Osmanlı'da siyasi hayat: Sened-i İttifak'tan II. Meşrutiyet'e anayasacılık ve partiler

Osmanlı'da padişahın yetkisini sınırlayan belgeleri, anayasal dönemi ve ilk siyasi partilerle seçimleri, olay–belge–kişi eşleşmeleri ve sıralama sorularıyla öğren.

6 durakKPSS A
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1826 → 1876 · MERKEZÎ YÖNETİM

Divan'dan Bâbıâli'ye: Osmanlı'da merkezî yönetimin modernleşmesi

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOtorite ve meşruiyet nedir? Weber'in geleneksel, karizmatik ve yasal-ussal otorite tipleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Siyaset biliminin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Otorite, yönetilenlerin haklı ve uyulması gereken saydığı, yani meşru iktidardır. Weber meşruiyetin kaynağına göre üç ideal tip ayırır: geleneğe ve kutsal sayılan alışkanlıklara dayanan geleneksel, liderin olağanüstü kişisel niteliklerine dayanan karizmatik ve kişisel olmayan, yazılı kurallara dayanan yasal-ussal otorite. Modern devlet ve bürokrasi yasal-ussal otoritenin tipik örneğidir.

Otorite ve meşruiyet (Weber)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Osmanlı'da 19. yüzyılda merkezî yönetim nasıl değişti? Bugünkü hangi kurumların kökeni bu döneme dayanır?

Kısa cevap: 19. yüzyılda Osmanlı yönetimi, padişaha kişisel bağlılığa dayanan geleneksel düzenden kurallı ve uzmanlaşmış bir bürokrasiye doğru değişti. Divan-ı Hümayun'un işleri nazırlıklara dağıldı, karar ağırlığı saraydan sadrazamlığın bulunduğu Bâbıâli'ye kaydı. Bugünkü Danıştay, Yargıtay, Sayıştay ve Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin (Mülkiye) kökeni de bu döneme uzanır.

Danıştay kuruluşunu 1868'de açılan Şûra-yı Devlet'e, Sayıştay ise 1862'deki Divan-ı Muhasebat'a dayandırır. Kaymakamlık sınavına hazırlanan biri için bu iki tarih, bugünkü kamu yönetiminin Cumhuriyet'ten önce, Tanzimat bürokrasisinin içinde biçimlendiğini hatırlatır.

Kişisel düzenden kurallı bürokrasiye

Klasik dönemde devlet görevlisi padişahın kulu sayılırdı; görev ve servet padişahın lütfuna bağlıydı, ölen ya da gözden düşen yöneticinin malına el konulabilirdi (müsadere). Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında gördüğümüz Weber'in sınıflandırmasıyla bu, geleneksel otoritenin patrimonyal biçimidir: yönetim, hükümdarın hanesinin bir uzantısı gibi işler. 19. yüzyıl reformları bu düzeni adım adım yasal-ussal otoriteye doğru itti. Memurlar düzenli maaşa bağlandı, müsadere kaldırıldı, görev ve yetkiler yazılı nizamnamelerle tanımlanmaya başladı.

Nazırlıklar, meclisler, okullar

II. Mahmud döneminde Divan-ı Hümayun'un dağınık işleri ayrı nazırlıklara (bakanlıklara) bölündü; nazırlar sadrazamın başkanlığında Meclis-i Vükela adıyla toplanmaya başladı. Kanun hazırlama ve üst düzey yargılama için 1838'de Meclis-i Vâlâ kuruldu. Tanzimat'tan sonra kurumlar uzmanlaştı: 1868'de yasama ve yargı işlerini birlikte yürüten meclis ikiye ayrıldı; idari uyuşmazlıklara ve kanun tasarılarına Şûra-yı Devlet, adli davalara Divan-ı Ahkâm-ı Adliye bakmaya başladı. Devlet hesaplarını denetlemek için 1862'de Divan-ı Muhasebat, mülki idareci yetiştirmek için 1859'da Mekteb-i Mülkiye açıldı.

Tanzimat kurumları ve bugünkü karşılıkları
Osmanlı kurumuYılBugünkü karşılığı
Meclis-i Vükela (nazırlar kurulu)II. Mahmud dönemiBakanlar Kurulu (2018'e kadar)
Mekteb-i Mülkiye1859Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi
Divan-ı Muhasebat1862Sayıştay
Şûra-yı Devlet1868Danıştay
Divan-ı Ahkâm-ı Adliye1868Yargıtay

Saraydan Bâbıâli'ye

Tanzimat döneminde (1839–1876) gerçek karar gücü sarayda değil, sadrazamlık makamının ve nazırlıkların toplandığı Bâbıâli'deydi. Diplomasiden ve tercüme odasından yetişen bürokratlar devleti yönetti. Bu bürokratik yönetim iki sonuç doğurdu: reformlar kâğıt üzerinde hızla çoğaldı, ama kararlar toplumun katılımı olmadan, yukarıdan alındı. Yeni Osmanlılar'ın anayasa ve meclis istemesi biraz da bu güçlü bürokrasiye duyulan tepkiden doğdu; bunu 6. konuda göreceğiz.

Ek bilgi: Tanzimat'ın bürokratları

Tanzimat Fermanı'nı okuyan Mustafa Reşid Paşa ve onun yetiştirdiği Âli ve Fuad paşalar, dönemin sadrazamlık ve hariciye nazırlığı makamlarını sırayla üstlendi. Üçü de diplomasi kökenliydi; reformu Avrupa devletleriyle ilişkilerin bir parçası olarak gördüler.

Akılda kalsın: Patrimonyal → yasal-ussal, saray → Bâbıâli. 1859 Mülkiye, 1862 Divan-ı Muhasebat (Sayıştay), 1868 Şûra-yı Devlet (Danıştay) ve Divan-ı Ahkâm-ı Adliye (Yargıtay).
Sınavda

Nasıl sorulurBir Osmanlı kurumu verilip bugünkü karşılığı sorulur ya da kurumlar kuruluş sırasına konur.

TuzakŞûra-yı Devlet'i Yargıtay'ın kökeni saymaktır; Şûra-yı Devlet idari yargının, yani Danıştay'ın atasıdır. İkinci tuzak, bu kurumların Cumhuriyet'te kurulduğunu sanmaktır; Cumhuriyet onları devraldı ve yeniden adlandırdı.

Sınavda işaretleDivan-ı Muhasebat 1862, Şûra-yı Devlet 1868.

⇄Bilgi eşleştirme Osmanlı kurumu → bugün

?Soru çöz

19. yüzyılda Osmanlı'da memurların düzenli maaşa bağlanması, müsaderenin kaldırılması ve görevlerin yazılı nizamnamelerle tanımlanması, Weber'in kavramlarıyla aşağıdaki dönüşümlerden hangisini anlatır?

✓ B. Kişisel bağlılık ve lütfa dayanan patrimonyal düzen, maaş, yazılı kural ve güvenceli görevle yasal-ussal bürokrasiye dönüşmeye başladı. A karizmatik otoriteyi başlangıç sayar; C yönü tersine çevirir; D Avrupa'daki mutlakiyetçiliğin doğuşunu anlatır, memurun statüsündeki değişimi değil.
1855 → 1913 · TAŞRA VE BELEDİYE

Taşra ve belediye: il idaresinin ve yerel yönetimin Osmanlı kökleri

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMerkezden yönetim ve yerinden yönetim nedir? Yetki genişliği ne demektir?Bağlantılı konudan (Türk kamu yönetimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Merkezden yönetimde kamu hizmetine ilişkin kararlar başkentteki merkezî idarede toplanır; yerinden yönetimde ise kendi tüzel kişiliği, organları ve bütçesi olan kuruluşlara bırakılır. Yerinden yönetim yer yönünden (belediye, il özel idaresi, köy) ya da hizmet yönünden (üniversite, TRT) olabilir. Yetki genişliği, merkezin taşradaki temsilcisine (valiye) karar yetkisi tanınmasıdır; merkezden yönetimin yumuşatılmış biçimidir.

Merkezden yönetim, yerinden yönetim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Osmanlı'da vilayet düzeni ve belediyeler nasıl kuruldu? 1913 Kanunu kamu yönetimi açısından neden önemlidir?

Kısa cevap: Tanzimat'la taşrada merkezin atadığı valiye bağlı, kademeli bir vilayet düzeni kuruldu; 1864 ve 1871 nizamnameleri bunu ülkeye yaydı ve vilayet meclislerine seçilmiş üyeler getirdi. Belediyecilik 1855'te İstanbul Şehremaneti'yle başladı, 1877'de kanuna bağlandı. 1913 Kanunu ise yetki genişliği ilkesini ve tüzel kişilikli il özel idaresini getirdi.

Bir kaymakam adayına mülakatta şu sorulur: "İllerin idaresi neden yetki genişliğine dayanır?" Cevabın bir ucu Anayasa'nın 126. maddesinde, öteki ucu 1913'te Osmanlı Meclisi kapalıyken çıkarılan geçici bir kanundadır.

Vilayet düzeni: merkezin taşradaki eli

18. yüzyılda taşrada gerçek güç, vergi toplayan ve asker besleyen ayanlardaydı. II. Mahmud ayanları tasfiye ederek merkezin otoritesini yeniden kurdu; Tanzimat bu otoriteyi kalıcı bir örgüte dönüştürdü. 1864 Vilayet Nizamnamesi önce Midhat Paşa'nın valiliğindeki Tuna vilayetinde denendi, sonra bütün ülkeye yayıldı; 1871 nizamnamesi kademeleri kesinleştirdi. Vali merkezin temsilcisiydi; ama yanında seçilmiş Müslüman ve gayrimüslim üyelerin de bulunduğu bir vilayet idare meclisi ve yılda bir toplanan bir vilayet genel meclisi vardı. Böylece taşra yönetimine ilk kez sınırlı bir temsil girdi.

Osmanlı taşra kademeleri ve bugünkü karşılıkları
Osmanlı kademesiBaşındaki yöneticiBugün
VilayetValiİl (vali)
Liva (sancak)MutasarrıfCumhuriyet'te il yapıldı; kademe kalktı
KazaKaymakamİlçe (kaymakam)
NahiyeNahiye müdürüBucak (bucak müdürü)
Köy, mahalleMuhtarKöy ve mahalle (muhtar)

Türk kamu yönetimi sayfasında gördüğümüz il ve ilçe yapısı, merkezin atadığı vali ve kaymakam aracılığıyla taşrayı yöneten bu kademeli düzenin devamıdır.

Belediyecilik: İstanbul'dan taşraya

Klasik dönemde kent hizmetleri kadı, çarşı denetçileri ve vakıflar arasında dağınıktı. 1855'te İstanbul'da Şehremaneti kuruldu; başındaki şehremini merkezin atadığı bir memurdu. 1850'lerin sonunda Galata ve Beyoğlu'nda Avrupa kentlerini örnek alan Altıncı Daire-i Belediye açıldı. 1877'de Dersaadet Belediye Kanunu İstanbul'u, Vilayat Belediye Kanunu taşra kentlerini düzenledi ve seçilmiş belediye meclislerini getirdi. Kentleşme ve kent kuramları sayfasında andığımız 1580 sayılı Belediye Kanunu (1930) bu birikimin Cumhuriyet'teki devamıdır.

1913: yetki genişliği ve il özel idaresi

1913'te çıkarılan İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkati, il idaresini iki ilkeye bağladı. Birincisi yetki genişliği (tevsi-i mezuniyet): vali, merkeze sormadan, merkez adına karar alabilir. İkincisi görev ayrılığı: yerel nitelikteki hizmetler il özel idaresine bırakılır. İl özel idaresi tüzel kişilik kazandı, il genel meclisi seçimle oluştu. Yetki genişliği yerinden yönetim değildir; vali yine merkezin atadığı ve merkeze bağlı memurdur. Türk kamu yönetimi sayfasındaki yelpazede yetki genişliğinin merkezden yönetim tarafında durması bu yüzdendir.

Akılda kalsın: 1864 Vilayet Nizamnamesi (Tuna, Midhat Paşa), 1871 kademeler; 1855 Şehremaneti, 1877 belediye kanunları (seçilmiş meclis); 1913 Kanun-ı Muvakkat = yetki genişliği + il özel idaresinin tüzel kişiliği.
Sınavda

Nasıl sorulurYetki genişliği ilkesinin kaynağı ya da yerel kurumların kuruluş sırası sorulur.

TuzakYetki genişliğini yerinden yönetim saymaktır: vali merkezin memurudur, kararı merkezî idare adına alır. İkinci tuzak, ilk belediye örgütünün Cumhuriyet'te kurulduğunu düşünmektir; İstanbul Şehremaneti 1855 tarihlidir.

Sınavda işaretleil özel idaresi tüzel kişiliğini 1913 Kanunu'yla kazandı.

✎Boşluk doldurma taşra ve belediye

Valinin merkeze danışmadan, merkez adına karar alabilmesine denir. Bu ilke 1913 Kanunu'yla getirildi ve aynı kanunla tüzel kişilik kazandı. İstanbul'da 1855'te kurulan ilk belediye örgütünün adı idi.

yetki genişliğiyerinden yönetimil özel idaresiŞehremanetiŞûra-yı Devlet

?Soru çöz

1913 tarihli İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-ı Muvakkati ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Valinin merkez adına ve merkeze danışmadan karar alabilmesini sağlayan yetki genişliği ilkesini benimsemiştir.
II. Valileri, il halkının seçtiği yerel yöneticilere dönüştürmüştür.
III. İl özel idaresine tüzel kişilik tanımıştır.

✓ D. Kanun yetki genişliği ilkesini getirdi (I) ve il özel idaresini tüzel kişi yaptı (III). II yanlıştır: vali merkezin atadığı memur olarak kaldı; seçimle oluşan organ il genel meclisiydi. A tüzel kişiliği atlar; B ve C yanlış öncülü içerir.
1808 → 1909 · ANAYASACILIK

Osmanlı anayasacılığı: yetkiyi sınırlayan belgelerden Kanun-i Esasi'nin hükümet sistemine

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLijphart'ın çoğunlukçu ve uzlaşmacı demokrasi modelleri nedir? Parlamenter, başkanlık ve yarı başkanlık sistemleri nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Demokrasi, seçim ve partiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Lijphart demokrasileri ikiye ayırır: çoğunlukçu (Westminster) modelde tek parti hükümeti, iki partili sistem ve çoğunluk seçimi iktidarı toplar; uzlaşmacı modelde koalisyon, çok partili sistem, nispi temsil ve federalizm iktidarı paylaştırır. Hükümet sistemleri ise yasama ile yürütmenin ilişkisine göre parlamenter, başkanlık, yarı başkanlık ve meclis hükümeti diye ayrılır.

Çoğunlukçu, uzlaşmacı demokrasi; hükümet sistemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Osmanlı anayasacılığı hangi belgelerle gelişti? Kanun-i Esasi nasıl bir hükümet sistemi kurdu, 1909'da ne değişti?

Kısa cevap: Sened-i İttifak (1808), Tanzimat (1839) ve Islahat (1856) belgeleri padişahın yetkisini kurala bağladı ama meclis kurmadı. 1876 Kanun-i Esasi, padişahın iradesiyle yürürlüğe giren bir anayasa olarak meşruti monarşiyi kurdu: Meclis'in bir kanadı seçimle oluşuyor, hükümet padişaha karşı sorumlu kalıyordu. 1909 değişikliği hükümeti Meclis'e sorumlu kılarak düzeni parlamenter monarşiye yaklaştırdı.

Bir anayasa hukuku dersinde hoca sorar: "Kanun-i Esasi'yi kim yaptı?" Cevap "Meclis" değildir. Anayasayı padişah ilan etti, Meclis'i de bu anayasa kurdu. Bu sıralama, Osmanlı anayasacılığının karakterini tek başına özetler.

Yetki sınırlamasının basamakları

Üç belge de padişahın iradesini bir kurala bağladı, ama muhatapları farklıydı: Sened-i İttifak'ta taşranın güçlü ayanları, Tanzimat'ta can, mal ve namus güvencesi verilen bütün tebaa, Islahat'ta özellikle gayrimüslimler. Belgelerin içeriği Tarih serisindeki 19. yüzyıl Osmanlı ıslahatları sayfasında ayrıntılı anlatılır. Kamu yönetimi açısından önemli olan, yöneticinin de kurala bağlı olduğu düşüncesinin, yani hukuk devleti fikrinin ilk izlerini taşımalarıdır. Siyasal ideolojiler sayfasında gördüğümüz liberal anayasacılığın temel isteği de iktidarın yazılı kurallarla sınırlanmasıdır.

Yelpaze sağa kaydıkça yürütme padişahın iradesinden Meclis'in güvenine bağlanır.Görsel: Sınav Defteri

Kanun-i Esasi: verilmiş bir anayasa

23 Aralık 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi, bir kurucu meclisin değil padişahın iradesiyle yürürlüğe girdi; anayasa hukukunda bu türe ferman anayasa (verilmiş anayasa) denir. Kurduğu düzen meşruti monarşidir: hükümdar yerinde kalır, ama yanında yasamaya katılan bir meclis bulunur. Meclis-i Umumi iki kanattan oluşuyordu: üyelerini padişahın ömür boyu atadığı Meclis-i Âyan ve seçimle gelen Meclis-i Mebusan. Yürütme padişahındı; sadrazamı ve nazırları o atıyor, hükümet de ona karşı sorumlu oluyordu. Padişah kutsal ve sorumsuz sayılıyor, Meclis'i dağıtma yetkisini elinde tutuyordu. Demokrasi, seçim ve partiler sayfasındaki ölçütle söylersek, Meclis hükümeti düşüremediği için bu düzen parlamenter sistem sayılmaz.

Kanun-i Esasi'de hükümet sistemi: 1876 ve 1909
Ölçüt18761909 değişikliğinden sonra
EgemenlikHanedandaHanedanda (değişmedi)
Hükümet kime sorumlu?PadişahaMeclis-i Mebusan'a
Meclis'in dağıtılmasıPadişahın takdirindeŞarta bağlandı
Sistemin adıMeşruti monarşiParlamenter monarşiye yakın

Meclis 1878'de kapatıldı; anayasa ise kaldırılmadan otuz yıl uygulanmadı. 1908'de yeniden yürürlüğe girdi, 31 Mart Olayı'ndan sonra 1909'da yapılan değişikliklerle yürütme Meclis'in güvenine bağlandı. Değişikliklerin tam listesi Tarih serisindeki I. ve II. Meşrutiyet sayfasındadır.

Akılda kalsın: Sened-i İttifak (ayan) → Tanzimat (tebaa) → Islahat (gayrimüslim): sınırlama var, meclis yok. 1876: ferman anayasa, meşruti monarşi, hükümet padişaha sorumlu. 1909: hükümet Meclis'e sorumlu, egemenlik yine hanedanda.
Sınavda

Nasıl sorulurKanun-i Esasi'nin kurduğu sistem ya da 1909 değişikliklerinin hükümet sistemine etkisi sorulur.

TuzakKanun-i Esasi'yi ilk biçimiyle parlamenter sistem saymaktır; 1876'da Meclis hükümeti düşüremezdi. İkinci tuzak, 1909'da egemenliğin millete geçtiğini söylemektir; değişiklik yürütmeyi Meclis'e bağladı ama egemenlik hanedanda kaldı.

Sınavda işaretleKanun-i Esasi padişahın iradesiyle yürürlüğe giren bir ferman anayasadır.

↕Sıralama anayasacılığın basamakları

  1. Kanun-i Esasi'nin ilanı
  2. Tanzimat Fermanı
  3. Hükümetin Meclis'e karşı sorumlu kılınması
  4. Sened-i İttifak
  5. Islahat Fermanı

?Soru çöz

Kanun-i Esasi'nin 1876'daki ilk biçimine göre kurulan hükümet sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Meclis-i Mebusan seçimle oluşuyordu, ama sadrazamı ve nazırları padişah atıyor, hükümet de ona karşı sorumlu oluyordu; bu meşruti monarşidir. B 1909 sonrasına yakın bir durumu anlatır; C millî egemenlik ilkesidir, Kanun-i Esasi egemenliği hanedanda bıraktı; D meclis hükümetinin tanımıdır ve Meclis iki kanatlıydı.
1908 → 1912 · PARTİLER VE SEÇİMLER

Cemiyetten fırkaya: II. Meşrutiyet'te partiler, seçimler ve merkeziyet tartışması

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSiyasi parti tipleri nelerdir? Kadro, kitle, her şeyi kapsayan ve kartel partisi ile Sartori'nin parti sistemleri sınıflaması nedir?Bağlantılı konudan (Demokrasi, seçim ve partiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Siyasi parti, seçimlere katılarak iktidarı ele geçirmeyi ya da paylaşmayı amaçlayan örgütlü topluluktur. Duverger kadro ve kitle partisini ayırdı; Kirchheimer her kesimden oy isteyen “her şeyi kapsayan” partiyi, Katz ve Mair devlete yaslanan kartel partisini tanımladı. Sartori parti sistemlerini parti sayısı ve ideolojik mesafeye göre tek parti, hegemonik, hâkim, iki parti, ılımlı ve kutuplaşmış çoğulculuk diye sınıflar.

Siyasi partiler ve parti sistemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Meşrutiyet'te hangi partiler kuruldu, aralarındaki temel ayrılık neydi? Osmanlı'da seçimler nasıl yapılırdı?

Kısa cevap: II. Meşrutiyet'le Osmanlı'da çok partili hayat başladı. Gizli bir cemiyet olarak doğan İttihat ve Terakki güçlü bir merkezden yanaydı; Ahrar (1908) ve Hürriyet ve İtilaf (1911) fırkaları ise Prens Sabahattin'in adem-i merkeziyet ve özel girişim fikirlerine yakın durdu. Mebus seçimleri iki dereceliydi; 1912 seçimi baskı yüzünden "sopalı seçim" diye anıldı.

1908 sonbaharında Selanik'te iki genç memur tartışır. Biri "İmparatorluğu ancak güçlü bir merkez ayakta tutar" der; öteki "taşraya yetki, özel girişime alan açılmazsa hiçbir şey yürümez" diye karşılık verir. Bugün merkezden yönetim ve yerinden yönetim diye sorduğumuz soru, Osmanlı'nın ilk partilerini birbirinden ayıran çizgiydi.

Meclis dışından gelen bir örgüt

İttihat ve Terakki 1889'da askerî tıbbiye öğrencilerinin kurduğu gizli bir örgüt olarak doğdu; 1908'de Makedonya'daki subayların desteğiyle meşrutiyetin yeniden ilanını sağladı. Bundan sonra hem gizli merkezini (cemiyet) hem de Meclis'teki mebuslar grubunu (fırka) birlikte sürdürdü. Demokrasi, seçim ve partiler sayfasında Duverger'in kadro ve kitle partisi ayrımını gördük; Duverger partileri doğdukları yere göre de ayırır: meclis içinden doğanlar ve meclis dışından gelenler. Meclis dışında, gizli bir örgüt olarak doğan partilerin daha disiplinli ve merkeziyetçi olduğu söylenir; İttihat ve Terakki bu tanıma uyar.

Merkeziyet ve adem-i merkeziyet

II. Meşrutiyet'te iki çizgi
Konuİttihat ve TerakkiAhrar ve Hürriyet ve İtilaf
Kuruluş1889, gizli cemiyetAhrar 1908; Hürriyet ve İtilaf 1911
Yönetim anlayışıGüçlü merkez, merkeziyetçilikTaşraya yetki: adem-i merkeziyet
EkonomiSavaş yıllarında devlet desteğiyle millî iktisatÖzel girişim: teşebbüs-i şahsi
Fikir kaynağıCemiyetin merkezî kadrosuPrens Sabahattin

Prens Sabahattin'e göre imparatorluğun sorunu, her şeyi merkezden bekleyen bir toplum yapısıydı; çözüm, taşraya yönetim yetkisi vermek ve bireysel girişimi güçlendirmekti. İttihatçılar ise bu fikri, farklı toplulukların ayrılmasının yolunu açacak bir tehlike olarak gördü. Adem-i merkeziyet tartışması, Türk kamu yönetimi sayfasında gördüğümüz merkezden yönetim ile yerinden yönetim arasındaki gerilimin erken bir biçimidir. Ahrar, Osmanlı'nın ilk muhalefet partisi olarak 1908 Meclis'ine küçük bir grupla girdi; muhalefeti 1911'de Hürriyet ve İtilaf Fırkası çatısında toplandı.

İki dereceli seçimler

Osmanlı'da mebus seçimleri iki dereceliydi: belirli yaşı doldurmuş ve vergi veren erkek seçmenler önce ikinci seçmenleri belirler, mebusu ikinci seçmenler seçerdi. Kadınlar oy kullanamazdı. 1908 seçiminden İttihat ve Terakki güçlü çıktı. 1912 baharındaki seçimde iktidar, yıldırma ve yönetimin baskısıyla muhalefeti ezdi; seçim bu yüzden "sopalı seçim" diye anıldı. Seçimin meşruiyeti tartışmalı olunca rekabet sandıktan çıktı ve ordunun içine taşındı.

Akılda kalsın: İttihat ve Terakki = gizli cemiyet (1889) → Meclis'te fırka, merkeziyetçi. Ahrar (1908) ve Hürriyet ve İtilaf (1911) = Prens Sabahattin: adem-i merkeziyet + teşebbüs-i şahsi. Seçim iki dereceli, yalnız erkekler; 1912 = sopalı seçim.
Sınavda

Nasıl sorulurPartiler ile savundukları görüşler eşleştirilir ya da bir görüşün kime ait olduğu sorulur.

TuzakAdem-i merkeziyeti İttihat ve Terakki'ye yazmaktır; bu fikir Prens Sabahattin çizgisinin, yani Ahrar ve Hürriyet ve İtilaf'ın bayrağıdır. İkinci tuzak, Osmanlı seçimlerini tek dereceli sanmaktır.

Sınavda işaretleOsmanlı'nın ilk muhalefet partisi Ahrar Fırkası'dır.

✎Boşluk doldurma II. Meşrutiyet

Taşraya yönetim yetkisi verilmesini savunan görüşe , özel girişimi öne çıkaran görüşe denir; bu görüşlerin sözcüsü 'dir. Osmanlı'da mebuslar seçimle belirlenirdi.

adem-i merkeziyetteşebbüs-i şahsiPrens Sabahattiniki derecelitek dereceliZiya Gökalp

?Soru çöz

II. Meşrutiyet dönemindeki partiler ve seçimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Ahrar Fırkası 1912 seçimlerini kazanarak hükümeti kurmuştur.
II. İttihat ve Terakki, Meclis dışında gizli bir örgüt olarak doğmuştur.
III. 1912 seçimi, iktidarın baskısı nedeniyle "sopalı seçim" diye anılmıştır.

✓ C. İttihat ve Terakki 1889'da gizli bir cemiyet olarak doğdu (II); 1912 seçimi iktidarın baskısıyla yapıldı ve "sopalı seçim" adını aldı (III). I yanlıştır: 1912 seçimini İttihat ve Terakki kazandı, Ahrar ilk muhalefet partisiydi ve iktidara gelmedi. A III'ü atlar; B ve D yanlış öncülü içerir.
1909 → 1918 · ORDU VE SİYASET

Ordu ve siyaset: 31 Mart'tan Bâbıâli Baskını'na, İttihat ve Terakki'nin tek parti iktidarı

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDevlette iktidarı kim kullanır? Çoğulcu, elitist ve Marksist kuramlar ile sivil toplum kavramı ne söyler?Bağlantılı konudan (Siyaset biliminin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çoğulcu kurama göre iktidar rekabet eden çok sayıda grup arasında dağılmıştır ve devlet bu grupların hakemidir (Dahl). Elitist kurama göre her toplumda örgütlü bir azınlık yönetir (Mosca, Pareto, Michels, Mills). Marksist kurama göre devlet egemen sınıfın aracıdır ya da kapitalist düzeni koruyan göreli özerk bir yapıdır. Sivil toplum, devlet ile aile arasındaki gönüllü örgütlenme alanıdır.

Kim yönetir? Çoğulculuk, elitizm, Marksizm

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

31 Mart, Halaskâr Zabitan ve Bâbıâli Baskını siyasi hayatı nasıl etkiledi? 1913–1918 neden tek parti dönemi sayılır?

Kısa cevap: II. Meşrutiyet'te iktidar sandık kadar ordunun müdahalesiyle de el değiştirdi. 1909'da Hareket Ordusu 31 Mart ayaklanmasını bastırdı, 1912'de Halaskâr Zabitan İttihatçı hükümeti düşürdü, Ocak 1913'te Bâbıâli Baskını İttihat ve Terakki'yi iktidara getirdi. Haziran 1913'teki suikasttan sonra muhalefet tasfiye edildi ve 1918'e kadar fiilen tek parti yönetimi sürdü.

23 Ocak 1913'te, Edirne'nin Bulgarlara bırakılabileceği konuşulurken bir grup subay ve sivil hükümet konağını bastı; Harbiye Nazırı vuruldu, sadrazam istifaya zorlandı. Bir kamu yönetimi öğrencisinin sorusu şudur: hükümet sandıkla değil silahla değişirse kurumlar ne olur?

On yılda üç silahlı müdahale: biri meşrutiyeti korudu, biri İttihatçıları düşürdü, biri onları iktidara taşıdı.Görsel: Sınav Defteri

Silahlı müdahalenin üç biçimi

II. Meşrutiyet'te ordu ve iktidar
OlayKim yaptı?Kurumsal sonucu
31 Mart Olayı (Nisan 1909)Meşrutiyet karşıtı ayaklanmayı Selanik'ten gelen Hareket Ordusu bastırdıII. Abdülhamid tahttan indirildi, sıkıyönetim ilan edildi; 1909 anayasa değişiklikleri
Halaskâr Zabitan (1912)İttihat ve Terakki'ye karşı örgütlenen subaylarİttihatçı hükümet düştü, Meclis-i Mebusan dağıtıldı
Bâbıâli Baskını (Ocak 1913)İttihatçı subay ve sivillerHükümet zorla değişti; İttihat ve Terakki iktidara geldi
Sadrazam Mahmud Şevket Paşa'nın öldürülmesi (Haziran 1913)Muhalif bir grupMuhalifler tutuklandı ya da sürgüne gönderildi; tek parti dönemi başladı

Bu tablo, kamu yönetimi açısından bir eksikliği gösterir: askerin siyasetten ayrılması kurumsallaşmamıştı. Ordu kendini meşrutiyetin, yani rejimin koruyucusu olarak gördü; ama aynı rol, iktidarın bir gruptan ötekine silahla geçmesine de araç oldu. Seçim, Meclis ve hükümet gibi kurumlar varlığını sürdürdü, fakat kimin yöneteceğini çoğu zaman bu kurumlar değil, ordunun içindeki gruplar belirledi.

Tek parti İttihat ve Terakki (1913–1918)

1913'ten sonra İttihat ve Terakki Meclis'te rakipsiz kaldı; 1914 seçimine muhalefet katılamadı. Kararlar, Siyaset biliminin temel kavramları sayfasında gördüğümüz Michels'in oligarşinin tunç yasasına uygun biçimde, partinin dar bir merkez kadrosunda alındı; Enver, Talat ve Cemal paşalar savaş yıllarında devletin en etkili isimleri oldu. Parti, taşrada kâtib-i mesul denilen sorumlu sekreterler aracılığıyla valilerin yanında ikinci bir otorite kurdu: parti örgütü ile devlet örgütü iç içe geçti. 1918'deki yenilgiden sonra parti kendini feshetti, önde gelen yöneticileri yurt dışına çıktı.

Akılda kalsın: 1909 Hareket Ordusu meşrutiyeti korur → 1912 Halaskâr Zabitan İttihatçıları düşürür → Ocak 1913 Bâbıâli Baskını İttihatçıları getirir → Haziran 1913 suikast → 1913–1918 tek parti; taşrada kâtib-i mesul.
Sınavda

Nasıl sorulurOlaylar sıralatılır ya da bir olayın siyasi sonucu sorulur.

TuzakBâbıâli Baskını'nı İttihat ve Terakki'ye karşı yapılmış bir darbe saymaktır; baskını İttihatçılar yaptı. İkinci tuzak, Halaskâr Zabitan ile Hareket Ordusu'nu karıştırmaktır: biri 1912'de İttihatçı hükümeti düşürdü, öteki 1909'da meşrutiyeti korudu.

Sınavda işaretletek parti dönemi Haziran 1913 suikastından sonra başlar.

↕Sıralama ordu ve iktidar

  1. Bâbıâli Baskını
  2. Hareket Ordusu'nun 31 Mart ayaklanmasını bastırması
  3. Mahmud Şevket Paşa'nın öldürülmesi
  4. Halaskâr Zabitan'ın İttihatçı hükümeti düşürmesi
  5. Sopalı seçim

?Soru çöz

II. Meşrutiyet döneminde ordunun siyasete müdahalesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Bâbıâli Baskını'nı İttihatçılar yaptı ve iktidarı ele geçirdiler; ifade sonucu tersine çevirir. A Hareket Ordusu'nun rolünü, B Halaskâr Zabitan'ın 1912'deki etkisini, D 1913'ten sonraki tek parti dönemine geçişi doğru verir.
1860 → 1918 · DÜŞÜNCE AKIMLARI

Düşünce akımları ve Osmanlı'nın siyasi mirası: Osmanlıcılıktan Türkçülüğe, merkezden çevreye

Kamu Yönetimi · Türk Siyasi Hayatı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMilliyetçilik nedir? Sivil ve etnik milliyetçilik nasıl ayrılır? Gellner, Anderson, Hobsbawm ve Smith ulusu nasıl açıklar?Bağlantılı konudan (Siyasal ideolojiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Milliyetçilik, ulusu siyasal topluluğun temel birimi sayan ve her ulusun kendi kendini yönetmesini savunan ideolojidir. Sivil milliyetçilik ulusu ortak yurttaşlık iradesine (Renan), etnik milliyetçilik ortak dil ve kültüre (Herder) dayandırır. Modernist kuramlara göre ulus modern çağın ürünüdür (Gellner, Anderson, Hobsbawm); etno-sembolcü Smith ise ulusun eski etnik köklerini vurgular.

Milliyetçilik: sivil, etnik ve kuramlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Osmanlı'nın son döneminde hangi düşünce akımları vardı? Osmanlı siyasi hayatından Cumhuriyet'e neler geçti?

Kısa cevap: Son dönem Osmanlı aydınları devleti kurtarmak için dört cevap önerdi: bütün toplulukları ortak vatandaşlıkta birleştirmek isteyen Osmanlıcılık, Müslümanların birliğine dayanan İslamcılık, Türk kimliğini esas alan Türkçülük ve Batı'nın kurumlarını benimsemeyi savunan Batıcılık. Cumhuriyet bu dönemden bürokratik bir merkez, parti ve seçim deneyimi, anayasacılık geleneği ve siyasette etkili bir ordu devraldı.

1904'te Kahire'de yayımlanan bir makale, imparatorluğun önündeki yolları üç seçenek olarak tartıştı: Osmanlı birliği, İslam birliği, Türk birliği. Yusuf Akçura'nın "Üç Tarz-ı Siyaset" makalesi, bu dönemin siyasi düşüncesini anlatmanın hâlâ en kısa yoludur.

Dört cevap

Son dönem Osmanlı düşünce akımları
AkımTemel fikirÖne çıkan adlarEtkili olduğu dönem
OsmanlıcılıkDin ve soy farkı gözetmeden bütün tebaayı ortak bir vatandaşlıkta birleştirmekNamık Kemal, Yeni OsmanlılarTanzimat, I. Meşrutiyet
İslamcılıkMüslümanların birliğini ve halifeliği siyasetin temeli yapmakII. Abdülhamid döneminin politikası; Mehmet Akif1878 sonrası
TürkçülükTürk dilini, kültürünü ve kimliğini birliğin temeli yapmakZiya Gökalp, Yusuf AkçuraII. Meşrutiyet, Balkan Savaşları sonrası
BatıcılıkBatı'nın kurumlarını ve değerlerini benimseyerek ilerlemekAbdullah CevdetII. Meşrutiyet

Siyasal ideolojiler sayfasında milliyetçiliğin sivil ve etnik biçimlerini ayırmıştık. Osmanlıcılık, farklı dinden ve soydan tebaayı aynı devlete bağlılıkta birleştirmeye çalışan, yurttaşlığa dayalı bir projeydi; Balkan Savaşları'nda Hristiyan toplulukların ve Arnavutların ayrılmasıyla zayıfladı. Türkçülük ise ortak dil ve kültürü öne çıkardı ve kayıplar arttıkça güç kazandı. Yeni Osmanlılar'ın 1865'te başlayan muhalefeti, anayasa ve meclis isteğini Osmanlıcılıkla birleştirmişti; 1. konuda gördüğümüz güçlü Bâbıâli bürokrasisine yönelik eleştiri de bu çevreden geldi.

Cumhuriyet'e kalan miras

Cumhuriyet sıfırdan başlamadı. Mülkiye'den yetişen mülki idareciler, Şûra-yı Devlet ve Divan-ı Muhasebat gibi kurumlar, vilayet düzeni ve il özel idaresi doğrudan devralındı. 1876'dan beri süren anayasacılık, 1908'den beri edinilen parti ve seçim deneyimi, muhalefetin tasfiyesi ve tek parti tecrübesi de mirasın parçasıydı. Ordunun kendini rejimin koruyucusu sayması da sonraki on yıllarda tekrar görülecek bir eğilim olarak kaldı.

Siyaset bilimci Şerif Mardin bu mirası merkez-çevre gerilimiyle açıkladı. Merkez, İstanbul'daki bürokrasi ve ordudan, reformları yukarıdan yürüten seçkinlerden oluşuyordu; çevre ise taşra eşrafı, esnaf, köylü ve dindar kesimlerdi. Tanzimat ve İttihat ve Terakki merkezi güçlendirdi, ama çevre bu süreçte kendini temsil edilmiş hissetmedi. Bu gerilimin çok partili dönemde partilere nasıl yansıdığını Cumhuriyet dönemi siyasi hayatı sayfasında göreceğiz.

Toplu kronoloji: Osmanlı'da yönetim ve siyaset
YılGelişme
1808 · 1839 · 1856Sened-i İttifak · Tanzimat Fermanı · Islahat Fermanı
1855 · 1859 · 1862İstanbul Şehremaneti · Mekteb-i Mülkiye · Divan-ı Muhasebat
1864 · 1868Vilayet Nizamnamesi · Şûra-yı Devlet ve Divan-ı Ahkâm-ı Adliye
1876 · 1877 · 1878Kanun-i Esasi · Meclis açılır, belediye kanunları · Meclis kapatılır
1889 · 1908 · 1909İttihat ve Terakki kurulur · II. Meşrutiyet, Ahrar · 31 Mart, anayasa değişiklikleri
1911 · 1912Hürriyet ve İtilaf · sopalı seçim, Halaskâr Zabitan
1913 · 1918Bâbıâli Baskını, vilayet kanunu, tek parti · İttihat ve Terakki kendini feshetti
Akılda kalsın: Osmanlıcılık = ortak vatandaşlık (Namık Kemal); İslamcılık = Müslüman birliği (II. Abdülhamid dönemi); Türkçülük = Türk kimliği (Gökalp, Akçura); Batıcılık = Batı kurumları (Abdullah Cevdet). Mardin: merkez (bürokrasi, ordu) ↔ çevre (taşra, eşraf, köylü).
Sınavda

Nasıl sorulurBir akım ile temsilcisi ya da temel fikri eşleştirilir; "hangisi Osmanlıcılığın özellikleri arasında yer almaz" diye sorulur.

Tuzak"Üç Tarz-ı Siyaset"i Ziya Gökalp'e yazmaktır; makale Yusuf Akçura'nındır. İkinci tuzak, Osmanlıcılığın Türk unsurunu öne çıkardığını sanmaktır; amaç bütün toplulukları ortak vatandaşlıkta birleştirmekti.

Sınavda işaretleBalkan Savaşları'ndan sonra Türkçülük güç kazandı.

⇄Bilgi eşleştirme akım → temel fikir

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlıcılık düşüncesinin özellikleri arasında yer almaz?

✓ A. Türk dilini ve kültürünü birliğin temeli yapmak Türkçülüğün fikridir; Osmanlıcılık soy ayrımı yapmadan bütün tebaayı birleştirmeyi amaçlar. B ve C Osmanlıcılığın özünü, D etkili olduğu dönemi doğru verir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kent kuramlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Lefebvre, kentin bir alım satım konusu değil kullanım değeri taşıyan ortak bir eser olduğunu savunur.
II. Castells'e göre konut ve toplu taşıma gibi hizmetler etrafında kentsel toplumsal hareketler doğar.
III. Eleştirel kuramcılar Chicago okulu gibi kentteki ayrışmayı doğal rekabetin sonucu sayar.

✓ A. I Lefebvre'nin kent hakkı düşüncesini, II Castells'in kolektif tüketim ve kentsel hareketler görüşünü doğru verir. III yanlıştır: eleştirel kuramcılar ayrışmayı sermaye birikimi ve sınıf ilişkileriyle açıklayıp Chicago okulunun doğal rekabet varsayımını eleştirir. B ve C yanlış öncülü içerir; D üçünü birden doğru sayar.Kaynak: Kentleşme ve kent kuramları · Eleştirel kent kuramları ve küresel kent

?Soru 2

Sürdürülebilir kalkınma kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kavram, ekonomik büyümenin durdurulmasını temel hedef olarak benimser.
II. Doğaya insana yararından bağımsız bir değer tanıdığı için derin ekolojiyle özdeştir.
III. Kalkınmada gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılama imkânının korunmasını ister.

✓ C. Brundtland tanımının özü gelecek kuşakların imkânlarını korumaktır (III). I yanlıştır: kavram büyümeyi durdurmayı değil çevreyle uzlaştırmayı amaçlar. II yanlıştır: sürdürülebilir kalkınma insan merkezlidir, sığ ekolojiye yakındır; derin ekoloji onu eleştirir. A, B ve D yanlış öncülleri içerir.Kaynak: Çevre sorunları ve çevre politikası · Sürdürülebilir kalkınma ve Brundtland

?Soru 3

Türkiye'nin iklim politikasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Paris Anlaşması bütün taraflardan ulusal katkı beyanı ister; gelişmiş ülkeleri ayıran yaklaşım Kyoto'nundur. A iki taraf olma yılını, B kanunun ETS düzenlemesini, D 3. maddedeki ilkeleri doğru verir.Kaynak: Çevre sorunları ve çevre politikası · Paris Anlaşması ve İklim Kanunu

?Soru 4

5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kanun genel amaçlı ya da amacı belirsiz birlik kurulmasını yasaklar. B yanlıştır: valinin onayı tüzüğü kesinleştirir, birlik Cumhurbaşkanının izniyle kurulur. C yanlıştır: kurulmuş birliğe katılmada birlik meclisinin kabulü yeter. D yanlıştır: tüzük üye tam sayısının üçte iki çoğunluğuyla kabul edilir.Kaynak: Kent yönetimi ve imar · Yerel özerklik, birlikler ve katılım

?Soru 5

3194 sayılı İmar Kanunu'na göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Düzenleme ortaklık payı olarak ayrılan alanlar, belediyenin gelir elde etmek için sattığı konut parsellerine dönüştürülebilir.
II. Yapı kullanma izni alınmamış yapıya elektrik, su ve kanalizasyon hizmeti verilmez.
III. Ruhsatsız yapının yıkımına belediye başkanı tek başına karar verir.

✓ B. Kullanma izni olmayan yapıya altyapı hizmeti verilmez (m.31). I yanlıştır: DOP alanları yalnız kanunda sayılan kamu hizmetleri için kullanılır, başka amaçla kullanılamaz. III yanlıştır: yıkım kararı belediye encümenince alınır. A ve C yanlış olan I'i, D yanlış olan III'ü içerir.Kaynak: Kent yönetimi ve imar · DOP, yapı ruhsatı, iskân, ruhsatsız yapı

?Soru 6

Bir nehrin kıyısındaki fabrika arıtılmamış atık suyunu nehre bırakmakta, nehrin aşağısındaki balıkçılar ve çiftçiler bu yüzden zarar görmektedir. Fabrikanın ürün fiyatı bu zararı içermemektedir. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. Kirletenin üretim maliyetinin bir bölümünü üçüncü kişilere yüklemesi olumsuz dışsallıktır. B hizmetin yurttaşa en yakın yönetimce görülmesidir; C eski bir semtin yenilenip eski sakinlerin çıkmasıdır; D Castells'in devletin sağladığı ortak hizmetler için kullandığı kavramdır.Kaynak: Çevre sorunları ve çevre politikası · Çevre sorunları: yerelden küresele

?Soru 7

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un güncel hâline göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. 7471 sayılı Kanun'la (2023) üçte iki çoğunluk kaldırıldı; karar hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır. A riskli yapı tanımını, B itiraz süresini, C yıkım süresini doğru verir.Kaynak: Kent yönetimi ve imar · Kentsel dönüşüm: 6306 sayılı Kanun

?Soru 8

Türkiye'de 1950–1980 döneminde kentleşmeyi hızlandıran etkenlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Gecekonduları yasallaştıran imar afları 1983 ve 1984'te çıktı; göç ise 1950'lerde başlamıştı, af göçün nedeni değil sonraki dönemin sonucudur. A makineleşmenin itici etkisini, B ulaşımın kolaylaştırıcı rolünü, C kentin çekici etkisini doğru verir.Kaynak: Kentleşme ve kent kuramları · Türkiye'de kentleşme dönemleri

?Soru 9

Bir büyükşehrin tarihî merkezindeki eski bir işçi mahallesinde son on yılda tasarım ofisleri ve kafeler açılmış, kiralar üç katına çıkmış, mahallenin eski sakinlerinin çoğu kentin dış ilçelerine taşınmıştır. Bu süreç aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. Eski bir merkez semtinin yenilenip pahalanması ve eski sakinlerin yerinden edilmesi soylulaştırmadır. B orta sınıfın merkezden çepere gitmesidir, burada yön tersidir; C sanayisiz kentleşmedir, göçle ilgilidir; D kentin çeperde denetimsiz büyümesidir, merkezdeki dönüşümü anlatmaz.Kaynak: Kentleşme ve kent kuramları · Aşırı kentleşme, banliyöleşme, soylulaştırma

?Soru 10

Bakanlık, sulak alanlardaki kuş türlerine zarar verdiğinden şüphelenilen yeni bir tarım ilacının kullanımını, bilimsel çalışmalar henüz kesin sonuç vermemiş olmasına rağmen o bölgelerde geçici olarak yasaklamıştır. Bu karar en çok aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanır?

✓ A. Zararın bilimsel olarak kesinleşmesi beklenmeden ciddi riske karşı önlem almak ihtiyat ilkesidir. B maliyetin kirletene yüklenmesidir, burada maliyet paylaşımı yoktur; C yerel yönetimlerle ilgili bir ilkedir; D devletler arasındaki yük dağılımını anlatır.Kaynak: Çevre sorunları ve çevre politikası · Çevre politikasının ilkeleri ve araçları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kamu Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →