Türkiye'de idari yapı ve kurumlar: iller, nüfus ve kurumlar

Türkiye'nin idari bölünüşünü, nüfus verilerini ve kurumlarını resmî kaynaktan öğren; hangi bilginin her yıl değiştiğini ve nereden güncelleyeceğini bil.

6 durakKPSS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1989 → 1999 · İDARİ · TÜRKİYE

81 il nasıl oluştu? Son kurulan 14 il ve plakaların sırrı

Güncel Bilgiler · Türkiye · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'de kaç il ve ilçe var, en son hangi iller kuruldu?

Kısa cevap: Türkiye'de 81 il vardır; bu sayıya 1999'da Düzce'nin il olmasıyla ulaşıldı. 1989–1999 arasında 14 ilçe il oldu: Aksaray, Bayburt, Karaman, Kırıkkale (1989), Batman, Şırnak (1990), Bartın (1991), Ardahan, Iğdır (1992), Yalova, Karabük, Kilis (1995), Osmaniye (1996), Düzce (1999). Kasım 2026 itibarıyla 973 ilçe ve 30 büyükşehir vardır.

Bir otoyolda önünüzdeki aracın plakası 81 ile başlıyorsa, o araç Türkiye'nin en genç ilinden geliyor demektir.

Türkiye'nin il haritası 1957'den 1989'a kadar 67 ille sabit kaldı. Bu 67 ilin trafik plaka numaraları alfabetik sıradadır: 01 Adana'dan 67 Zonguldak'a. 1989'dan sonra kurulan iller ise listenin sonuna, kuruluş sırasıyla eklendi. Bu yüzden 68 ile 81 arasındaki plaka numaraları, hangi ilin daha önce kurulduğunu doğrudan gösterir: 68 Aksaray, 81 Düzce.

On yılda on dört yeni il

Yeni illerin çoğu, büyüyen ve bağlı olduğu il merkezine uzak düşen ilçelerdi. 1989'da Niğde'den Aksaray, Gümüşhane'den Bayburt, Konya'dan Karaman, Ankara'dan Kırıkkale ayrıldı. 1990'da Siirt'e bağlı Batman ile Şırnak, 1991'de Zonguldak'a bağlı Bartın il oldu. 1992'de Kars'tan Ardahan ve Iğdır ayrıldı. 1995'te Yalova (İstanbul'dan), Karabük ve Kilis (Gaziantep'ten) il yapıldı; 1996'da Adana'dan Osmaniye ayrıldı. Son olarak 1999 Marmara depreminin ağır yıktığı Düzce, Bolu'dan ayrılarak 81. il oldu.

Plaka numarası 67'den büyükse, il 1989'dan sonra kurulmuştur ve numara kuruluş sırasını gösterir.Görsel: Sınav Defteri

1954'te il olan Nevşehir

67 ilden biri olan Nevşehir de sonradan il olmuştur: 1954'te çıkarılan bir kanunla il yapıldı; aynı düzenlemede Kırşehir ilçeye dönüştürülüp Nevşehir'e bağlandı, 1957'de yeniden il oldu. 2017'deki güncel bilgiler sorularından biri Nevşehir'in il oluşunu sordu. Nevşehir'in plakası 50'dir; çünkü 1989 öncesi iller alfabetik numaralandırılmıştır, kuruluş yılına göre değil.

İlçe ve büyükşehir sayısı

İller ilçelere ayrılır. Kasım 2026 itibarıyla Türkiye'de 973 ilçe vardır; bu sayıya il merkezlerinin "merkez ilçeleri" de dahildir. 81 ilin 30'unda il belediyesi yerine büyükşehir belediyesi bulunur; büyükşehir statüsündeki illerde belediye sınırı il sınırıdır. İl sayısı 1999'dan beri değişmedi, ama ilçe ve büyükşehir sayısı yeni kanunlarla değişebilir.

Ek bilgi: il ile il merkezi aynı şey mi?

Hayır. İl, valinin yönettiği bütün idari alandır; il merkezi ise valiliğin bulunduğu şehirdir. İlçeyi kaymakam yönetir. Bu mülki idare yapısının anayasal dayanağı vatandaşlık serisinin idare anlatımındadır; burada yalnız sayılar ve tarihler var.

Akılda kalsın: 67'ye kadar alfabe, 68'den sonra takvim. Son il 81 Düzce (1999, depremden sonra), ilk "yeni il" dörtlüsü 1989: Aksaray, Bayburt, Karaman, Kırıkkale. Nevşehir 1954'te il oldu ama plakası alfabeden gelir (50).
Sınavda

Nasıl sorulur"Aşağıdakilerden hangisi 1989'dan sonra il statüsü kazanan illerden biri değildir?" ya da "Türkiye'nin 81. ili hangisidir?" diye sorulur; 2017'de Nevşehir'in il oluşu soruldu.

TuzakBüyüklüğüne bakıp Batman ya da Osmaniye'yi eski il sanmak ve Nevşehir'i plakasına bakıp eski il saymaktır.

Sınavda işaretleilçe ve büyükşehir sayısı kanunla değişebilir; sınav yılındaki İçişleri Bakanlığı verisine göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Iğdır il oldu
  2. Düzce il oldu
  3. Batman il oldu
  4. Osmaniye il oldu
  5. Kırıkkale il oldu
  6. Bartın il oldu

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi 1989–1999 yılları arasında il statüsü kazanan illerden biri değildir?

✓ D. Nevşehir 1954'te il oldu; 1957'den beri var olan 67 ilden biridir, plakası (50) da alfabetik sıradan gelir. A Karaman 1989'da Konya'dan ayrıldı (70); B Kilis 1995'te Gaziantep'ten ayrıldı (79); C Ardahan 1992'de Kars'tan ayrıldı (75).
1921 → 2016 · İDARİ · TÜRKİYE

Gazi, Kahraman, Şanlı: unvanlı şehirler, Kahramankazan ve İstiklal Madalyası

Güncel Bilgiler · Türkiye · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Gaziantep, Kahramanmaraş, Şanlıurfa ve Kahramankazan unvanlarını ne zaman aldı, İstiklal Madalyası alan ilk il hangisidir?

Kısa cevap: TBMM, Millî Mücadele'deki direnişleri için Antep'e 1921'de "Gazi", Maraş'a 1973'te "Kahraman", Urfa'ya 1984'te "Şanlı" unvanını verdi. Ankara'nın Kazan ilçesinin adı, 15 Temmuz 2016 darbe girişimine karşı direniş nedeniyle 2016'da 6752 sayılı Kanun'la Kahramankazan oldu. Şehir halkına İstiklal Madalyası verilen ilk il, 1925'te Maraş'tır.

Bir il adının başındaki tek kelime, bazen bir savaşın bütün hikâyesini taşır.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Güney'de Fransız ve İngiliz işgaline karşı halkın kendi örgütlediği direnişler Millî Mücadele'nin ilk zaferleri arasındadır (savunmaların askerî ayrıntısı tarih serisinin Kurtuluş Savaşı cepheleri anlatımındadır). TBMM bu şehirleri adlarına eklenen birer şeref unvanıyla onurlandırdı: Antep'e 1921'de "Gazi", Maraş'a 1973'te "Kahraman", Urfa'ya 1984'te "Şanlı". Unvanlar farklı yıllarda verildi, ama üçü de aynı dönemin, 1919–1921 Güney direnişinin anısıdır.

İstiklal Madalyası: şehre verilen nişan

İstiklal Madalyası Millî Mücadele'de hizmeti geçenlere verilen nişandır; birkaç kez kişiler yerine bir topluluğa da verildi. TBMM 1925'te Maraş'ta madalyanın tek tek kişilere değil şehir halkına verilmesine karar verdi; Maraş böylece İstiklal Madalyası alan ilk şehir oldu (2015'te bu "ilk" soruldu). Gaziantep de madalyayla onurlandırılan illerdendir. Şanlıurfa'ya madalya veren kanun 2016'da TBMM'de oy birliğiyle kabul edildi. Kayıkçıların madalyası ise gecikti: 1924'te Samsun, İnebolu ve Trabzon kayıkçılarına verilen madalyalar ancak 2025'te TBMM'deki törenlerle Samsun ve Trabzon'a teslim edildi.

Adı değişen yerler

Ankara'nın Kazan ilçesi, 15 Temmuz 2016 gecesi darbe girişimine karşı gösterilen direniş nedeniyle Kahramankazan adını aldı. Bunu yapan 6752 sayılı Kanun 2016'da Resmî Gazete'de yayımlandı; aynı kanun 15 Temmuz'u "Demokrasi ve Millî Birlik Günü" adıyla resmî tatil günleri arasına ekledi. 2017'deki güncel bilgiler sorularından biri doğrudan bu ad değişikliğini sordu. Bir il adı değişikliği örneği de İçel → Mersin'dir: 1933'ten beri merkezi Mersin olan İçel ilinin adı 2002'de Mersin oldu, böylece il adı il merkeziyle aynı hâle geldi.

Unvan, madalya ve ad değişikliği: hangi şehir, ne zaman?
ŞehirNe aldı?YılNeden?
Gaziantep"Gazi" unvanı1921Antep savunması (Fransız işgaline karşı)
Kahramanmaraşİstiklal Madalyası (ilk şehir) · "Kahraman" unvanı1925 · 1973Maraş savunması
Şanlıurfa"Şanlı" unvanı · İstiklal Madalyası1984 · 2016Urfa savunması
Samsun, Trabzon1924'te verilen İstiklal Madalyası teslim edildi2025Kayıkçıların Millî Mücadele'ye taşımacılık hizmeti
Kahramankazan (Ankara)Ad değişikliği (Kazan → Kahramankazan)201615 Temmuz darbe girişimine karşı direniş
Mersinİl adı değişikliği (İçel → Mersin)2002İl adı il merkeziyle birleşti
Ek bilgi: Maraş'ın unvanı neden 1973'te geldi?

Maraş'a "Kahraman" unvanı verilmesi için daha önce de girişimler oldu, ama kanunlaşmadı. Şehir madalyayı 1925'te aldı, unvanı ise yaklaşık yarım yüzyıl sonra, 7 Şubat 1973'te TBMM kararıyla aldı. Bu yüzden "madalya önce, unvan sonra" sırası Maraş'a özgüdür.

Akılda kalsın: Unvanların alfabe sırası takvim sırasıyla aynı: Gazi 1921 → Kahraman 1973 → Şanlı 1984. Üçü de Güney direnişinden. Madalya alan ilk şehir Maraş (1925); Kahramankazan adındaki "kahraman" ise 2016'dan, 15 Temmuz'dan gelir.
Sınavda

Nasıl sorulur"Kazan ilçesinin adı hangi olay nedeniyle değiştirilmiştir?", "İstiklal Madalyası alan ilk il hangisidir?" ya da unvan–şehir eşleştirmesi sorulur.

TuzakKahramankazan'ı Kahramanmaraş'la karıştırıp Millî Mücadele'ye bağlamak ve madalya alan ilk şehri Gaziantep sanmaktır; ilk şehir Maraş'tır. Bir başka tuzak, unvan yılı ile direniş yılını karıştırmaktır: direniş 1919–1921, unvanlar 1921, 1973, 1984.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

⇄Bilgi eşleştirme şehir ve unvan

✎Boşluk doldurma ad ve madalya

Ankara'nın Kazan ilçesinin adı yılında Kahramankazan olarak değiştirildi. Şehir halkına İstiklal Madalyası verilen ilk il 'tır. 1933'ten beri İçel adını taşıyan ilin adı 2002'de oldu.

2016 · Kahramanmaraş · Mersin · 1973 · Gaziantep · Adana
2007 → BUGÜN · NÜFUS · TÜİK

Türkiye'nin nüfusu: ADNKS sonuçları, en kalabalık ve en az nüfuslu iller

Güncel Bilgiler · Türkiye · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin nüfusu kaç, en kalabalık ve en az nüfuslu il hangisi (ADNKS)?

Kısa cevap: Türkiye'nin nüfusu her yıl Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) ile belirlenir; sonuçları TÜİK şubatta açıklar. 2025 sonuçlarına göre nüfus yaklaşık 86,1 milyondur. En kalabalık il İstanbul, en az nüfuslu il Bayburt'tur. Son klasik genel nüfus sayımı 2000'de yapıldı.

Eskiden nüfus sayımı günü herkes evde beklerdi ve sokağa çıkmak yasaktı; bugün kimse kapıya sayım memuru beklemiyor.

Türkiye'de 1927'den 2000'e kadar düzenli aralıklarla, 1935–1990 arasında beş yılda bir genel nüfus sayımı yapıldı; sayım günü sokağa çıkma yasağı ilan edilir, memurlar kapı kapı dolaşırdı. Son klasik genel nüfus sayımı 2000'de yapıldı (2015'teki güncel bilgiler sorularından biri bunu sordu). 2007'den beri nüfus Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) ile belirlenir: herkes yerleşim yeri adresine kayıtlıdır, TÜİK bu kayıtlardan her yılın 31 Aralık nüfusunu hesaplar ve sonuçları ertesi yılın şubat ayında açıklar. Böylece nüfus bilgisi beş yılda bir değil, her yıl yenilenir.

Son sonuçlar

2025 yılı ADNKS sonuçlarına göre Türkiye'nin nüfusu yaklaşık 86,1 milyondur (kesin sayı tablonun altında). Nüfusun %18,3'ü, yani yaklaşık her beş kişiden biri İstanbul'da yaşıyor. Aynı sonuçlarda bir ilk de var: İstanbul'un Esenyurt ilçesi, nüfusu 1 milyonu aşan ilk ilçe oldu. Sınav için akılda tutulacak olan sayının kendisi değil, sıralamanın iki ucu ve bu "ilk"tir.

ADNKS 2025: en kalabalık ve en az nüfuslu iller
SıraEn kalabalıkNüfusEn az nüfusluNüfus
1İstanbul15.754.053Bayburt82.836
2Ankara5.910.320Tunceli85.083
3İzmir4.504.185Ardahan90.392
4Bursa3.263.011Üç ilin ortak yanı: Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu'nun dağlık, göç veren illeri
5Antalya2.777.677
Türkiye toplamı: 86.092.168

Tabloda bir neden-sonuç okunur: en kalabalık iller sanayi, ticaret ve turizm merkezleridir ve göç alır; en az nüfuslu iller ise dağlık, tarım alanı dar ve göç veren illerdir. Bu ayrımın coğrafi açıklaması coğrafya serisinin nüfus ve göç anlatımındadır. Güncel bilgiler sorusunda ise genellikle sıralamanın kendisi sorulur: "en kalabalık", "en az nüfuslu", "1 milyonu aşan ilk ilçe".

Ek bilgi: artış hızı, ortanca yaş, kentleşme oranı

2025 sonuçlarında yıllık nüfus artış hızı binde 5 oldu ve 33 ilin nüfusu bir önceki yıla göre azaldı. Ortanca yaş 34,9'a yükseldi; yani nüfusun yarısı bu yaştan küçük, yarısı büyüktür ve bu değer her yıl biraz daha artıyor. Altıncı konudaki Aile ve Nüfus On Yılı ilanının arka planı bu iki göstergedir.

TÜİK, il ve ilçe merkezlerinde yaşayanların payını ayrıca verir; 2025 sonuçlarında bu oran %93,6'dır. Bu oran belediye sınırlarına göre hesaplandığı için, büyükşehir illerinde köylerin mahalleye dönüşmesiyle hızla yükseldi; yani yalnız "insanlar şehre taşındı" anlamına gelmez.

Akılda kalsın: 2000 son sayım, 2007 ilk ADNKS. Sonuçlar her şubat gelir ve bir önceki yılın 31 Aralık'ını anlatır. Nüfusu yuvarlak tut (yaklaşık 86,1 milyon), sıralamayı ise adıyla. Sıralamanın uçları: en çok İstanbul (her beş kişiden biri), en az Bayburt; ilk milyonluk ilçe Esenyurt.
Sınavda

Nasıl sorulur"Son genel nüfus sayımı hangi yıl yapıldı?", "ADNKS sonuçlarına göre en az nüfuslu il hangisidir?" gibi sorulur.

TuzakADNKS'yi beş yılda bir yapılan sayım sanmak ve en az nüfuslu ili Tunceli ya da Ardahan diye işaretlemektir; üçü birbirine çok yakındır ve sıralama yıldan yıla değişebilir.

Sınavda işaretlenüfus ve sıralamalar her yıl değişir; sınavdan önceki şubatta açıklanan TÜİK ADNKS sonucuna göre işaretle.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma nüfus bilgisi

Türkiye'de son klasik genel nüfus sayımı yılında yapıldı. ADNKS sonuçları her yıl ayında açıklanır. 2025 sonuçlarında en az nüfuslu il , nüfusu 1 milyonu aşan ilk ilçe ise oldu.

2000 · şubat · Bayburt · Esenyurt · 2010 · ekim · Tunceli · Çankaya

?Soru çöz

Türkiye'de nüfus bilgisinin derlenmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. ADNKS 2007'de kuruldu; nüfus her yıl adres kayıtlarından hesaplanır. B kapı kapı sayım ve sokağa çıkma yasağı eski genel sayımlara aittir; C sonuçları TÜİK şubatta açıklar, İçişleri değil; D son klasik sayım 2000'dir, 2010 değil.
KURUM BAŞKANLARI · TÜRKİYE

TBMM, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay: başkanlar nasıl seçilir, kimler görevde?

Güncel Bilgiler · Türkiye · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

TBMM Başkanı, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay başkanları kimdir ve nasıl seçilir?

Kısa cevap: Dört kurum da başkanını kendi içinden seçer: TBMM Başkanı'nı milletvekilleri, Anayasa Mahkemesi Başkanı'nı mahkemenin 15 üyesi, Yargıtay Birinci Başkanı'nı ve Danıştay Başkanı'nı kendi genel kurulları gizli oyla seçer; yüksek mahkeme başkanlarının görevi dört yıldır. Kasım 2026 itibarıyla başkanlar: TBMM Numan Kurtulmuş, AYM Kadir Özkaya, Yargıtay Ömer Kerkez, Danıştay Zeki Yiğit.

Her eylülün ilk günü adli yıl açılış töreninde yüksek mahkemelerin başkanları yan yana oturur; hiçbiri o koltuğa dışarıdan atanmamıştır.

Bu konunun sınavdaki karşılığı iki katmanlıdır. Kalıcı katman seçim usulüdür: kim seçer, hangi çoğunlukla, kaç yıl için. Değişen katman ise görevdeki kişidir. Usulün anayasal ayrıntısı vatandaşlık serisinin yasama ve yargı anlatımlarındadır; burada sınavda isim sorusuna dönüşen kısmı topluyoruz.

TBMM Başkanı: iki devre, dört tur

TBMM 600 milletvekilinden oluşur. Bir yasama döneminde iki başkanlık seçimi yapılır: ilk devre iki, ikinci devre üç yıllıktır. Oylamanın ilk iki turunda üye tamsayısının üçte ikisi (400), üçüncü turda salt çoğunluğu (301) aranır; o da çıkmazsa dördüncü turda en çok oy alan iki aday yarışır. Numan Kurtulmuş 2023'te seçildi, 2025'teki ikinci devre seçiminde yeniden TBMM Başkanı oldu.

Anayasa Mahkemesi: üyelerin kendi seçimi

Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur; 12'sini Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer. Üyeler 12 yıllığına ve yalnız bir kez seçilir. Mahkemenin başkanını üyeler kendi aralarından, gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (en az 8 oy) dört yıl için seçer. 2015'teki güncel bilgiler sorularından biri bu seçimin sonucunu, Zühtü Arslan'ın yeniden başkan seçilmesini sordu. Arslan'dan sonra Kadir Özkaya 2024'te başkan seçildi. Özkaya'nın üyeliği 12 yılını doldurduğu için Aralık 2026'da sona eriyor; yeni başkanın seçim süreci Ekim 2026'da başladı. Burada 12 yıllık üyelik kuralının başkanlığı da bitirdiğini görüyorsun: üyeliği biten, başkanlığını da bırakır. Son durum: 19 Kasım 2026 itibarıyla yeni başkan henüz seçilmemişti.

Yargıtay ve Danıştay: genel kurulun dört yıllık seçimi

Yargıtay adli yargının, Danıştay idari yargının en üst mahkemesidir; ikisi de Ankara'dadır. Yargıtay'ın başkanına Birinci Başkan denir. İki mahkemenin başkanını da kendi genel kurulu, üyeler arasından, üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçer; süresi biten yeniden seçilebilir. Ömer Kerkez 2024'te Yargıtay Birinci Başkanı seçildi. Zeki Yiğit ise 2020'den beri Danıştay Başkanıdır; 2024'te dört yıllığına yeniden seçildi.

Dışarıdan atama yok; değişen yalnız çoğunluk ve süre.Görsel: Sınav Defteri
Kurum başkanları (Kasım 2026)
KurumBaşkanSeçildiği / göreve geldiği
TBMMNuman Kurtulmuş2023; 2025'te yeniden
Anayasa MahkemesiKadir Özkaya2024; üyeliği Aralık 2026'da biter
YargıtayÖmer Kerkez2024
DanıştayZeki Yiğit2020; 2024'te yeniden
Akılda kalsın: "Kendi içinden, dört yıl" yüksek mahkemelerin ortak formülüdür. AYM'de iki ayrı süre var: üyelik 12 yıl, başkanlık 4 yıl. TBMM'de sayılar azalarak gider: 400 → 301 → iki aday. Yargıtay'ın başı "Birinci Başkan"dır.
Sınavda

Nasıl sorulurGörevdeki başkanın adı ya da başkanın seçim usulü sorulur ("Anayasa Mahkemesi Başkanı nasıl belirlenir?").

TuzakAYM Başkanı'nı Cumhurbaşkanı'nın atadığını sanmaktır; Cumhurbaşkanı üyeleri seçer, başkanı üyeler seçer. Bir başka tuzak, AYM üyeliğinin 12 yılı ile başkanlığın 4 yılını karıştırmaktır.

Sınavda işaretlebaşkanlar değişebilir; özellikle AYM başkanlığı Aralık 2026'da el değiştiriyor, sınav tarihindeki adı kurumun resmî sitesinden doğrula.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026
  • T.C. Anayasası: md. 94 (TBMM Başkanlık Divanı seçimi), md. 146–147 (AYM üyeleri, 12 yıl, başkan seçimi), md. 154–155 (Yargıtay ve Danıştay başkanlarının seçimi)
  • TBMM: Numan Kurtulmuş'un 3 Haziran 2025'te 329 oyla yeniden seçilmesi (ikinci devre)
  • Anayasa Mahkemesi — Başkan: Kadir Özkaya'nın 21 Mart 2024'te seçilmesi; 22 Ekim 2026'da başlayan seçim süreci ve 22 Aralık 2026 bitiş tarihi
  • Yargıtay: Ömer Kerkez'in 14 Mayıs 2024'te Birinci Başkan seçilmesi
  • Danıştay: Zeki Yiğit'in 24 Nisan 2024'te yeniden seçilmesi (görev 7 Mayıs 2020'den)

✎Boşluk doldurma kurum, kural, kişi

Anayasa Mahkemesi üyeleri yıllığına ve yalnız bir kez seçilir. Yargıtay'ın başkanına Başkan denir. İdari yargının en üst mahkemesi 'dır. Kasım 2026 itibarıyla TBMM Başkanı 'tur.

12 · Birinci · Danıştay · Numan Kurtulmuş · 4 · Genel · Yargıtay · Kadir Özkaya

?Soru çöz

Anayasa Mahkemesi Başkanı'nın belirlenme usulü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

✓ C. Başkanı 15 üye kendi aralarından gizli oyla, en az 8 oyla dört yıl için seçer. A Cumhurbaşkanı üyelerin 12'sini seçer, başkanı değil; B üçte iki, TBMM Başkanı seçiminin ilk turlarının ölçüsüdür; D HSK hâkim ve savcıların kuruludur, AYM başkanını belirlemez.
1992 → 2016 · KURUMLAR · TÜRKİYE

Türkiye'yi dünyaya taşıyan kurumlar: Yunus Emre Enstitüsü, TİKA, YTB, Maarif ve e-Devlet

Güncel Bilgiler · Türkiye · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Yunus Emre Enstitüsü, TİKA, YTB ve Türkiye Maarif Vakfı ne zaman kuruldu, ne iş yapar?

Kısa cevap: TİKA 1992'de kalkınma iş birliği için, Yunus Emre Vakfı 2007'de (5653 sayılı Kanun) Türk dilini ve kültürünü yurt dışında tanıtmak için, YTB 2010'da yurt dışındaki vatandaşlar ve akraba topluluklar için, Türkiye Maarif Vakfı 2016'da (6721 sayılı Kanun) yurt dışında okul açmak için kuruldu. e-Devlet Kapısı 2008'de hizmete açıldı.

Saraybosna'da bir Türkçe kursu, Afrika'da bir su kuyusu, Asya'da bir Türk okulu; üçünün arkasında farklı birer Türk kurumu vardır.

Soğuk Savaş'ın bitmesi ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla Orta Asya ve Kafkasya'da bağımsız Türk cumhuriyetleri doğdu. Türkiye bu ülkelerle ilişkiyi kurumsallaştırmak için 1992'de TİKA'yı (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) kurdu; ajans 480 sayılı KHK ile önce Dışişleri Bakanlığına bağlandı, bugün Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ilişkilidir. TİKA'nın işi kalkınma iş birliğidir: okul, hastane, su, tarım ve tarihî eser onarımı projeleri. Zamanla çalışma alanı Türk dünyasından beş kıtaya genişledi.

Dil ve kültür: Yunus Emre

Kültürü tanıtma işi ayrı bir kuruma verildi. 5653 sayılı Yunus Emre Vakfı Kanunu 2007'de kabul edildi; merkezi Ankara'da olan vakıf, yurt dışında Yunus Emre Türk Kültür Merkezleri açar, Türkçe öğretir ve Türk kültürünü tanıtır. Vakfa bağlı Yunus Emre Enstitüsü 2009'da çalışmaya başladı. 2020'deki güncel bilgiler sorularından biri bu kurumu sordu. Adı, Türkçeyi şiir dili yapan 13–14. yüzyıl şairinden gelir; yani kurum adıyla işi arasında doğrudan bağ var: Türkçe.

Vatandaş, akraba topluluk, okul

YTB (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı) 2010'da kuruldu; yurt dışında yaşayan vatandaşlar, soydaş ve akraba topluluklarla ilgilenir ve Türkiye Bursları'nı yürütür. Türkiye Maarif Vakfı ise 6721 sayılı Kanun'la 2016'da kuruldu; merkezi İstanbul'dadır ve yurt dışında okul öncesinden üniversiteye eğitim kurumları açar, burs verir. Yunus Emre'nin merkezi Ankara, Maarif'in merkezi İstanbul: iki vakıf sık karıştırılır, ama biri kurs ve kültür merkezi, öbürü okul açar.

e-Devlet Kapısı

Kurumların içe dönük yüzü de soruldu. e-Devlet Kapısı (turkiye.gov.tr) 2008'de hizmete açıldı; sistemi Türksat geliştirip işletir. Kasım 2026 itibarıyla yöneten kurum Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı'dır (2025'ten beri; yönetici kurum zinciri aşağıdaki ek bilgide). 2018'deki güncel bilgiler sorularından biri e-Devlet'te açılan soy bilgisi (alt-üst soy) sorgulamasını konu edindi.

Kurumlar: ne zaman, neyle, ne iş?
KurumKuruluşDayanakMerkez / bağlılıkİşi
TİKA1992480 sayılı KHKÖnce Dışişleri; bugün Kültür ve Turizm BakanlığıKalkınma iş birliği projeleri
Yunus Emre Vakfı / Enstitüsü2007 / 20095653 sayılı KanunAnkaraTürkçe ve kültür, yurt dışı kültür merkezleri
e-Devlet Kapısı2008—Türksat işletir; yönetim Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik BaşkanlığıKamu hizmetlerine tek kapıdan erişim
YTB20105978 sayılı KanunAnkaraYurt dışındaki vatandaş ve akraba topluluklar, Türkiye Bursları
Türkiye Maarif Vakfı20166721 sayılı KanunİstanbulYurt dışında okul ve eğitim kurumları
Ek bilgi: kuruluş tarihleri ve e-Devlet'in yönetici kurumları

Yunus Emre Vakfı Kanunu 5 Mayıs 2007'de kabul edildi; Türkiye Maarif Vakfı Kanunu 28 Haziran 2016'da Resmî Gazete'de yayımlandı. e-Devlet Kapısı 18 Aralık 2008'de açıldı. Yönetim görevi 2019'da Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi'ne verilmişti; 28 Mart 2025 tarihli 183 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'yle Siber Güvenlik Başkanlığı'na geçti.

Akılda kalsın: Adı işini söyler: Yunus Emre = Türkçe, Maarif = okul (maarif "eğitim" demektir), TİKA = kalkınma, YTB = yurt dışındaki insanımız. Sıra: TİKA 1992 (Sovyetler dağılınca) → Yunus Emre 2007 → YTB 2010 → Maarif 2016.
Sınavda

Nasıl sorulurKurumun görevi tarif edilip adı istenir ("yurt dışında Türk dilini ve kültürünü tanıtmak amacıyla kurulan kurum hangisidir?") ya da kurum–kuruluş yılı eşleştirilir.

TuzakYunus Emre Enstitüsü ile Türkiye Maarif Vakfı'nı karıştırmak (kültür merkezi mi, okul mu?) ve TİKA'yı kültür kurumu sanmaktır; TİKA kalkınma projeleri yürütür. Bir başka tuzak, Yunus Emre'yi İstanbul merkezli sanmaktır; vakfın merkezi Ankara'dır.

Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

✎Boşluk doldurma görevi verilen kurumu yaz

Yurt dışında Türkçe kursları ve kültür merkezleri açan kurum 'dür. Yurt dışında okul öncesinden üniversiteye eğitim kurumları açan vakıf 'dır. Okul, hastane ve su kuyusu gibi kalkınma iş birliği projeleri yürüten ajans 'dır. Türkiye Bursları'nı yürüten kurum 'dir.

Yunus Emre Enstitüsü · Türkiye Maarif Vakfı · TİKA · YTB · AFAD · Türksat

?Soru çöz

Aşağıdaki kurum–kuruluş yılı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ B. Türkiye Maarif Vakfı 2016'da 6721 sayılı Kanun'la kuruldu; 2007, Yunus Emre Vakfı'nın yılıdır. A doğru: TİKA Sovyetler'in dağılmasından sonra 1992'de kuruldu; C doğru: YTB 2010'da kuruldu; D doğru: e-Devlet 2008'de açıldı.
2016 → 2035 · YIL TEMALARI · TÜRKİYE

İlan edilen yıllar: 2025 Aile Yılı, 2026–2035 Aile ve Nüfus On Yılı

Güncel Bilgiler · Türkiye · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaStockholm Konferansı ne zaman yapıldı, Dünya Çevre Günü neden 5 Haziran'dır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Çevre ve iklim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

BM İnsan Çevresi Konferansı 5–16 Haziran 1972'de İsveç'in başkenti Stockholm'de toplandı; çevreyi ana gündem yapan ilk dünya konferansıdır. Konferansın sonucunda merkezi Nairobi'de olan BM Çevre Programı (UNEP) kuruldu. Açılış günü olan 5 Haziran, 1973'ten beri her yıl Dünya Çevre Günü olarak kutlanır.

Stockholm 1972 ve çevre günleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

2025 yılı ve 2026–2035 dönemi ne olarak ilan edildi, 15 Temmuz hangi gündür?

Kısa cevap: Cumhurbaşkanı Erdoğan 2025'i "Aile Yılı" ilan etti (Ocak 2025). Ardından 2026/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'yle (Resmî Gazete, Mayıs 2026) 2026–2035 dönemi "Aile ve Nüfus On Yılı" ilan edildi. 15 Temmuz ise 2016'dan beri "Demokrasi ve Millî Birlik Günü" adıyla resmî tatildir.

Bir kamu binasının girişindeki afişte yılın adını görürsünüz; o ad, bir yıl boyunca yapılacak işlerin başlığıdır.

Devlet zaman zaman bir yılı ya da dönemi bir temaya ayırır; bakanlıklar o yıl etkinliklerini, desteklerini ve raporlarını bu başlık altında toplar. Bu ilanlar sınavda "… yılı olarak ilan edilen yıl hangisidir?" kalıbına dönüşebilir. Yakın dönemin örneği aile ve nüfus temasıdır. Cumhurbaşkanı Erdoğan Ocak 2025'te 2025'i Aile Yılı ilan etti; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yıl boyunca 81 ilde etkinlik düzenledi.

Yıldan on yıla

Ardından tema on yıla genişletildi: Mayıs 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, 2026–2035 dönemini "Aile ve Nüfus On Yılı" ilan etti. Genelgenin gerekçesinde doğurganlık hızının Cumhuriyet tarihinin en düşük düzeyine indiği belirtilir. Bu gerekçe, üçüncü konunun ADNKS göstergeleriyle aynı hikâyeyi anlatır: ortanca yaş her yıl yükseliyor, nüfus artış hızı binde birkaç düzeyinde. Çalışmaların eş güdümü Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığındadır. Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki dönem: Aile ve Nüfus On Yılı (2026–2035).

Resmî güne dönüşen tarih: 15 Temmuz

Bir tarih de kanunla resmî tatil yapıldı. İkinci konuda Kahramankazan'ın adını değiştirdiğini gördüğümüz 6752 sayılı Kanun, aynı metinde 15 Temmuz'u "Demokrasi ve Millî Birlik Günü" adıyla Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'a ekledi (2016). Yani tek kanun hem bir ilçenin adını hem takvimi değiştirdi. UNESCO'nun ve TBMM'nin ilan ettiği anma yıllarını (ör. 2026 için Bâkî ve Şeyh Edebali) Son bir yılın gündemi sayfasında göreceğiz.

İlanlar ve dayanakları
Ne?DönemNasıl ilan edildi?
Demokrasi ve Millî Birlik GünüHer yıl 15 Temmuz (2016'dan beri)6752 sayılı Kanun, RG 29 Ekim 2016
Aile Yılı2025Cumhurbaşkanı açıklaması, Ocak 2025
Aile ve Nüfus On Yılı2026–20352026/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, RG 2 Mayıs 2026
Akılda kalsın: Bir yıl, sonra on yıl: 2025 Aile Yılı → 2026–2035 Aile ve Nüfus On Yılı; ikisinin de kökü üçüncü konudaki tabloda (yaşlanan nüfus, düşen doğurganlık). Tek kanun, iki değişiklik: 6752 hem Kahramankazan'ı hem 15 Temmuz tatilini getirdi.
Sınavda

Nasıl sorulur"2025 yılı aşağıdakilerden hangisi olarak ilan edilmiştir?" ya da "2026–2035 dönemi hangi adla ilan edilmiştir?" diye sorulabilir; çeldiriciler başka temalar ya da UNESCO anma yıllarıdır.

TuzakDevletin ilan ettiği yılı UNESCO'nun anma yıl dönümleriyle karıştırmaktır: biri Türkiye'nin iç politika teması, öbürü bir kişinin ya da eserin yıl dönümüdür.

Sınavda işaretletema ilanları yıllık değişebilir; sınav yılında yürürlükteki ilanı Resmî Gazete'den doğrula.

Kapat, söyle: Sayfayı kapat ve şu on soruyu sesli ya da kâğıda cevapla; sonra aşağıdaki cevaplarla karşılaştır. Takıldığın sorunun konusuna dön, birkaç gün sonra listeyi yeniden dene.
  1. 1989'da il olan ilk dört il ve Türkiye'nin 81. ili hangileridir?
  2. 68'den büyük plaka numarası neyi gösterir? Nevşehir'in plakası neden 50'dir?
  3. "Gazi", "Kahraman", "Şanlı" unvanları hangi şehirlere, hangi yıllarda verildi?
  4. Halkına İstiklal Madalyası verilen ilk şehir hangisidir, hangi yıl?
  5. Kazan'ın adı neden Kahramankazan oldu? Aynı kanun takvimde neyi değiştirdi?
  6. Son klasik genel nüfus sayımı hangi yıl yapıldı? ADNKS sonuçlarını kim, hangi ay açıklar?
  7. Son ADNKS'ye göre en kalabalık il, en az nüfuslu il ve 1 milyonu aşan ilk ilçe hangileridir?
  8. Anayasa Mahkemesi Başkanı'nı kim, kaç yıllığına seçer? Üyelik süresi kaç yıldır?
  9. Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye Maarif Vakfı, TİKA ve YTB'nin işleri nedir? Kuruluş sırası nasıldır?
  10. 2025 yılı ve 2026–2035 dönemi hangi adlarla ilan edildi?
Kapat, söyle: cevaplar
  1. Aksaray, Bayburt, Karaman, Kırıkkale; 81. il Düzce (1999).
  2. İlin 1989'dan sonra kurulduğunu ve kuruluş sırasını; Nevşehir 1954'te il olsa da 1989 öncesi 67 ilin plakaları alfabetiktir.
  3. Antep'e Gazi (1921), Maraş'a Kahraman (1973), Urfa'ya Şanlı (1984); üçü de Güney direnişinin anısı.
  4. Maraş, 1925.
  5. 15 Temmuz 2016 darbe girişimine karşı direniş nedeniyle (6752 sayılı Kanun); 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü resmî tatil oldu.
  6. 2000; TÜİK, her yıl şubatta (bir önceki yılın 31 Aralık nüfusu).
  7. İstanbul, Bayburt, Esenyurt (2025 sonuçları).
  8. 15 üye kendi aralarından, gizli oyla, en az 8 oyla 4 yıl için seçer; üyelik 12 yıl, tek dönem.
  9. Yunus Emre Türkçe ve kültür, Maarif okul, TİKA kalkınma, YTB yurt dışındaki vatandaş ve akraba topluluklar; TİKA 1992 → Yunus Emre 2007 → YTB 2010 → Maarif 2016.
  10. 2025 Aile Yılı; 2026–2035 Aile ve Nüfus On Yılı.
Kaynaklar · son doğrulama 19.11.2026

↕Sıralama sayfa boyu karışık

  1. 2025, Aile Yılı ilan edildi
  2. Maraş'a "Kahraman" unvanı verildi
  3. Aile ve Nüfus On Yılı genelgesi yayımlandı
  4. Maraş halkına İstiklal Madalyası verildi
  5. Kazan'ın adı Kahramankazan oldu, 15 Temmuz resmî tatil yapıldı

?Soru çöz

Türkiye'de 2026–2035 dönemi aşağıdakilerden hangisi olarak ilan edilmiştir?

✓ A. 2026/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (Mayıs 2026) bu dönemi Aile ve Nüfus On Yılı ilan etti. B Aile Yılı yalnız 2025'tir; C “Demokrasi ve Millî Birlik” her yıl 15 Temmuz'da anılan günün adıdır; D Sıfır Atık bir çevre hareketidir, on yıl ilanı değildir (Çevre ve iklim sayfasında gördük).

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki şehirlerden hangisi Yaz Olimpiyat Oyunları'na üç kez ev sahipliği yapmıştır?

✓ A. Paris yaz oyunlarını 1900, 1924 ve 2024'te düzenledi. B Atina iki kez (1896, 2004) ev sahibi oldu; C Brisbane ilk kez 2032'de ev sahibi olacak; D İstanbul birçok kez aday oldu ama henüz olimpiyat düzenlemedi.Kaynak: Spor · Ev sahipleri: son ve gelecek

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Atatürk Uluslararası Barış Ödülü'nü Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri'nden ayıran özelliktir?

✓ B. Barış ödülü dünya barışına katkı içindir; UNICEF, Kızılay gibi kuruluşlar da almıştır. A iki ödülde de Cumhurbaşkanlığı onayı vardır, ayırt edici değildir; C barış ödülünü Luns, Lewis, Guterres gibi yabancılar da aldı; D dallara göre her yıl verilmek Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat ödüllerinin özelliğidir.Kaynak: Ödüller · Cumhurbaşkanlığı ödülleri

?Soru 3

Türkiye'nin Antarktika'daki Türk Bilimsel Araştırma Kampı, 2019'daki 3. Ulusal Antarktika Bilim Seferi'nde aşağıdakilerden hangisinin üzerine kurulmuştur?

✓ B. Kamp Antarktika Yarımadası açıklarındaki Horseshoe Adası'ndadır. A Svalbard kuzeydedir, Arktik seferlerinin uğradığı yerdir; C Grönland de kuzey kutup bölgesindedir; D Galápagos Pasifik'teki ekvator adalarıdır, Darwin'in gözlemleriyle bilinir.Kaynak: Türkiye'de bilim ve teknoloji · Kutup seferleri

?Soru 4

Aşağıdaki film–ödül eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

✓ A. Metin Erksan'ın Susuz Yaz'ı 1964'te Berlin'de Altın Ayı'yı kazandı. B Kış Uykusu Venedik'in değil, Cannes'ın Altın Palmiye'sini aldı (2014); C Bal Cannes'da değil, Berlin'de Altın Ayı aldı (2010); D Yol bir Oscar değil, 1982'de Cannes'da Altın Palmiye kazandı.Kaynak: Ödüller · Film festivalleri ve Oscar

?Soru 5

Türkiye'nin en büyük teleskobunu barındıran, 3170 metre yükseklikte kurulan ve kızılötesi gözlem yapabilecek biçimde tasarlanan Doğu Anadolu Gözlemevi hangi ildedir?

✓ D. DAG, Erzurum'da Karakaya Tepeleri'nde ve Atatürk Üniversitesi'ne bağlıdır. A Antalya'da görünür ışıkta çalışan TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi vardır; B Kayseri'deki Erciyes yüksek bir dağdır ama DAG orada değil; C Ağrı Dağı Türkiye'nin en yüksek dağıdır, gözlemevi değil.Kaynak: Türkiye'de bilim ve teknoloji · Doğu Anadolu Gözlemevi

?Soru 6

• Hava Kuvvetleri pilotudur.
• Ocak 2024'te Ax-3 göreviyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitmiştir.
• İstasyonda Türk bilim insanlarının hazırladığı 13 deneyi yürütmüştür.
Bilgileri verilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Ax-3, istasyon ve 13 deney ilk Türk astronot Gezeravcı'yı gösterir. A Atasever Haziran 2024'te yörünge altı uçuş yaptı, istasyona gitmedi; B Aziz Sancar 2015 Nobel Kimya ödüllü bilim insanıdır; D Wandt Ax-3 ekibindeki İsveçli astronottur.Kaynak: Türkiye'de bilim ve teknoloji · Uzay Ajansı ve ilk astronotlar

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı organizasyonlardan biri değildir?

✓ D. Türkiye henüz olimpiyat oyunlarına ev sahipliği yapmadı; İstanbul adaylıklarında seçilemedi. A Akdeniz Oyunları İzmir (1971) ve Mersin'de (2013) yapıldı; B Şampiyonlar Ligi finali 2005 ve 2023'te İstanbul'daydı; C Universiade 2005 İzmir ve 2011 Erzurum'daydı.Kaynak: Spor · Türkiye'nin ev sahipliği

?Soru 8

Osmanlı ve Orta Doğu tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan, Princeton Üniversitesi'nde ders veren ve 1998'de Atatürk Uluslararası Barış Ödülü'ne layık görülen tarihçi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Bernard Lewis, Princeton'da ders veren Orta Doğu tarihçisidir ve ödülü 1998'de aldı. A Luns tarihçi değil, NATO genel sekreteridir; ödülün ilk sahibidir (1986). B Weizsäcker Federal Almanya Cumhurbaşkanı olarak 1987'de aldı. D Aliyev Azerbaycan Cumhurbaşkanı olarak 1999'da aldı.Kaynak: Ödüller · Atatürk Barış Ödülü

?Soru 9

Türkiye'nin 2024 Paris Olimpiyat Oyunları'ndaki sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Paris'teki okçuluk madalyası Mete Gazoz, Muhammed Abdullah Yıldırmış ve Ulaş Berkim Tümer'den oluşan erkek takımının bronzudur; gümüş madalyalar atıcılık ve boksta geldi. A doğru: Paris, 1984 Los Angeles'tan sonraki ilk altınsız oyunlardır; C doğru: üç boks madalyası da kadınlardandır; D doğru: Dikeç–Tarhan madalyası atıcılıkta bir ilktir.Kaynak: Spor · Son oyunlarda Türkiye

?Soru 10

Türkiye'nin olimpiyat tarihiyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Türkiye'nin ilk olimpiyat altını 1936 Berlin'de Yaşar Erkan'dan geldi; Yaşar Doğu'nun altını 1948 Londra'dadır, adların benzerliği tuzaktır. A doğru: Naim 1988, 1992, 1996 altınlarıyla; B doğru: 1992 Barselona bronzu; C doğru: Gazoz 2020 Tokyo'da okçuluğun ilk altınını aldı.Kaynak: Spor · Türkiye ve olimpiyatlar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Güncel Bilgiler soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →