Kamu yönetimi nedir? Wilson, siyaset-yönetim ayrımı ve disiplinin doğuşu
Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Kamu yönetimi nedir, özel yönetimden farkı nedir? Kamu yönetimi bir disiplin olarak nasıl doğdu?
Kısa cevap: Kamu yönetimi, kamu politikalarını uygulamak için devletin insan, para ve bilgi kaynaklarını örgütleyip yönetmesidir; aynı zamanda bu faaliyeti inceleyen disiplinin adıdır. Disiplinin başlangıcı sayılan Woodrow Wilson'ın 1887 makalesi yönetimi siyasetten ayrı, teknik bir alan olarak görür; Goodnow 1900'de siyaseti devlet iradesinin belirlenmesi, yönetimi bu iradenin yerine getirilmesi diye ayırır.Kaymakamlık mülakatında aday şu soruyla karşılaşır: “Kanunu Meclis yapar, politikayı Cumhurbaşkanı ve bakan belirler, siz uygularsınız. Peki uygularken hiç karar vermez misiniz?” Kamu yönetimi disiplini bu soruyla doğdu.
Kamu yönetimi iki anlamda kullanılır: devletin kamu hizmetlerini yürüten faaliyeti ve bu faaliyeti inceleyen bilim dalı. Kamu yönetimi de bir yönetimdir; amaçlara ulaşmak için kaynakları planlar, örgütler, yönlendirir ve denetler. Ama özel kesimdeki yönetimden önemli farkları vardır.
| Kamu yönetimi | Özel yönetim | |
|---|---|---|
| Amaç | Kamu yararı, kamu hizmeti | Kâr ve şirketin sürekliliği |
| Hukuki çerçeve | Kanunilik: yalnız hukukun izin verdiğini yapar; kamu gücüyle tek yanlı karar alabilir | Özel hukuk; yasaklanmayan her şeyi yapabilir |
| Hesap verme | Meclise, yargıya, kamuoyuna, seçmene | Ortaklara, yönetim kuruluna |
| Başarının ölçüsü | Çok boyutlu, ölçmesi zor (eşitlik, güven, kalite) | Kârlılık, pazar payı |
| Saydamlık | Yüksek kamuoyu denetimi, bilgi edinme hakkı | Ticari sır korunur |
Disiplinin doğuşu: yönetim siyasetten ayrılabilir mi?
ABD'de 19. yüzyılın ikinci yarısında kamu görevleri seçimi kazanan partinin taraftarlarına dağıtılıyordu (yağma sistemi). 1883'te liyakat esasını getiren Pendleton Kanunu ile memurluğu siyasetten koruma çabası başladı. Bu ortamda Woodrow Wilson 1887'de yayımladığı “Yönetimin İncelenmesi” makalesinde yönetimin siyasetin değil, işin (business) alanı olduğunu; anayasa yapmaktan çok anayasayı işletmenin zorlaştığını ve yönetim tekniklerinin rejimi ne olursa olsun başka ülkelerden öğrenilebileceğini savundu. Wilson'ın benzetmesiyle, bıçağını ustaca bileyen birinden bileme yöntemini, onun niyetini almadan öğrenebiliriz.
Frank Goodnow 1900'de bu ayrımı netleştirdi: siyaset devlet iradesinin ifadesi, yönetim bu iradenin yerine getirilmesidir. Bu siyaset-yönetim ikiliği disiplinin ilk yarım yüzyılına damga vurdu. Leonard D. White 1926'da alanın ilk ders kitabını yazdı. İkilik 1940'larda sarsıldı: uygulayan bürokratın da takdir yetkisiyle siyaset yaptığı görüldü; bunu bu sayfanın üçüncü konusunda göreceğiz.
Nasıl sorulurDisiplinin kurucu metinleri ve yazarları eşleştirilir; ya da kamu yönetimini özel yönetimden ayıran özelliklerden hangisinin yanlış verildiği sorulur.
TuzakSiyaset-yönetim ikiliğini Wilson'dan sonraki her kuramcıya yaymaktır: Simon ve Waldo bu ikiliği eleştirenlerdir. İkinci tuzak, kâr amacını ya da “yasaklanmayanı yapabilme” serbestliğini kamu yönetimine yazmaktır.
Sınavda işaretledisiplinin doğum belgesi Wilson'ın makalesi (1887), ilk ders kitabı White'ınkidir (1926).
✎Boşluk doldurma kurucu adlar
Kamu yönetimini ayrı bir inceleme alanı olarak ilk kez savunan “Yönetimin İncelenmesi” makalesi 1887'de tarafından yazıldı. Siyaseti devlet iradesinin ifadesi, yönetimi bu iradenin yerine getirilmesi olarak tanımlayan düşünür 'dur. ABD'de kamu görevlerinin seçimi kazanan partinin yandaşlarına dağıtılmasına denir.
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi kamu yönetimini özel yönetimden ayıran özelliklerden biri değildir?