Çevre ve iklim: uluslararası anlaşmalar ve Türkiye

Çevre ve iklim anlaşmalarını konu ve yıl sırasıyla eşleştir; Türkiye'nin taraf olduğu sözleşmeleri, iklim hedeflerini ve Sıfır Atık hareketini resmî kaynaklarla öğren.

5 durakKPSS
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1972 · ANLAŞMA · ÇEVRE

Stockholm 1972: çevrenin dünya gündemine girdiği konferans

Güncel Bilgiler · Anlaşmalar ve çevre · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUNICEF, UNHCR, UNDP ve UNEP nedir? IAEA ve Dünya Ticaret Örgütü BM'ye bağlı mı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Birleşmiş Milletler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

UNICEF, UNDP ve UNEP, Genel Kurul kararıyla kurulan ve gönüllü bağışlarla çalışan BM fon ve programlarıdır; UNHCR da Genel Kurul'un 1950'de kurduğu bir BM birimidir. UNICEF 1946'da kuruldu (New York), UNHCR Cenevre'de, UNEP 1972'de Nairobi'de. IAEA (Viyana) ve DTÖ (Cenevre) uzman kuruluş değil, BM ile ilişkili ayrı örgütlerdir.

Fonlar, programlar, IAEA ve DTÖ

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Stockholm Konferansı ne zaman yapıldı, Dünya Çevre Günü neden 5 Haziran'dır?

Kısa cevap: BM İnsan Çevresi Konferansı 5–16 Haziran 1972'de İsveç'in başkenti Stockholm'de toplandı; çevreyi ana gündem yapan ilk dünya konferansıdır. Konferansın sonucunda merkezi Nairobi'de olan BM Çevre Programı (UNEP) kuruldu. Açılış günü olan 5 Haziran, 1973'ten beri her yıl Dünya Çevre Günü olarak kutlanır.

Her yıl 5 Haziran'da okullarda fidan dikilir, sahiller temizlenir; bu günün tarihi, 1972 yazında İsveç'te açılan bir konferansın ilk gününden gelir.

Önce dürüst bir not: 2012'den beri yayımlanan KPSS genel kültür sorularında çevre ve iklim anlaşmalarından soru görülmedi. ÖSYM 2024'ten beri kitapçığın yalnız %10'unu yayımladığı için son yılların tamamını bilmiyoruz; yani bu sayfa sorulmuş değil, sorulabilecek bir alanı anlatıyor. Bu yüzden her ayrıntıyı değil omurgayı çalış: sözleşmenin yılı, yeri, konusu ve Türkiye bağı. Sorulursa en olası bilgiler Türkiye'ye bağlı olanlardır: 2053 net sıfır hedefi, 30 Mart Sıfır Atık Günü ve sınavdan önceki yılın olayı olarak Antalya'daki COP31 (dördüncü ve beşinci konu).

1960'larda sanayi kentlerinde hava kirliliği, denizlere dökülen atıklar ve tarım ilaçlarının etkileri tartışılmaya başlamıştı. Ama çevre, devletlerin ortak masasına konan bir konu değildi. Birleşmiş Milletler bu boşluğu doldurmak için BM İnsan Çevresi Konferansı'nı topladı: 5–16 Haziran 1972, Stockholm. Katılımcılar çevrenin korunmasına dair bir ilkeler bildirisi ve bir eylem planı kabul etti. Bu yüzden Stockholm, çevrenin uluslararası siyasete girdiği an sayılır.

Konferanstan doğan kurum ve gün

Konferansın kalıcı sonucu bir kurumdur: aynı yıl BM Genel Kurulu kararıyla BM Çevre Programı (UNEP) kuruldu; merkezi Kenya'nın başkenti Nairobi'dir. UNEP'in bir uzman kuruluş değil, Genel Kurul'un kurduğu bir program olduğunu Birleşmiş Milletler sayfasında gördük. Konferansın açılış günü de takvime geçti: 5 Haziran, 1973'ten beri UNEP öncülüğünde Dünya Çevre Günü'dür.

Stockholm'den sonra çevre gündemi "kalkınma" kavramıyla birleşti. BM'nin kurduğu Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu 1987'de "Ortak Geleceğimiz" adlı raporu yayımladı; başkanı Norveçli Gro Harlem Brundtland olduğu için rapor Brundtland Raporu diye de anılır. Rapor sürdürülebilir kalkınmayı bugünün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama imkânını tehlikeye atmadan karşılamak diye tanımladı. Bu tanım, beş yıl sonraki Rio Zirvesi'nin dilini belirledi.

Çevre ile ilgili uluslararası günler
GünAdıNeyi anar?
2 ŞubatDünya Sulak Alanlar Günü1971'de Ramsar Sözleşmesi'nin kabul edildiği gün
30 MartUluslararası Sıfır Atık GünüBM Genel Kurulu'nun 2022 kararı; Türkiye'nin sunduğu karar (beşinci konu)
5 HaziranDünya Çevre Günü1972 Stockholm Konferansı'nın açılış günü; 1973'ten beri
16 EylülOzon Tabakasının Korunması Günü1987'de Montreal Protokolü'nün imzalandığı gün
Ek bilgi: iki ayrı "Stockholm"

Stockholm adı çevre tarihinde iki kez geçer. 1972'deki BM İnsan Çevresi Konferansı'ndan başka, 2001'de yine Stockholm'de kalıcı organik kirleticileri sınırlayan bir sözleşme imzalandı (Stockholm Sözleşmesi). Biri konferans, öteki sözleşmedir; sınavda "Stockholm" görünce yılına bak.

Akılda kalsın: Stockholm'de açılış = çevrenin doğum günü: 5 Haziran 1972'de açılan konferans, 5 Haziran'ı Dünya Çevre Günü yaptı. Konferans İsveç'te, çocuğu Kenya'da: Stockholm'den doğan UNEP'in merkezi Nairobi'dir.
Sınavda

Nasıl sorulurBu konudan çıkmış soru yok. Sorulursa güncel bilgiler sorularında görülen "ilk" kalıbına uyar: "Çevre sorunlarını ilk kez dünya gündemine taşıyan konferans hangisidir?" ya da Dünya Çevre Günü'nün tarihi sorulabilir.

TuzakStockholm 1972'yi Rio 1992 ile karıştırmaktır: Rio, Stockholm'ün 20. yılında toplanan ikinci büyük zirvedir. İkinci tuzak, UNEP'in merkezini Cenevre ya da New York sanmaktır; merkez Nairobi'dir.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma şehir ve gün

Çevreyi dünya gündemine taşıyan ilk BM konferansı 1972'de kentinde toplandı. Bu konferansın sonucunda kurulan BM Çevre Programı'nın merkezi kentindedir. Konferansın açılış günü olan her yıl Dünya Çevre Günü olarak kutlanır.

Stockholm · Nairobi · 5 Haziran · Cenevre · 16 Eylül

?Soru çöz

1972'de toplanan ve çevreyi uluslararası gündemin ana konusu yapan ilk dünya konferansı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. 5–16 Haziran 1972'de Stockholm'de toplanan BM İnsan Çevresi Konferansı UNEP'in kurulmasını sağladı. A Rio 1992'nin özelliğidir, Stockholm'ün 20. yılında toplandı; C ozon günü 16 Eylül, Montreal 1987'ye bağlıdır; D Ramsar bir konferans değil, 1971'de İran'da imzalanan sözleşmedir.
1971 → 1989 · ANLAŞMA · ÇEVRE

Ramsar, CITES, Bern, Montreal, Basel: hangi sözleşme neyi korur?

Güncel Bilgiler · Anlaşmalar ve çevre · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ramsar, CITES, Bern, Montreal ve Basel sözleşmeleri neyi korur, Türkiye'nin kaç Ramsar alanı var?

Kısa cevap: Ramsar (1971) sulak alanları, CITES (1973, Washington) nesli tehlikedeki türlerin ticaretini, Bern (1979) Avrupa'nın yaban hayatını, Barselona (1976) Akdeniz'i, Viyana (1985) ve Montreal (1987) ozon tabakasını, Basel (1989) tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınmasını düzenler. Türkiye bunların hepsine taraftır; Kasım 2026 itibarıyla 14 Ramsar alanı vardır.

Kuş Gölü'nün kıyısında dürbünle bekleyen bir gözlemci, aslında 1971'de İran'ın bir Hazar kıyısı kentinde imzalanan bir sözleşmenin koruduğu alandadır.

Çevre sözleşmelerini ezberlemenin en kısa yolu, her birini koruduğu şeyle ve imzalandığı kentle eşlemektir; çoğunun adı imza yerinden gelir. Ramsar Sözleşmesi 2 Şubat 1971'de İran'ın Ramsar kentinde kabul edildi ve özellikle su kuşlarının yaşadığı sulak alanları korur. Taraf devletler, uluslararası öneme sahip sulak alanlarını bir listeye yazdırır; listeye girmiş yere Ramsar alanı denir. Türkiye sözleşmeye 1994'te taraf oldu. Kasım 2026 itibarıyla Türkiye'nin 14 Ramsar alanı vardır; Kuş (Manyas) Gölü, Sultan Sazlığı, Göksu Deltası, Kızılırmak Deltası, Gediz Deltası ve Nemrut Kalderası bunlar arasındadır.

CITES 1973'te Washington'da imzalandı; bir türü korumanın yolunun ticaretini denetlemek olduğunu söyler. Fil dişi, egzotik kuş ya da nadir orkide sınırdan izinsiz geçemez. Bern Sözleşmesi (1979) Avrupa Konseyi'nin çatısı altında Avrupa'nın yaban hayatını ve yaşama ortamlarını korur; Türkiye 1984'te taraf oldu. Barselona Sözleşmesi (1976) Akdeniz'i kirliliğe karşı korumak için kıyı devletlerini bir araya getirir.

Gökyüzü ve atık: Viyana, Montreal, Basel

1980'lerde bazı soğutucu ve sprey gazlarının ozon tabakasını incelttiği anlaşıldı. Önce 1985'te çerçeveyi çizen Viyana Sözleşmesi, ardından 1987'de bu maddeleri adım adım yasaklayan Montreal Protokolü imzalandı. Montreal, en başarılı çevre antlaşmalarından biri sayılır; imza günü 16 Eylül ozon günüdür. Basel Sözleşmesi (1989) zengin ülkelerin tehlikeli atıklarını yoksul ülkelere göndermesini sınırlamak için yapıldı ve bu atıkların sınır ötesi taşınmasını izne bağlar.

Doğa ve kirlilik sözleşmeleri: konu, yıl, yer, Türkiye
SözleşmeNeyi korur / düzenler?Yıl ve yerTürkiye taraf
RamsarSulak alanlar, su kuşları1971, Ramsar (İran)1994
CITESNesli tehlikedeki türlerin ticareti1973, Washington1996
BarselonaAkdeniz'in deniz ve kıyı ortamı1976, Barselonataraf
BernAvrupa'nın yaban hayatı ve yaşama ortamları1979, Bern1984
ViyanaOzon tabakası (çerçeve)1985, Viyana1991
MontrealOzon incelten maddelerin azaltılması1987, Montreal1991
BaselTehlikeli atıkların sınır ötesi taşınması1989, Basel1994
Ek bilgi: Karadeniz'in kendi sözleşmesi

Akdeniz için Barselona ne ise Karadeniz için Bükreş Sözleşmesi odur: 1992'de Bükreş'te imzalanan Karadeniz'in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi'ne Türkiye 1994'te taraf oldu. Sınavda deniz–sözleşme eşleştirmesinde çeldirici olarak karşına çıkabilir.

Akılda kalsın: Ad yerden gelir, konu sırayla açılır: Ramsar su (1971), Washington'daki CITES ticaret (1973), Barselona deniz (1976), Bern yaban hayatı (1979), Viyana ve Montreal gökyüzü (1985–1987), Basel atık (1989). Su → canlı → deniz → gökyüzü → çöp.
Sınavda

Nasıl sorulurBu sözleşmelerden çıkmış soru yok. Sorulursa en olası biçim, bu testte bilinen eşleştirme kalıbıdır: sözleşme ile koruduğu alan eşleştirilebilir ya da "sulak alanlarla ilgili sözleşme hangisidir?" diye sorulabilir.

TuzakOzonu iklimle karıştırmaktır: Montreal ozon tabakası içindir, iklim değişikliği için Kyoto ve Paris vardır. İkinci tuzak, CITES'i av ya da orman sözleşmesi sanmaktır; konusu ticarettir.

Sınavda işaretleRamsar alanı sayısı yeni alan ilan edildikçe artar; sınav yılındaki Tarım ve Orman Bakanlığı verisine göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme sözleşme ve konu

✎Boşluk doldurma yer ve konu

Sulak alanları koruyan sözleşme adını İran'daki kentinden alır. Avrupa'nın yaban hayatını Avrupa Konseyi çatısındaki Sözleşmesi korur. Akdeniz'i kirliliğe karşı koruyan sözleşme Sözleşmesi'dir.

Ramsar · Bern · Barselona · Basel · Montreal
1992 → 2009 · ANLAŞMA · İKLİM

Rio 1992 ve Kyoto 1997: iklim rejiminin kuruluşu

Güncel Bilgiler · Anlaşmalar ve çevre · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Rio Zirvesi'nde hangi sözleşmeler imzalandı, Kyoto Protokolü nedir ve Türkiye ne zaman taraf oldu?

Kısa cevap: "Yeryüzü Zirvesi" denen BM Çevre ve Kalkınma Konferansı Haziran 1992'de Rio de Janeiro'da toplandı; BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi burada imzaya açıldı. Kyoto Protokolü 1997'de kabul edildi, 2005'te yürürlüğe girdi. Türkiye BMİDÇS'ye 2004'te, Kyoto'ya 2009'da taraf oldu.

Haziran 1992'de Rio'da çekilen bir fotoğrafta dünya liderleri yan yana durur; iklim diplomasisinin bugünkü yapısı o günlerde kuruldu.

Stockholm'ün 20. yılında BM ikinci büyük zirveyi topladı: BM Çevre ve Kalkınma Konferansı, kısa adıyla Rio Zirvesi ya da Yeryüzü Zirvesi (Haziran 1992, Rio de Janeiro). Brundtland Raporu'nun sürdürülebilir kalkınma fikri burada eylem planına dönüştü. Zirvenin sonuçları beş başlıkta toplanır: Rio Bildirgesi, 21. yüzyıl için eylem planı Gündem 21, orman ilkeleri ve imzaya açılan iki sözleşme: BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi. Rio'da başlayan çölleşme müzakereleri de 1994'te Paris'te imzalanan Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi'ne vardı; bu üçüne "Rio sözleşmeleri" denir.

Çerçeve ve protokol: iki katlı yapı

BMİDÇS bir çerçevedir: amacı ve ilkeleri koyar, sayısal hedef koymaz. Sözleşmenin karar organı, taraf devletlerin her yıl toplandığı Taraflar Konferansı'dır (İngilizce kısaltmasıyla COP). Bağlayıcı hedefler sonradan bu toplantılarda yazıldı. 1997'de Japonya'nın Kyoto kentinde toplanan üçüncü konferans (COP3) Kyoto Protokolü'nü kabul etti: gelişmiş ülkeler sera gazı salımlarını 1990 düzeyinin altına çekmeyi üstlendi. Protokol ancak 2005'te yürürlüğe girebildi.

Sözleşme çerçeveyi koyar, her yıl toplanan Taraflar Konferansı hedefleri yazar.Görsel: Sınav Defteri

Türkiye neden geç katıldı?

Türkiye, OECD üyesi olduğu için 1992'de sözleşmede zengin ülkelerle aynı yükümlülüklere yazılmıştı ve bu yükü kabul etmeyip uzun süre taraf olmadı. Konumu yeniden düzenlenince Türkiye BMİDÇS'ye 2004'te, Kyoto Protokolü'ne 2009'da taraf oldu. Kyoto kabul edildiğinde sözleşmede olmadığı için protokolde sayısal bir azaltım hedefi üstlenmedi.

Ek bilgi: Ek-I, Ek-II ve Marakeş 2001

Sözleşmenin iki eki vardır: Ek-I sanayileşmiş ülkeleri, Ek-II bunlardan gelişmekte olan ülkelere mali destek vermesi beklenenleri sayar. Türkiye 1992'de ikisine de yazılmıştı. 2001 Marakeş konferansında adı Ek-II'den çıkarıldı, Ek-I'de "özel koşulları" tanınarak kaldı. Türkiye 24 Mayıs 2004'te BMİDÇS'ye, 26 Ağustos 2009'da Kyoto Protokolü'ne taraf oldu; Kyoto 16 Şubat 2005'te yürürlüğe girmişti.

Akılda kalsın: Rio çatıyı kurdu, Kyoto ilk katı çıktı: Rio 1992'de sözleşme, Kyoto 1997'de (COP3) ilk bağlayıcı hedefler. Türkiye'nin yılları sözleşme sırasını izler: önce çatı (2004), sonra kat (2009).
Sınavda

Nasıl sorulurBu konudan çıkmış soru yok. Sorulursa güncel bilgilerde bilinen "hangisi … değildir" kalıbıyla Rio Zirvesi'nin sonuçları ("hangisi Rio'da imzaya açılmamıştır?") ya da Kyoto'nun yılı ve konusu sorulabilir.

TuzakMontreal Protokolü'nü Rio sözleşmelerinden saymaktır: Montreal 1987'de ozon için imzalandı. İkinci tuzak, Kyoto'nun kabul (1997) ve yürürlük (2005) yıllarını karıştırmaktır. Üçüncüsü, Türkiye'nin Kyoto'ya 1997'de katıldığını sanmaktır; taraf oluşu 2009'dur.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Kyoto Protokolü kabul edildi
  2. Brundtland Raporu sürdürülebilir kalkınmayı tanımladı
  3. Paris Anlaşması kabul edildi
  4. Stockholm'de BM İnsan Çevresi Konferansı toplandı
  5. Rio'da İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi imzaya açıldı

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi 1992 Rio Zirvesi'nin sonuçları arasında yer almaz?

✓ D. Montreal Protokolü 1987'de ozon tabakası için imzalandı; Rio'dan beş yıl önce ve başka bir konuda. A Gündem 21, Rio'nun 21. yüzyıl eylem planıdır; B ve C Rio'da imzaya açılan iki sözleşmedir, iklim ve biyolojik çeşitlilik Rio'nun ikiz metinleridir.
2015 → BUGÜN · ANLAŞMA · İKLİM

Paris Anlaşması ve COP toplantıları: Antalya'ya uzanan yol

Güncel Bilgiler · Anlaşmalar ve çevre · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Paris İklim Anlaşması'nın hedefi nedir, Türkiye ne zaman onayladı ve COP31 nerede yapıldı?

Kısa cevap: Paris Anlaşması Aralık 2015'te COP21'de kabul edildi, 2016'da yürürlüğe girdi; küresel ısınmayı 2 °C'nin epey altında tutmayı ve 1,5 °C ile sınırlamaya çalışmayı amaçlar. Her ülke kendi hedefini kendisi açıklar. Türkiye anlaşmayı 2016'da imzaladı, 2021'de onayladı. Kasım 2026'da Antalya'da toplanan COP31, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı ilk BM iklim konferansıdır.

Kasım 2026'da iklim müzakerecileri valizlerini Antalya'ya taşıdı; Türkiye ilk kez BM iklim konferansının ev sahibiydi.

Kyoto'nun zayıf yanı, hedefin yalnız gelişmiş ülkelere yazılmasıydı. 2015'te Paris'te toplanan 21. Taraflar Konferansı (COP21) farklı bir yol seçti: Paris Anlaşması'nda her ülke kendi hedefini ulusal katkı beyanıyla kendisi açıklar ve bu beyanı belli aralıklarla daha iddialı hâle getirir. Ortak amaç, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesine göre 2 °C'nin epey altında tutmak ve artışı 1,5 °C ile sınırlamaya çalışmaktır. Anlaşma Aralık 2015'te kabul edildi, Kasım 2016'da yürürlüğe girdi.

Türkiye: 2016'da imza, 2021'de onay

Türkiye anlaşmayı 2016'da imzaladı ama onayı beş yıl bekletti. TBMM anlaşmayı Ekim 2021'de onayladı ve anlaşma Türkiye için Kasım 2021'de, Glasgow'daki COP26 sürerken yürürlüğe girdi. Aynı yıl 2053 net sıfır emisyon hedefi de ilan edildi; bunu son konuda göreceksin.

Sık sorulan Taraflar Konferansları (COP)
ToplantıYılYerNeden önemli?
COP11995Berlinİlk Taraflar Konferansı
COP31997KyotoKyoto Protokolü
COP212015ParisParis Anlaşması
COP262021GlasgowTürkiye toplantı sürerken Paris'e taraf oldu
COP282023DubaiParis sonrası ilk küresel durum değerlendirmesi
COP292024BaküKomşu Azerbaycan'da
COP302025Belém (Brezilya)COP31'in Türkiye'ye verildiği toplantı
COP312026AntalyaBaşkan Türkiye, müzakere başkanı Avustralya

COP31 Antalya: ortak bir formül

2026 konferansı için Türkiye ile Avustralya aday olmuştu. Belém'deki COP30'da (2025) bulunan uzlaşmayla konferans Türkiye'ye verildi: COP31 Kasım 2026'da Antalya'da toplandı. Başkanlık Türkiye'dedir; Avustralya müzakerelerin yürütülmesinde görev aldı. 19 Kasım 2026 itibarıyla müzakereler sürüyordu; kapanış 20 Kasım'a planlanmıştı. Kasım 2026 itibarıyla en son toplanan Taraflar Konferansı COP31 (Antalya, 2026)'dir.

Ek bilgi: onay takvimi ve COP31'in ayrıntıları

Türkiye anlaşmayı 22 Nisan 2016'da New York'ta imzaladı; onay kararı Eylül 2021'de BM Genel Kurulu kürsüsünde açıklandı. TBMM 6 Ekim 2021'de onayladı, belge 11 Ekim'de BM'ye bildirildi ve anlaşma otuz gün sonra, 10 Kasım 2021'de Türkiye için yürürlüğe girdi; o sırada Glasgow'da COP26 (31 Ekim – 13 Kasım 2021) sürüyordu. COP31 9–20 Kasım 2026'da Antalya Expo Merkezi'nde toplandı; COP31 Başkanı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, "müzakerelerin başkanı" Avustralya'dan Chris Bowen'dır; liderler zirvesi 11–12 Kasım'da yapıldı. Belém'deki karar bir sonraki konferansı da belirledi: COP32, 8–19 Kasım 2027'de Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da toplanacak.

Ek bilgi: Türkiye'nin ilk "COP"u Ankara'daydı

"COP" yalnız iklim sözleşmesine özgü değildir; her çevre sözleşmesinin taraflar konferansı vardır. Türkiye, Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi'nin 12. Taraflar Konferansı'na 12–23 Ekim 2015'te Ankara'da ev sahipliği yaptı. Sınavda "Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı iklim konferansı" sorulursa cevap Antalya'dır; Ankara'daki toplantı çölleşme sözleşmesine aittir.

Akılda kalsın: Kyoto hedef dağıttı, Paris hedefi ülkelere bıraktı. Sayılar: COP21 = 2015 Paris, 2 °C / 1,5 °C. Türkiye: imza 2016, onay 2021, ev sahipliği 2026; beşer yıl arayla üç adım.
Sınavda

Nasıl sorulurBu sayfanın en olası sorusu buradadır. 2012'den beri yayımlanan sorularda sınavdan önceki 1–12 ayın olayı düzenli olarak soruldu (ör. 2024'te, bir yıl önce UNESCO'ya giren ahşap camiler). 2027 sınavları için bu kalıba uyan çevre olayı COP31'dir: ev sahibi şehir (Antalya) ya da Türkiye'nin ev sahipliği sorulabilir.

TuzakAnkara'daki çölleşme toplantısını (2015) iklim COP'u sanmak ve imza yılını (2016) onay yılıyla (2021) karıştırmaktır.

Sınavda işaretleen son COP her yıl değişir; sınav yılındaki toplantının yerini unfccc.int'ten kontrol et.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma COP ve Türkiye

Paris Anlaşması COP toplantısında kabul edildi. Türkiye anlaşmayı yılında onayladı. Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı COP31 kentinde toplandı.

21 · 2021 · Antalya · 3 · 2016 · Glasgow

?Soru çöz

Paris İklim Anlaşması ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Paris'in yeniliği, hedefi her ülkenin kendi ulusal katkı beyanıyla koymasıdır. B Kyoto Protokolü'nün modelidir; C Türkiye 2016'da imzaladı, 2021'de onayladı; D ozon Montreal Protokolü'nün (1987) konusudur, iklim anlaşmasının değil.
2017 → 2026 · TÜRKİYE · İKLİM

Türkiye'nin iklim politikası: 2053 net sıfır, İklim Kanunu, Sıfır Atık

Güncel Bilgiler · Anlaşmalar ve çevre · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi nedir, İklim Kanunu ne zaman çıktı, Sıfır Atık Günü hangi gün?

Kısa cevap: Türkiye 2021'de 2053 yılı için net sıfır emisyon hedefini ilan etti. Türkiye'nin ilk İklim Kanunu (7552 sayılı) Temmuz 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi ve emisyon ticaret sistemi kurdu. Sıfır Atık Projesi 2017'de başladı; BM Genel Kurulu, Türkiye'nin sunduğu kararla 2022'de 30 Mart'ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etti.

Bir kamu binasının girişinde yan yana duran mavi, sarı, yeşil ve gri kutular, 2017'de başlayan bir projenin herkesin gördüğü yüzüdür.

Hedef: 2053 net sıfır

Net sıfır emisyon, bir ülkenin atmosfere saldığı sera gazı kadarını ormanlar ve başka yollarla geri tutarak dengeye gelmesi demektir; hiç salım yapmamak demek değildir. Türkiye bu dengeyi 2053'e kadar kurmayı hedefliyor. Hedef, Paris Anlaşması'nın onaylandığı 2021'de ilan edildi; yıl, Cumhuriyet'in 100. yılından otuz yıl sonrasına denk gelir.

İklim Kanunu (2025)

Hedefin yasal zemini İklim Kanunu'dur: 7552 sayılı kanun TBMM'de Temmuz 2025'te kabul edildi, aynı ay Resmî Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe girdi (kesin tarihler aşağıdaki tabloda). Kanunun 1. maddesi amacını yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadele olarak tanımlar; en önemli yeniliği bir emisyon ticaret sistemidir: kapsamdaki tesisler sera gazı salmak için izin almak zorundadır ve salım hakları için bir piyasa kurulur. Kanun, iklim adaleti ve adil geçiş gibi ilkeleri de sayar.

Sıfır Atık: projeden BM gününe

Sıfır Atık Projesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 2017'de Emine Erdoğan'ın himayesinde başlatıldı. Amaç atığı kaynağında ayırmak, israfı önlemek ve geri kazanımı artırmaktır. Proje 2022'de uluslararası bir güne dönüştü: BM Genel Kurulu, Türkiye'nin 105 ülkeyle birlikte sunduğu kararla Aralık 2022'de 30 Mart'ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etti. Bu kararı Birleşmiş Milletler sayfasında da gördük; günü UNEP ile BM-Habitat birlikte yürütür.

Proje, hedef, BM günü, kanun ve ev sahipliği: dokuz yılda beş adım.Görsel: Sınav Defteri
Karıştırılan üç kavram
Ne?YılDayanak
2053 net sıfırSalım ile tutulan sera gazının dengelenmesi hedefiilanı 2021Ulusal hedef; İklim Kanunu net sıfırı amaç maddesine yazar
İklim Kanunu7552 sayılı kanun; emisyon ticaret sistemi2025TBMM kabulü 2 Temmuz, Resmî Gazete 9 Temmuz 2025
Sıfır AtıkAtığı kaynağında ayırma ve israfı önlemeproje 2017; BM günü 2022BM Genel Kurulu kararı (14 Aralık 2022), 30 Mart
Akılda kalsın: Kutudan kanuna: 2017'de atık kutuları (Sıfır Atık), 2021'de hedef (2053), 2022'de BM günü (30 Mart), 2025'te kanun (7552), 2026'da masa başı ev sahipliği (COP31). 2053 = 2023 + 30: Cumhuriyet'in 100. yılından otuz yıl sonra.
Sınavda

Nasıl sorulurBu konudan çıkmış soru yok; ama 2012'den beri yayımlanan sorularda Türkiye'nin kurum ve girişimleri (ör. Yunus Emre Enstitüsü) birkaç kez soruldu, bu yüzden sayfanın ikinci olası soru kaynağı burasıdır. Türkiye'nin net sıfır yılı, Sıfır Atık Günü'nün tarihi ya da Türkiye'nin öncülük ettiği BM kararı sorulabilir.

Tuzak2053'ü 2050 sanmaktır: AB ve pek çok ülke 2050 der, Türkiye'nin hedefi 2053'tür. İkinci tuzak, 30 Mart'ı 5 Haziran'la karıştırmaktır. Üçüncüsü, İklim Kanunu'nu 2021'e koymaktır; kanun 2025'te çıktı.

Kapat, söyle: bu sayfanın 9 sorusu

Sayfayı kapat, her soruyu sesli ya da kâğıda cevapla; sonra cevabı açıp karşılaştır. Takıldığın sorunun konusuna geri dön.

  1. Çevreyi dünya gündemine taşıyan ilk BM konferansı hangi yıl, hangi şehirde toplandı; hangi kurumu ve hangi günü doğurdu?
    CevapStockholm, 1972; UNEP (merkez Nairobi) ve 5 Haziran Dünya Çevre Günü.
  2. Ramsar, CITES, Montreal ve Basel neyi korur ya da düzenler?
    CevapRamsar sulak alanları; CITES nesli tehlikedeki türlerin ticaretini; Montreal ozonu incelten maddeleri; Basel tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınmasını.
  3. Rio 1992'de imzaya açılan iki sözleşme hangileridir?
    CevapBM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (eylem planı: Gündem 21).
  4. Kyoto ile Paris'in hedef koyma biçimi nasıl ayrılır?
    CevapKyoto (COP3, 1997) hedefi yalnız gelişmiş ülkelere yükledi; Paris'te (COP21, 2015) her ülke kendi hedefini ulusal katkı beyanıyla açıklar.
  5. Paris Anlaşması'nın sıcaklık hedefi nedir?
    CevapArtışı 2 °C'nin epey altında tutmak, 1,5 °C ile sınırlamaya çalışmak.
  6. Türkiye'nin dört iklim yılını söyle: BMİDÇS'ye taraf olma, Kyoto'ya taraf olma, Paris'i onaylama, COP31'e ev sahipliği.
    Cevap2004, 2009, 2021, 2026 (Antalya).
  7. Türkiye'nin net sıfır yılı ve İklim Kanunu'nun sayısı ile yılı nedir?
    Cevap2053; 7552 sayılı kanun, 2025.
  8. Dört çevre gününü tarihleriyle say.
    Cevap2 Şubat Dünya Sulak Alanlar Günü, 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü, 5 Haziran Dünya Çevre Günü, 16 Eylül Ozon Tabakasının Korunması Günü.
  9. Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı iki "COP" hangileridir?
    CevapÇölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi COP12, Ankara 2015; iklim COP31, Antalya 2026.
Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma Türkiye'nin sayıları

Türkiye net sıfır emisyon hedefini yılı için koydu. Türkiye'nin ilk İklim Kanunu sayılıdır ve yılında yürürlüğe girdi. BM'nin Türkiye'nin önerisiyle ilan ettiği Uluslararası Sıfır Atık Günü her yıl tarihindedir.

2053 · 7552 · 2025 · 30 Mart · 2050 · 2021 · 5 Haziran

?Soru çöz

Türkiye'nin iklim ve çevre politikasıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

✓ C. BM Genel Kurulu 14 Aralık 2022'de, Türkiye'nin sunduğu kararla 30 Mart'ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etti. A 2050 AB'nin hedefidir, Türkiye'ninki 2053; B 2021 Paris onayının yılıdır, kanun 2025'te çıktı; D 2022 BM gününün yılıdır, proje 2017'de başladı.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki kuruluşlardan hangisi BM'nin uzman kuruluşlarından ya da fon ve programlarından biri değildir?

✓ D. DTÖ 1995'te kendi antlaşmasıyla kurulan bağımsız bir örgüttür; BM onu ilişkili kuruluşlar arasında sayar. A UNICEF 1946'da Genel Kurul kararıyla kurulan bir fondur; B FAO Roma merkezli bir uzman kuruluştur; C UNEP 1972'de kurulan, Nairobi merkezli bir programdır.Kaynak: Birleşmiş Milletler · Fonlar, programlar, IAEA ve DTÖ

?Soru 2

Avrupa Konseyi (Council of Europe) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Bu tanım Avrupa Birliği Konseyi'nin tanımıdır; Avrupa Konseyi AB'den bağımsız bir örgüttür. A doğru: merkez Strazburg'dur, Brüksel değil; B doğru: Türkiye 1949'da Yunanistan'la katıldı; C doğru: AİHM de Strazburg'dadır, Lahey'deki BM mahkemesiyle karıştırılmamalı.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · Avrupa Konseyi ve üç konsey

?Soru 3

2012'den beri görülen güncel sorulara göre, kimlik sorusuna (bilgi demeti verilip kişinin sorulması) hazırlanmanın en verimli yolu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Kökteki bilgilerden biri çoğu kez doğru kişiyi göstermeye yeter; ayırt edici bilgi bu yüzden en verimlisidir. A uzun liste ezberi yük getirir, ayırt etmeyi sağlamaz; B görülen soruların çoğu kalıcı bilgidir; C tarihler nadiren tek başına kişiyi ayırır.Kaynak: Güncel bilgilere giriş · Soru kalıpları

?Soru 4

Türkiye aşağıdaki kuruluşlardan hangisinin üyesi değildir?

✓ D. Türkiye ŞİÖ'de 2012'den beri diyalog ortağıdır; ortaklık üyelik değildir. A Türkiye İİT'nin üyesidir ve 2016'da İstanbul'da İslam Zirvesi'ne ev sahipliği yaptı; B Türkiye 1949'dan beri Avrupa Konseyi üyesidir, AB üyesi olmaması bunu değiştirmez; C Türkiye AGİT'in katılımcı devletlerindendir ve 1999 zirvesine ev sahipliği yaptı.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · İİT ve ŞİÖ

?Soru 5

Kuruluş–merkez eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Rabat İİT'nin kurulduğu zirvenin yeridir; merkezi Cidde'dedir. B EİT'nin merkezi Tahran'dır, OECD'nin Paris'iyle karıştırma; C KEİ'nin daimi sekretaryası İstanbul'dadır; D AGİT'in senedi Helsinki'de imzalandı ama sekretaryası Viyana'dadır.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · EİT, KEİ, D-8 ve büyük tablo

?Soru 6

KPSS Genel Kültür testindeki güncel konular bölümüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. "Güncel bilgiler" piyasa adıdır; kılavuz bu başlığı kullanır. A yanlış: kılavuz yalnız oran verir, alt konu listesi yoktur; B yanlış: yurttaşlık %15, bu bölüm %10'dur; D yanlış: oran lisans, ön lisans ve ortaöğretimde aynıdır.Kaynak: Güncel bilgilere giriş · Sınavdaki yeri

?Soru 7

Türkiye ile Birleşmiş Milletler arasındaki ilişkilerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Bozkır Genel Kurul Başkanı oldu (75. dönem, 2020–2021); bugüne kadar hiçbir Türk genel sekreter olmadı. A doğru: Türkiye San Francisco'da imzalayan 50 ülkedendir; B doğru: dört kez geçici üye oldu; D doğru: zirve 2016'da İstanbul'da toplandı.Kaynak: Birleşmiş Milletler · Türkiye ve BM

?Soru 8

Aşağıdaki ülkelerden hangisi 2009'da Nahçıvan Anlaşması'nı imzalayan, Türk Konseyi'nin (bugünkü Türk Devletleri Teşkilatı) kurucu üyelerinden biri değildir?

✓ C. Özbekistan teşkilata 2019'da Bakü Zirvesi'nde katıldı; kurucu değildir. A Azerbaycan, anlaşmanın imzalandığı Nahçıvan'ın da bağlı olduğu kurucu ülkedir; B Kırgızistan ve D Kazakistan, Türkiye ile birlikte 2009'daki dört imzacıdandır.Kaynak: Türkiye'nin üyelikleri · Türk Devletleri Teşkilatı

?Soru 9

2012'den beri görülebilen güncel sorulara bakan bir aday, çalışma planı için aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşamaz?

✓ A. Görülen sorularda çevre çıkmadı, ama son yıllarda altı sorudan çoğu kez yalnız biri görülebiliyor; yokluk gelecekte sorulmayacağını kanıtlamaz. B doğru: kültür-sanat bütünü yaklaşık %41; C doğru: bilim tarihi 8 soruyla üçüncü; D doğru: Paris 2024, Sumud gibi tarihli olaylar soruldu.Kaynak: Güncel bilgilere giriş · Hangi alanlardan soru geldi?

?Soru 10

BM Genel Sekreteri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Her eylül değişen kişi Genel Kurul Başkanı'dır (Volkan Bozkır 2020–2021'de bu görevdeydi); Genel Sekreter beş yıllığına atanır. A doğru: Şart'ın 97. maddesi onu Sekretarya'nın başı yapar; C doğru: dönem beş yıldır ve yenilenebilir, Guterres ikinci dönemindedir; D doğru: Lie'den Guterres'e dokuz genel sekreterin hiçbiri ABD, Çin, Fransa, Birleşik Krallık ya da Rusya'dan değildir.Kaynak: Birleşmiş Milletler · Genel Sekreter
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Güncel Bilgiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →