UNESCO ve Türkiye: dünya mirası, somut olmayan miras, yaratıcı şehirler

UNESCO'nun dört ayrı listesini birbirinden ayır; Türkiye'den hangi alanın, geleneğin ve şehrin hangi listede olduğunu yıl ve il bilgisiyle öğren.

6 durakKPSS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1972 → BUGÜN · MİRAS · UNESCO

UNESCO'nun dört listesi: yer, gelenek, şehir ve belge

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBM'nin uzman kuruluşları nelerdir, UNESCO, WHO, FAO ve ILO'nun merkezleri nerededir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Birleşmiş Milletler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Uzman kuruluşlar, BM ile anlaşma yaparak BM sistemine bağlanmış, kendi üyesi, bütçesi ve yönetimi olan bağımsız örgütlerdir; Kasım 2026 itibarıyla 15 tanedir. En çok sorulanlar UNESCO (Paris), WHO (Cenevre), FAO (Roma), ILO (Cenevre), IMF ve Dünya Bankası'dır (Washington). ILO 1919'da, IMF ve Dünya Bankası 1944'te, BM'den önce kurulmuştur.

Uzman kuruluşlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

UNESCO Dünya Mirası, Somut Olmayan Kültürel Miras, Yaratıcı Şehirler ve Dünya Belleği arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: UNESCO'nun dört ayrı kaydı vardır: Dünya Mirası Listesi yerleri (anıt, ören yeri, doğal alan), Somut Olmayan Kültürel Miras listeleri yaşayan gelenekleri, Yaratıcı Şehirler Ağı bir sanat alanında öne çıkan şehirleri, Dünya Belleği kaydı belgeleri (el yazması, tablet, arşiv) kapsar. Kasım 2026 itibarıyla Türkiye'nin 22 Dünya Mirası alanı, 32 somut olmayan miras unsuru ve 9 yaratıcı şehri vardır.

Bir turizm broşüründe "UNESCO korumasında" yazar; ama bir caminin, bir festivalin, bir şehrin ve bir el yazmasının UNESCO'ya giriş kapısı aynı değildir.

UNESCO'yu, merkezi Paris'te olan BM uzman kuruluşu olarak Birleşmiş Milletler sayfasında gördük. Kültür alanındaki en bilinen işi, insanlık için değerli sayılan mirası kayda geçirmektir. Ama tek bir "UNESCO listesi" yoktur; her biri ayrı bir sözleşmeye ya da programa dayanan dört kayıt vardır. 2012'den beri yayımlanan üç UNESCO sorusu da (Hıdrellez 2018, Kırşehir 2020, ahşap camiler 2024) bir öğenin hangi kayda girdiğini bilmeye dayandı.

Dokunulan miras, yaşanan miras

Dünya Mirası Listesi 1972'de Paris'te kabul edilen Dünya Kültürel ve Doğal Mirasın Korunması Sözleşmesi'ne dayanır. Listeye yerinden oynatılamayan alanlar girer: kültürel (cami, antik kent, tarihî şehir), doğal (dağ, göl, kanyon) ya da ikisini birlikte taşıyan karma alanlar. Her yıl yazın toplanan Dünya Mirası Komitesi karar verir. Türkiye sözleşmeyi 16 Mart 1983'te onayladı. Bir ülke bir alanı aday göstermeden önce onu geçici listeye yazdırır; geçici listede olmak, Dünya Mirası olmak demek değildir.

Somut olmayan kültürel miras ise elle tutulmayan, kuşaktan kuşağa aktarılan bilgi ve uygulamadır: bir bayram, bir zanaat, bir müzik, bir söz geleneği. Dayanağı 2003'te kabul edilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'dir; Türkiye 27 Mart 2006'da onayladı. Bu sözleşmenin iki ana listesi vardır: Temsili Liste ve yaşaması tehlikedeki unsurlar için Acil Koruma Gerektiren Liste. Kararı her yılın sonlarında toplanan Hükümetlerarası Komite verir.

Şehir ağı ve belge kaydı

Yaratıcı Şehirler Ağı 2004'te kuruldu; bir sözleşme değil, şehirlerin katıldığı bir ağdır. Her şehir bir yaratıcı alanla girer: gastronomi, müzik, edebiyat, tasarım, film, medya sanatları, zanaat ve halk sanatları gibi. Dünya Belleği programı ise 1992'de başladı ve belgesel mirası korur: el yazmaları, kil tabletler, arşivler, haritalar, filmler. Kayıtları UNESCO Yürütme Kurulu onaylar.

Yer, gelenek, şehir, belge: dört kayıt, dört ayrı kapı.Görsel: Sınav Defteri
Dört kaydı ayırt et
KayıtNeyi kaydeder?DayanakTürkiye (Kasım 2026)
Dünya Mirası ListesiTaşınmaz kültürel, doğal ve karma alanlar1972 sözleşmesi; Türkiye 198322 alan
Somut olmayan kültürel mirasYaşayan gelenek, bilgi, beceri2003 sözleşmesi; Türkiye 200632 unsur
Yaratıcı Şehirler AğıBir yaratıcı alanda öne çıkan şehirler2004'te kurulan ağ9 şehir
Dünya BelleğiBelgesel miras: el yazması, tablet, arşiv1992'de başlayan programaltıncı konuda
Akılda kalsın: Kendine dört soru sor: Üstünde yürüyebilir miyim? → Dünya Mirası. Yapılır ya da kutlanır mı? → somut olmayan miras. Bir şehir mi? → Yaratıcı Şehirler. Okunur mu? → Dünya Belleği.
Sınavda

Nasıl sorulurYayımlanan UNESCO sorularının kalıbı budur: bir öğe verilir, hangi kayda girdiği ya da "hangisi bu listede değildir?" sorulur (2024: ahşap camiler).

TuzakHıdrellez, ebru ya da Karagöz gibi gelenekleri Dünya Mirası sanmaktır; onlar somut olmayan miras listesindedir. İkinci tuzak, geçici listedeki bir alanı listede saymaktır.

Sınavda işaretletoplam sayılar her yıl değişir; sınav yılındaki UNESCO sayfalarına göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma dört kaydın adı

Kültepe tabletleri UNESCO'nun Dünya kaydındadır. Göbeklitepe ise Dünya Listesi'ndedir. Kırşehir müzik alanında Şehirler Ağı'nın üyesidir. Ebru sanatı kültürel miras listesine girdi.

Belleği · Mirası · Yaratıcı · somut olmayan · Kültür · Akıllı

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi UNESCO'nun Dünya Mirası Listesi'nde değil, somut olmayan kültürel miras listesinde yer alır?

✓ C. Ebru bir zanaat geleneğidir; 2014'te somut olmayan miras listesine girdi. A Selimiye (2011) bir yapı, B Efes (2015) bir ören yeri, D Safranbolu (1994) tarihî bir kenttir; üçü de yerinden oynatılamayan alan olduğu için Dünya Mirası Listesi'ndedir.
1985 → 2025 · MİRAS · UNESCO

Türkiye'nin Dünya Mirası alanları: 1985'ten bugüne il il liste

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki alanları nelerdir, hangi yıl girdiler, hangi ildeler?

Kısa cevap: Kasım 2026 itibarıyla Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde 22 alanı var: 20'si kültürel, 2'si karma (Göreme-Kapadokya ve Hierapolis-Pamukkale). İlk üç alan 1985'te girdi: İstanbul'un Tarihî Alanları, Göreme Millî Parkı ve Kapadokya, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası. En son giren alan Sardes ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri (2025)'dir.

Sultanahmet'te bir rehber, turist grubuna 1985 yılını anlatır: o yıl İstanbul, Kapadokya ve Divriği Türkiye'den listeye giren ilk alanlar oldu.

Türkiye listeye 1985'te üç alanla birden girdi. 1998'e kadar dokuz alana ulaştı, sonra on üç yıllık bir ara verdi. 2011'de Selimiye ile yeniden başlayan dönemde hemen her yıl yeni bir alan eklendi; her yeni giren, ertesi yılın sınavı için bir "tarihli olay" adayıdır. Türkiye'nin yalnız doğal ölçütle listeye girmiş bir alanı yoktur; doğa ile kültürü birlikte taşıyan iki karma alanı vardır: Göreme Millî Parkı ve Kapadokya Kaya Yerleşimleri (1985) ile Hierapolis-Pamukkale (1988).

Türkiye'nin Dünya Mirası alanları (giriş yılına göre)
YılAlanİl
1985İstanbul'un Tarihî Alanlarıİstanbul
1985Göreme Millî Parkı ve Kapadokya Kaya Yerleşimleri (karma)Nevşehir (Kapadokya)
1985Divriği Ulu Camii ve DarüşşifasıSivas
1986Hattuşa: Hitit BaşkentiÇorum
1987Nemrut DağıAdıyaman
1988Hierapolis-Pamukkale (karma)Denizli
1988Ksanthos-LetoonAntalya, Muğla
1994Safranbolu ŞehriKarabük
1998Troya (Truva) Antik KentiÇanakkale
2011Selimiye Camii ve KülliyesiEdirne
2012Çatalhöyük Neolitik KentiKonya
2014Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun DoğuşuBursa
2014Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanıİzmir
2015Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel PeyzajıDiyarbakır
2015Efesİzmir
2016Ani Arkeolojik AlanıKars
2017AfrodisiasAydın
2018GöbeklitepeŞanlıurfa
2021Arslantepe HöyüğüMalatya
2023GordionAnkara
2023Anadolu'nun Orta Çağ Ahşap Hipostil Camileri (beş cami)Afyonkarahisar, Ankara, Eskişehir, Konya, Kastamonu
2025Sardes ve Bin Tepe Lidya TümülüsleriManisa
İl tuzağı haritada görünür: Efes ve Bergama aynı ilde (İzmir), Afrodisias Aydın'da; Hattuşa Çorum'da, Arslantepe Malatya'da.Görsel: Sınav Defteri
Ek bilgi: alanlar yıllara nasıl dağıldı?
İki dalga: 1985–1998'de dokuz, 2011'den sonra on üç alan.Görsel: Sınav Defteri

Antik kentlerin buluntularını ve hikâyelerini Antik kentler ve ünlü yapılar sayfasında göreceğiz; burada akılda tutman gereken, adın, yılın ve ilin üçlüsüdür. İl tuzağına dikkat: Efes ile Bergama aynı ilde, İzmir'dedir; Ksanthos-Letoon iki ile yayılır.

Akılda kalsın: 1985 üçlüsü "İstanbul–Kapadokya–Divriği": bir başkent, bir peribacası vadisi, bir Selçuklu–Mengücek şaheseri. İki karma alan, ikisi de "beyaz ve kaya": Pamukkale'nin travertenleri, Göreme'nin peribacaları. 2011'den sonra listeye yaklaşık her yıl bir alan girdi.
Sınavda

Nasıl sorulurYayımlanan sorulardaki "hangisi bu listede değildir?" kalıbı bu listeye de uygulanabilir; bir alanın ili ya da listeye ilk giren alanlar da sorulabilir.

TuzakPamukkale'yi ve Kapadokya'yı yalnız doğal alan sanmaktır; ikisi de karma alandır. İkinci tuzak, Zeugma, Sümela ya da İshak Paşa Sarayı gibi ünlü ama yalnız geçici listedeki yerleri listede saymaktır (sonraki konu).

Sınavda işaretletoplam ve son giren alan her yaz değişebilir; sınav yılındaki UNESCO Dünya Mirası Merkezi'nin Türkiye listesine göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma ilk üçlü ve iller

1985'te listeye giren üç alan İstanbul'un Tarihî Alanları, Göreme-Kapadokya ve Ulu Camii ve Darüşşifası'dır. Safranbolu Şehri ilinde, Afrodisias ilinde, Göbeklitepe ilindedir.

Divriği · Karabük · Aydın · Şanlıurfa · Selimiye · İzmir

?Soru çöz

Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası alanları ile bulundukları iller aşağıda eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Efes İzmir'dedir (Selçuk); Aydın'daki Dünya Mirası alanı Afrodisias'tır, iki Ege kenti bu yüzden karıştırılır. B Hattuşa, Hitit başkenti olarak Çorum'dadır; C Arslantepe Malatya'dadır; D Ani, Kars'ta sınırdadır.
2023 → 2027 · MİRAS · UNESCO

Son eklemeler: ahşap camiler, Gordion, Sardes ve geçici liste

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Anadolu'nun ahşap camileri hangileridir, Gordion ve Sardes ne zaman listeye girdi, geçici liste nedir?

Kısa cevap: 2023'te Frig başkenti Gordion (Ankara) ile beş ilde beş camiden oluşan "Anadolu'nun Orta Çağ Ahşap Hipostil Camileri" listeye girdi: Afyon Ulu Camii, Sivrihisar Ulu Camii (Eskişehir), Arslanhane Camii (Ankara), Eşrefoğlu Camii (Konya), Mahmut Bey Camii (Kastamonu). 2025'te Sardes ve Bin Tepe (Manisa) eklendi. Aday olmayı bekleyenler geçici listededir (Kasım 2026: 80 alan).

Eşrefoğlu Camii'nin kapısından giren biri taş bir dış duvarın içinde, düz tavanı taşıyan onlarca ahşap direkten oluşan bir orman bulur.

2023: beş ahşap cami

Bu camilerin ortak adı mimarlık terimidir: hipostil, düz bir tavanı sıra sıra dikilmiş direklerin taşıdığı yapı demektir. Dışarıdan taş duvarlarla çevrili bu camilerin içinde direkler, başlıkları, kirişler ve tavan ahşaptır; oyma ve boyama süslemelerle kaplıdır. Bazılarının minberi kündekâri tekniğiyle, çivisiz geçme ahşap parçalarla yapılmıştır. Camiler 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın ortası arasında, Anadolu Selçuklu döneminin sonu ve beylikler çağında yapıldı. Beşi tek bir "seri" alan olarak, her biri ayrı bir ilde olmak üzere 2023'te listeye girdi; sınav için asıl bilgi, hangi beş caminin listede olduğu ve illeridir.

Anadolu'nun Orta Çağ Ahşap Hipostil Camileri (2023)
Camiİl (ilçe)Yapım
Afyon Ulu CamiiAfyonkarahisar13. yüzyıl sonu
Sivrihisar Ulu CamiiEskişehir (Sivrihisar)13. yüzyıl sonu
Ahi Şerafettin (Arslanhane) CamiiAnkara13. yüzyıl sonu
Eşrefoğlu CamiiKonya (Beyşehir)13. yüzyıl sonu
Mahmut Bey CamiiKastamonu (Kasabaköy)14. yüzyıl (1366–1367), en genci
Ankara'yı merkez al: kuzeyde Kastamonu, batıda Sivrihisar ve Afyon, güneyde Beyşehir.Görsel: Sınav Defteri

Aynı yıl Gordion da listeye girdi: Ankara'nın yaklaşık 90 km güneybatısındaki, Frig uygarlığının başkenti olan bu ören yeri, Frig kalesi ve kral tümülüsleriyle tanınır. 2025'te ise Sardes ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri eklendi: Manisa'daki Sardes, parayı ilk kullanan uygarlıklardan sayılan Lidyalıların başkentidir; kuzeyindeki Bin Tepe'de dünyanın en büyük tümülüsleri arasında sayılan mezar tepeleri bulunur.

Geçici liste: kapının önündekiler

Bir ülke bir alanı aday göstermeden önce geçici listeye yazdırmak zorundadır. Geçici liste bir niyet listesidir; listeye girmiş sayılmaz. Türkiye'nin geçici listesinde 80 alan vardır. Sınavda çeldirici olmaya en yatkın olanlar ünlü ama listede olmayan yerlerdir: Zeugma, Sümela Manastırı, İshak Paşa Sarayı, Kibyra ve Ankara'daki Hacı Bayram Camii ve çevresi. Ankara'da iki ünlü cami vardır; Ahi Şerafettin (Arslanhane) Camii listede, Hacı Bayram Camii ise geçici listededir.

Ek bilgi: Dünya Mirası Komitesi 2027'de İstanbul'da

Türkiye 2023–2027 döneminde Dünya Mirası Komitesi üyesidir. Komite'nin 2026 yazında Güney Kore'nin Busan kentinde toplanan 48. oturumu, sonraki oturumun Türkiye'de yapılmasına karar verdi: 49. oturum, İstanbul, 27 Haziran – 7 Temmuz 2027. Geçici listede ayrıca Mardin, Harran ve Şanlıurfa, İznik, Laodikeia, Perge ve Sagalassos gibi alanlar vardır.

Akılda kalsın: Beş ahşap camide Ankara'yı merkez al: kuzeyde Kastamonu, batıda Sivrihisar ve Afyon, güneyde Beyşehir; dördü 13. yüzyıl sonunun, Kastamonu'daki 14. yüzyılın yapısıdır. "Ankara'daki ahşap cami Arslanhane'dir, Hacı Bayram değil." 2023'te iki Ankara kaydı: Gordion (Frig) ve Arslanhane. 2025 Lidya: Sardes, para ve Bin Tepe.
Sınavda

Nasıl sorulur2012'den beri yayımlanan sorularda UNESCO'dan gelenler hep yakın tarihli bir kayda dayandı; ahşap camiler de 2023 kaydından hemen sonra "hangisi bu listede değildir" kalıbıyla soruldu.

TuzakHacı Bayram ya da Ankara'daki başka bir eski camiyi listede sanmak ve geçici listedeki Zeugma, Sümela gibi alanları Dünya Mirası saymaktır.

Sınavda işaretlesınavdan önceki yaz eklenen alanlara (2025: Sardes) özellikle bak.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme cami ve il

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde değil, Türkiye'nin geçici listesinde yer alır?

✓ D. Zeugma mozaikleriyle ünlüdür ama 2012'den beri yalnız geçici listededir. A Gordion 2023'te, B Arslantepe 2021'de, C Sardes 2025'te listeye girdi; üçü son on yılın eklemeleridir, ünlü olmak listeye girmiş olmak demek değildir.
2008 → 2025 · MİRAS · UNESCO

Somut olmayan kültürel miras: Meddahlıktan Antep işine Türkiye'nin unsurları

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin UNESCO somut olmayan kültürel miras listesindeki unsurlar nelerdir, Hıdrellez ne zaman listeye girdi?

Kısa cevap: Kasım 2026 itibarıyla Türkiye'nin UNESCO somut olmayan kültürel miras listelerinde 32 unsuru vardır; 3'ü acil koruma listesindedir. İlk unsurlar 2008'de Meddahlık ve Mevlevi Sema Töreni'dir. Hıdrellez 2017'de, Kuzey Makedonya ile ortak dosyayla girdi. En son unsur Antep işi (2025)'dir.

Mayıs başında gül ağacının dalına asılan bir dilek kâğıdı da, bir kahvehanedeki Karagöz perdesi de UNESCO'nun aynı listesinde durur.

Somut olmayan miras listesine bir yapı değil, yaşayan bir uygulama girer: bir kutlama, bir zanaat, bir anlatı ya da müzik geleneği. Türkiye bu listede çok güçlüdür; ikinci sırada olduğu açıklanmıştır. Unsurların bir kısmı komşu ve akraba ülkelerle ortak dosyadır: Hıdrellez Kuzey Makedonya ile, çay kültürü Azerbaycan ile ortaktır; Nevruz, Dede Korkut, minyatür, Nasreddin Hoca fıkraları gibi unsurlar birden çok Türk ve Orta Asya ülkesiyle paylaşılır. Türk kültür ve sanatı sayfasında bunların bir kısmını sanat yönüyle göreceğiz.

Türkiye'nin 32 unsuru türe göre (yıl parantezde; * acil koruma, ⊕ ortak dosya; kalın = sınavda öne çıkan)
TürUnsurlar
Sahne, söz, müzikMeddahlık (2008) · Karagöz (2009) · Âşıklık (2009) · Dede Korkut ⊕ (2018) · Nasreddin Hoca fıkraları ⊕ (2022) · Islık dili * (2017) · Balaban/mey ⊕ (2023) · Gayda/tulum (2024)
El sanatıEbru (2014) · Çini (2016) · Minyatür ⊕ (2020) · Hüsn-i Hat (2021) · Tezhip ⊕ (2023) · Sedefkârlık (2023) · İpek böcekçiliği ⊕ (2022) · Ahlat taş işçiliği * (2022) · Antep işi (2025)
Yeme-içme, tarımKeşkek (2011) · Mesir Macunu Festivali (2012) · Türk kahvesi (2013) · İnce ekmek ⊕ (2016) · Çay ⊕ (2022) · İftar ⊕ (2023) · Zeytin yetiştiriciliği * (2023)
Bayram, törenMevlevi Sema Töreni (2008) · Nevruz ⊕ (2009) · Semah (2010) · Sohbet toplantıları (2010) · Hıdrellez ⊕ (2017)
Spor, oyunKırkpınar Yağlı Güreş Festivali (2010) · Okçuluk (2019) · Mangala/Göçürme ⊕ (2020)
Ek bilgi: 32 unsur yıl sırasıyla

2008 Meddahlık, Mevlevi Sema Töreni · 2009 Âşıklık, Karagöz, Nevruz ⊕ (Türkiye 2009'dan beri dosyada; ortak dosya sonradan genişledi, son genişleme 2024) · 2010 Semah, Geleneksel Sohbet Toplantıları, Kırkpınar · 2011 Keşkek · 2012 Mesir Macunu Festivali · 2013 Türk kahvesi kültürü · 2014 Ebru · 2016 Çini ustalığı, İnce ekmek (lavaş, yufka) ⊕ · 2017 Hıdrellez ⊕, Islık dili * · 2018 Dede Korkut mirası ⊕ · 2019 Geleneksel Türk okçuluğu · 2020 Minyatür ⊕, Mangala/Göçürme ⊕ · 2021 Hüsn-i Hat · 2022 Çay kültürü ⊕, Nasreddin Hoca fıkra anlatma ⊕, İpek böcekçiliği ⊕, Ahlat taş işçiliği * · 2023 Tezhip ⊕, İftar ⊕, Balaban/mey ⊕, Sedefkârlık, Zeytin yetiştiriciliği * · 2024 Gayda/tulum · 2025 Antep işi.

Yer ipuçları

Bazı unsurlar bir yere bağlıdır ve sınavda il ile sorulabilir: Mesir Macunu Festivali Manisa'da, Kırkpınar Edirne'de yapılır; Islık dili Giresun'un Çanakçı ilçesindeki Kuşköy ve çevresinde yaşar; Ahlat taş işçiliği Bitlis'in Ahlat ilçesine, Antep işi Gaziantep'e aittir. Acil koruma listesindeki üç unsur (ıslık dili, Ahlat taş işçiliği, zeytin yetiştiriciliği bilgisi), yaşamaya devam etmesi için ivedi önlem gereken uygulamalardır.

Akılda kalsın: Sahne ilk girdi: 2008–2009'da Meddah, Sema, Âşıklık, Karagöz. Hıdrellez 2017, Kırkpınar 2010, Mesir 2012: bahar, güreş, macun. Acil üçlü "ıslık–taş–zeytin": biri Karadeniz'de konuşulur, biri Van Gölü kıyısında yontulur, biri zeytinlikte yaşar.
Sınavda

Nasıl sorulur2018 sınavında bir yıl önce eklenen Hıdrellez soruldu. Aynı kalıpla bir geleneğin hangi listeye girdiği ya da "hangisi listede yer almaz" sorulabilir; tablodaki kalın unsurlarla başla.

TuzakSomut olmayan bir geleneği Dünya Mirası saymak ve ortak dosyaları başka ülkeye ait sanmaktır.

Sınavda işaretleliste her aralıkta büyür; sınavdan önceki aralıkta eklenen unsura (2025: Antep işi) özellikle bak.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma yıl ve yer

Hıdrellez bahar bayramı UNESCO'nun somut olmayan miras listesine yılında girdi. Mesir Macunu Festivali ilinde, Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali ilinde yapılır.

2017 · Manisa · Edirne · 2012 · Bursa

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi UNESCO'nun Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ndeki Türkiye unsurlarından biridir?

✓ B. Islık dili 2017'de acil koruma listesine girdi; Giresun'un Kuşköy çevresinde az sayıda kişi kullanıyor. A okçuluk (2019), C Türk kahvesi (2013) ve D Sema (2008) Temsili Liste'dedir; acil listedeki öteki iki unsur Ahlat taş işçiliği ve zeytin yetiştiriciliğidir.
2015 → 2025 · MİRAS · UNESCO

Yaratıcı Şehirler Ağı: gastronomide Gaziantep, müzikte Kırşehir

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'nda Türkiye'den hangi şehirler var, Kırşehir hangi alanda seçildi?

Kısa cevap: Kasım 2026 itibarıyla UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'nda Türkiye'den 9 şehir var: gastronomide Gaziantep (2015), Hatay (2017), Afyonkarahisar (2019); müzikte Kırşehir (2019) ve Şanlıurfa (2023); zanaat ve halk sanatlarında Kütahya (2017) ve Bursa (2021); tasarımda İstanbul (2017); edebiyatta Kahramanmaraş (2025). En son katılan Kahramanmaraş (edebiyat, 2025)'tır.

Bir Kırşehir düğününde bağlamanın tellerine dokunan parmaklar, şehri 2019'da UNESCO'nun müzik şehirleri arasına taşıyan geleneği sürdürür.

Yaratıcı Şehirler Ağı bir miras listesi değildir; kültürü ve yaratıcılığı kalkınma aracı yapan şehirlerin işbirliği ağıdır. Şehir, bir yaratıcı alandaki birikimini ve gelecek planını anlatan bir dosyayla başvurur; kabul edilirse o alandaki öteki şehirlerle ortak projeler yürütür. Türkiye'den ağdaki en eski üye Gaziantep'tir (gastronomi, 2015).

Yaratıcı Şehirler Ağı'ndaki Türk şehirleri
AlanŞehir (katılış yılı)
GastronomiGaziantep (2015) · Hatay (2017) · Afyonkarahisar (2019)
MüzikKırşehir (2019) · Şanlıurfa (2023)
Zanaat ve halk sanatlarıKütahya (2017) · Bursa (2021)
Tasarımİstanbul (2017)
EdebiyatKahramanmaraş (2025) · bu alandaki ilk Türk şehri

Alanı şehrin kimliğinden tahmin et

Şehirlerin alanı çoğu zaman bilinen kimliklerinden çıkarılabilir. Gaziantep, Hatay ve Afyonkarahisar mutfaklarıyla, Kırşehir Neşet Ertaş'ın da içinden çıktığı abdal ve bozkır müziği geleneğiyle, Şanlıurfa sıra gecesi gibi müzikli sohbet geleneğiyle tanınır. Kütahya çiniyle, Bursa ipek ve el sanatlarıyla zanaat alanındadır. Kahramanmaraş ise 2025'te edebiyat alanında ağa giren ilk Türk şehri oldu. Bu ilişkiyi kurmak, "hangisi yanlış eşleşmedir" sorularında işini kolaylaştırır.

Akılda kalsın: Üç sofra, iki saz, iki tezgâh, bir çizim masası, bir kitap: Gaziantep–Hatay–Afyon gastronomi; Kırşehir–Şanlıurfa müzik; Kütahya–Bursa zanaat; İstanbul tasarım; Kahramanmaraş edebiyat.
Sınavda

Nasıl sorulurBir şehir verilip alanı ya da "hangisi Yaratıcı Şehirler Ağı'ndaki şehirlerden biridir?" sorulur; 2020'de Kırşehir'in alanı soruldu.

TuzakKırşehir'i Ahilik nedeniyle zanaata, İstanbul'u gastronomiye yazmaktır; Kırşehir müzik, İstanbul tasarım şehridir.

Sınavda işaretleağa yeni şehirler dönem dönem katılır (son yıllarda iki yılda bir: 2021, 2023, 2025); sınav yılının listesini unesco.org'dan kontrol et.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme şehir ve alan

?Soru çöz

UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'ndaki Türk şehirleri ile alanları aşağıda eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Bursa 2021'de zanaat ve halk sanatları alanında ağa girdi; tasarım alanındaki Türk şehri İstanbul'dur. A Hatay (2017) ve D Afyonkarahisar (2019) gastronomi şehridir; B Şanlıurfa 2023'te Kırşehir'den sonra ikinci müzik şehri oldu.
BELGE VE ANMA · MİRAS · UNESCO

Dünya Belleği ve UNESCO anma yıl dönümleri

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

UNESCO Dünya Belleği kaydında Türkiye'den hangi belgeler var, UNESCO 2026'da hangi Türk büyüklerini anıyor?

Kısa cevap: Dünya Belleği kaydında Türkiye'den Boğazköy'ün Hitit çivi yazılı tabletleri, Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi, Kültepe tabletleri ve 2025'te eklenen Karatepe yazıtları gibi belgeler vardır. UNESCO ayrıca her iki yılda bir anma yıl dönümleri belirler: 2026 için Türkiye'nin önerisiyle Bâkî'nin doğumunun 500. ve Şeyh Edebali'nin vefatının 700. yıl dönümleri programa alındı.

Kayseri'deki Kültepe'de bulunan avuç içi büyüklüğündeki kil tabletler, Anadolu'da yazının ilk sayfalarıdır ve UNESCO'nun belge kaydında yer alır.

Dünya Belleği: okunan miras

Dünya Belleği programı, insanlığın belgesel mirasını kaybolmaktan korumak için 1992'de başladı. Kayda yer değil, belge girer: tabletler, el yazmaları, haritalar, arşivler, ses ve film kayıtları. Türkiye'nin kayıtları arasında Anadolu tarihinin en eski yazılı belgeleri öne çıkar.

Dünya Belleği kaydındaki Türkiye belgelerinden örnekler
BelgeNe?Kayıt yılı
Boğazköy Hitit çivi yazılı tabletleriHitit başkenti Hattuşa'nın devlet arşivi (Çorum)2001
Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi17. yüzyıl Osmanlı gezi yazmaları2013
Kültepe tabletleriAsurlu tüccarların Kaniş'teki ticaret arşivi (Kayseri)2015
Karatepe yazıtlarıAnadolu hiyeroglifi ve Fenike dilinde iki dilli yazıtlar (Osmaniye)2025

Anma ve kutlama yıl dönümleri

UNESCO Genel Konferansı, iki yılda bir, insanlığa katkısı olan kişi ve olayların 50 ve katları olan yıl dönümlerini programa alır; Türkiye her dönem öneri sunar. Programa alınan yıl dönümü o yıl UNESCO desteğiyle anılır. 2026 yılı için Türkiye'nin önerisiyle Bâkî'nin doğumunun 500. ve Şeyh Edebali'nin vefatının 700. yıl dönümleri programa alındı. Önceki dönemlerden sık hatırlananlar aşağıdaki tabloda.

Türkiye'nin önerisiyle UNESCO programına alınan bazı yıl dönümleri
YılKişi ya da eserYıl dönümü
2021Yunus Emre · Hacı Bektaş Veli · Ahi Evranvefatının 700. · 750. · doğumunun 850.
2023Âşık Veyselvefatının 50.
2024Dîvânu Lugâti't-Türk · Ali Kuşçu · Fuat Sezginyazılışının 950. · vefatının 550. · doğumunun 100.
Akılda kalsın: Belge kaydı = Anadolu'nun yazılı hafızası: Asurlu tüccarın tableti (Kültepe), Hitit arşivi (Boğazköy), iki dilli taş (Karatepe), seyyahın defteri (Evliya Çelebi). Anmada sayı 50'nin katıdır: 2026 = Bâkî 500 (1526) ve Şeyh Edebali 700 (1326).
Sınavda

Nasıl sorulur2012'den beri yayımlanan sorularda Dünya Belleği ya da anma yıl dönümü sorusu görülmedi; ama sınav yılının anma konusu, "tarihli olay" kalıbına uyduğu için sorulabilir ("UNESCO'nun anma yıl dönümleri arasına alınan kişi hangisidir?"). Dünya Belleği'ne kayıtlı bir belge de dört kaydı ayırt etme sorusunda seçenek olabilir.

TuzakBelgeyi Dünya Mirası sanmaktır: Kültepe tabletleri belge kaydındadır, Kültepe ören yeri ise yalnız geçici listededir.

Sınavda işaretleanma yıl dönümleri her Genel Konferansta yenilenir; sınav yılına ait listeyi UNESCO Türkiye Millî Komisyonu sayfasından kontrol et.

Kapat, söyle: bu sayfanın 9 sorusu

Sayfayı kapat, her soruyu sesli ya da kâğıda cevapla; sonra cevabı açıp karşılaştır. Takıldığın sorunun konusuna geri dön.

  1. UNESCO'nun dört kaydını say; her biri neyi kaydeder? Her birine Türkiye'den bir örnek ver.
    CevapDünya Mirası Listesi = yer (Göbeklitepe); somut olmayan kültürel miras = yaşayan gelenek (Hıdrellez); Yaratıcı Şehirler Ağı = şehir + sanat alanı (Kırşehir, müzik); Dünya Belleği = belge (Kültepe tabletleri).
  2. Türkiye'den Dünya Mirası Listesi'ne ilk giren üç alan hangileridir, hangi yıl?
    Cevap1985: İstanbul'un Tarihî Alanları, Göreme-Kapadokya, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası.
  3. Türkiye'nin iki karma alanı hangileridir?
    CevapGöreme Millî Parkı ve Kapadokya (Nevşehir) ile Hierapolis-Pamukkale (Denizli).
  4. Efes, Afrodisias, Hattuşa, Arslantepe hangi illerdedir?
    CevapEfes İzmir, Afrodisias Aydın, Hattuşa Çorum, Arslantepe Malatya.
  5. 2023'te listeye giren beş ahşap caminin illerini söyle; Ankara'daki hangisidir?
    CevapAfyonkarahisar, Eskişehir (Sivrihisar), Ankara, Konya (Beyşehir), Kastamonu; Ankara'daki Arslanhane (Ahi Şerafettin) Camii'dir, Hacı Bayram yalnız geçici listededir.
  6. Ünlü ama yalnız geçici listede olan üç yer say.
    CevapZeugma, Sümela Manastırı, İshak Paşa Sarayı (ayrıca Kibyra, Hacı Bayram Camii, Kültepe ören yeri).
  7. Somut olmayan mirasta acil koruma listesindeki üç Türkiye unsuru hangileridir?
    CevapIslık dili (Giresun), Ahlat taş işçiliği (Bitlis), zeytin yetiştiriciliği bilgi ve uygulamaları.
  8. Hıdrellez hangi yıl, hangi ülkeyle ortak listeye girdi; Mesir ve Kırkpınar hangi ildedir?
    Cevap2017, Kuzey Makedonya ile; Mesir Manisa, Kırkpınar Edirne.
  9. Kırşehir, Gaziantep, Kütahya, İstanbul ve Kahramanmaraş Yaratıcı Şehirler Ağı'na hangi alanla girdi?
    CevapKırşehir müzik, Gaziantep gastronomi, Kütahya zanaat ve halk sanatları, İstanbul tasarım, Kahramanmaraş edebiyat.
Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme kişi ve anma

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi UNESCO'nun Dünya Belleği kaydında yer alan bir belgedir?

✓ A. Kültepe'nin Asurlu tüccar arşivi olan kil tabletler 2015'te Dünya Belleği kaydına girdi. B Divriği bir yapıdır, 1985'ten beri Dünya Mirası Listesi'nde; C Mesir bir gelenektir, somut olmayan miras listesinde (2012); D Gaziantep gastronomi alanında Yaratıcı Şehirler Ağı'ndadır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Türkiye'nin iklim ve çevre politikasıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

✓ C. BM Genel Kurulu 14 Aralık 2022'de, Türkiye'nin sunduğu kararla 30 Mart'ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etti. A 2050 AB'nin hedefidir, Türkiye'ninki 2053; B 2021 Paris onayının yılıdır, kanun 2025'te çıktı; D 2022 BM gününün yılıdır, proje 2017'de başladı.Kaynak: Çevre ve iklim · Türkiye: 2053, İklim Kanunu, Sıfır Atık

?Soru 2

1972'de toplanan ve çevreyi uluslararası gündemin ana konusu yapan ilk dünya konferansı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. 5–16 Haziran 1972'de Stockholm'de toplanan BM İnsan Çevresi Konferansı UNEP'in kurulmasını sağladı. A Rio 1992'nin özelliğidir, Stockholm'ün 20. yılında toplandı; C ozon günü 16 Eylül, Montreal 1987'ye bağlıdır; D Ramsar bir konferans değil, 1971'de İran'da imzalanan sözleşmedir.Kaynak: Çevre ve iklim · Stockholm 1972 ve çevre günleri

?Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi 1992 Rio Zirvesi'nin sonuçları arasında yer almaz?

✓ D. Montreal Protokolü 1987'de ozon tabakası için imzalandı; Rio'dan beş yıl önce ve başka bir konuda. A Gündem 21, Rio'nun 21. yüzyıl eylem planıdır; B ve C Rio'da imzaya açılan iki sözleşmedir, iklim ve biyolojik çeşitlilik Rio'nun ikiz metinleridir.Kaynak: Çevre ve iklim · Rio 1992 ve Kyoto 1997

?Soru 4

BM Güvenlik Konseyi'nde barışa yönelik bir tehditle ilgili karar tasarısı oylanmıştır. On bir üye olumlu oy vermiş; daimi üyelerden biri ve üç geçici üye çekimser kalmıştır. Bu tasarı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. Dokuz olumlu oy aşıldı ve hiçbir daimi üye “hayır” demedi; uygulamada çekimserlik veto sayılmaz. A Şart'taki “daimi üyelerin onayı” ifadesi uygulamada çekimserliği engel saymaz; B üçte iki, Genel Kurul'un önemli konulardaki ölçüsüdür; C Konsey kararları Genel Kurul onayına bağlı değildir.Kaynak: Birleşmiş Milletler · Güvenlik Konseyi ve veto

?Soru 5

Türkiye aşağıdaki kuruluşlardan hangisinin kurucu üyeleri arasında yer alır?

✓ A. Türkiye, 1960'ta Paris Sözleşmesi'ni imzalayan 20 kurucu üyeden biridir. B Türkiye NATO'ya 1952'de, kuruluştan üç yıl sonra katıldı; C Avrupa Konseyi'ne kurucu 10 ülkeden birkaç ay sonra, yine 1949'da girdi; D AET'ye hiç üye olmadı, 1959'da ortaklık başvurusu yaptı.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · AGİT, OECD, G20

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler'in altı ana organından biri değildir?

✓ A. İnsan Hakları Konseyi 2006'da Genel Kurul kararıyla kurulan, Genel Kurul'a bağlı bir alt organdır. B Vesayet Konseyi 1994'te askıya alındı ama Şart'taki ana organ yeri sürer; C EKOSOK ana organdır, "konsey" adı yanıltmamalı; D Divan, Lahey'deki tek ana organdır.Kaynak: Birleşmiş Milletler · Altı ana organ

?Soru 7

Paris İklim Anlaşması ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Paris'in yeniliği, hedefi her ülkenin kendi ulusal katkı beyanıyla koymasıdır. B Kyoto Protokolü'nün modelidir; C Türkiye 2016'da imzaladı, 2021'de onayladı; D ozon Montreal Protokolü'nün (1987) konusudur, iklim anlaşmasının değil.Kaynak: Çevre ve iklim · Paris Anlaşması ve COP'lar

?Soru 8

Kuruluş–merkez eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Rabat İİT'nin kurulduğu zirvenin yeridir; merkezi Cidde'dedir. B EİT'nin merkezi Tahran'dır, OECD'nin Paris'iyle karıştırma; C KEİ'nin daimi sekretaryası İstanbul'dadır; D AGİT'in senedi Helsinki'de imzalandı ama sekretaryası Viyana'dadır.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · EİT, KEİ, D-8 ve büyük tablo

?Soru 9

Avrupa Konseyi (Council of Europe) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Bu tanım Avrupa Birliği Konseyi'nin tanımıdır; Avrupa Konseyi AB'den bağımsız bir örgüttür. A doğru: merkez Strazburg'dur, Brüksel değil; B doğru: Türkiye 1949'da Yunanistan'la katıldı; C doğru: AİHM de Strazburg'dadır, Lahey'deki BM mahkemesiyle karıştırılmamalı.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · Avrupa Konseyi ve üç konsey

?Soru 10

BM Genel Sekreteri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Her eylül değişen kişi Genel Kurul Başkanı'dır (Volkan Bozkır 2020–2021'de bu görevdeydi); Genel Sekreter beş yıllığına atanır. A doğru: Şart'ın 97. maddesi onu Sekretarya'nın başı yapar; C doğru: dönem beş yıldır ve yenilenebilir, Guterres ikinci dönemindedir; D doğru: Lie'den Guterres'e dokuz genel sekreterin hiçbiri ABD, Çin, Fransa, Birleşik Krallık ya da Rusya'dan değildir.Kaynak: Birleşmiş Milletler · Genel Sekreter
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Güncel Bilgiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →