Türkiye'de bilim ve teknoloji: uzay, enerji, ulaşım ve savunma projeleri

Türkiye'nin büyük bilim ve teknoloji projelerini alanına göre gruplayarak öğren; hangi projenin nerede, ne zaman ve hangi kurumca yürütüldüğünü resmî kaynaktan doğrula.

7 durakKPSS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
2018 → 2026 · PROJE · UZAY

Türkiye Uzay Ajansı ve ilk Türk astronotlar: Gezeravcı ve Atasever

Güncel Bilgiler · Bilim ve teknoloji · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKopernik, Galileo, Kepler ve Newton bilime ne kazandırdı, Galileo neden yargılandı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Bilim tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kopernik 1543'te Dünya'nın değil Güneş'in merkezde olduğunu ileri sürdü. Kepler gezegen yörüngelerinin elips olduğunu gösterdi. Galileo teleskopla Jüpiter'in uydularını gözledi; Güneş merkezli görüşü savunan 1632 tarihli kitabı yüzünden 1633'te Engizisyon'da yargılandı. Newton 1687'de evrensel çekim yasasıyla bütün bu hareketleri açıkladı.

Bilim devrimi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye Uzay Ajansı ne zaman kuruldu, ilk Türk astronot kimdir ve uzayda ne yaptı?

Kısa cevap: Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Aralık 2018'de 23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Ankara merkezli kuruldu; Millî Uzay Programı 2021'de açıklandı. İlk Türk astronot Alper Gezeravcı, Ocak 2024'te Ax-3 göreviyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitti ve 13 deney yaptı. Tuva Cihangir Atasever Haziran 2024'te yörünge altı uçuşla uzaya çıkan ikinci Türk oldu.

Ocak 2024'te bir gece Türkiye'de pek çok kişi ekran başında Florida'daki bir roketin geri sayımını izledi; kapsülde bir Türk pilot vardı.

Bilim tarihi sayfasında geçmişin bilginlerini gördük; bu sayfa bugünün Türkiye'sindeki büyük projelere bakıyor: uzay, uydu, gözlemevi, kutup, enerji, yerli üretim ve ulaşım. Alanlar farklı ama sınavdaki kalıplar üç tanedir: ilk/en (ilk astronot, en büyük teleskop), proje–yer (gözlemevi hangi ilde, gaz nereye geliyor) ve proje–tür (pilotlu uçak mı insansız mı, tren mi otomobil mi). 2012'den beri yayımlanan sorularda Fatih sondaj gemisi, Antarktika'daki Türk kampının adası ve Doğu Anadolu Gözlemevi soruldu. Her konuda bu üç kalıbı ara; sayfanın sonunda "ilkler" listesiyle kendini sınayacaksın.

Ajans ve program

Türkiye'nin uzay çalışmaları önceleri farklı kurumlara dağılmıştı: uyduları TÜBİTAK UZAY ve TUSAŞ geliştiriyor, haberleşme uydularını Türksat işletiyordu. Bu çalışmaları tek çatı altında planlamak için Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Aralık 2018'de yayımlanan 23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kuruldu. Ajans Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın ilgili kuruluşudur, merkezi Ankara'dadır.

Ajansın yol haritası Millî Uzay Programı'dır; Cumhurbaşkanı tarafından 2021'de on hedefle açıklandı. Hedeflerin ilki Ay'a ulaşan bir görevdir; bir Türk vatandaşının bilimsel bir görevle uzaya gönderilmesi de hedefler arasındaydı ve 2024'te gerçekleşti. Türkiye Ekim 2026'da Antalya'da, uzay alanının en büyük toplantısı olan 77. Uluslararası Astronotik Kongresi'ne (IAC 2026) ilk kez ev sahipliği yaptı.

İlk Türk astronot: Alper Gezeravcı

Hava Kuvvetleri'nde pilot olan Alper Gezeravcı, ABD'li Axiom Space şirketinin yürüttüğü Ax-3 göreviyle uzaya gitti. Ekip Ocak 2024'te Florida'dan fırlatıldı ve Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) kenetlendi. Gezeravcı istasyonda Türk üniversite ve kurumlarının hazırladığı 13 deneyi yürüttü ve şubatta Dünya'ya döndü.

Ek bilgi: Ax-3'ün günleri ve ekibi

Ax-3, 18 Ocak 2024'te Kennedy Uzay Merkezi'nden Falcon 9 roketi ve Crew Dragon kapsülüyle fırlatıldı, iki gün sonra istasyona kenetlendi; kapsül 9 Şubat 2024'te Florida açıklarında denize indi. Ekipte Gezeravcı'nın yanında İspanya-ABD adına Michael López-Alegría, İtalya'dan Walter Villadei ve Avrupa Uzay Ajansı adına İsveçli Marcus Wandt vardı. Atasever'in uçuşu 8 Haziran 2024'tedir.

İkinci Türk: Tuva Cihangir Atasever

Ax-3'ün yedek astronotu olan Tuva Cihangir Atasever, Haziran 2024'te Virgin Galactic'in Galactic 07 uçuşuyla uzaya çıktı. Bu bir yörünge altı uçuştu: araç yaklaşık 87,5 km'ye yükseldi, birkaç dakikalık ağırlıksızlıkta deneyler yapıldı ve aynı gün yere dönüldü. Fark şudur: Gezeravcı yörüngede haftalarca kalan bir istasyona gitti, Atasever ise uzay sınırına kısa bir sıçrama yaptı.

Ajanstan astronota, uydudan kongreye: altı yıllık sıra.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: "Gez" + "istasyon": Gezeravcı istasyonu gezdi (Ax-3, ISS, 13 deney). Atasever atladı: Atasever'in uçuşu yörünge altı bir sıçramaydı. Sıra hep aynı: ajans (2018) → program (2021) → astronot (2024).
Sınavda

Nasıl sorulur"İlk" kalıbına çok uygun bir konudur: ilk Türk astronotun adı, gittiği yer ya da görevin adı sorulabilir.

Tuzakİki astronotu karıştırmaktır: istasyona giden ve 13 deney yapan Gezeravcı'dır; Atasever'in uçuşu yörüngeye çıkmadı. Bir başka tuzak, TUA'yı TÜBİTAK'ın bir birimi sanmaktır; ajans 2018'de ayrı bir kurum olarak kuruldu.

Sınavda işaretleyeni astronot görevleri ya da Ay görevi gerçekleşirse sınav yılındaki tua.gov.tr duyurularına göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Alper Gezeravcı Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitti
  2. Antalya'da Uluslararası Astronotik Kongresi toplandı
  3. Türkiye Uzay Ajansı kuruldu
  4. Tuva Cihangir Atasever yörünge altı uçuş yaptı
  5. Millî Uzay Programı açıklandı

?Soru çöz

• Hava Kuvvetleri pilotudur.
• Ocak 2024'te Ax-3 göreviyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitmiştir.
• İstasyonda Türk bilim insanlarının hazırladığı 13 deneyi yürütmüştür.
Bilgileri verilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Ax-3, istasyon ve 13 deney ilk Türk astronot Gezeravcı'yı gösterir. A Atasever Haziran 2024'te yörünge altı uçuş yaptı, istasyona gitmedi; B Aziz Sancar 2015 Nobel Kimya ödüllü bilim insanıdır; D Wandt Ax-3 ekibindeki İsveçli astronottur.
1994 → 2024 · PROJE · UYDU

Türkiye'nin uyduları: Türksat'tan ilk yerli haberleşme uydusu Türksat 6A'ya

Güncel Bilgiler · Bilim ve teknoloji · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türksat 6A nedir, Türkiye'nin uyduları Göktürk, RASAT ve İMECE ne işe yarar?

Kısa cevap: Türkiye'nin uyduları iki gruptadır. Haberleşme uyduları Türksat adını taşır: ilk yörüngeye oturan Türksat 1B'dir (1994); Türksat 6A ise 2024'te fırlatılan ilk yerli haberleşme uydusudur. Gözlem uydularında RASAT (2011) Türkiye'de tasarlanıp üretilen ilk gözlem uydusu, İMECE (2023) metre altı çözünürlüklü ilk yerli gözlem uydusudur; Göktürk'ler askerî keşif uydusudur.

Evdeki çanak anten bir uyduya bakar, telefondaki harita bir başkasının çektiği görüntüyü kullanır; Türkiye'nin uydu hikâyesi de bu iki işin, yani haberleşmenin ve gözlemin hikâyesidir.

Haberleşme: yaklaşık 36.000 km'de sabit duran uydular

Haberleşme uyduları Dünya'nın dönüşüyle aynı hızda döndükleri için gökyüzünde sabit durur gibi görünür; bu yüzden çanak antenler onlara kilitlenebilir. Türkiye'nin bu yörüngedeki uyduları Türksat adını taşır ve Türksat A.Ş. tarafından işletilir. Türksat 1B 1994'te fırlatıldı ve Türkiye'nin yörüngeye yerleşip hizmet veren ilk uydusu oldu. Sonraki kuşaklar yurt dışında üretildi; 2021'de Türksat 5A ve 5B fırlatıldı.

Dönüm noktası Türksat 6A'dır. TÜBİTAK UZAY öncülüğünde TUSAŞ, ASELSAN ve CTech ile geliştirilen uydu, yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranıyla ilk yerli ve millî haberleşme uydusudur. Temmuz 2024'te ABD'den Falcon 9 roketiyle fırlatıldı, yörünge testlerinin ardından 2025'te Türksat'a teslim edildi. Böylece Türkiye, haberleşme uydusunu kendisi tasarlayıp üretebilen az sayıdaki ülke arasına girdi.

Gözlem: alçak yörüngede dönen gözler

Gözlem uyduları birkaç yüz kilometre yükseklikte, Dünya'nın çevresinde hızla döner ve yeryüzünün fotoğrafını çeker. RASAT (2011) Türkiye'de tasarlanıp üretilen ilk gözlem uydusudur; 2019'da Antarktika'daki Türk kampının bulunduğu adayı da görüntüledi. Göktürk-2 (2012) ve Göktürk-1 (2016) Türk Silahlı Kuvvetleri için keşif ve gözetleme uydularıdır. İMECE ise TÜBİTAK UZAY'ın geliştirdiği, metre altı çözünürlüklü ilk yerli gözlem uydusudur; 2023'te fırlatıldı ve afet, tarım ve savunma alanlarında görüntü sağlar.

Türkiye'nin uyduları: hangisi ne iş yapar?
UyduYılGörevNeyle anılır?
Türksat 1B1994HaberleşmeYörüngede hizmet veren ilk Türk uydusu
RASAT2011GözlemTürkiye'de tasarlanıp üretilen ilk gözlem uydusu
Göktürk-2 / Göktürk-12012 / 2016Keşif-gözetlemeAskerî gözlem uyduları
Türksat 5A, 5B2021HaberleşmeYeni kuşak haberleşme uyduları
İMECE2023GözlemMetre altı çözünürlüklü ilk yerli gözlem uydusu
Türksat 6A2024Haberleşmeİlk yerli ve millî haberleşme uydusu
Ek bilgi: fırlatma günleri ve yerleri

Türksat 6A 9 Temmuz 2024'te Cape Canaveral'dan fırlatıldı, Nisan 2025'te resmî törenle teslim edildi. İMECE 15 Nisan 2023'te Vandenberg üssünden fırlatıldı; yaklaşık 680 km yükseklikte döner.

Ek bilgi: uzaydan Türkiye fotoğrafları da soru olur

2021 KPSS'de NASA'nın uzaydan paylaştığı bir Van Gölü fotoğrafı soru konusu oldu. Bu tür sorularda uydu teknolojisinden çok coğrafya bilgisi (gölün yeri, özelliği) ölçülür; Van Gölü'nün özelliklerini coğrafya serisinin göller anlatımında bulabilirsin.

Akılda kalsın: "Türksat" konuşur, "Göktürk, RASAT, İMECE" bakar. Haberleşme uyduları Türksat ailesidir; adında Türksat olmayanlar gözlem içindir. "İlk yerli" iki kez gelir, karıştırma: haberleşmede 6A (2024), metre altı gözlemde İMECE (2023). İMECE adı da ipucudur: birlikte yapılan iş, yerli ekip.
Sınavda

Nasıl sorulur"İlk" kalıbıyla gelir: "ilk yerli haberleşme uydusu hangisidir?" ya da uydunun görevi sorulur.

TuzakTürksat 6A'yı Türkiye'nin ilk uydusu sanmaktır; ilk uydu 1994'teki Türksat 1B'dir, 6A ilk yerli haberleşme uydusudur. Bir diğer tuzak, İMECE'yi haberleşme uydusu sanmaktır; o bir gözlem uydusudur.

Sınavda işaretleyeni uydular fırlatıldıkça "son" uydu değişir; sınav yılındaki türksat.com.tr ve tubitak.gov.tr duyurularına bak.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma uydu ve ilk

Yörüngede hizmet veren ilk Türk uydusu 1994'te fırlatılan Türksat 'dir. İlk yerli ve millî haberleşme uydusu ise 2024'te fırlatılan Türksat 'dır. Türkiye'de tasarlanıp üretilen ilk gözlem uydusu , metre altı çözünürlüklü ilk yerli gözlem uydusu ise 'dir.

1B · 6A · RASAT · İMECE · 5A · Göktürk-2

?Soru çöz

2024'te fırlatılan, TÜBİTAK UZAY öncülüğünde geliştirilen ve yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranıyla Türkiye'nin ilk yerli ve millî haberleşme uydusu olan uydu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 2024, haberleşme ve "ilk yerli" Türksat 6A'yı gösterir. B Türksat 1B 1994'te fırlatılan ilk Türk uydusudur ama yurt dışında üretildi; C İMECE yerli bir gözlem uydusudur, haberleşme yapmaz; D Göktürk-2 2012'de fırlatılan keşif-gözetleme uydusudur.
ERZURUM · 3170 M · PROJE · GÖZLEMEVİ

Doğu Anadolu Gözlemevi: Erzurum'da 3170 metrede Türkiye'nin en büyük teleskobu

Güncel Bilgiler · Bilim ve teknoloji · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUluğ Bey, Ali Kuşçu, Takiyüddin ve Piri Reis kimdir, neyle tanınırlar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Bilim tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Timur'un torunu Uluğ Bey Semerkant'ta medrese ve rasathane kurdu, yıldız cetveli Zîc'i hazırlattı. Onun öğrencisi Ali Kuşçu, Fatih'in isteğiyle İstanbul'da kalıp Ayasofya'da müderris oldu. Takiyüddin 1577'de Tophane'de İstanbul Rasathanesi'ni kurdu; rasathane 1580'de yıktırıldı. Piri Reis 1513 dünya haritası ve Kitab-ı Bahriye ile tanınır.

Semerkant'tan İstanbul'a

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Doğu Anadolu Gözlemevi nerede, kaç metre yükseklikte ve neden önemlidir?

Kısa cevap: Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG), Erzurum'da Palandöken'e komşu Karakaya Tepeleri'nde, 3170 metre yükseklikte kurulmuştur. 4 metre çaplı aynasıyla Türkiye'nin en büyük teleskobunu barındırır; hem görünür ışıkta hem yakın kızılötesinde gözlem yapacak şekilde tasarlanmıştır. Atatürk Üniversitesi'nin Astrofizik Araştırma ve Uygulama Merkezi (ATASAM) yürütür.

Bir teleskop için en büyük düşman bulut değil, ışık, nem ve sıcaklıktır; bu yüzden en iyi gözlemevleri şehirlerden uzak, yüksek ve kuru zirvelere kurulur.

Uluğ Bey ve Takiyüddin rasathanelerini Bilim tarihi sayfasında gördük; bugünün rasathanesi aynı soruyu (gökyüzünü nereden en iyi görürüm?) modern araçlarla cevaplar. Atatürk Üniversitesi araştırmacıları 2007–2010 arasında Erzurum çevresinde atmosfer ölçümleri yaptı ve Palandöken Dağı'na komşu Karakaya Tepeleri'nin (3170 m) gözlem için dünyada sayılı yerlerden biri olduğunu gösterdi. Düşük nem, kararlı rüzgâr ve çok sayıda açık gece buranın güçlü yanlarıdır; tepeler şehri doğrudan görmediği için ışık kirliliği de azdır.

Neden kızılötesi, neden 4 metre?

Teleskobun gücü aynasının büyüklüğüyle artar: ayna ne kadar büyükse o kadar sönük ve uzak cisim görülür. DAG'ın ana teleskobu 4 metre çaplı aynasıyla Türkiye'nin en büyük teleskobudur. Kızılötesi ışık ısının izidir ve atmosferdeki su buharı onu soğurur; bu yüzden kızılötesi gözlem ancak yüksek ve kuru yerlerde verimli yapılır. Karakaya'nın yüksekliği tam da bu işe uygundur. Proje 2012'de devlet desteğine alındı; işletici kurum Atatürk Üniversitesi bünyesinde 2012'de kurulan ATASAM'dır.

Türkiye'nin diğer büyük gözlemevi Antalya'daki TÜBİTAK Ulusal Gözlemevidir; oradaki en büyük teleskop Türk-Rus ortaklığıyla kurulan 150 cm çaplı teleskoptur ve görünür ışıkta çalışır. İkisini ayırmanın yolu: Antalya görünür ışıkta ve daha küçük; Erzurum kızılötesini de görür ve en büyüğüdür.

İki büyük gözlemevi
Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG)TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi
YerErzurum, Karakaya Tepeleri (Palandöken çevresi)Antalya
Yükselti3170 m—
En büyük teleskop4 m ayna (Türkiye'nin en büyüğü)150 cm (Türk-Rus ortaklığı)
Işık türüGörünür + yakın kızılötesiGörünür
YürütenAtatürk Üniversitesi ATASAMTÜBİTAK
Akılda kalsın: 3170 = "3 bin 1-7-0": Erzurum'un soğuğu kadar yüksek. Gözlemevini kuran şehir ile üniversiteyi bağla: Erzurum = Atatürk Üniversitesi = DAG. Kural: yüksek + kuru = kızılötesi; o yüzden en büyük teleskop doğudaki zirvededir.
Sınavda

Nasıl sorulur2022'de Doğu Anadolu Gözlemevi soruldu: yer, yükselti ve "en büyük teleskop" bilgileri verilip gözlemevi ya da ili istenir.

TuzakAntalya'daki TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi ile karıştırmaktır; en büyük teleskop Erzurum'dadır. Bir diğer tuzak, gözlemevini Erciyes ya da Ağrı gibi başka yüksek dağlara yerleştirmektir; DAG, Erzurum'da Palandöken çevresindeki Karakaya Tepeleri'ndedir.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026
  • ATASAM — DAG Projesi: Karakaya Tepeleri 3170 m, 2007–2010 ölçümleri, 4 m teleskop, görünür + yakın kızılötesi, 2012 proje kabulü, Antalya'daki 150 cm teleskop
  • ATASAM — Kurumsal: merkezin 06.03.2012'de kuruluşu, Türkiye'nin en büyük ve ilk kızılötesi teleskobu

✎Boşluk doldurma DAG'ın kimliği

Doğu Anadolu Gözlemevi ilindeki Karakaya Tepeleri'nde, metre yükseklikte kurulmuştur. Ana teleskobunun aynası metre çapındadır. Yükseklik ve kuru hava, ısının izini taşıyan ışıkta gözlem için uygundur.

Erzurum · 3170 · 4 · kızılötesi · Antalya · morötesi · 150

?Soru çöz

Türkiye'nin en büyük teleskobunu barındıran, 3170 metre yükseklikte kurulan ve kızılötesi gözlem yapabilecek biçimde tasarlanan Doğu Anadolu Gözlemevi hangi ildedir?

✓ D. DAG, Erzurum'da Karakaya Tepeleri'nde ve Atatürk Üniversitesi'ne bağlıdır. A Antalya'da görünür ışıkta çalışan TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi vardır; B Kayseri'deki Erciyes yüksek bir dağdır ama DAG orada değil; C Ağrı Dağı Türkiye'nin en yüksek dağıdır, gözlemevi değil.
2017 → 2026 · PROJE · KUTUP

Antarktika ve Arktik seferleri: Horseshoe Adası'ndaki Türk bilim kampı

Güncel Bilgiler · Bilim ve teknoloji · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaRamsar, CITES, Bern, Montreal ve Basel sözleşmeleri neyi korur, Türkiye'nin kaç Ramsar alanı var?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Çevre ve iklim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ramsar (1971) sulak alanları, CITES (1973, Washington) nesli tehlikedeki türlerin ticaretini, Bern (1979) Avrupa'nın yaban hayatını, Barselona (1976) Akdeniz'i, Viyana (1985) ve Montreal (1987) ozon tabakasını, Basel (1989) tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınmasını düzenler. Türkiye bunların hepsine taraftır; Kasım 2026 itibarıyla 14 Ramsar alanı vardır.

Doğa ve kirlilik sözleşmeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin Antarktika'daki bilim kampı nerede, kutup seferlerini hangi kurum yürütür?

Kısa cevap: Türkiye 2017'den beri Antarktika'ya ulusal bilim seferleri düzenliyor. Şubat 2019'daki 3. seferde Antarktika'daki Horseshoe Adası'nda Türk Bilimsel Araştırma Kampı kuruldu. Seferleri yine 2019'da TÜBİTAK bünyesinde kurulan Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) yürütür. Kuzeyde Arktik'e de düzenli seferler yapılır; asıl hedef Antarktika'da kalıcı bir bilim üssüdür.

Şubat 2019'da Antarktika'da, saatte 126 kilometreyi bulan bir fırtınanın ardından küçük bir adada Türk bayrağı göndere çekildi; Türkiye'nin beyaz kıtadaki ilk kampı kurulmuştu.

Kutup bölgeleri iklim değişikliğinin en hızlı izlendiği yerlerdir; buzun erimesi, deniz seviyesi ve canlıların uyumu burada ölçülür. (İklim anlaşmalarını Çevre ve iklim sayfasında gördük.) Türkiye'nin Antarktika'daki asıl hedefi, kıtanın yönetimini belirleyen Antarktika Antlaşma Sistemi'nde karar sürecine katılan "danışman ülke" statüsüne geçmek ve kalıcı bir bilim üssü kurmaktır.

Seferler ve kamp

Ulusal Antarktika bilim seferleri 2017, 2018 ve 2019'da İstanbul Teknik Üniversitesi'nin kutup merkezi (PolReC) koordinasyonunda başladı. Şubat 2019'daki 3. seferde Antarktika Yarımadası açıklarındaki Horseshoe Adası'nda Türk Bilimsel Araştırma Kampı kuruldu; kamp o günden beri her yaz sezonu seferlere ev sahipliği yapar, adanın deniz tabanı haritası da Türk ekiplerince çıkarıldı.

Kurumsal çatı aynı yıl geldi: 2019'da TÜBİTAK bünyesinde Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) kuruldu; kutup seferlerini bugün KARE yürütür.

Ek bilgi: KARE'nin yapısı ve son sefer

KARE 2019'da TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) bünyesinde kuruldu. TÜBİTAK Yönetim Kurulu 2025'te onu TÜBİTAK'a doğrudan bağlı müstakil bir enstitü olarak düzenleyen yönetmeliği kabul etti (yürürlük 1 Nisan 2026). Merkezi Kocaeli Gebze'dedir; seferler Cumhurbaşkanlığı himayesinde ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde yürütülür. 2026'daki 10. Antarktika seferinde (26 Ocak – 1 Mart) 17 kişilik ekip 15 araştırma projesi yürüttü.

Kasım 2026 itibarıyla Türkiye 10 Antarktika ve 6 Arktik bilim seferi düzenledi. Son Antarktika seferi Ocak–Mart 2026'daki 10. Ulusal Antarktika Bilim Seferidir; ekip kampın bakımını yaptı ve deniz haritası çalışmasını sürdürdü.

Kutup çalışmalarında dönüm noktaları
YılOlay
2017İlk Ulusal Antarktika Bilim Seferi (İTÜ PolReC koordinasyonu)
20193. seferde Horseshoe Adası'nda Türk Bilimsel Araştırma Kampı
2019TÜBİTAK bünyesinde Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE)
202610. Antarktika ve 6. Arktik seferleri
Akılda kalsın: Horseshoe = "at nalı": Türk kampı at nalı adasında. 2019 iki kez ilk: kamp kuruldu, enstitü (KARE) kuruldu. Antarktika = güney, kıta (kamp orada); Arktik = kuzey, okyanus (seferler gemiyle).
Sınavda

Nasıl sorulur2019 KPSS'de Antarktika'daki Türk bilim kampının kurulduğu ada (Horseshoe) soruldu; kalıp, yer adı ya da yürüten kurumdur.

TuzakKampı Arktik'e ya da kalıcı bir üsse dönüştürmektir: kamp Antarktika'dadır ve kalıcı üs hâlâ hedeftir. Bir diğer tuzak, seferleri TUA'ya vermektir; kutup çalışmalarını TÜBİTAK KARE yürütür.

Sınavda işaretlesefer sayıları her yıl artar; sınav yılındaki kare.tubitak.gov.tr duyurusuna göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

↕Sıralama eskiden yeniye · karma

  1. Türkiye Uzay Ajansı kuruldu
  2. İlk Ulusal Antarktika Bilim Seferi yapıldı
  3. 10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi tamamlandı
  4. Horseshoe Adası'nda Türk bilim kampı kuruldu

?Soru çöz

Türkiye'nin Antarktika'daki Türk Bilimsel Araştırma Kampı, 2019'daki 3. Ulusal Antarktika Bilim Seferi'nde aşağıdakilerden hangisinin üzerine kurulmuştur?

✓ B. Kamp Antarktika Yarımadası açıklarındaki Horseshoe Adası'ndadır. A Svalbard kuzeydedir, Arktik seferlerinin uğradığı yerdir; C Grönland de kuzey kutup bölgesindedir; D Galápagos Pasifik'teki ekvator adalarıdır, Darwin'in gözlemleriyle bilinir.
2017 → 2026 · PROJE · ENERJİ

Enerji projeleri: Fatih sondaj gemisi, Sakarya Gaz Sahası ve Akkuyu

Güncel Bilgiler · Bilim ve teknoloji · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sakarya Gaz Sahası ne zaman keşfedildi, sondaj gemileri hangileri, Akkuyu Nükleer Santrali nerede?

Kısa cevap: Türkiye'nin ilk sondaj gemisi Fatih 2017'de filoya katıldı ve 2020'de Karadeniz'deki Tuna-1 kuyusunda Sakarya Gaz Sahası'nı keşfetti. Sahanın gazı 2023'te deniz altı boru hattıyla Zonguldak Filyos'taki tesise ulaştı. Türkiye'nin ilk nükleer santrali Akkuyu, Mersin Gülnar'da Rusya ile kuruluyor; ilk nükleer yakıt 2023'te sahaya getirildi.

Ağustos 2020'de Karadeniz'in iki bin metreyi aşan derinliklerine inen bir matkap, Türkiye'nin o güne kadarki en büyük doğal gaz keşfinin haberini getirdi.

Sondaj gemileri

Denizde petrol ve gaz aramak için iki tür gemi kullanılır: yer altını ses dalgalarıyla tarayan sismik araştırma gemileri (Oruç Reis, Barbaros Hayreddin Paşa) ve kuyu açan sondaj gemileri. Türkiye Petrolleri (TPAO) ilk sondaj gemisi Fatih'i 2017'de filosuna kattı; 6. nesil derin deniz sondaj gemisi olan Fatih bu alanda bir ilktir. İlk 7. nesil gemi Abdülhamid Han 2022'de göreve çıktı. Filo sonra büyüdü; yeni gemilerden Çağrı Bey 2026'da Somali açıklarına giderek yurt dışında görev yapan ilk Türk sondaj gemisi oldu.

Ek bilgi: sondaj filosunun tamamı

Fatih'ten (2017) sonra Yavuz (2018) ve Kanuni geldi; Abdülhamid Han ilk görevine Ağustos 2022'de çıktı. 2025'in sonunda ikiz 7. nesil gemiler Çağrı Bey ve Yıldırım filoya katıldı. Kasım 2026 itibarıyla filoda 6 sondaj gemisi var: Fatih, Yavuz, Kanuni, Abdülhamid Han, Çağrı Bey ve Yıldırım.

Sakarya Gaz Sahası

Sakarya Gaz Sahası, Fatih'in 2020'de Karadeniz'deki Tuna-1 kuyusunda yaptığı keşifle ortaya çıktı; Türkiye'nin o güne kadarki en büyük doğal gaz keşfidir. Saha adını Sakarya Meydan Muharebesi'nden alır. Deniz tabanındaki kuyulardan gelen gaz deniz altı boru hattıyla Zonguldak'ın Filyos kasabasındaki işleme tesisine taşınır. İlk gaz 2023'te Filyos'ta karaya ulaştı ve ulusal şebekeye verildi.

Ek bilgi: keşfin günleri ve sayıları

Keşif 21 Ağustos 2020'de yapıldı; ilk açıklanan rezerv 320 milyar metreküptü, ek kuyularla bu rakam büyüdü. Boru hattı yaklaşık 170 km'dir; ilk gaz 20 Nisan 2023'te karaya ulaştı.

Son durum: Türkiye'nin ilk yüzer gaz üretim platformu Osman Gazi, 17 Ekim 2026'da Filyos'tan sahaya uğurlandı; Karadeniz'deki günlük gaz üretiminin 2027'de iki katına, 20 milyon metreküpe çıkarılması hedefleniyor.

Karadeniz gazı keşiften şebekeye dört adımda gelir.Görsel: Sınav Defteri

Akkuyu Nükleer Güç Santrali

Türkiye'nin ilk nükleer santrali Akkuyu, Mersin'in Gülnar ilçesinde kuruluyor. Proje 2010'da Türkiye ile Rusya arasında imzalanan hükümetlerarası anlaşmaya dayanır; santrali Rusya'nın devlet nükleer şirketi Rosatom'a bağlı Akkuyu Nükleer A.Ş. yapıyor. Dört üniteden oluşacak; birinci ünitenin temeli 2018'de atıldı. 2023'te ilk nükleer yakıt sahaya getirildi ve Akkuyu "nükleer tesis" statüsü kazandı. Son durum: 19 Kasım 2026 itibarıyla birinci ünite henüz şebekeye elektrik vermemişti.

Enerji projeleri: kim, nerede, ne zaman?
ProjeYerDönüm noktası
Fatih sondaj gemisiAkdeniz, sonra Karadeniz2017 ilk sondaj gemisi; 2020 Tuna-1 keşfi
Sakarya Gaz SahasıBatı Karadeniz; tesis Filyos (Zonguldak)2020 keşif; 2023 ilk gaz
Çağrı BeySomali açıkları2026, yurt dışındaki ilk Türk sondajı
Akkuyu NGSMersin, Gülnar2010 anlaşma (Rusya); 2023 ilk yakıt
Akılda kalsın: Adlar tarih dersinden tanıdık: Fatih, Yavuz, Kanuni, Abdülhamid Han padişahlar; Çağrı Bey Selçuklu, Osman Gazi Osmanlı'nın kurucusu. Sakarya sahası Sakarya Muharebesi'ni, Tuna kuyusu Tuna'yı anar. Yer üçlüsü: gaz Filyos'a, nükleer Mersin'e.
Sınavda

Nasıl sorulur2019 KPSS'de Türkiye'nin ilk sondaj gemisi Fatih soruldu; "ilk", keşif kuyusu, karaya çıkış yeri ve santralin ili tipik sorulardır.

TuzakSismik araştırma gemisi Oruç Reis'i sondaj gemisi sanmaktır; Oruç Reis kuyu açmaz, yer altını tarar. Bir diğeri, Akkuyu'yu Sinop'la karıştırmaktır: işleyen inşaat Mersin Akkuyu'dadır.

Sınavda işaretlegemi sayısı, üretim miktarı ve Akkuyu'nun durumu değişir; sınav yılındaki enerji.gov.tr duyurularına göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme araç ve görevi

?Soru çöz

Sakarya Gaz Sahası ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Gaz Zonguldak'ın Filyos'undaki işleme tesisine gelir; Akkuyu Mersin'deki nükleer santraldir. A doğru: keşfi 2020'de Fatih yaptı; B doğru: saha Karadeniz'dedir, adı Sakarya Muharebesi'ni anar; D doğru: ilk gaz 2023'te Filyos'a ulaştı.
2022 → 2026 · PROJE · SANAYİ · SAVUNMA

Yerli üretim: Togg, KAAN, TCG Anadolu ve insansız hava araçları

Güncel Bilgiler · Bilim ve teknoloji · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Togg nerede üretiliyor; KAAN, TCG Anadolu ve Kızılelma nedir?

Kısa cevap: Yerli elektrikli otomobil Togg'un Bursa Gemlik'teki tesisi 29 Ekim 2022'de açıldı. Millî muharip uçak KAAN, TUSAŞ tarafından geliştirildi ve ilk uçuşunu 2024'te yaptı. TCG Anadolu, 2023'te hizmete giren, Türk donanmasının en büyük savaş gemisidir. Baykar'ın Kızılelma'sı 2022'de ilk uçuşunu yapan insansız savaş uçağıdır; pilotlu KAAN ile karıştırılmamalıdır.

29 Ekim 2022'de Bursa Gemlik'te banttan inen kırmızı bir otomobil, Cumhuriyet'in 99. yılında "kendi otomobilini üretmek" hedefinin simgesi oldu.

Togg: Gemlik'ten çıkan elektrikli otomobil

Togg, Türkiye'nin Otomobili Girişim Grubu'nun markasıdır. Bursa'nın Gemlik ilçesindeki üretim kampüsü 29 Ekim 2022'de Cumhurbaşkanının katıldığı törenle açıldı ve seri üretim başladı. İlk model T10X adlı elektrikli bir SUV'dur. Togg kendisini otomobilden çok "akıllı cihaz" olarak tanıtır; elektrikli, yazılımla yönetilen ve internete bağlı bir araçtır.

Savunma: uçak, gemi, insansız araç

KAAN, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından geliştirilen millî muharip uçaktır (beşinci nesil savaş uçağı hedefiyle tasarlandı). Şubat 2024'te Ankara'da ilk uçuşunu yaptı.

TCG Anadolu, İstanbul'daki Sedef Tersanesi'nde inşa edilen çok maksatlı amfibi hücum gemisidir; 2023'te Deniz Kuvvetleri'ne teslim edildi. Türk donanmasının en büyük savaş gemisidir ve insansız hava araçlarının kalkıp inebileceği biçimde uyarlandığı için "SİHA gemisi" diye anılır.

İnsansız hava araçlarında öne çıkan firma Baykar'dır: Bayraktar TB2 ve daha büyük Akıncı (ilk uçuş 2019) silahlı insansız hava araçlarıdır. Kızılelma ise jet motorlu bir insansız savaş uçağıdır; ilk uçuşunu 2022'de yaptı.

Ek bilgi: günler ve ayrıntılar

KAAN 21 Şubat 2024'te Ankara Mürted'den kalktı ve 13 dakika havada kaldı. TCG Anadolu 10 Nisan 2023'te hizmete alındı. Kızılelma ilk uçuşunu 14 Aralık 2022'de Tekirdağ Çorlu'da yaptı. Togg'un sedan modeli T10F 2025'te satışa çıktı; marka aynı yıl Almanya'da satışa başladı.

Yerli üretimin dört simgesi
ÜrünNe?ÜretenDönüm noktası
ToggElektrikli otomobilTürkiye'nin Otomobili Girişim Grubu29 Ekim 2022 Gemlik tesisi
KAANMillî muharip uçakTUSAŞ2024 ilk uçuş
TCG AnadoluAmfibi hücum gemisiSedef Tersanesi2023 hizmete giriş
Kızılelmaİnsansız savaş uçağıBaykar2022 ilk uçuş
Akılda kalsın: Tarihler bir tören takvimi gibi: Togg 29 Ekim (Cumhuriyet Bayramı), TCG Anadolu 2023 (Cumhuriyet'in 100. yılı). KAAN = TUSAŞ = Ankara; Kızılelma = Baykar. Adındaki "TCG" ipucudur: Türkiye Cumhuriyeti Gemisi, yani deniz.
Sınavda

Nasıl sorulurÜrün–üretici ya da ürün–tür eşleştirmesi sorulur: "KAAN hangi alandaki bir projedir?", "Togg'un üretim tesisi hangi ildedir?".

TuzakKAAN'ı insansız araç sanmaktır; KAAN pilotlu muharip uçaktır, insansız savaş uçağı Kızılelma'dır. Bir diğeri, Togg tesisini Gebze ya da Kocaeli'ye yerleştirmektir; seri üretim Bursa Gemlik'tedir.

Sınavda işaretlesavunma projelerinin takvimi sık değişir; kesinleşmemiş tarihleri değil, yaşanmış dönüm noktalarını ezberle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma ürün ve üretici

Togg'un üretim kampüsü Bursa'nın ilçesindedir. Millî muharip uçak KAAN'ı geliştirdi. Baykar'ın jet motorlu insansız savaş uçağının adı 'dır. 2023'te hizmete giren donanmanın en büyük savaş gemisi TCG 'dur.

Gemlik · TUSAŞ · Kızılelma · Anadolu · Gebze · Akıncı

?Soru çöz

Türkiye'nin yerli üretim projeleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. KAAN TUSAŞ'ın pilotlu millî muharip uçağıdır; insansız savaş uçağı Kızılelma'dır. B doğru: TCG Anadolu 2023'te hizmete giren amfibi hücum gemisidir; C doğru: Togg elektrikli otomobildir; D doğru: Kızılelma Baykar'ın ürünüdür.
2008 → 2022 · PROJE · ULAŞIM · DİJİTAL

Büyük ulaşım projeleri ve e-Devlet: boğazların altından dijital kapıya

Güncel Bilgiler · Bilim ve teknoloji · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Marmaray, Avrasya Tüneli, Osmangazi ve 1915 Çanakkale Köprüsü ne zaman açıldı, e-Devlet ne zamandan beri var?

Kısa cevap: Marmaray (29 Ekim 2013) İstanbul Boğazı'nın altından geçen demiryolu, Avrasya Tüneli (2016) karayolu tünelidir. Osmangazi Köprüsü (2016) İzmit Körfezi'ni geçer. 1915 Çanakkale Köprüsü (18 Mart 2022) Çanakkale Boğazı'nı geçer ve 2023 metrelik orta açıklığıyla dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsüdür. e-Devlet Kapısı 2008'de açıldı.

Bir sabah İstanbul'da Üsküdar'dan trene binen yolcu, birkaç dakika sonra denizin altından geçip Avrupa yakasında iner; 2013'ten önce bu yolculuk ancak vapurla ya da köprüyle yapılabilirdi.

Boğazların altından ve üstünden

Marmaray, İstanbul Boğazı'nın altından geçen tüp tünelle Asya ve Avrupa yakalarını demiryoluyla bağlar; Cumhuriyet'in 90. yılında, 29 Ekim 2013'te açıldı. Avrasya Tüneli ise boğazın altından geçen karayolu tünelidir; 2016'da hizmete girdi. İkisini ayırmanın yolu basittir: Marmaray'dan tren, Avrasya'dan otomobil geçer.

Osmangazi Köprüsü, Gebze–Orhangazi–İzmir otoyolunun parçası olarak İzmit Körfezi'ni geçer; 2016'da açıldı ve İstanbul–İzmir arasını kısalttı. 1915 Çanakkale Köprüsü, Çanakkale Boğazı'nı geçen ilk köprüdür; Çanakkale Deniz Zaferi'nin yıl dönümünde, 18 Mart 2022'de Malkara–Çanakkale otoyoluyla birlikte açıldı. Kuleler arasındaki 2023 metrelik açıklığıyla dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsüdür; sayılar bilerek seçildi: 2023 Cumhuriyet'in 100. yılını, adındaki 1915 ise deniz zaferinin yılını anar.

Büyük ulaşım projeleri
ProjeNeyi geçer?TürAçılış
Marmarayİstanbul Boğazı (altından)Demiryolu tüneli29 Ekim 2013
Osmangazi Köprüsüİzmit KörfeziAsma köprü (otoyol)2016
Avrasya Tüneliİstanbul Boğazı (altından)Karayolu tüneli2016
1915 Çanakkale KöprüsüÇanakkale BoğazıAsma köprü; 2023 m orta açıklık18 Mart 2022

Dijital kapı: e-Devlet

e-Devlet Kapısı (turkiye.gov.tr), kamu hizmetlerine tek noktadan erişim için 2008'de açıldı. Bugün yüzlerce kurumun binlerce hizmeti buradan sunulur; 2018 KPSS'de e-Devlet'teki alt-üst soy (soy ağacı) sorgulaması soru konusu oldu. Sistemi Türksat A.Ş. geliştirip işletir. (Türkiye'nin kurumlarını Türkiye'de idari yapı ve kurumlar sayfasında göreceğiz.)

Ek bilgi: e-Devlet'i hangi kurum yönetiyor?

Yönetim görevi yıllar içinde el değiştirdi: 2018'de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na, 2019'da Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi'ne verildi. Kasım 2026 itibarıyla e-Devlet Kapısı'nı Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı yönetiyor.

Hangi su, hangi geçiş: tünel mi köprü mü, tren mi otomobil mi?Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Marmaray = MARmara + rAY: rayla Marmara'nın kapısını geçer. 1915 Çanakkale sayılarla konuşur: adı zaferin yılı, orta açıklığı 2023 m (Cumhuriyet'in 100. yılı), açılışı 18 Mart (Deniz Zaferi). Osmangazi körfezde, boğazda değil.
Sınavda

Nasıl sorulurProje–yer ya da proje–tür eşleşmesi ve "dünyanın en uzun" gibi "ilk/en" bilgileri sorulur.

TuzakMarmaray ile Avrasya Tüneli'ni karıştırmaktır (tren mi otomobil mi?) ve Osmangazi Köprüsü'nü İstanbul Boğazı'na yerleştirmektir; Osmangazi İzmit Körfezi'ndedir. 1915 Çanakkale Köprüsü'nün "2023"ü uzunluk değil, kuleler arasındaki orta açıklıktır.

Sınavda işaretlee-Devlet'in yönetici kurumu değişebilir; sınav yılındaki turkiye.gov.tr "Hakkında" sayfasına bak.

Kapat, söyle: bu sayfanın 10 "ilk"i

Sayfayı kapat, her soruyu sesli cevapla, sonra cevabı aç. Takıldığın konuya dön; birkaç gün sonra listeyi yeniden dene.

  1. İlk Türk astronot kim, hangi görevle nereye gitti? Uzaya çıkan ikinci Türk'ün uçuşu neden farklıdır?
    CevapAlper Gezeravcı, Ax-3, Uluslararası Uzay İstasyonu (2024, 13 deney); Tuva Cihangir Atasever yörünge altı uçuş yaptı, istasyona gitmedi.
  2. Türkiye Uzay Ajansı hangi yıl kuruldu, merkezi neresi?
    Cevap2018, Ankara (23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi).
  3. Yörüngede hizmet veren ilk Türk uydusu hangisi? İlk yerli ve millî haberleşme uydusu hangisi?
    CevapTürksat 1B (1994); Türksat 6A (2024).
  4. Türkiye'de tasarlanan ilk gözlem uydusu ile metre altı çözünürlüklü ilk yerli gözlem uydusunu ayır.
    CevapRASAT (2011); İMECE (2023).
  5. Türkiye'nin en büyük teleskobu hangi gözlemevinde, hangi ilde, kaç metrede?
    CevapDoğu Anadolu Gözlemevi, Erzurum (Karakaya Tepeleri), 3170 m; 4 m ayna, kızılötesi gözlem.
  6. Antarktika'daki ilk Türk bilim kampı hangi adada, hangi yıl kuruldu? Seferleri hangi kurum yürütür?
    CevapHorseshoe Adası, 2019; TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE).
  7. Türkiye'nin ilk sondaj gemisi hangisi, hangi gaz sahasını keşfetti? Yurt dışında görev yapan ilk Türk sondaj gemisi hangisi?
    CevapFatih; Sakarya Gaz Sahası (2020, Tuna-1). Çağrı Bey (Somali, 2026).
  8. Karadeniz gazı karaya hangi ilde çıkar? Türkiye'nin ilk nükleer santrali hangi ilde, hangi ülkeyle kuruluyor?
    CevapZonguldak, Filyos; Akkuyu, Mersin Gülnar, Rusya.
  9. KAAN ile Kızılelma'yı ayır: hangisi pilotlu, kim üretiyor?
    CevapKAAN TUSAŞ'ın pilotlu millî muharip uçağı; Kızılelma Baykar'ın insansız savaş uçağı.
  10. Çanakkale Boğazı'nı geçen ilk köprü hangisi, hangi "en"le anılır? Boğazın altından tren hangi tünelden geçer?
    Cevap1915 Çanakkale Köprüsü (2022), 2023 m ile dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsü; tren Marmaray'dan geçer.
Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma hangi su, hangi geçiş?

İstanbul Boğazı'nın altından trenle geçilen tünelin adı 'dır; aynı boğazın altından otomobiller Tüneli'nden geçer. İzmit Körfezi'ni Köprüsü geçer. Çanakkale Boğazı'nın ilk köprüsü, adında bir zafer yılı taşıyan Çanakkale Köprüsü'dür.

Marmaray · Avrasya · Osmangazi · 1915 · Yavuz Sultan Selim · Boğaziçi

?Soru çöz

18 Mart 2022'de hizmete açılan, kuleleri arasındaki 2023 metrelik açıklıkla dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsü olan yapı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. 18 Mart ve 2023 metre 1915 Çanakkale Köprüsü'nün simgeleridir. A Osmangazi 2016'da İzmit Körfezi'nde açıldı; B Yavuz Sultan Selim Köprüsü İstanbul Boğazı'ndadır, Çanakkale'de değil; C Avrasya Tüneli köprü değil, boğazın altından geçen karayolu tünelidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki geleneksel sanat–malzeme eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Çeşmibülbül renkli cam çubuklarla yapılan bir cam tekniğidir; ince gümüş tel telkarinin malzemesidir, eşleşme iki sanatı karıştırıyor. B doğrudur, çini sırlı ve pişmiş hamur levhadır; C doğrudur, kalem işi kubbe ve tavanda sıva ya da ahşap üstüne yapılır; D doğrudur, kilimi halıdan ayıran düğümsüz dokunmasıdır.Kaynak: Türk kültür ve sanatı · El sanatları: çini, cam, telkari, halı

?Soru 2

Marie Curie ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. 1921 Nobel Fizik Ödülü Einstein'a verildi, gerekçesi de görelilik değil fotoelektrik etkiydi. A doğru: iki elementi Pierre Curie ile buldu; B doğru: 1903'te Nobel alan ilk kadın oldu; C doğru: 1903 fizik, 1911 kimya.Kaynak: Bilim tarihi · Buluşlar, Curie ve Einstein

?Soru 3

Babası Uluğ Bey'in doğancıbaşısı olan bu bilgin, Semerkant'ta astronomi ve matematik öğrenmiştir. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın elçisi olarak gittiği İstanbul'da Fatih Sultan Mehmed'in isteğiyle kalmış ve Ayasofya Medresesi'nde ders vermiştir.
Bu bilgin aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Doğancıbaşı baba, Uzun Hasan elçiliği ve Ayasofya müderrisliği Ali Kuşçu'yu gösterir. A Takiyüddin 16. yüzyılda yaşadı ve rasathane kurdu, elçi değildi; B Kadızâde-i Rûmî Uluğ Bey'in Bursalı hocasıdır; C Uluğ Bey bilginin hocası ve hükümdarıdır, İstanbul'a gitmedi.Kaynak: Bilim tarihi · Semerkant'tan İstanbul'a

?Soru 4

"Yabancı" ve "Veba" romanlarının yazarı olan, Cezayir'de doğan ve 1957'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Yabancı ve Veba Camus'nündür; Camus Cezayir'de doğdu, 1957'de Nobel aldı. A Sartre da Fransız düşünürdür ve sık karıştırılır ama bu romanlar onun değildir; B Kafka Prag'da Almanca yazdı, eseri Dönüşüm'dür; D Márquez Kolombiyalıdır, Nobel'i 1982'dedir.Kaynak: Dünya kültür ve sanatı · 20. yüzyıl: Kafka, Camus, Márquez

?Soru 5

Geleneksel Türk sahnesiyle ilgili aşağıdaki eşleşmelerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Pişekâr ile Kavuklu orta oyununun karakterleridir; meddah tek başına anlatan sanatçıdır, karşısında oyun arkadaşı yoktur. A doğrudur, Karagöz tasvirleri deriden, özellikle deve derisinden kesilir; C doğrudur, orta oyunu dekorsuz bir meydanda oynanır; D doğrudur, tasvirleri oynatan kişiye hayalî ya da hayalbaz denir.Kaynak: Türk kültür ve sanatı · Geleneksel sahne: Karagöz, meddah, orta oyunu

?Soru 6

1928'de laboratuvarındaki bir bakteri kültüründe üreyen küfün bakterileri öldürdüğünü fark etmiştir. Bu gözlem ilk antibiyotiğin yolunu açmış; bilim insanı 1945'te Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü iki meslektaşıyla paylaşmıştır.
Sözü edilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Küf, 1928, ilk antibiyotik ve 1945 Nobel Fleming'i gösterir. A Pasteur pastörizasyon ve kuduz aşısıyla tanınır, Nobel 1901'de başladığında hayatta değildi; C Mendel kalıtımı bezelyelerle inceledi; D Jenner 1796'da çiçek aşısını uyguladı, antibiyotik değil aşı.Kaynak: Bilim tarihi · Yaşam bilimleri ve tıp

?Soru 7

Studio Ghibli'nin kurucularından olan, "Komşum Totoro", "Prenses Mononoke" ve en iyi animasyon filmi Oscar'ı alan "Ruhların Kaçışı" filmlerinin yönetmeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Bu üç film de Miyazaki'nindir; Ruhların Kaçışı ona ilk Oscar'ını getirdi. B Kurosawa da Japon yönetmendir ama canlı oyunculu filmler çekti; C Disney ABD'li animasyon öncüsüdür, Ghibli ile ilgisi yoktur; D Takahata Ghibli'nin öbür kurucusudur, ama bu filmlerin yönetmeni değildir.Kaynak: Dünya kültür ve sanatı · Miyazaki, festivaller, yapılar

?Soru 8

Son bölümünde Schiller'in "Neşeye Övgü" şiirinin söylendiği, ezgisi sözsüz olarak Avrupa Birliği'nin resmî marşı kabul edilen senfoni hangi besteciye aittir?

✓ D. "Neşeye Övgü" Beethoven'ın 9. Senfoni'sindedir; 1972'de Avrupa Konseyi, 1985'te AB benimsedi. A Mozart Klasik dönemin opera ustasıdır, bu senfoninin değil; B Bach Barok'un org ve kilise müziği bestecisidir; C Çaykovski Romantik dönemin Rus bale bestecisidir.Kaynak: Dünya kültür ve sanatı · Klasik müzik: Bach'tan Çaykovski'ye

?Soru 9

Osman Hamdi Bey ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Türkiye'deki ilk resim sergisini 1873'te asker ressam Şeker Ahmed Paşa açtı; bilgi Osman Hamdi'ye yanlış yükleniyor. A doğrudur, 1881'de Müze-i Hümayun müdürü oldu; B doğrudur, Sanayi-i Nefise'yi 1882'den ölümüne dek yönetti; D doğrudur, Kaplumbağa Terbiyecisi onun en tanınan tablosudur.Kaynak: Türk kültür ve sanatı · Resim: Osman Hamdi'den d Grubu'na

?Soru 10

Geliştirdiği teleskopla Ay'daki dağları ve Jüpiter'in uydularını gözlemiştir. Güneş merkezli görüşü savunduğu kitabı nedeniyle 1633'te Engizisyon mahkemesinde yargılanmış, ömrünün sonuna kadar ev hapsinde yaşamıştır.
Bu bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Teleskop gözlemleri, 1633 yargılaması ve ev hapsi Galileo'yu gösterir. B Kopernik fikri 1543'te kitaplaştırdı, yargılanmadı; C Kepler elips yörüngeleri buldu, Engizisyon'a çıkmadı; D Bruno 1600'de yakılarak idam edildi, ev hapsi yaşamadı.Kaynak: Bilim tarihi · Bilim devrimi
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Güncel Bilgiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →