Antik kentler ve ünlü yapılar: Türkiye ve dünyadan yer–eser eşleşmeleri

Türkiye'nin antik kentlerini il ve buluntularıyla, dünyanın ünlü yapılarını ülke, dönem ve yaptıranla eşleştir; KPSS'de sorulan yer–eser kalıbını öğren.

7 durakKPSS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
NEOLİTİK · YER · ANTİK KENT

Göbeklitepe, Karahantepe ve Çatalhöyük: taşın ve köyün başladığı yer

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnadolu'nun ahşap camileri hangileridir, Gordion ve Sardes ne zaman listeye girdi, geçici liste nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (UNESCO ve Türkiye). Önce kendin cevapla, sonra aç.

2023'te Frig başkenti Gordion (Ankara) ile beş ilde beş camiden oluşan "Anadolu'nun Orta Çağ Ahşap Hipostil Camileri" listeye girdi: Afyon Ulu Camii, Sivrihisar Ulu Camii (Eskişehir), Arslanhane Camii (Ankara), Eşrefoğlu Camii (Konya), Mahmut Bey Camii (Kastamonu). 2025'te Sardes ve Bin Tepe (Manisa) eklendi. Aday olmayı bekleyenler geçici listededir (Kasım 2026: 80 alan).

Son eklemeler ve geçici liste

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Göbeklitepe ve Karahantepe nerede, neden önemli; Çatalhöyük hangi ilde?

Kısa cevap: Göbeklitepe ve Karahantepe Şanlıurfa'dadır; yaklaşık 12 bin yıl önce, insanlar henüz çömlek yapmadan dikilen T biçimli dev taşlarıyla bilinir ve Taş Tepeler adlı kazı projesinin parçasıdır. Göbeklitepe 2018'de UNESCO Dünya Mirası oldu. Çatalhöyük Konya'nın Çumra ilçesindedir; duvar resimli evleriyle bilinen Neolitik köydür, 2012'de listeye girdi.

Şanlıurfa'da bir tepenin üstündeki çatının altında, ziyaretçiler insan boyunu aşan taş sütunların çevresinde sessizce dolaşır; taşların üstünde tilki, yaban domuzu ve akrep kabartmaları vardır.

Bu sayfa iki soruya hazırlar: "Bu ören yeri hangi ilde?" ve "Bu ünlü yapı hangi ülkede, kim yaptırdı?". 2012'den beri yayımlanan güncel bilgiler sorularında Termessos (Antalya), Kibyra'daki Medusa mozaiği (Burdur), Kudüs'teki Kubbetü's-Sahra, Tac Mahal ve Çernobil soruldu. Hepsi aynı kalıptadır: yer ile eseri ya da olayı doğru eşlemek. Sırayı zamana göre kurduk; ilk durak, yerleşik hayatın başladığı Neolitik Çağ.

Göbeklitepe: "tarihin sıfır noktası"

Göbeklitepe Şanlıurfa'nın kuzeydoğusundaki Germuş Dağları'ndadır. İlk yapı katmanı MÖ 10. binyıla, yani yaklaşık 12 bin yıl öncesine gider. Asıl şaşırtıcı olan, bu anıtsal yapıların insanlar tarımı ve çömleği henüz benimsemeden, avcı-toplayıcı topluluklarca dikilmiş olmasıdır. Daire biçimli yapıların ortasında, insan bedenini simgeleyen T biçimli dikilitaşlar durur; bazılarında kollar, eller ve kemer kabartması seçilir. Kazılar Alman Arkeoloji Enstitüsünden Klaus Schmidt'in yönetiminde 1995'te başladı. Göbeklitepe 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi; listeyi UNESCO ve Türkiye sayfasında gördük.

Karahantepe ve Taş Tepeler

Göbeklitepe tek değildir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Şanlıurfa'daki aynı döneme ait tepeleri Taş Tepeler adıyla tek projede topladı; Eylül 2021'deki tanıtımda Göbeklitepe, Karahantepe, Gürcütepe, Sayburç, Çakmaktepe, Sefertepe ve Yeni Mahalle Höyüğü kazı alanı olarak sayıldı. Karahantepe kazısı 2019'da başladı ve proje içinde en çok haber olan alan oldu. Bakanlık Ekim 2025'te Karahantepe'de ilk kez insan yüzü işlenmiş T biçimli bir dikilitaş bulunduğunu duyurdu. Son duyuru: Ağustos 2026'da Karahantepe'de bulunan, leopar sırtında oturan bir insanı gösteren yaklaşık 11 bin yıllık heykel.

Çatalhöyük: köyün içinden bir şehir

Çatalhöyük Konya'nın Çumra ilçesindedir ve Göbeklitepe'den birkaç bin yıl sonraya, MÖ 8. ve 7. binyıla aittir. Burada insanlar artık tarım yapan yerleşik bir topluluktur. Evler bitişik yapılmış, aralarında sokak yoktur; girişler damdaki açıklıktandır. Duvar resimleri ve bereket heykelcikleri buranın simgesidir. Kazılar 1960'larda James Mellaart ile başladı. Çatalhöyük 2012'de UNESCO listesine girdi.

Sayfanın bütün ören yerleri tek bakışta; her konuda bir bölgeye ineceğiz. Hattuşa'nın ili Çorum, coğrafi bölgesi Karadeniz'dir.Görsel: Sınav Defteri
Ek bilgi: neden "tapınak" demekte acele edilmez?

Göbeklitepe uzun süre "dünyanın ilk tapınağı" diye anıldı. Son yıllardaki kazılarda aynı dönemden konut ve günlük yaşam izleri de bulunduğu için araştırmacılar yapıları yalnız tapınak diye nitelemekte daha temkinli. Sınavda bu tartışma sorulmaz; sorulan, yer (Şanlıurfa), dönem (Neolitik, yaklaşık 12 bin yıl önce) ve T biçimli dikilitaştır.

Akılda kalsın: Önce taş, sonra köy: Göbeklitepe'de insanlar yerleşmeden önce anıt dikti (Şanlıurfa, ~12 bin yıl); Çatalhöyük'te ise evleri bitişik, tarım yapan bir köy kurdu (Konya, ~9 bin yıl). "Urfa'nın taşı, Konya'nın damı" diye düşün: T biçimli taş Urfa'da, damdan girilen ev Konya'da.
Sınavda

Nasıl sorulurÖren yeri verilip il sorulur ya da "hangisi Şanlıurfa'daki Taş Tepeler alanlarından biridir?" diye sorulur; görselli soruda T biçimli dikilitaş gösterilebilir.

TuzakGöbeklitepe ile Çatalhöyük'ün illerini ve dönemlerini karıştırmaktır: ikisi de Neolitik ama Göbeklitepe çok daha eskidir ve tarım öncesidir.

Sınavda işaretleTaş Tepeler'de her kazı sezonunda yeni buluntu duyurulur; sınavdan önceki yılın Bakanlık duyurusuna bak.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme yer ve iz

?Soru çöz

Yaklaşık 12 bin yıl önce, tarım ve çömlek henüz bilinmezken dikilen T biçimli dev taşlarıyla tanınan, 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren ören yeri hangi ildedir?

✓ B. Anlatılan Göbeklitepe'dir ve Şanlıurfa'dadır. A Konya, daha geç ve tarım yapan köy Çatalhöyük'ün ilidir; C Çorum Hitit başkenti Hattuşa'nın ilidir; D Gaziantep komşu ildir ama oradaki ünlü alan Roma dönemi Zeugma'dır.
TUNÇ VE DEMİR ÇAĞI · YER · ANTİK KENT

Anadolu'nun başkentleri: Hattuşa, Troya, Gordion ve Sardes

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki alanları nelerdir, hangi yıl girdiler, hangi ildeler?Önceki sayfadan (UNESCO ve Türkiye). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kasım 2026 itibarıyla Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde 22 alanı var: 20'si kültürel, 2'si karma (Göreme-Kapadokya ve Hierapolis-Pamukkale). İlk üç alan 1985'te girdi: İstanbul'un Tarihî Alanları, Göreme Millî Parkı ve Kapadokya, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası. En son giren alan Sardes ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri (2025)'dir.

Türkiye'nin Dünya Mirası alanları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hattuşa, Troya, Gordion ve Sardes hangi ildedir, hangi uygarlığa aittir?

Kısa cevap: Hattuşa Hititlerin başkentidir, Çorum'un Boğazkale ilçesindedir (UNESCO 1986). Troya Çanakkale'dedir, İlyada destanıyla bilinir (1998). Gordion Frig başkentidir, Ankara'nın Polatlı ilçesindedir (2023). Sardes Lidya başkentidir, Manisa'nın Salihli ilçesindedir; Bin Tepe tümülüsleriyle 2025'te listeye girdi. Dördü de sınavda çoğunlukla "ören yeri–il" eşleşmesiyle sorulur.

Polatlı'da bir yolun kenarında, yeşil bir tepe gibi görünen dev bir toprak yığını yükselir; içinde 2.700 yılı aşkın süredir bozulmadan duran ahşap bir mezar odası vardır.

Neolitik köylerden sonra Anadolu'da devletler ve onların başkentleri ortaya çıktı. Sınavda bu kentler genellikle "başkent–uygarlık–il" üçlüsüyle sorulur. Uygarlıkların kendisini tarih serisinin İlk Çağ Anadolu uygarlıkları anlatımında ayrıntılı bulursun; burada yerlerine ve öne çıkan izlerine odaklanıyoruz.

Dört başkent: uygarlık, il ve simge
Ören yeriUygarlıkİl (ilçe)SimgesiUNESCO
HattuşaHititÇorum (Boğazkale)Aslanlı Kapı, Yazılıkaya kaya tapınağı, çivi yazılı tabletler1986
TroyaÜst üste kurulmuş kentler; Homeros'un anlattığı savaşÇanakkaleİlyada, tahta at efsanesi1998
GordionFrigAnkara (Polatlı)Büyük Tümülüs, Gordion düğümü efsanesi2023
SardesLidyaManisa (Salihli)Bin Tepe kral tümülüsleri, ilk sikkeler2025

Hattuşa ve Troya

Hattuşa Hititlerin başkentiydi. Kentin surlarındaki Aslanlı Kapı, hemen yakındaki Yazılıkaya kaya tapınağı ve kazılarda bulunan binlerce çivi yazılı tablet buranın simgesidir. Tabletler arasında Mısır ile yapılan Kadeş Antlaşması'nın Hitit nüshası da vardır; dönemin diplomasi dili Akadca ile yazılmıştır. Troya ise Çanakkale'de, Çanakkale Boğazı'nın girişine yakın bir tepededir. Aynı yerde üst üste kurulmuş kentlerin katmanlarından oluşur. Homeros'un İlyada destanı ve tahta at efsanesi yüzünden dünyanın en tanınan ören yerlerindendir. Kazıları 1870'lerde Heinrich Schliemann başlattı.

Gordion ve Sardes

Gordion Friglerin başkentiydi. Kentin çevresi tümülüs denen toprak yığması mezarlarla doludur; en büyüğü, halk arasında Midas Tümülüsü denen Büyük Tümülüstür. Büyük İskender'in kılıcıyla kestiği anlatılan Gordion düğümü efsanesi de bu kente bağlanır. Sardes Lidyaların başkentiydi; Lidyalılar parayı (sikke) ilk kullanan toplum olarak bilinir. Kentin yakınındaki Bin Tepe, Lidya krallarının ve soylularının tümülüslerinden oluşan geniş bir mezar alanıdır. "Sardes Antik Kenti ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri" 2025'te UNESCO listesine girdi.

Ek bilgi: Arslantepe (Malatya)

Malatya'daki Arslantepe Höyüğü 2021'de UNESCO listesine girdi. Burada ilk devlet örgütlenmesine ait saray yapıları ve bilinen en eski kılıçlardan bazıları bulundu. Sınavda bu dört başkent kadar sık geçmez; ama "Doğu Anadolu'daki UNESCO alanı" sorusunda Ani'nin yanında çeldirici ya da doğru cevap olabilir.

Akılda kalsın: Batıdan doğuya, denizden içeriye: Troya boğazda (Çanakkale), Sardes Ege'de (Manisa), Gordion bozkırda (Ankara), Hattuşa Kızılırmak kavsinde (Çorum). Bağ kur: Lidya = para (Sardes), Frig = düğüm ve tümülüs (Gordion), Hitit = tablet ve antlaşma (Hattuşa), Troya = destan.
Sınavda

Nasıl sorulur"Hangi ören yeri–il eşleşmesi yanlıştır?" kalıbı en sık olanıdır; başkent–uygarlık da sorulabilir.

TuzakHattuşa'yı Ankara'ya ya da Gordion'u Çorum'a yazmaktır: Gordion Ankara'nın Polatlı ilçesinde, Hattuşa Çorum'un Boğazkale ilçesindedir. Bir başka tuzak, Sardes'i Lidya yerine Frig'e bağlamaktır; para Lidya'nın, düğüm Frig'in simgesidir.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Gordion: Frig başkenti
  2. Çatalhöyük: bitişik evli tarım köyü
  3. Sardes: Lidya başkenti
  4. Göbeklitepe: T biçimli dikilitaşlar
  5. Hattuşa: Hitit başkenti

?Soru çöz

Aşağıdaki ören yeri–il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ D. Gordion Ankara'nın Polatlı ilçesindedir; Çorum, Hitit başkenti Hattuşa'nın ilidir. A doğru: Troya Çanakkale'dedir; B doğru: Lidya başkenti Sardes Manisa'nın Salihli ilçesindedir; C doğru: Çatalhöyük Konya'nın Çumra ilçesindedir.
HELENİSTİK → ROMA · YER · ANTİK KENT

Ege'nin mermer kentleri: Efes, Bergama, Afrodisias, Hierapolis, Laodikeia

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Efes, Bergama, Afrodisias, Hierapolis ve Laodikeia hangi ilde, neyle ünlüdür?

Kısa cevap: Efes İzmir'in Selçuk ilçesindedir; Artemis Tapınağı ve Celsus Kütüphanesi ile bilinir. Bergama da İzmir'dedir; parşömenin adını aldığı kenttir. Afrodisias Aydın'ın Karacasu ilçesindedir, heykel okuluyla ünlüdür. Hierapolis (Pamukkale) ve Laodikeia Denizli'dedir. Laodikeia, Hristiyanlığın ilk yedi kilisesinin kentlerinden biridir. Afrodisias ile Hierapolis komşudur ama illeri farklıdır.

Efes'te, Celsus Kütüphanesi'nin iki katlı cephesinin önünde fotoğraf sırası bekleyen kalabalık, bu kapının ardında bir zamanlar binlerce kitap rulosu bulunduğunu çoğu zaman bilmez.

Ege kıyısı, Helenistik ve Roma dönemlerinde Anadolu'nun en zengin kentlerine ev sahipliği yaptı. Mermer ocakları, ticaret yolları ve limanlar bu kentleri büyüttü. Sınavda bu kentler genellikle "kent–il" ve "kent–ünlü yapı" eşleşmesiyle gelir.

Ege'nin beş kenti: il ve neyle ünlü?
Kentİl (ilçe)Neyle ünlü?UNESCO
Efesİzmir (Selçuk)Artemis Tapınağı (Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan), Celsus Kütüphanesi, büyük tiyatro2015
Bergama (Pergamon)İzmir (Bergama)Parşömen, Asklepion (sağlık merkezi), dik yamaca kurulu tiyatro; Zeus Sunağı Berlin'de2014
AfrodisiasAydın (Karacasu)Afrodit kenti; heykeltıraşlık okulu, mermer heykeller2017
HierapolisDenizli (Pamukkale)Beyaz travertenlerin üstünde kurulu kent, antik havuz1988
LaodikeiaDenizliHristiyanlığın ilk yedi kilisesinden birinin kentigeçici liste (2013)

Efes ve Bergama: iki büyük İzmir kenti

Efes, Artemis Tapınağı ile ünlüdür; tapınak Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri sayılır. Roma döneminde yapılan Celsus Kütüphanesi ise kentin bugünkü simgesidir. Bergama, Helenistik dönemde Pergamon Krallığı'nın başkentiydi. Hayvan derisinden yapılan yazı malzemesi parşömen, adını bu kentten alır. Kentin akropolündeki Zeus Sunağı 19. yüzyılda Almanya'ya götürüldü; bugün Berlin'dedir. Aşağı kentteki Asklepion ise sağlık tanrısı Asklepios adına kurulmuş bir tedavi merkeziydi.

Afrodisias, Hierapolis, Laodikeia

Afrodisias, adını Afrodit'ten alır. Yakınındaki mermer ocakları sayesinde MÖ 1. yüzyıldan MS 5. yüzyıla kadar süren ünlü bir heykeltıraşlık okulu burada gelişti. Kazıları 1960'ların başından 1990'daki ölümüne kadar Prof. Dr. Kenan Erim yönetti. Denizli'deki Hierapolis, Pamukkale'nin bembeyaz travertenlerinin hemen üstündedir; alan doğal ve kültürel değeri birlikte taşıdığı için UNESCO'da "karma" mirastır. Hemen yakınındaki Laodikeia, İncil'deki Vahiy kitabında adı geçen yedi Asya kilisesinden birinin kentidir.

Ek bilgi: yedi kilise ve Yedi Harika'da Anadolu

Vahiy kitabındaki yedi kilise kentinin hepsi bugünkü Batı Anadolu'dadır: Efes, İzmir (Smyrna), Bergama, Akhisar (Thyatira), Sardes, Alaşehir (Philadelphia) ve Laodikeia. Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan ikisi de Anadolu'daydı: Efes'teki Artemis Tapınağı ve Bodrum'daki Halikarnas Mozolesi. İkisinden de bugün yalnız kalıntılar kalmıştır.

Akılda kalsın: İzmir iki kent, Denizli iki kent, Aydın bir kent: Efes + Bergama İzmir'de; Hierapolis + Laodikeia Denizli'de; Afrodisias Aydın'da. Bağ kur: Bergama → Pergamon → parşömen (ad zinciri); Afrodisias → Afrodit → mermer heykel.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yapı ya da buluntu verilip kent sorulur ("Celsus Kütüphanesi hangi antik kenttedir?") ya da kent–il eşleşmesi istenir.

TuzakAfrodisias'ı Denizli'ye, Hierapolis'i Aydın'a yazmaktır; ikisi komşu ama Afrodisias Aydın'da, Hierapolis Denizli'dedir. Bir başka tuzak, Zeus Sunağı'nın bugün Bergama'da durduğunu sanmaktır.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme kent ve simgesi

✎Boşluk doldurma kent ve il

Celsus Kütüphanesi'nin bulunduğu Efes ve parşömenin adını aldığı Bergama ilindedir. Heykeltıraşlık okuluyla bilinen Afrodisias ilindedir. Yedi kiliseden birine ev sahipliği yapan Laodikeia ise ilindedir.

İzmir · Aydın · Denizli · Manisa · Muğla
PİSİDYA · PAMFİLYA · YER · ANTİK KENT

Termessos, Kibyra, Sagalassos, Perge, Aspendos: Akdeniz'in dağ ve ova kentleri

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Termessos hangi ilde, Kibyra'daki Medusa mozaiği nerede; Perge, Aspendos ve Sagalassos neyle ünlü?

Kısa cevap: Termessos Antalya'da, Güllük Dağı'ndadır; Büyük İskender'in MÖ 333'te kuşattığı ama alamadığı kent olarak bilinir. Kibyra Burdur'un Gölhisar ilçesindedir; odeonundaki renkli mermerden Medusa mozaiğiyle ünlüdür. Sagalassos da Burdur'dadır (Ağlasun). Perge ve Aspendos Antalya'dadır; Aspendos en iyi korunmuş Roma tiyatrolarından birine sahiptir.

Antalya–Korkuteli yolundan ayrılıp çam ormanının içinden dağa tırmanan ziyaretçi, bir kentin neden bu kadar yükseğe kurulduğunu ancak tepeye varınca anlar: aşağıdaki ova bir orduya, dağ ise bir kaleye benzer.

Bu konu sınavda adı en çok geçen iki antik kenti içerir: Termessos ve Kibyra. Akdeniz kıyısı ile Göller Bölgesi arasındaki dağlık alanın eski adı Pisidya, Antalya ovasınınki Pamfilya'dır. Pisidya'nın kentleri dağa yaslanıp savunmaya, Pamfilya'nınkiler ovada ticarete dayandı.

Termessos: İskender'in alamadığı kent

Termessos Antalya'da, bugün Güllük Dağı (Termessos) Millî Parkı içinde kalan yüksek bir vadidedir. Kent tarih sahnesine Büyük İskender'in MÖ 333'teki kuşatmasıyla çıkar: Termessoslular kenti öyle savundu ki İskender kuşatmayı bırakıp yoluna devam etti. Kentin çevresi zengin süslemeli mezarlarla doludur. Alan 2000'den beri UNESCO geçici listesindedir.

Kibyra: Medusa mozaiği

Kibyra Burdur'un Gölhisar ilçesindedir. Sınavda görselle sorulan buluntusu, kentin odeonunun (küçük, üstü kapalı konser ve meclis yapısı) orkestra zemininde 2009'da ortaya çıkarılan Medusa mozaiğidir. Mozaik, renkli mermer levhaların kesilip yan yana dizilmesiyle (opus sectile) yapılmıştır; saçları yılan olan Medusa başı ortadadır. Restorasyonu 2014'te tamamlandı. Kibyra'nın büyük stadyumu da vardır; kent "gladyatörler şehri" diye de anılır.

Sagalassos, Perge, Aspendos

Sagalassos Burdur'un Ağlasun ilçesinde, dağın yamacındadır; en görkemli yapısı Antoninler Çeşmesi'dir ve terk edildiği günden bu yana en iyi korunmuş antik yerleşimlerden biri sayılır. Ovaya indiğimizde Antalya'nın Aksu ilçesindeki Perge, Roma döneminin en düzenli kentlerinden biridir; buluntularının çoğu Antalya Müzesi'ndedir. Serik'teki Aspendos'un tiyatrosu MS 2. yüzyılda mimar Zenon tarafından yapıldı; Akdeniz dünyasının en iyi korunmuş Roma tiyatrolarındandır ve bugün de konser ve festivallere sahne olur.

Akdeniz'in kentleri: il ve simge
Kentİl (ilçe)Simgesi
TermessosAntalya (Güllük Dağı)İskender'in alamadığı dağ kenti (MÖ 333)
KibyraBurdur (Gölhisar)Odeondaki Medusa mozaiği, stadyum
SagalassosBurdur (Ağlasun)Antoninler Çeşmesi
PergeAntalya (Aksu)Düzenli Roma kenti, heykeller (Antalya Müzesi)
AspendosAntalya (Serik)En iyi korunmuş Roma tiyatrolarından biri
Ek bilgi: Likya kıyısı (Xanthos, Myra, Patara)

Antalya'nın batısındaki Likya bölgesinde Xanthos–Letoon 1988'de UNESCO listesine girdi. Demre'deki Myra, Noel Baba olarak bilinen Aziz Nikolaos'un piskoposluk yaptığı kenttir. Patara, Likya Birliği'nin meclis binasıyla bilinir. Bunlar sınavda Termessos ve Kibyra kadar sık geçmez.

Akılda kalsın: Dağda savunma, ovada tiyatro: Termessos dağın tepesinde İskender'e direndi; Aspendos ovada tiyatrosunu korudu. İki "K" ilini ayır: Kibyra → Burdur (Gölhisar), Termessos → Antalya. Medusa'nın yılan saçlarını "göl"le eşle: Gölhisar'daki Medusa.
Sınavda

Nasıl sorulurKibyra sorusu görselli geldi: mozaiğin fotoğrafı verilip Gölhisar'daki antik kent soruldu. Termessos ise il ile soruldu.

TuzakKibyra ile Sagalassos'u karıştırmaktır; ikisi de Burdur'dadır ama Medusa mozaiği Kibyra'da, Antoninler Çeşmesi Sagalassos'tadır. İkinci tuzak, Termessos'u Burdur'a ya da Isparta'ya yazmaktır; Termessos Antalya'dadır.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

?Soru çöz

Odeonunun orkestra zemininde, renkli mermer parçalarıyla yapılmış bir Medusa mozaiği bulunan; Burdur'un Gölhisar ilçesindeki antik kent aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Medusa mozaiği Gölhisar'daki Kibyra'nın odeonundadır. B Sagalassos da Burdur'dadır ama Ağlasun'dadır ve Antoninler Çeşmesi'yle bilinir; C Termessos Antalya'daki dağ kentidir; D Zeugma da mozaikleriyle ünlüdür ama Gaziantep'tedir, simgesi "Çingene Kız"dır.

✎Boşluk doldurma sınavın iki kenti

Renkli mermer levhalarla yapılmış Medusa mozaiği antik kentinin odeonunda bulundu; bu kent ilindedir. Büyük İskender'in MÖ 333'te kuşatıp alamadığı dağ kenti ise ilindedir.

Kibyra · Burdur · Termessos · Antalya · Sagalassos · Isparta · Zeugma
GÜNEYDOĞU VE DOĞU · YER · ANTİK KENT

Zeugma, Nemrut ve Ani: mozaikler, dev başlar ve "bin bir kilise"

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Zeugma, Nemrut Dağı ve Ani ören yeri hangi ildedir, neyle ünlüdür?

Kısa cevap: Zeugma Gaziantep'in Nizip ilçesinde, Fırat kıyısındadır; "Çingene Kız" mozaiği Zeugma Mozaik Müzesi'ndedir. Nemrut Dağı Adıyaman'dadır; Kommagene Kralı I. Antiochos'un dev heykelleriyle bilinir (UNESCO 1987). Ani Kars'tadır; Orta Çağ'ın sur ve kiliseleriyle, 1064'te Alparslan'ın fethiyle bilinir (UNESCO 2016). Üçü üç ayrı çağdan gelir: Roma, Helenistik krallık ve Orta Çağ.

Gaziantep'teki müzenin karanlık bir odasında tek bir mozaik parçası ışıklandırılır; ziyaretçiler hangi açıdan bakarlarsa baksınlar, mozaikteki kızın gözleri onları izliyormuş gibi gelir.

Batı ve güney kıyılarından sonra şimdi Fırat'a ve doğu sınırına gidiyoruz. Bu bölgenin üç ünlü alanı üç ayrı çağdan gelir: Roma dönemi (Zeugma), Helenistik dönemin küçük bir krallığı (Nemrut) ve Orta Çağ (Ani).

Zeugma: Fırat'ın kıyısındaki mozaik kenti

Zeugma Gaziantep'in Nizip ilçesinde, Fırat'ın kıyısında kurulmuş bir köprü ve geçiş kentiydi. Zengin Roma villalarının tabanları mozaiklerle kaplıydı. Birecik Barajı'nın suları yükselirken yapılan kurtarma kazılarında bu mozaiklerin büyük bölümü çıkarıldı. Kentin simgesi MS 2. yüzyıla tarihlenen "Çingene Kız" mozaiğidir. 1960'larda kaçırılan 12 parçası 2018'de ABD'den geri getirildi. Mozaikler 2011'de açılan Zeugma Mozaik Müzesi'nde sergilenir.

Nemrut Dağı: bir kralın dağ mezarı

Nemrut Dağı Adıyaman'dadır. MÖ 1. yüzyılda Kommagene Kralı I. Antiochos, dağın zirvesine kendi mezarı için yapay bir tepe yaptırdı ve çevresine tanrı heykelleriyle kendi heykelini dizdirdi. Yıkılan heykellerin dev başları bugün yerde durur; gün doğumu ve batımında ziyaretçiyle dolar. Alan 1987'de UNESCO listesine girdi. Bitlis'teki Nemrut Krater Gölü ile karıştırılmamalıdır.

Ani: doğunun sınır şehri

Ani Kars'ta, Arpaçay kıyısında, bugünkü Ermenistan sınırındadır. Orta Çağ'da Bagratlı Krallığı'nın başkentiydi; surları ve çok sayıdaki kilisesi yüzünden "bin bir kilise" diye anıldı. 1064'te Selçuklu Sultanı Alparslan kenti fethetti. Buradaki Ebu'l-Menuçehr Camii, Anadolu'da Türklerin yaptırdığı ilk camilerden biri sayılır. Ani 2016'da UNESCO listesine girdi.

Görselle gelirse: neyinden tanırsın?

Kibyra sorusunda olduğu gibi, ören yeri bazen adıyla değil fotoğrafıyla gelir. Fotoğrafta önce tek bir ayırt edici işareti ara; işaret seni kente, kent de ile götürür. İki mozaiği özellikle ayır: yılan saçlı baş Kibyra'nın, kız yüzü Zeugma'nındır.

Görselli soruda ayırt edici işaretler
Fotoğrafta ne görürsün?Ne?Nerede?
İnsan boyunu aşan T biçimli taş sütun; üstünde tilki, yaban domuzu, akrep kabartmasıGöbeklitepe dikilitaşıŞanlıurfa
T biçimli taşın üstüne işlenmiş insan yüzüKarahantepe dikilitaşıŞanlıurfa
Kemerli kapının iki yanında taştan aslanlarAslanlı Kapı, HattuşaÇorum
İki katlı, sütunlu kütüphane cephesiCelsus Kütüphanesi, Efesİzmir
Kesilmiş renkli mermer levhalardan; ortada saçları yılan bir başMedusa mozaiği, KibyraBurdur
Küçük renkli taş parçalarından bir kız yüzü; gözleri bakanı izliyor gibi"Çingene Kız", ZeugmaGaziantep
Dağ zirvesinde, yerde duran dev taş başlarNemrut Dağı heykelleriAdıyaman
Bütün sayfa tek tabloda: il → ören yeri (Türkiye)
İlÖren yeriAkılda tutulacak iz
ŞanlıurfaGöbeklitepe, KarahantepeT biçimli dikilitaş, Taş Tepeler
KonyaÇatalhöyükDamdan girilen bitişik evler
ÇorumHattuşaHitit başkenti, tabletler
ÇanakkaleTroyaİlyada, tahta at
AnkaraGordionFrig, Büyük Tümülüs
ManisaSardesLidya, ilk sikke, Bin Tepe
İzmirEfes, BergamaCelsus Kütüphanesi; parşömen
AydınAfrodisiasHeykeltıraşlık okulu
DenizliHierapolis, LaodikeiaTravertenler; yedi kilise
AntalyaTermessos, Perge, Aspendosİskender'e direnen kent; tiyatro
BurdurKibyra, SagalassosMedusa mozaiği; Antoninler Çeşmesi
GaziantepZeugmaÇingene Kız mozaiği
AdıyamanNemrut DağıKommagene, dev başlar
KarsAni1064 Alparslan, Ebu'l-Menuçehr Camii
Akılda kalsın: Fırat'ın iki yakası: Zeugma'nın adı Yunanca "köprü, geçit" anlamına gelir; Fırat'ı geçen yolun kentiydi. Nemrut iki tane: heykelli olan Adıyaman'da, krater gölü olan Bitlis'te. Ani = Alparslan = 1064: Malazgirt'ten yedi yıl önce doğunun kapısı açıldı.
Sınavda

Nasıl sorulur"Çingene Kız mozaiği hangi antik kentte bulunmuştur?" ya da il–ören yeri eşleşmesi sorulur.

TuzakZeugma ile Kibyra'yı karıştırmaktır: ikisi de mozaikleriyle ünlüdür ama Çingene Kız Gaziantep'teki Zeugma'nın, Medusa Burdur'daki Kibyra'nın simgesidir. İkinci tuzak, Nemrut Dağı heykellerini Bitlis'e yazmaktır.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma doğunun ören yerleri

"Çingene Kız" mozaiği antik kentinde bulunmuştur. Kommagene Kralı I. Antiochos'un dev heykelleri ilindeki Nemrut Dağı'ndadır. Kars'taki Ani'yi 1064'te Selçuklu Sultanı fethetmiştir.

Zeugma · Adıyaman · Alparslan · Bitlis · Kibyra · Tuğrul Bey

?Soru çöz

Aşağıdaki antik kent ya da ören yeri – il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ C. Afrodisias Aydın'ın Karacasu ilçesindedir; Denizli'de olan komşu kentler Hierapolis ve Laodikeia'dır. A doğru: Termessos Antalya'daki Güllük Dağı'ndadır; B doğru: Zeugma Gaziantep'in Nizip ilçesindedir; D doğru: Ani Kars'ta, Arpaçay kıyısındadır.
691 → BUGÜN · YER · YAPI

Kubbetü's-Sahra ve Mescid-i Aksa: Kudüs'teki iki kubbe

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kubbetü's-Sahra nerededir, kim yaptırdı; Mescid-i Aksa'dan farkı nedir?

Kısa cevap: Kubbetü's-Sahra Kudüs'tedir; Emevi halifesi Abdülmelik bin Mervan tarafından yaptırıldı ve 691–692'de tamamlandı. Bugün ayakta olan en eski İslam anıtıdır. Altın kubbesi, Hz. Muhammed'in Miraç'a yükseldiğine inanılan kayayı örter. Aynı alandaki gri kubbeli Mescid-i Aksa ise ayrı bir yapıdır, 8. yüzyılın başında yapıldı.

Kudüs'ün haberlerde en çok görünen fotoğrafında güneşte parlayan altın bir kubbe vardır; çoğu kişi ona "Mescid-i Aksa" der, oysa o kubbe başka bir yapıya aittir.

2024'te güncel bilgiler sorularından biri doğrudan Kubbetü's-Sahra'nın hangi şehirde olduğunu sordu; Filistin ve Kudüs son yıllarda bu soruların en sık konusu oldu. Bu yüzden Kudüs'ün iki ünlü yapısını karıştırmadan bilmek gerekir.

Aynı avluda iki ayrı yapı

Kudüs'ün eski kentinde, Müslümanların Harem-i Şerif dediği geniş bir avlu vardır. Bu avlunun ortasında Kubbetü's-Sahra durur. Adı "kayanın kubbesi" demektir: altındaki kaya, İslam inancında Hz. Muhammed'in Miraç'a yükseldiği yer olarak kabul edilir. Yapıyı Emevi halifesi Abdülmelik bin Mervan yaptırdı; içindeki yazıt tamamlanışını 691–692'ye tarihler. Sekizgen planlıdır ve bir cami değil, kutsal kayayı örten bir anıttır. Avlunun güney ucundaki Mescid-i Aksa ise gri (gümüş renkli) kubbeli ayrı bir camidir ve 8. yüzyılın başında yapıldı. Kur'an'daki İsra suresinin ilk ayetinde "Mescid-i Aksa" adı geçer; Kudüs Müslümanların ilk kıblesidir.

Kudüs'teki iki kubbe: farkı nerede?
Kubbetü's-SahraMescid-i Aksa
KubbeAltın renkliGri, gümüş renkli
Ne tür yapı?Kutsal kayayı örten anıt, sekizgenCami
Yaptıran, dönemAbdülmelik bin Mervan (Emevi), 691–692Emeviler, 8. yüzyılın başı
İnançtaki yeriMiraç ile ilişkilendirilen kayaİsra suresinde adı geçen mescit

Kudüs'ün el değiştirmesi ve Osmanlı izi

Kudüs 1099'da Haçlıların eline geçti; 1187'de Selahaddin Eyyubi kenti geri aldı. 1516–1517'deki Mısır seferiyle Osmanlı yönetimine girdi. Kanuni Sultan Süleyman, eski kentin bugün ayakta duran surlarını 1538–1540 arasında yaptırdı. Bu tarihlerin ayrıntısı tarih serisindedir; sınavda burada sorulan, iki yapının adı, yeri ve yaptıranıdır. Kudüs eski kenti ve surları 1981'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.

Akılda kalsın: Sahra = kaya, kaya = altın kubbe. "Kubbetü's-Sahra" adını çevir, cevap kendiliğinden gelir: kayanın üstündeki altın kubbe. Aksa = mescit = cami, gri kubbe. Yaptıranı Emevi'ye bağla: Abdülmelik, Arapçayı resmî dil yapan halife olarak da tarih serisinde karşına çıkar.
Sınavda

Nasıl sorulurİsra ve Miraç ile ilişkilendirilen yapının şehri ya da Kudüs'teki yapılar sorulur; fotoğraf da verilebilir.

TuzakAltın kubbeli yapıya "Mescid-i Aksa" demek ya da Kubbetü's-Sahra'yı Mekke veya Şam'a yerleştirmektir. Bir başka tuzak, yaptıranı Osmanlı sanmaktır: yapı Emevidir; Osmanlı'nın Kudüs'teki büyük eseri Kanuni'nin surlarıdır.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

?Soru çöz

Emevi halifesi Abdülmelik bin Mervan tarafından yaptırılan, Miraç ile ilişkilendirilen kayanın üzerindeki altın kubbeli yapı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. "Sahra" kaya demektir; Kubbetü's-Sahra kutsal kayayı örten, 691–692'de tamamlanan anıttır. A Mescid-i Aksa aynı avludaki gri kubbeli camidir, kayanın üstünde değildir; C Mescid-i Nebevi Medine'dedir; D Emevi Camii de bir Emevi eseridir ama Şam'dadır.

↕Sıralama Kudüs, eskiden yeniye

  1. Selahaddin Eyyubi Kudüs'ü geri aldı
  2. Kanuni Sultan Süleyman surları yaptırdı
  3. Kubbetü's-Sahra tamamlandı
  4. Kudüs Osmanlı yönetimine girdi
  5. Haçlılar Kudüs'ü aldı
MÖ 3. YY → 1986 · YER · YAPI

Tac Mahal'den Machu Picchu'ya: dünyanın ünlü yapıları ve yerleri

Güncel Bilgiler · Kültür mirası · Okuma 9 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Tac Mahal'i kim yaptırdı; Alhambra, Petra, Machu Picchu, Angkor ve Çernobil hangi ülkede?

Kısa cevap: Tac Mahal Hindistan'ın Agra kentindedir; Babür hükümdarı Şah Cihan, 1631'de ölen eşi Mümtaz Mahal için yaptırdı. Alhambra İspanya'nın Granada kentinde Nasrîlerin sarayıdır. Petra Ürdün'de Nebatilerin kentidir. Machu Picchu Peru'da İnkaların, Angkor Kamboçya'da Khmerlerin eseridir. Çernobil ise 1986 nükleer kazasıyla anılan Ukrayna'daki yerdir.

Agra'da sabahın ilk ışığında beyaz mermer bir türbe pembeye, öğlen bembeyaza, akşam altın rengine döner; bir hükümdar onu, ölen eşinin anısı için yaptırmıştı.

Türkiye'den çıkıp dünyaya geçince soru kalıbı aynı kalır: yapı verilir, ülke ya da yaptıran sorulur. Bu yapıları ezberlemek yerine her birini bir uygarlığa ve kıtaya bağlamak işi kolaylaştırır.

İslam dünyasının iki ucu: Agra ve Granada

Tac Mahal Hindistan'ın Agra kentinde, Yamuna Nehri kıyısındadır. Babür hükümdarı Şah Cihan, 1631'de ölen eşi Mümtaz Mahal için bu beyaz mermer türbeyi yaptırdı; çalışmalar 1630'ların başından 1640'ların sonuna sürdü. Hint, İran ve İslam mimarisinin birleştiği Babür sanatının doruğu sayılır; Şah Cihan da sonradan buraya, eşinin yanına gömüldü. Avrupa'nın öbür ucunda, İspanya'nın Granada kentindeki Alhambra, Endülüs'ün son Müslüman hanedanı Nasrîlerin 13–14. yüzyılda yaptırdığı saray ve kale yapılarıdır; Aslanlı Avlu en bilinen bölümüdür.

Kayaya oyulan ve dağa kurulan kentler

Petra Ürdün'dedir; Nebatilerin kayaya oyulmuş başkentidir ve en ünlü cephesi "Hazine" (El-Hazne) diye bilinir. Machu Picchu Peru'da, And Dağları'nda, İnkaların 15. yüzyılda kurduğu dağ kentidir. Angkor Kamboçya'dadır; Khmer İmparatorluğu'nun başkentiydi. İçindeki en büyük tapınak olan Angkor Vat 12. yüzyılda yapıldı. Çin Seddi, kuzeyden gelen akınlara karşı yüzyıllar boyunca yapılan surların bütünüdür; MÖ 3. yüzyılda Çin'i birleştiren Qin hanedanı dönemine bağlanır, bugün en çok görülen bölümleri Ming hanedanı döneminden kalmadır. Roma'daki Kolezyum ise MS 80'de açılan dev bir amfitiyatrodur.

Bir olayla anılan yer: Çernobil

Her ünlü yer bir yapı değildir. Çernobil, 1986'da nükleer santralinde dünyanın en ağır nükleer kazasının yaşandığı yerdir. Bugün Ukrayna sınırları içindedir; kaza olduğunda burası Sovyetler Birliği'nin parçasıydı. Sınavda "hangi ülkede?" diye sorulduğunda cevap Ukrayna'dır, Rusya değil.

Yapıları önce yüzyıla, sonra ülkeye bağla; Tac Mahal bu şeridin en yeni anıt yapısıdır; Çernobil anıt değil, 1986 kazasının yeridir.Görsel: Sınav Defteri
Dünyanın ünlü yapıları: ülke, dönem, yaptıran
Yapı / yerÜlke (kent)DönemYaptıran / uygarlık
Tac MahalHindistan (Agra)17. yy ortasıBabür hükümdarı Şah Cihan, eşi Mümtaz Mahal için
Kubbetü's-SahraKudüs691–692Emevi halifesi Abdülmelik
Alhambraİspanya (Granada)13–14. yyNasrîler
PetraÜrdünMÖ son yüzyıllarNebatiler
Machu PicchuPeru15. yyİnkalar
Angkor (Angkor Vat)Kamboçya12. yyKhmerler
Çin SeddiÇinMÖ 3. yy'dan Ming dönemineQin'den Ming'e Çin hanedanları
Kolezyumİtalya (Roma)MS 80Roma İmparatorluğu
Çernobil (yer)Ukrayna26 Nisan 1986Nükleer santral kazası
Ek bilgi: "Dünyanın yeni yedi harikası" resmî bir liste değil

2007'de özel bir kuruluşun düzenlediği internet oylamasıyla Çin Seddi, Petra, Rio'daki Kurtarıcı İsa heykeli, Machu Picchu, Chichén Itzá, Kolezyum ve Tac Mahal "yeni yedi harika" seçildi. Bu, UNESCO'nun bir listesi değildir; UNESCO kendini bu kampanyadan açıkça ayırmıştır. Antik Dünyanın Yedi Harikası ise ayrı bir listedir ve ikisi Anadolu'dadır (üçüncü konu).

Akılda kalsın: Yapıyı hanedana, hanedanı ülkeye bağla: Babür → Hindistan (Tac Mahal), Nasrî → Endülüs, İspanya (Alhambra), Nebati → Ürdün (Petra), İnka → Peru (Machu Picchu), Khmer → Kamboçya (Angkor). Çernobil bugün Ukrayna'dadır; Sovyet dönemi kazası, ama ülke Rusya değil.
Sınavda

Nasıl sorulur"Aşağıdaki yapı–ülke eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?" ya da bilgiler verilip yapı sorulur (yaptıran, eşi için türbe, mermer).

TuzakTac Mahal'i bir saray ya da cami sanmak ve Osmanlı'ya bağlamaktır; Babür türbesidir. İkinci tuzak, Alhambra'yı Fas'a, Petra'yı Mısır'a, Machu Picchu'yu Meksika'ya yazmaktır. Çernobil'de tuzak Rusya'dır.

Kapat, söyle: bu sayfanın 10 sorusu

Sayfayı kapat, her soruyu sesli ya da kâğıda cevapla; sonra cevabı açıp karşılaştır. Takıldığın sorunun konusuna dön, birkaç gün sonra listeyi yeniden dene.

  1. T biçimli dikilitaşlarıyla bilinen tarım öncesi alan hangi ildedir? Damdan girilen evleriyle bilinen Neolitik köy hangi ildedir?
    CevapGöbeklitepe, Şanlıurfa (Karahantepe de orada); Çatalhöyük, Konya'nın Çumra ilçesi.
  2. Hattuşa, Gordion ve Sardes hangi uygarlığın başkentidir, hangi ildedir?
    CevapHattuşa: Hitit, Çorum (Boğazkale). Gordion: Frig, Ankara (Polatlı). Sardes: Lidya, Manisa (Salihli).
  3. Parşömen adını hangi kentten alır? Celsus Kütüphanesi hangi kenttedir? İkisinin ili neresidir?
    CevapBergama (Pergamon); Efes; ikisi de İzmir'dedir.
  4. Afrodisias ile Hierapolis'in illerini ayır.
    CevapAfrodisias Aydın'da (Karacasu); Hierapolis ve Laodikeia Denizli'dedir.
  5. Medusa mozaiği hangi antik kentte, hangi il ve ilçededir? Aynı ildeki öbür ünlü kent hangisidir?
    CevapKibyra, Burdur Gölhisar; öbürü Antoninler Çeşmesi'yle bilinen Sagalassos (Ağlasun).
  6. Büyük İskender'in kuşatıp alamadığı dağ kenti hangisidir, hangi ildedir?
    CevapTermessos, Antalya (MÖ 333).
  7. "Çingene Kız" mozaiği ve dev taş başlar hangi ören yerlerinde, hangi illerdedir?
    CevapZeugma, Gaziantep (Nizip); Nemrut Dağı, Adıyaman. Krater gölü olan Nemrut Bitlis'tedir.
  8. Kars'taki Ani'yi kim, hangi yıl fethetti?
    CevapSelçuklu Sultanı Alparslan, 1064.
  9. Kubbetü's-Sahra'yı kim yaptırdı? Kudüs'teki iki kubbeden hangisi altın renklidir?
    CevapEmevi halifesi Abdülmelik bin Mervan (691–692); altın kubbe Kubbetü's-Sahra'nındır, Mescid-i Aksa gri kubbeli camidir.
  10. Tac Mahal'i kim, kimin için yaptırdı? Çernobil bugün hangi ülkededir?
    CevapBabür hükümdarı Şah Cihan, eşi Mümtaz Mahal için (Agra, Hindistan); Çernobil Ukrayna'dadır.
Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma yapı ve ülke

Ülkeyi yaz. Nasrîlerin sarayı Alhambra: · Nebatilerin kayaya oyulmuş kenti Petra: · İnkaların dağ kenti Machu Picchu: · Khmerlerin başkenti Angkor:

İspanya · Ürdün · Peru · Kamboçya · Fas · Mısır · Meksika

?Soru çöz

Bir hükümdarın ölen eşinin anısına beyaz mermerden yaptırdığı, Babür mimarisinin en ünlü örneği sayılan türbe hangi ülkededir?

✓ D. Anlatılan Tac Mahal'dir; Şah Cihan'ın eşi Mümtaz Mahal için Agra'da yaptırdığı türbedir. A İran mimarisi Tac Mahal'i etkiledi ama yapı İran'da değildir; B Pakistan Babür mirası taşır (Lahor) ama Tac Mahal orada değildir; C Özbekistan, Babür hanedanının kurucusunun geldiği bölgedir, yapının yeri değildir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Paris İklim Anlaşması ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Paris'in yeniliği, hedefi her ülkenin kendi ulusal katkı beyanıyla koymasıdır. B Kyoto Protokolü'nün modelidir; C Türkiye 2016'da imzaladı, 2021'de onayladı; D ozon Montreal Protokolü'nün (1987) konusudur, iklim anlaşmasının değil.Kaynak: Çevre ve iklim · Paris Anlaşması ve COP'lar

?Soru 2

Türkiye aşağıdaki kuruluşlardan hangisinin kurucu üyeleri arasında yer alır?

✓ A. Türkiye, 1960'ta Paris Sözleşmesi'ni imzalayan 20 kurucu üyeden biridir. B Türkiye NATO'ya 1952'de, kuruluştan üç yıl sonra katıldı; C Avrupa Konseyi'ne kurucu 10 ülkeden birkaç ay sonra, yine 1949'da girdi; D AET'ye hiç üye olmadı, 1959'da ortaklık başvurusu yaptı.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · AGİT, OECD, G20

?Soru 3

1972'de toplanan ve çevreyi uluslararası gündemin ana konusu yapan ilk dünya konferansı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. 5–16 Haziran 1972'de Stockholm'de toplanan BM İnsan Çevresi Konferansı UNEP'in kurulmasını sağladı. A Rio 1992'nin özelliğidir, Stockholm'ün 20. yılında toplandı; C ozon günü 16 Eylül, Montreal 1987'ye bağlıdır; D Ramsar bir konferans değil, 1971'de İran'da imzalanan sözleşmedir.Kaynak: Çevre ve iklim · Stockholm 1972 ve çevre günleri

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi UNESCO'nun Dünya Mirası Listesi'nde değil, somut olmayan kültürel miras listesinde yer alır?

✓ C. Ebru bir zanaat geleneğidir; 2014'te somut olmayan miras listesine girdi. A Selimiye (2011) bir yapı, B Efes (2015) bir ören yeri, D Safranbolu (1994) tarihî bir kenttir; üçü de yerinden oynatılamayan alan olduğu için Dünya Mirası Listesi'ndedir.Kaynak: UNESCO ve Türkiye · UNESCO'nun dört listesi

?Soru 5

NATO ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Türkiye kurucu değildir; 1952'de Yunanistan'la birlikte ilk genişlemede katıldı. A doğru: 12 kurucu Washington'da imzaladı, merkez ise Brüksel'dir; C doğru: 2004 İstanbul ve 2026 Ankara zirveleri; D doğru: 5. madde “birine saldırı hepsine saldırı” ilkesidir.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · NATO

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi UNESCO'nun Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ndeki Türkiye unsurlarından biridir?

✓ B. Islık dili 2017'de acil koruma listesine girdi; Giresun'un Kuşköy çevresinde az sayıda kişi kullanıyor. A okçuluk (2019), C Türk kahvesi (2013) ve D Sema (2008) Temsili Liste'dedir; acil listedeki öteki iki unsur Ahlat taş işçiliği ve zeytin yetiştiriciliğidir.Kaynak: UNESCO ve Türkiye · Somut olmayan miras unsurları

?Soru 7

Türkiye'nin iklim ve çevre politikasıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

✓ C. BM Genel Kurulu 14 Aralık 2022'de, Türkiye'nin sunduğu kararla 30 Mart'ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etti. A 2050 AB'nin hedefidir, Türkiye'ninki 2053; B 2021 Paris onayının yılıdır, kanun 2025'te çıktı; D 2022 BM gününün yılıdır, proje 2017'de başladı.Kaynak: Çevre ve iklim · Türkiye: 2053, İklim Kanunu, Sıfır Atık

?Soru 8

Avrupa Konseyi (Council of Europe) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Bu tanım Avrupa Birliği Konseyi'nin tanımıdır; Avrupa Konseyi AB'den bağımsız bir örgüttür. A doğru: merkez Strazburg'dur, Brüksel değil; B doğru: Türkiye 1949'da Yunanistan'la katıldı; C doğru: AİHM de Strazburg'dadır, Lahey'deki BM mahkemesiyle karıştırılmamalı.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · Avrupa Konseyi ve üç konsey

?Soru 9

Türkiye'nin UNESCO Dünya Mirası alanları ile bulundukları iller aşağıda eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Efes İzmir'dedir (Selçuk); Aydın'daki Dünya Mirası alanı Afrodisias'tır, iki Ege kenti bu yüzden karıştırılır. B Hattuşa, Hitit başkenti olarak Çorum'dadır; C Arslantepe Malatya'dadır; D Ani, Kars'ta sınırdadır.Kaynak: UNESCO ve Türkiye · Türkiye'nin Dünya Mirası alanları

?Soru 10

UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'ndaki Türk şehirleri ile alanları aşağıda eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Bursa 2021'de zanaat ve halk sanatları alanında ağa girdi; tasarım alanındaki Türk şehri İstanbul'dur. A Hatay (2017) ve D Afyonkarahisar (2019) gastronomi şehridir; B Şanlıurfa 2023'te Kırşehir'den sonra ikinci müzik şehri oldu.Kaynak: UNESCO ve Türkiye · Yaratıcı Şehirler Ağı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Güncel Bilgiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →