıyla toplumsal refaha dönüştüğünü anlatan Adam Smith'in klasik liberal kavramıdır. A işçinin ürettiği ile aldığı arasındaki fark Marx'ın sömürü açıklamasıdır; B işçinin emeğine ve ürününe yabancılaşmasıdır; D ekonomik temelin siyasal ve kültürel yapıyı belirlemesidir.Kaynak: Siyasal ideolojiler · Sosyalizm, Marksizm, sosyal demokrasi

?Soru 6

Weber'in yasal-ussal otorite tipiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. İtaat kişiye değil, kişisel olmayan kurallara ve makama yöneliktir.
II. Yönetim aygıtını uzmanlığı ve liyakati esas alınarak seçilen memurlar oluşturur.
III. Meşruiyetini liderin olağanüstü kişisel niteliklerinden alır.

✓ B. Yasal-ussal otoritede itaat kurala ve makama yönelir (I), yönetim aygıtı liyakatli memurlardan oluşan bürokrasidir (II). III karizmatik otoriteyi anlatır. A II'yi dışarıda bırakır, oysa bürokrasi bu tipin aygıtıdır; C ve D karizmanın ölçütünü yasal-ussal tipe katarak tipleri karıştırır.Kaynak: Siyaset biliminin temel kavramları · Otorite ve meşruiyet (Weber)

?Soru 7

Bir araştırmacı, dağlık bir bölgedeki köylerde halkın ülkenin başkentini, hükümetini ve yasalarını bilmediğini; yaşamı yalnız köy ihtiyar heyetinin ve aile büyüklerinin kararlarının düzenlediğini gözlemlemiştir. Almond ve Verba'ya göre bu topluluktaki siyasal kültür hangisidir?

✓ D. Merkezî yönetimden ve siyasal sistemden habersiz, ufku yerel toplulukla sınırlı yurttaş dar kültürün örneğidir. A katılımcı yurttaş sistemi bilir ve etkilemeye çalışır; B uyruk kültüründe kişi yönetimin kararlarını bilir ve uyar, burada yönetimden haber bile yoktur; C yurttaşlık kültürü üç tipin dengeli karmasıdır.Kaynak: Demokrasi, seçim ve partiler · Siyasal katılım, kültür ve kamuoyu

?Soru 8

Easton'ın siyasal sistem modeline göre aşağıdakilerden hangisi sisteme yönelik bir girdi değildir?

✓ C. Kanunun kabulü, sistemin talep ve destekleri dönüştürerek ürettiği bağlayıcı karardır, yani çıktıdır. A sisteme yöneltilen bir taleptir, girdidir; B oy verme yoluyla gösterilen destektir; D vergi ödemek de yasalara uyma biçiminde verilen destektir, çıktıyla karıştırılmamalı.Kaynak: Siyaset biliminin temel kavramları · Siyaset nedir? Tanımlar, yaklaşımlar

?Soru 9

Mancur Olson'a göre milyonlarca tüketicinin, sayıca az birkaç büyük üreticiye göre çıkarlarını savunmak üzere örgütlenmekte zorlanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Olson'a göre büyük ve dağınık grupta her birey, ortak kazancın kendisine de geleceğini bilerek maliyete katlanmaz; bu bedavacılıktır. B devletin tek örgütü tanıması Schmitter'in neo-korporatizm kavramıdır; C aday göstermek zaten baskı gruplarının değil partilerin işidir; D Gramsci'nin hegemonya açıklamasıdır, Olson'un akılcı birey varsayımı değil.Kaynak: Demokrasi, seçim ve partiler · Baskı grupları, lobicilik, korporatizm

?Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi yarı doğrudan demokrasinin araçlarından biri değildir?

✓ C. Serbest vekâlet, temsilcinin bütün milleti temsil edip seçmenden talimat almamasıdır; temsilî demokrasinin ve millî egemenliğin sonucudur, halkın doğrudan karar araçlarından değildir. A halkoylaması halkın bir metni doğrudan onaylamasıdır; B halk girişimi yurttaşların kanun önermesidir; D geri çağırma seçmenin temsilciyi görevden almasıdır.Kaynak: Demokrasi, seçim ve partiler · Demokrasi kuramları: Schumpeter, Dahl
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kamu Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →