Örgüt, karar ve kamu politikası: örgüt yapısı, karar kuramları, politika süreci

Kamu örgütlerinin nasıl yapılandığını, yöneticilerin nasıl karar verdiğini ve bir sorunun gündeme girip kamu politikasına dönüşmesini aşamalarıyla ve kuramlarıyla öğren.

6 durakKPSS A
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YÖNETİM BİLİMİ · ÖRGÜT

Örgüt yapısı: hiyerarşi, kontrol alanı, kurmay-komuta ve Mintzberg'in beş parçası

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNeoklasik yaklaşım nedir? Hawthorne araştırmaları, Barnard ve Simon kamu yönetimini nasıl değiştirdi?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kamu yönetimi disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Neoklasik yaklaşım, örgütte insanın sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarını ve informal grupları keşfetti; dayanağı Hawthorne araştırmalarıdır. Barnard örgütü bir işbirliği sistemi, otoriteyi astın kabulüne bağlı bir şey olarak gördü. Herbert Simon klasik ilkelerin atasözleri gibi çeliştiğini gösterdi, yönetimin özünü karar vermede buldu ve sınırlı rasyonellik kavramını getirdi. Waldo ve Dahl da siyaset-yönetim ikiliğini eleştirdi.

Neoklasik ve davranışsal: Hawthorne, Barnard, Simon

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Örgüt yapısının boyutları nelerdir? Kontrol alanı, kurmay-komuta ve matris yapı ne demektir?

Kısa cevap: Örgüt yapısı, işin kimler arasında bölüşüldüğünü, kimin kime bağlı olduğunu ve kararların hangi kademede alındığını gösteren kalıcı düzendir. Temel boyutları uzmanlaşma, hiyerarşi, kontrol alanı, merkezîleşme ve biçimselleşmedir. Komuta birimleri asıl hizmeti yürütüp emir verir, kurmay birimler danışmanlık yapar; matris yapıda çalışan hem uzmanlık bölümüne hem projeye bağlıdır.

Yeni atanan bir kaymakam, ilçedeki yirmiyi aşkın birim amirinin her konuda doğrudan kendisine geldiğini görür; makam odasının önündeki kuyruk hiç kısalmaz. Sorun kaymakamın çalışkanlığında değil, örgütün nasıl çizildiğindedir.

Kamu yönetimi disiplini sayfasında Gulick'in birimleri amaç, süreç, hizmet götürülen kişi ve yer ölçütlerine göre ayırdığını, Simon'un da klasik ilkelerin birbiriyle çeliştiğini gösterdiğini gördük. Bu konuda aynı soruya, bir kamu örgütünün nasıl çizileceğine, yapının boyutlarıyla dönüyoruz.

Örgüt yapısının beş boyutu
BoyutSorduğu soruKamudan örnek
Uzmanlaşma (işbölümü)İş ne kadar küçük parçalara ayrılmış?Vergi dairesinde tahakkuk, tahsilat ve yoklama servisleri
Hiyerarşi (kademe)Emir ve rapor zinciri kaç basamaklı?Bakan → bakan yardımcısı → genel müdür → daire başkanı → şube müdürü
Kontrol alanıBir amire doğrudan kaç ast bağlı?Kaymakama rapor veren birim amirleri
MerkezîleşmeKararlar hangi kademede alınıyor?Atama yetkisinin bakanlıkta mı valilikte mi olduğu
Biçimselleşmeİş ne ölçüde yazılı kurala bağlanmış?Yönetmelik, genelge, iş akış şeması

Kontrol alanı ile kademe sayısı ters orantılıdır

Personel sayısı aynı kalırken kontrol alanı daraldıkça araya yeni amirler girer ve piramit sivrileşir; genişledikçe kademe azalır, yapı basıklaşır. Dar alan sıkı gözetim sağlar ama bilgi yukarı çıkana kadar zaman geçer. Geniş alan karar hızını ve astın özerkliğini artırır, buna karşılık amirin yükünü büyütür. Klasikler dar alanı savundu; bugün eğitimli personel ve elektronik belge yönetimi basık yapıları kolaylaştırıyor.

Aynı on beş kişi iki farklı biçimde örgütlenebilir: kontrol alanı genişledikçe kademe sayısı azalır.Görsel: Sınav Defteri

Komuta, kurmay ve matris

Komuta (hat) birimleri örgütün asıl amacını gerçekleştirir ve emir verir: bir il sağlık müdürlüğü için hastaneler böyledir. Kurmay birimler uzman bilgisiyle öneri hazırlar, inceleme yapar ama emir veremez: hukuk müşavirliği, strateji geliştirme birimi. Ayrım askerî örgütten gelir. Matris yapıda çalışan iki amire birden bağlıdır: uzmanlık bölümüne ve görevli olduğu projeye. Afet sonrası farklı müdürlüklerden uzmanların toplandığı koordinasyon ekibi tipik örnektir; esneklik kazandırır ama Fayol'un emir birliği ilkesinden saptığı için yetki çatışması doğurabilir.

Formal ve informal örgüt

Formal örgüt şemada, kadro cetvelinde ve mevzuatta yazan yapıdır. İnformal örgüt ise çalışanların kendiliğinden kurduğu arkadaşlık, dayanışma ve haberleşme ağlarıdır; Hawthorne araştırmalarıyla görünür olmuştu. Bu ağ bir haberi resmî yazıdan önce yayabilir, bir reformu sahiplenip hızlandırabilir ya da sessizce geciktirebilir. Yönetici informal örgütü ortadan kaldıramaz; tanıyıp yönlendirebilir.

Mintzberg'in beş parçası

Henry Mintzberg her örgütü beş parçayla çizer: stratejik tepe (üst yönetim), orta hat (ara yöneticiler), işletim çekirdeği (hizmeti doğrudan üretenler: öğretmen, hemşire, nüfus memuru), teknik yapı (işi standartlaştıran planlama ve analiz uzmanları) ve destek personeli (hukuk, bilgi işlem, yemekhane gibi yardımcı hizmetler). Hangi parçanın ağır bastığı örgütün karakterini belirler.

Ek bilgi: Mintzberg'in beş yapılanması

Stratejik tepe baskınsa basit yapı (küçük bir belde belediyesi), teknik yapı baskınsa makine bürokrasisi (nüfus, tapu, vergi işlemleri), işletim çekirdeğindeki uzmanlar baskınsa profesyonel bürokrasi (üniversite, hastane), orta hat baskınsa bölümlere ayrılmış yapı (geniş taşra teşkilatıyla çalışan bakanlık), destek ve proje ekipleri baskınsa adhokrasi (ar-ge birimi, kriz ekibi) ortaya çıkar.

Akılda kalsın: Dar alan → çok kademe → sivri piramit; geniş alan → az kademe → basık yapı. Komuta yapar ve emreder, kurmay önerir. Matris = iki amir, emir birliğinden sapma. Mintzberg'in beş parçası: tepe, orta hat, çekirdek dikeyde; teknik yapı ve destek yanlarda.
Sınavda

Nasıl sorulurBir birimin görevi anlatılıp kurmay mı komuta mı olduğu, kontrol alanı ile kademe sayısı arasındaki ilişki ya da matris yapının sonucu öncüllerle sorulur.

TuzakKurmay birime emir verme yetkisi yazmaktır; kurmay danışır, emir komutadan çıkar. İkinci tuzak, geniş kontrol alanını uzun hiyerarşiyle eşlemektir; geniş alan kademeyi azaltır.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → kamu örneği

?Soru çöz

Örgüt yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Personel sayısı değişmezken kontrol alanı daraldıkça hiyerarşik kademe sayısı azalır.
II. Kurmay birimler, komuta birimlerine emir vermeden öneri ve uzmanlık desteği sağlar.
III. Matris yapı, emir birliği ilkesinden bir sapmadır.

✓ C. Kurmay birim emir vermez, öneri ve uzmanlık desteği sağlar (II); matris yapıda çalışan iki amire bağlı olduğu için emir birliği bozulur (III). I yanlıştır: dar kontrol alanı her amire az kişi bıraktığı için araya yeni amirler ekletir, kademe azalmaz, artar. A ve D bu ters ilişkiyi doğru sayar; B matrisin emir birliğiyle ilişkisini atlar.
YÖNETİM BİLİMİ · KURAM

Motivasyon kuramları ve kamu hizmeti motivasyonu: memuru ne harekete geçirir?

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMinnowbrook ve Yeni Kamu Yönetimi hareketi nedir? Kamu tercihi kuramı bürokrasiyi nasıl açıklar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kamu yönetimi disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yeni Kamu Yönetimi, 1968 Minnowbrook toplantısında genç akademisyenlerin başlattığı, verimlilik yerine toplumsal hakkaniyeti, katılımı ve değişime duyarlı yönetimi öne çıkaran harekettir. Kamu tercihi kuramı ise iktisadın akılcı birey varsayımını kamu kesimine uygular: Buchanan ve Tullock siyasal kararları bireysel çıkarla, Niskanen bürokratın bütçesini büyütme eğilimiyle, Tiebout yurttaşın “ayakla oy vermesi”yle açıklar.

Yeni Kamu Yönetimi ve kamu tercihi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Motivasyon kuramları nelerdir? Kamu hizmeti motivasyonu (Perry) nedir?

Kısa cevap: Kapsam kuramları insanı neyin güdülediğini sorar: Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi, Herzberg'in hijyen ve motive edici etmenleri, McGregor'un X ve Y varsayımları. Süreç kuramları güdülenmenin nasıl işlediğini açıklar; en bilineni Vroom'un beklenti kuramıdır. Kamu yönetimine özgü kamu hizmeti motivasyonu (Perry ve Wise) ise bireyin topluma hizmet etme isteğinden doğan içsel güdüyü anlatır.

Aynı maaşı alan iki hemşireden biri vardiyasını saatine bakarak bitirir, öteki ağır hastası rahatlamadan servisten çıkmaz. Kamuda ücret mevzuatla belirlenip kolay değişmediği için bu farkı anlamak yöneticinin asıl sorusudur.

Motivasyon kuramları iki aileye ayrılır. Kapsam (içerik) kuramları “insanı ne harekete geçirir?” diye sorar ve ihtiyaçları sıralar. Süreç kuramları “güdülenme nasıl işler?” diye sorar ve bireyin çaba, sonuç ve ödül arasında yaptığı hesabı inceler.

Kapsam kuramları

Abraham Maslow'a göre ihtiyaçlar beş basamaklı bir hiyerarşi oluşturur: fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygınlık ve kendini gerçekleştirme. Alt basamak karşılanmadan üstteki güdüleyici olmaz; karşılanmış bir ihtiyaç ise artık güdülemez. Memurluğun iş güvencesi güvenlik basamağını karşılar, ama tek başına kimseyi daha çok çalışmaya itmez.

Frederick Herzberg etmenleri ikiye ayırdı. Hijyen (koruyucu) etmenler ücret, çalışma koşulları, kurum politikası, amirle ilişki ve iş güvencesidir: eksikse tatminsizlik doğar, yeterli olduğunda ise yalnız şikâyeti önler. Motive edici etmenler başarı, takdir edilme, işin kendisi, sorumluluk ve ilerlemedir; asıl isteği bunlar yaratır. Kamuda herkese aynı oranda yapılan maaş artışı hijyendir, başarının görünür takdiri motive edicidir.

Douglas McGregor yöneticinin insan hakkındaki varsayımlarını ikiye ayırdı. X varsayımı: insan işten kaçar, sorumluluk istemez, ancak denetim ve cezayla çalışır. Y varsayımı: insan uygun koşulda çalışmayı ister, kendini denetler, sorumluluk arar. X sıkı denetimli, kurala boğulmuş bir bürokrasiyi; Y katılımcı yönetimi ve yetki devrini besler.

Süreç kuramı: Vroom'un beklenti kuramı

Victor Vroom'a göre çaba üç algının çarpımıdır: beklenti (çabam başarı getirir mi?), araçsallık (başarı ödül getirir mi?) ve değer (ödül benim için önemli mi?). Çarpım olduğu için biri sıfıra yaklaşırsa güdü de söner. Kamuda başarılı ile başarısızın aynı ödülü aldığı yerde araçsallık düşer. Kamu yönetimi disiplini sayfasında gördüğümüz Yeni Kamu İşletmeciliği'nin performansa bağlı ödül önerisi bu mantıktan beslenir.

Kamu hizmeti motivasyonu

James Perry ve Lois Wise 1990'da, kamu görevlilerinin bir bölümünün özel kesimden farklı bir güdüyle, topluma hizmet etme isteğiyle hareket ettiğini savundu. Perry bu kamu hizmeti motivasyonunu dört boyutla ölçtü: kamu politikası yapımına ilgi, kamu yararına bağlılık, başkalarının derdine duyarlılık ve özveri. Araştırmalara göre bu güdüsü yüksek kişiler kamu işini seçmeye yatkındır; onlarda parasal performans ödülü beklenen etkiyi yaratmayabilir, hatta içsel güdüyü zayıflatabilir.

Motivasyon kuramları ve kamudaki karşılıkları
KuramTürAnahtar kavramKamudaki ders
MaslowKapsamİhtiyaçlar hiyerarşisiİş güvencesi güvenlik basamağıdır, tek başına güdülemez
HerzbergKapsamHijyen / motive edici etmenÜcret şikâyeti önler; takdir ve sorumluluk güdüler
McGregorKapsam (yönetici varsayımı)X ve YX sıkı denetim, Y katılım ve yetki devri
VroomSüreçBeklenti × araçsallık × değerBaşarı ile ödül arasındaki bağ kopunca çaba düşer
Perry ve WiseKamuya özgüKamu hizmeti motivasyonuİçsel güdü; parasal ödül her zaman işe yaramaz

Aynı kuramlar İşletme (KPSS A) serisindeki Liderlik, motivasyon ve denetim sayfasında işletme açısından işlenir; buradaki odak kamu görevlisidir.

Akılda kalsın: Herzberg'de ücret hijyendir: yoksa şikâyet, varsa sessizlik, ama şevk değil. Vroom'da formül çarpımdır: üç halkadan biri koparsa çaba sıfırlanır. Perry: kamuya hizmet etme isteği = içsel güdü.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yönetici uygulaması anlatılıp hangi kuramla açıklandığı, ya da Herzberg'in etmenlerinin doğru gruplanıp gruplanmadığı sorulur.

TuzakÜcreti ve iş güvencesini motive edici etmen saymaktır; Herzberg'de ikisi de hijyen etmenidir. İkinci tuzak, kamu hizmeti motivasyonunu dışsal ödüle dayanan bir kuram sanmaktır; Perry'nin kavramı içsel güdüdür.

✎Boşluk doldurma motivasyon kavramları

Herzberg'e göre ücret ve iş güvencesi etmenleridir. Vroom'un kuramında “başarılı olursam ödül alır mıyım?” sorusu algısını anlatır. Bireyin topluma hizmet etme isteğinden doğan içsel güdüye Perry adını verir.

hijyenaraçsallıkkamu hizmeti motivasyonumotive edicibeklenti

?Soru çöz

Bir valilik, personelin verimini artırmak için ek ödeme yapmak yerine başarılı projeleri kurum içinde duyurmayı ve bu projeleri yürütenlere daha fazla sorumluluk vermeyi seçmiştir. Bu tercih en çok aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ A. Takdir edilme ve sorumluluk, Herzberg'in asıl isteği yaratan motive edici etmenleridir. B X varsayımı denetim ve cezaya güvenir, sorumluluk vermez; C güvenlik ihtiyacı iş güvencesiyle karşılanır, takdirle değil; D Niskanen motivasyon değil, bürokratın bütçesini büyütme eğilimini anlatan kamu tercihi kavramıdır.
YÖNETİM BİLİMİ · KURAM

Liderlik kuramları: özellikten durumsallığa, etkileşimci ve dönüşümcü lider

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSistem yaklaşımı, durumsallık kuramı ve Riggs'in prizmatik toplum modeli nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kamu yönetimi disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Modern yaklaşım örgütü çevresiyle sürekli etkileşen açık bir sistem olarak görür. Durumsallık kuramına göre tek en iyi örgüt yapısı yoktur; uygun yapı çevreye, teknolojiye ve büyüklüğe göre değişir (Burns-Stalker, Woodward, Lawrence-Lorsch). Karşılaştırmalı kamu yönetiminde Fred Riggs yönetimi toplumsal çevresiyle açıklar; gelişmekte olan ülkeleri, geleneksel ile modernin iç içe geçtiği prizmatik toplum modeliyle anlatır.

Modern: sistem, durumsallık, Riggs

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Liderlik kuramları nelerdir? Dönüşümcü liderlik ile etkileşimci liderlik arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Liderlik kuramları üç aşamada gelişti: özellik kuramları liderin kişisel niteliklerini, davranış kuramları liderin ne yaptığını (göreve ya da insana yönelme), durumsal kuramlar hangi koşulda hangi tarzın başarılı olduğunu inceler. Etkileşimci lider ödül ve düzeltme alışverişiyle yönetir; dönüşümcü lider ise vizyon, ilham ve bireysel ilgiyle izleyicilerin değerlerini ve beklentilerini değiştirir (Burns, Bass).

Depremin ilk günlerinde kısa ve kesin emirlerle kriz masasını yöneten koordinatör, aylar sonra kalıcı konut projesinde aynı üslupla belediyeleri, muhtarları ve depremzedeleri kendinden uzaklaştırır. Kişi değişmedi; durum değişti.

Yönetici yetkisini makamdan alır; lider ise izleyicilerini makamın ötesinde etkileyebilen kişidir. Kamu yönetimi disiplini sayfasında Barnard'ın otoritenin astın kabulüyle var olduğunu söyleyen kuramını gördük; liderlik tam da bu kabulü kazanma becerisidir. Bir kurumda yönetici ile lider aynı kişi olabilir, olmayabilir.

Özellik ve davranış kuramları

Özellik kuramları başarılı liderleri ötekilerden ayıran zekâ, özgüven, kararlılık, enerji gibi nitelikleri aradı. Yüzlerce araştırma ortak bir liste çıkaramayınca ilgi liderin ne yaptığına kaydı. Davranış kuramları iki eksen buldu: göreve yönelme (işi tanımlama, hedef koyma, izleme) ve insana yönelme (ilgi, destek, güven). Ohio State araştırmaları bunlara inisiyatif ve anlayış dedi. Blake ve Mouton'un yönetim ızgarası iki ekseni dokuzar dereceye böldü ve ikisine de en yüksek ilgiyi gösteren 9,9 “takım yönetimi”ni ideal saydı.

Durumsal kuramlar

Davranış kuramlarının “tek en iyi tarz” iddiası da tutmadı; durumsallık yaklaşımının örgüte söylediğini bu kez liderliğe söyleyen kuramlar geldi. Fred Fiedler'e göre liderin tarzı kişiliğinden gelir ve kolay değişmez; başarı, tarzın durumla uyumuna bağlıdır. Durumun elverişliliğini lider-üye ilişkisi, görevin yapılandırılmışlığı ve makam gücü belirler. Çok elverişli ya da çok elverişsiz durumda göreve yönelik lider, orta elverişlilikte ilişkiye yönelik lider başarılıdır. Hersey ve Blanchard ise lideri esnek görür: lider tarzını astın olgunluğuna (yetenek ve isteğine) göre anlatmaktan ikna etmeye, katılmaktan devretmeye doğru değiştirmelidir.

Etkileşimci ve dönüşümcü liderlik

James MacGregor Burns 1978'de iki liderlik biçimini ayırdı, Bernard Bass bunu geliştirdi. Etkileşimci liderlik bir alışveriştir: lider hedefi koyar, ulaşana ödül verir, sapmayı düzeltir. Dönüşümcü liderlik ise izleyicinin kendi çıkarının ötesine geçmesini sağlar. Bass dört bileşen sayar: idealleştirilmiş etki (örnek alınan karizma), ilham verici motivasyon, entelektüel uyarım (alışılmışı sorgulatma) ve bireysel ilgi.

Etkileşimci ve dönüşümcü lider
EtkileşimciDönüşümcü
DayanakÖdül-ceza alışverişiVizyon, değer, ilham
AraçlarıKoşullu ödül, istisnalarla yönetimKarizma, ilham, entelektüel uyarım, bireysel ilgi
SonucuBeklenen performansBeklentinin üstünde çaba, değişim
Kamuda nerede?Performans sözleşmeleri, rutin hizmetReform, kriz sonrası yeniden yapılanma
Akılda kalsın: Dört soru, dört dönem: Lider kimdir? (özellik) → Ne yapar? (davranış: inisiyatif ve anlayış, ızgara 9,9) → Ne zaman işe yarar? (durumsal: Fiedler sabit tarz, Hersey-Blanchard esnek tarz) → İzleyiciyi değiştirir mi? (dönüşümcü). Etkileşimci lider pazarlık eder, dönüşümcü lider dönüştürür.
Sınavda

Nasıl sorulurKuramcı ile kavram eşleştirilir ya da dönüşümcü liderliğin bileşenlerinden hangisinin yer almadığı sorulur.

TuzakKoşullu ödülü dönüşümcü liderliğe yazmaktır; o, etkileşimci liderliğin aracıdır. İkinci tuzak, Fiedler'e “lider tarzını duruma göre değiştirir” demektir: Fiedler'de tarz sabittir; tarzı astın olgunluğuna göre ayarlamak Hersey ve Blanchard'ındır.

⇄Bilgi eşleştirme kuramcı → kavram

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Bass'ın dönüşümcü liderlik anlayışının bileşenleri arasında yer almaz?

✓ D. Koşullu ödül, hedefe ulaşana karşılık veren etkileşimci liderliğin aracıdır; dönüşümcü lider alışverişle değil ilhamla etkiler. A örnek alınan karizma, B ortak bir vizyonla coşku yaratma, C alışılmış çözümleri sorgulatma Bass'ın dört bileşeninden üçüdür; dördüncüsü bireysel ilgidir.
YÖNETİM BİLİMİ · KARAR

Karar verme modelleri: kapsamlı rasyonellikten artımcılığa ve çöp kutusuna

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKamu yönetimi nedir, özel yönetimden farkı nedir? Kamu yönetimi bir disiplin olarak nasıl doğdu?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kamu yönetimi disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kamu yönetimi, kamu politikalarını uygulamak için devletin insan, para ve bilgi kaynaklarını örgütleyip yönetmesidir; aynı zamanda bu faaliyeti inceleyen disiplinin adıdır. Disiplinin başlangıcı sayılan Woodrow Wilson'ın 1887 makalesi yönetimi siyasetten ayrı, teknik bir alan olarak görür; Goodnow 1900'de siyaseti devlet iradesinin belirlenmesi, yönetimi bu iradenin yerine getirilmesi diye ayırır.

Kamu yönetimi ve disiplinin doğuşu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kamu yönetiminde karar verme modelleri nelerdir? Lindblom'un artımcılığı ve çöp kutusu modeli ne anlatır?

Kısa cevap: Rasyonel kapsamlı model bütün seçenekleri ve sonuçlarını karşılaştırıp en iyisini seçmeyi öngörür. Simon'un sınırlı rasyonelliği yeterli görüneni seçmeyi, Lindblom'un artımcılığı mevcut politikadan küçük adımlarla ayrılmayı, Etzioni'nin karma taraması temel kararlarla ayrıntılı kararları birleştirmeyi anlatır. Cohen, March ve Olsen'in çöp kutusu modelinde sorunlar, çözümler ve katılımcılar rastlantıyla buluşur.

Bir bakanlıkta gelecek yılın bütçesi hazırlanırken kimse sıfırdan başlamaz: geçen yılın ödenekleri masaya konur, tartışma birkaç puanlık artış ya da kesinti üzerinde döner. Bu alışkanlığın kuramsal bir adı ve güçlü bir savunucusu vardır.

Rasyonel kapsamlı model ve eleştirisi

Ders kitabındaki ideal karar beş adımdır: sorunu tanımla, amaçları önem sırasına koy, bütün seçenekleri listele, her seçeneğin bütün sonuçlarını hesapla, amaca en çok hizmet edeni seç. Model açık ve düzenlidir, ama kamu yönetiminde üç engele takılır: bilgi ve zaman kıttır, hesaplamanın maliyeti yüksektir ve amaçların kendisi üzerinde toplumda uzlaşma yoktur. Kamu yönetimi disiplini sayfasında Simon'un sınırlı rasyonellik ve tatmin edici karar kavramlarını gördük; Simon'un hedefi bu modeldi.

Lindblom: köklerden değil dallardan

Charles Lindblom 1959'da yayımladığı ve Türkçe kaynaklarda “idare etme bilimi” diye de anılan makalesinde kamu yöneticisinin gerçekte nasıl karar verdiğini anlattı. Rasyonel kapsamlı model her seferinde sorunun köküne inmeye çalışır (kök yöntemi). Uygulamadaki yönetici ise dal yöntemiyle ilerler: mevcut politikayı başlangıç alır, ondan az farklı birkaç seçeneği karşılaştırır, sonucu görüp yeniden ayarlar. Lindblom'a göre iyi politika “en doğru” politika değil, ilgili tarafların üzerinde uzlaşabildiği politikadır. Bu artımcılık, çoğulcu bir demokraside tarafların karşılıklı ayarlamasıyla uyumludur; hata küçük adımlarla yapıldığı için düzeltmesi de kolaydır. Eleştirisi ise köklü değişimi zorlaştırması ve mevcut düzeni, dolayısıyla güçlüleri korumasıdır.

Etzioni'nin karma taraması

Amitai Etzioni 1967'de iki modelin arasından bir yol önerdi: hava gözlem uydusunun geniş açılı kamerası gökyüzünün tamamını kabaca tarar, bulut toplanan bölgeye ise yakın çekimle bakar. Karma taramada da yönetim yönü belirleyen temel kararları geniş bir taramayla alır, bunların içindeki ayrıntılı kararları artımcı biçimde verir.

Çöp kutusu ve grup düşüncesi

Michael Cohen, James March ve Johan Olsen 1972'de üniversiteler gibi örgütlenmiş anarşileri inceledi: tercihler belirsiz, işin teknolojisi tam anlaşılmamış, katılımcılar gelip gidiyor. Bu örgütlerde sorunlar, çözümler, katılımcılar ve karar fırsatları birbirinden bağımsız akar; karar, bunların bir “çöp kutusu”nda rastlantıyla buluşmasıdır. Modelin şaşırtıcı sonucu şudur: çözüm sorundan önce var olabilir ve kendine uygun bir sorun arar.

Irving Janis'in grup düşüncesi ise küçük ve sıkı kenetlenmiş karar gruplarının yanılgısıdır: uyum isteği eleştiriyi bastırır, üyeler kendilerini sansürler, oybirliği yanılsaması doğar. Janis'in ünlü örneği ABD'nin 1961 Domuzlar Körfezi çıkarmasıdır. Önlem olarak bir üyeye bilerek karşı görüşü savunma (şeytanın avukatı) görevi verilir ve dış uzman dinlenir.

Karar modelleri yan yana
ModelKuramcıKarar nasıl alınır?Anahtar ifade
Rasyonel kapsamlıKlasik iktisat ve yönetimBütün seçenekler karşılaştırılır, en iyisi seçilirKök yöntemi, en yüksek fayda
Sınırlı rasyonellikSimonYeterli görünen ilk seçenek kabul edilirTatmin edici karar
ArtımcılıkLindblomMevcut politikadan küçük adımlarla ayrılınırDal yöntemi, uzlaşma
Karma taramaEtzioniTemel kararlar geniş, ayrıntılı kararlar artımcıGeniş açı + yakın çekim
Çöp kutusuCohen, March, OlsenBağımsız akımların rastlantısal buluşmasıÖrgütlenmiş anarşi
Akılda kalsın: Kök mü dal mı? Kapsamlı model kökten başlar, Lindblom dallardan ilerler, Etzioni önce geniş açıyla bakıp sonra yakına çeker. Çöp kutusunda çözüm sorundan önce gelebilir. Simon bireyin zihinsel sınırını, Lindblom siyasal uzlaşmayı anlatır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir karar süreci kısa bir vakayla anlatılıp hangi modele uyduğu ya da kuramcı–model eşleştirmesi sorulur.

TuzakArtımcılık ile sınırlı rasyonelliği aynı saymaktır: ikisi de kapsamlı modeli eleştirir, ama Simon bilgi ve zihin sınırını, Lindblom tarafların uzlaşabildiği küçük adımları öne çıkarır.

Sınavda işaretle“mevcut politika esas alınır, küçük değişiklikler tartışılır” ifadesi artımcılığın, “asgari şartı karşılayan ilk seçenek” ifadesi sınırlı rasyonelliğin işaretidir.

?Soru çöz

Bir belediye meclisi gelecek yılın ulaşım bütçesini hazırlarken önceki yılın ödeneklerini esas almıştır. Seçenek olarak yalnız birkaç kalemde küçük artış ve kesintiler tartışılmış, meclisteki grupların üzerinde uzlaşabildiği bütçe kabul edilmiştir. Bu karar biçimi aşağıdakilerden hangisine en uygundur?

✓ B. Mevcut bütçeden başlamak, küçük farkları tartışmak ve tarafların uzlaştığı seçeneği kabul etmek artımcılığın üç işaretidir. A Simon bireyin sınırlı bilgisiyle yeterli ilk seçeneği seçmesini anlatır, uzlaşmayı değil; C çöp kutusunda karar rastlantısal buluşmadır, düzenli bir başlangıç noktası yoktur; D kapsamlı model bütün seçenekleri sıfırdan karşılaştırır.

✎Boşluk doldurma karar kuramcıları

Temel kararları geniş bir taramayla, ayrıntılı kararları küçük adımlarla almayı öneren karma tarama modeli tarafından geliştirildi. Çözümlerin kendilerine uygun sorun aradığı modelin adı modelidir. Sıkı kenetlenmiş bir karar grubunda uyum isteğinin eleştiriyi bastırmasına denir.

Etzioniçöp kutusugrup düşüncesiLindblomsınırlı rasyonellik
KAMU POLİTİKASI · SÜREÇ

Kamu politikası süreci: gündem, Kingdon'ın üç akımı ve sokak düzeyi bürokratlar

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSiyaset nedir? Siyaset bilimi siyaseti hangi yaklaşımlarla inceler?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyaset biliminin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Siyaset, bir toplumu bağlayan kararların kim tarafından ve nasıl alınacağı üzerine yürüyen mücadele ve uzlaşma sürecidir. Weber onu iktidara katılma ya da iktidarın dağılımını etkileme çabası, Easton “değerlerin otoriter dağıtımı”, Lasswell “kim neyi, ne zaman, nasıl alır” sorusu diye tanımlar. Siyaset bilimi bu süreci kurumsal, davranışsalcı, sistem, rasyonel seçim ve yeni kurumsalcı yaklaşımlarla inceler.

Siyaset nedir? Tanımlar, yaklaşımlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kamu politikası süreci hangi aşamalardan oluşur? Kingdon'ın çoklu akımlar modeli nedir?

Kısa cevap: Kamu politikası, hükümetin yapmayı ya da yapmamayı seçtiği her şeydir (Dye). Süreç gündem belirleme, politika oluşturma, karar, uygulama ve değerlendirme aşamalarından oluşan bir döngü olarak incelenir. Kingdon'a göre sorun, politika ve siyaset akımları bir politika penceresinde birleşince konu gündeme girer; uygulamayı ise çoğu zaman sokak düzeyi bürokratlar biçimlendirir (Lipsky).

Uzmanların yıllardır uyardığı bir risk, büyük bir felaketin ardından birkaç hafta içinde kanun teklifine dönüşür. Sorun aynı sorundu; değişen, onun gündeme girdiği andı.

Thomas Dye'ın kısa tanımına göre kamu politikası hükümetin yapmayı ya da yapmamayı seçtiği her şeydir: bir konuda susmak da bir politikadır. Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında Lasswell'in siyaseti “kim, neyi, ne zaman, nasıl alır?” sorusuyla tanımladığını gördük; Lasswell 1950'lerde politika bilimlerinin de öncüsüdür. Süreci aşamalara bölen politika döngüsü modeli bu gelenekten gelir.

Aşamalar gerçekte iç içe geçer; döngü, süreci incelemeyi kolaylaştıran bir haritadır.Görsel: Sınav Defteri

Gündem: Kingdon'ın üç akımı

Toplumun konuştuğu her sorun karar vericinin masasına gelmez. John Kingdon 1984'te bir konunun hükümet gündemine girişini birbirinden bağımsız üç akımla açıkladı. Sorun akımı: göstergeler (kaza istatistiği), dikkat çeken olaylar (felaket, skandal) ve önceki uygulamalardan gelen geri bildirim. Politika akımı: uzmanların, bürokratların, düşünce kuruluşlarının hazırladığı çözüm önerileri. Siyaset akımı: kamuoyunun havası, seçim sonuçları, iktidar değişikliği, örgütlü çıkarların baskısı. Üç akım aynı anda buluştuğunda kısa süre açık kalan bir politika penceresi oluşur; bu anı yakalayıp çözümünü gündeme taşıyan kişiye politika girişimcisi denir. Kingdon'ın modeli, bir önceki konuda gördüğümüz çöp kutusu modelinin gündem aşamasına uyarlanmış biçimidir.

Aktörler ve politika ağları

Resmî aktörler yasama, yürütme, bürokrasi ve yargıdır. Resmî olmayan aktörler ise partiler, medya, düşünce kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ve Demokrasi, seçim ve partiler sayfasında gördüğümüz baskı gruplarıdır. Aktörler arasındaki sürekli ilişkiler politika ağı oluşturur. Bir uçta yasama komisyonu, ilgili bürokrasi ve çıkar grubundan oluşan kapalı ve dengeli demir üçgen, öteki uçta girişi serbest, kalabalık ve gevşek konu ağları bulunur.

Uygulama ve değerlendirme

Yukarıdan aşağı yaklaşım uygulamayı merkezin koyduğu hedeflerin aşağıya aktarılması olarak görür; başarı açık hedefe, yeterli kaynağa ve az sayıda onay halkasına bağlıdır. Pressman ve Wildavsky 1973'te federal bir istihdam programının çok sayıda kurumun onayı arasında nasıl eridiğini göstererek uygulama açığına dikkat çekti. Aşağıdan yukarı yaklaşım ise uygulamayı sahadan inceler. Michael Lipsky'ye göre öğretmen, polis, sosyal çalışmacı, hemşire gibi vatandaşla yüz yüze çalışan sokak düzeyi bürokratlar kıt kaynak, yoğun iş ve belirsiz hedefler altında kendi rutinlerini ve takdirlerini geliştirir; politika vatandaşa onların elinden geçerek ulaşır, yani fiilen onlar tarafından yapılır.

Değerlendirme, politikanın işleyişine (süreç değerlendirmesi) ya da amaçlanan değişikliği yaratıp yaratmadığına (etki değerlendirmesi) bakar. Uygulamadan önce yapılan tahmine düzenleyici etki analizi denir.

Akılda kalsın: Kingdon'ın üç akımı S-P-S: Sorun (gösterge, kriz), Politika (uzmanın çözümü), Siyaset (seçim, kamuoyu havası); üçü buluşunca pencere açılır. Uygulamada iki bakış: masadan sahaya (yukarıdan aşağı) ve sahadan masaya (aşağıdan yukarı, Lipsky).
Sınavda

Nasıl sorulurBir olayın Kingdon'ın hangi akımına ait olduğu öncüllerle, ya da uygulama yaklaşımlarının ayırt edici özelliği sorulur.

TuzakSeçim sonucunu ve kamuoyu havasını sorun akımına koymaktır; ikisi siyaset akımıdır, sorun akımı göstergeler ve krizlerden oluşur. İkinci tuzak, sokak düzeyi bürokratı politikayı yalnız uygulayan pasif bir memur saymaktır; Lipsky'ye göre takdir yetkisiyle politikayı fiilen biçimlendirir.

↕Sıralama politika döngüsü

  1. Valilikler ve belediyeler sığınma alanlarını işaretleyip tatbikat yapar
  2. Bakanlık uzmanları üç farklı afet planı seçeneği hazırlar
  3. Bir yıl sonra planın tahliye süresini kısaltıp kısaltmadığı ölçülür
  4. Büyük bir depremden sonra afet hazırlığı kamuoyunun ve hükümetin önceliği olur
  5. Seçeneklerden biri yetkili makamca onaylanıp yürürlüğe konur

?Soru çöz

Kingdon'ın çoklu akımlar modeline göre aşağıdakilerden hangileri siyaset akımına aittir?

I. Genel seçimlerde iktidarın değişmesi
II. Bir bakanlık raporunda trafik kazalarındaki hızlı artışın gösterilmesi
III. Kamuoyundaki genel havanın çevre korumasından yana dönmesi

✓ D. İktidar değişikliği (I) ve kamuoyunun genel havası (III) siyaset akımının öğeleridir. II bir göstergedir ve sorun akımına aittir. A kamuoyu havasını dışarıda bırakır; B ve C göstergeyi siyaset akımına koyarak sorun akımıyla karıştırır.
YÖNETİM BİLİMİ · KAVRAM

Denetim ve hesap verebilirlik: iç, dış, yargısal, siyasal denetim ve ombudsman

Kamu Yönetimi · Yönetim Bilimleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYeni Kamu İşletmeciliği nedir, ilkeleri nelerdir? Yönetişim ve Yeni Kamu Hizmeti yaklaşımı ondan nasıl ayrılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Kamu yönetimi disiplini). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yeni Kamu İşletmeciliği, 1980'lerden itibaren özel sektör yönetim tekniklerini ve piyasa mekanizmalarını kamuya taşıyan reform akımıdır: performans ölçümü, sonuç odaklılık, rekabet, ajanslaşma, müşteri odaklılık. Osborne ve Gaebler bunu devletin “kürek çekmek yerine dümen tutması” diye özetler. Yönetişim, kararların devlet, piyasa ve sivil toplumun ağlarında birlikte alınmasıdır; Yeni Kamu Hizmeti ise yurttaşa müşteri değil yurttaş olarak hizmeti savunur.

YKİ, yönetişim, Yeni Kamu Hizmeti

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kamu yönetiminde denetim türleri nelerdir? Hesap verebilirlik ne demektir?

Kısa cevap: Hesap verebilirlik, kamu görevlisinin yaptığı işin gerekçesini açıklamak ve sonucundan sorumlu tutulmak zorunda olmasıdır. Bunu sağlayan denetim türleri şunlardır: idarenin kendi içindeki iç denetim (hiyerarşi, teftiş, iç denetçi), Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Sayıştayın yaptığı dış denetim, idari yargının hukuka uygunluk denetimi, Meclisin siyasal denetimi, kamuoyu denetimi ve şikâyetleri inceleyen Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsman).

Bir belediyenin yaptırdığı spor salonunun çatısı, açılıştan bir yıl sonra akmaya başlar. Bu işin hesabını kim sorabilir? Belediyenin müfettişi, Sayıştay denetçisi, mahkeme, Meclis, gazeteci ve vatandaş: her biri farklı bir kapıdan girer.

Hesap verebilirlik iki öğeden oluşur: cevap verme yükümlülüğü (ne yaptığını ve nedenini açıklamak) ve yaptırım (kötü sonucun bir bedeli olması). Hesap birden çok yöne verilir: amire (hiyerarşik), hukuka (yargı), meslek standartlarına (profesyonel), seçmene ve Meclise (siyasal). Kamu yönetimi disiplini sayfasında Yeni Kamu İşletmeciliği'nin kural denetimi yerine sonuçtan hesap sormayı, yönetişimin de saydamlığı öne çıkardığını gördük; ikisi de hesap verebilirliğin yeni biçimleridir.

Kamu yönetiminde denetim türleri
TürKim yapar?Neye bakar?Türkiye'den örnek
İç (idari) denetimİdarenin kendisiHukuka uygunluk ve yerindelikAmirin hiyerarşik denetimi, teftiş kurulu, iç denetçi (5018 m.63)
Dış denetimSayıştay, Meclis adınaGelir, gider ve mallar; hesap ve işlemlerMerkezî yönetim bütçesindeki idarelerin denetimi (Anayasa m.160)
Yargısal denetimİdari yargıYalnız hukuka uygunlukİptal ve tam yargı davaları; yerindelik denetimi yapılamaz (m.125)
Siyasal denetimTBMMYürütmenin faaliyetleriMeclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması, yazılı soru (m.98)
Kamuoyu denetimiMedya, sivil toplum, vatandaşSaydamlık, hizmet kalitesiBilgi edinme başvurusu, haber, sivil toplum raporu
OmbudsmanKamu Denetçiliği Kurumuİdarenin işleyişine ilişkin şikâyetlerTBMM Başkanlığına bağlı (m.74); bağlayıcı değil, tavsiye kararı verir

İç ve dış denetim

İç denetim idarenin kendi kendini düzeltme yoludur: amir astının işlemini hem hukuka uygunluk hem yerindelik yönünden denetler, teftiş kurulları inceleme ve soruşturma yapar. 5018 sayılı Kanun'la gelen iç denetçi, kurumun işleyişine değer katmayı amaçlar, görevinde bağımsızdır ve raporunu doğrudan üst yöneticiye sunar. Dış denetimi ise idarenin dışındaki bir kurum yapar: Anayasa'ya göre Sayıştay, merkezî yönetim bütçesindeki idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve mallarını “Türkiye Büyük Millet Meclisi adına” denetler.

Yargı, Meclis, kamuoyu ve ombudsman

Yargı denetimi en güçlü ama en dar denetimdir: mahkeme bir işlemi iptal edebilir, ancak yalnız hukuka uygunluğuna bakar, “daha iyi bir karar olabilirdi” diyemez. Usulünü ve sürelerini Hukuk (KPSS A) serisindeki İdari yargı ve idarenin sorumluluğu sayfasında bulacaksın. Meclisin siyasal denetimi 2017 değişikliğinden sonra dört araçla yapılır; gensoru kaldırılmıştır ve yazılı soru Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yöneltilir, en geç on beş günde cevaplanır. Kamuoyu denetiminin hukuki dayanağı bilgi edinme hakkıdır.

Ombudsman kurumu İsveç'te doğdu (1809). Türkiye'de 2010 anayasa değişikliğiyle öngörülen Kamu Denetçiliği Kurumu 2012'de kuruldu. Kurum vatandaşın idare hakkındaki şikâyetini hızlı ve masrafsız inceler; kararları bağlayıcı değildir, tavsiyedir. Gücünü yaptırımdan değil, kamuoyuna açıklanan rapordan ve saygınlığından alır.

Akılda kalsın: Kim denetliyor? İdare kendini (iç), Sayıştay Meclis adına (dış), mahkeme yalnız hukuka uygunluğu (yerindelik yok), Meclis siyaseten, basın ve vatandaş kamuoyu olarak. Ombudsman tavsiye eder, bozamaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir denetim faaliyeti anlatılıp türü, ya da hangi kurumun neyi denetleyemeyeceği sorulur.

TuzakSayıştayı yürütmenin iç denetim birimi saymaktır; Sayıştay Meclis adına dış denetim yapar. İkinci tuzak, mahkemenin yerindelik denetimi yapabileceğini ya da ombudsmanın işlemi iptal edebileceğini sanmaktır.

Sınavda işaretle2017'den sonra gensoru yoktur; yazılı soru Cumhurbaşkanına değil, yardımcılarına ve bakanlara sorulur.

⇄Bilgi eşleştirme araç → denetim türü

?Soru çöz

Bir genel müdürlüğün faaliyetleriyle ilgili aşağıdaki denetimlerden hangisi idarenin dışından yapılan bir denetim değildir?

✓ A. Teftiş kurulu bakanlığın kendi birimidir; müfettişin incelemesi iç (idari) denetimdir. B Sayıştay idarenin dışındadır ve Meclis adına dış denetim yapar; C mahkeme bağımsız yargı organı olarak yargısal denetim yapar; D Kamu Denetçiliği Kurumu Meclis Başkanlığına bağlıdır, idarenin dışından şikâyet inceler.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

“Bir ulusun varlığı, birlikte yaşama isteğinin her gün yeniden onaylanmasına dayanır.” Bu görüş aşağıdakilerden hangisiyle en uygun biçimde ilişkilendirilir?

✓ A. Ulusu her gün yenilenen bir birlikte yaşama iradesine bağlamak, Renan'ın “günlük plebisit” benzetmesidir ve sivil milliyetçiliğin özüdür. B Herder ulusu dilde yaşayan halk ruhuna, yani iradeye değil kültüre dayandırır; C Smith eski etnik mit ve sembolleri vurgular; D ilkçi yaklaşım ulusu doğal ve kadim sayar, iradeyi değil.Kaynak: Siyasal ideolojiler · Milliyetçilik: sivil, etnik ve kuramlar

?Soru 2

Lijphart'ın uzlaşmacı (konsensüs) demokrasi modeliyle ilgili aşağıdaki özelliklerden hangileri doğrudur?

I. Hükümetler çoğunlukla geniş koalisyonlarla kurulur.
II. Seçimlerde nispi temsil sistemi uygulanır.
III. İktidar, seçimi kazanan tek partinin elinde toplanır.

✓ A. Uzlaşmacı model iktidarı paylaştırır: geniş koalisyonlar (I) ve nispi temsil (II) bunun araçlarıdır. III tek parti hükümeti, iktidarı toplayan çoğunlukçu Westminster modelinin özelliğidir. B yalnız çoğunlukçu özelliği seçer; C ve D bu çoğunlukçu özelliği uzlaşmacı modele katarak iki tipi karıştırır.Kaynak: Demokrasi, seçim ve partiler · Çoğunlukçu, uzlaşmacı demokrasi; hükümet sistemleri

?Soru 3

Weber'in ideal tip bürokrasisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Göreve giriş ve ilerleme uzmanlık ve liyakat esasına dayanır.
II. İşlemler yazılı belgelere dayanır ve dosyaya geçirilir.
III. Memur makamın sahibi değildir; makam ile kişi birbirinden ayrıdır.

✓ D. Liyakat (I), yazılılık (II) ve makam ile kişinin ayrılması (III) Weber'in saydığı ideal tip bürokrasi özellikleridir. A yazılılığı ve makam-kişi ayrımını, B makam-kişi ayrımını, C liyakati dışarıda bırakır. Dikkat: kuralların kişiye göre esnetilmesi bürokrasinin özelliği değil, tam tersidir; kurallar kişisel olmayan biçimde herkese aynı uygulanır.Kaynak: Kamu yönetimi disiplini · Klasik dönem: Taylor, Fayol, Gulick, Weber

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi kamu yönetimini özel yönetimden ayıran özelliklerden biri değildir?

✓ B. Kârlılık özel yönetimin başarı ölçüsüdür; kamu yönetiminde başarı kamu yararı, eşitlik, hizmet kalitesi gibi çok boyutlu ölçütlerle değerlendirilir. A kanunilik kamu yönetimine özgüdür; C tek yanlı karar alma kamu gücünün sonucudur; D çok yönlü hesap verme de kamuyu özelden ayırır.Kaynak: Kamu yönetimi disiplini · Kamu yönetimi ve disiplinin doğuşu

?Soru 5

Bir il müdürü, okul binası için yüklenici seçerken bütün firmaları ve tekliflerin bütün sonuçlarını araştırmaya ne zamanı ne de bilgisi yeter. Belirlediği asgari şartları karşılayan ilk uygun teklifi kabul eder. Bu karar verme biçimi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

✓ A. Bilgi ve zaman sınırlı olduğu için en iyi değil, yeterli görülen ilk seçeneği seçmek Simon'un sınırlı rasyonellik ve tatmin edici karar kavramlarıdır. B kayıtsızlık alanı astın sorgulamadan uyduğu emirlerle ilgilidir; C tek en iyi yol tam tersine en verimli yöntemin bilimsel olarak bulunabileceğini varsayar; D bütünleştirme bir çatışma çözme yoludur.Kaynak: Kamu yönetimi disiplini · Neoklasik ve davranışsal: Hawthorne, Barnard, Simon

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi faşist ideolojinin özelliklerinden biri değildir?

✓ D. Faşizm tek parti yönetimini savunur, muhalefeti ulusun bölünmesi sayar; çoğulcu parti rekabeti liberal demokrasinin özelliğidir. A totaliter devlet anlayışının özüdür; B faşizmin ekonomik modeli korporatizmdir; C Duce ve Führer örneklerindeki lider kültü faşizmin ayırt edici öğesidir.Kaynak: Siyasal ideolojiler · Anarşizm, faşizm ve nasyonal sosyalizm

?Soru 7

Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle liberal demokrasinin rakipsiz kaldığını ve insanlığın ideolojik evriminin son aşamasına ulaşıldığını ileri süren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Liberal demokrasinin nihai zaferini ve “tarihin sonu”nu 1989'da Fukuyama ilan etti. A Bell de bir “son” tezi savunur ama 1960'ta, refah devleti uzlaşmasına dayanarak ideolojik kavganın söndüğünü söyler; C Mannheim ideolojiyi ütopyadan ayırır; D Althusser ideolojinin devlet aygıtlarıyla yeniden üretildiğini anlatır.Kaynak: Siyasal ideolojiler · İdeoloji nedir? Sol-sağ, ideolojilerin sonu

?Soru 8

Altı milletvekili çıkaran bir seçim çevresinde partilerin geçerli oyları şöyledir: A 42.000, B 30.000, C 19.000, D 9.000. D partisi ülke barajını aşamamıştır. Sandalyeler d'Hondt yöntemiyle dağıtılırsa A, B, C ve D partileri sırasıyla kaçar milletvekili kazanır?

✓ B. D barajı aşamadığı için hesaptan çıkar. Bölümler: A 42.000, 21.000, 14.000; B 30.000, 15.000; C 19.000. Büyükten küçüğe ilk altı bölüm 42.000 (A), 30.000 (B), 21.000 (A), 19.000 (C), 15.000 (B), 14.000 (A): A 3, B 2, C 1. A barajı yok sayıp Hare ile en büyük artık hesabı yapmanın sonucudur; C sandalyeleri barajı aşanlara eşit bölmektir; D oy oranlarını yuvarlayıp barajı unutmaktır, toplam altıyı da aşar.Kaynak: Demokrasi, seçim ve partiler · d'Hondt hesabı ve Duverger yasaları

?Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi Yeni Kamu İşletmeciliği anlayışının öngördüğü araçlardan biri değildir?

✓ D. Ayrıntılı girdi kuralları ve hiyerarşik onay, geleneksel bürokratik yönetimin denetim biçimidir; YKİ bunun yerine yöneticiye esneklik verip sonuçtan hesap sormayı savunur. A dış kaynak kullanımı, B ajanslaşma, C stratejik plan ve performans ölçümü YKİ'nin tipik araçlarıdır.Kaynak: Kamu yönetimi disiplini · YKİ, yönetişim, Yeni Kamu Hizmeti

?Soru 10

Sartori'nin kutuplaşmış (aşırı) çoğulculuk olarak adlandırdığı parti sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Mecliste genellikle altı ya da daha fazla anlamlı parti bulunur.
II. Rekabet merkezden uç noktalara doğru kayar.
III. Sistemin meşruiyetini reddeden partiler bulunur.

✓ D. Kutuplaşmış çoğulculukta parti sayısı yüksektir (I), ideolojik mesafe büyüdüğü için rekabet merkezkaçtır (II) ve sistem karşıtı partiler vardır (III). A ve B öncüllerin bir kısmını eksik bırakır; C parti sayısını dışarıda bırakır, oysa Sartori bu sistemi önce parti sayısıyla ılımlı çoğulculuktan ayırır.Kaynak: Demokrasi, seçim ve partiler · Siyasi partiler ve parti sistemleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kamu Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →