Stockholm 1972: çevrenin dünya gündemine girdiği konferans
Güncel Bilgiler · Anlaşmalar ve çevre · Okuma 7 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaUNICEF, UNHCR, UNDP ve UNEP nedir? IAEA ve Dünya Ticaret Örgütü BM'ye bağlı mı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Birleşmiş Milletler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
UNICEF, UNDP ve UNEP, Genel Kurul kararıyla kurulan ve gönüllü bağışlarla çalışan BM fon ve programlarıdır; UNHCR da Genel Kurul'un 1950'de kurduğu bir BM birimidir. UNICEF 1946'da kuruldu (New York), UNHCR Cenevre'de, UNEP 1972'de Nairobi'de. IAEA (Viyana) ve DTÖ (Cenevre) uzman kuruluş değil, BM ile ilişkili ayrı örgütlerdir.
Fonlar, programlar, IAEA ve DTÖ
✎Konu anlatımı
Stockholm Konferansı ne zaman yapıldı, Dünya Çevre Günü neden 5 Haziran'dır?
Kısa cevap: BM İnsan Çevresi Konferansı 5–16 Haziran 1972'de İsveç'in başkenti Stockholm'de toplandı; çevreyi ana gündem yapan ilk dünya konferansıdır. Konferansın sonucunda merkezi Nairobi'de olan BM Çevre Programı (UNEP) kuruldu. Açılış günü olan 5 Haziran, 1973'ten beri her yıl Dünya Çevre Günü olarak kutlanır.Her yıl 5 Haziran'da okullarda fidan dikilir, sahiller temizlenir; bu günün tarihi, 1972 yazında İsveç'te açılan bir konferansın ilk gününden gelir.
Önce dürüst bir not: 2012'den beri yayımlanan KPSS genel kültür sorularında çevre ve iklim anlaşmalarından soru görülmedi. ÖSYM 2024'ten beri kitapçığın yalnız %10'unu yayımladığı için son yılların tamamını bilmiyoruz; yani bu sayfa sorulmuş değil, sorulabilecek bir alanı anlatıyor. Bu yüzden her ayrıntıyı değil omurgayı çalış: sözleşmenin yılı, yeri, konusu ve Türkiye bağı. Sorulursa en olası bilgiler Türkiye'ye bağlı olanlardır: 2053 net sıfır hedefi, 30 Mart Sıfır Atık Günü ve sınavdan önceki yılın olayı olarak Antalya'daki COP31 (dördüncü ve beşinci konu).
1960'larda sanayi kentlerinde hava kirliliği, denizlere dökülen atıklar ve tarım ilaçlarının etkileri tartışılmaya başlamıştı. Ama çevre, devletlerin ortak masasına konan bir konu değildi. Birleşmiş Milletler bu boşluğu doldurmak için BM İnsan Çevresi Konferansı'nı topladı: 5–16 Haziran 1972, Stockholm. Katılımcılar çevrenin korunmasına dair bir ilkeler bildirisi ve bir eylem planı kabul etti. Bu yüzden Stockholm, çevrenin uluslararası siyasete girdiği an sayılır.
Konferanstan doğan kurum ve gün
Konferansın kalıcı sonucu bir kurumdur: aynı yıl BM Genel Kurulu kararıyla BM Çevre Programı (UNEP) kuruldu; merkezi Kenya'nın başkenti Nairobi'dir. UNEP'in bir uzman kuruluş değil, Genel Kurul'un kurduğu bir program olduğunu Birleşmiş Milletler sayfasında gördük. Konferansın açılış günü de takvime geçti: 5 Haziran, 1973'ten beri UNEP öncülüğünde Dünya Çevre Günü'dür.
Stockholm'den sonra çevre gündemi "kalkınma" kavramıyla birleşti. BM'nin kurduğu Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu 1987'de "Ortak Geleceğimiz" adlı raporu yayımladı; başkanı Norveçli Gro Harlem Brundtland olduğu için rapor Brundtland Raporu diye de anılır. Rapor sürdürülebilir kalkınmayı bugünün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama imkânını tehlikeye atmadan karşılamak diye tanımladı. Bu tanım, beş yıl sonraki Rio Zirvesi'nin dilini belirledi.
| Gün | Adı | Neyi anar? |
|---|---|---|
| 2 Şubat | Dünya Sulak Alanlar Günü | 1971'de Ramsar Sözleşmesi'nin kabul edildiği gün |
| 30 Mart | Uluslararası Sıfır Atık Günü | BM Genel Kurulu'nun 2022 kararı; Türkiye'nin sunduğu karar (beşinci konu) |
| 5 Haziran | Dünya Çevre Günü | 1972 Stockholm Konferansı'nın açılış günü; 1973'ten beri |
| 16 Eylül | Ozon Tabakasının Korunması Günü | 1987'de Montreal Protokolü'nün imzalandığı gün |
Ek bilgi: iki ayrı "Stockholm"
Stockholm adı çevre tarihinde iki kez geçer. 1972'deki BM İnsan Çevresi Konferansı'ndan başka, 2001'de yine Stockholm'de kalıcı organik kirleticileri sınırlayan bir sözleşme imzalandı (Stockholm Sözleşmesi). Biri konferans, öteki sözleşmedir; sınavda "Stockholm" görünce yılına bak.
Nasıl sorulurBu konudan çıkmış soru yok. Sorulursa güncel bilgiler sorularında görülen "ilk" kalıbına uyar: "Çevre sorunlarını ilk kez dünya gündemine taşıyan konferans hangisidir?" ya da Dünya Çevre Günü'nün tarihi sorulabilir.
TuzakStockholm 1972'yi Rio 1992 ile karıştırmaktır: Rio, Stockholm'ün 20. yılında toplanan ikinci büyük zirvedir. İkinci tuzak, UNEP'in merkezini Cenevre ya da New York sanmaktır; merkez Nairobi'dir.
Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026
- UN — Conference on the Human Environment, Stockholm 1972: 5–16 Haziran 1972, çevreyi ana konu yapan ilk dünya konferansı
- UN — World Environment Day: 5 Haziran, 1973'ten beri, UNEP öncülüğü
- UNEP — About us: UNEP'in kuruluşu ve Nairobi merkezi
- UN — International Day for the Preservation of the Ozone Layer: 16 Eylül ve Montreal Protokolü bağı
- UN — World Wetlands Day: 2 Şubat ve 1971 Ramsar bağı
✎Boşluk doldurma şehir ve gün
Çevreyi dünya gündemine taşıyan ilk BM konferansı 1972'de kentinde toplandı. Bu konferansın sonucunda kurulan BM Çevre Programı'nın merkezi kentindedir. Konferansın açılış günü olan her yıl Dünya Çevre Günü olarak kutlanır.
?Soru çöz
1972'de toplanan ve çevreyi uluslararası gündemin ana konusu yapan ilk dünya konferansı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?