Orta Çağ felsefesi: Antik mirasın dinle buluştuğu bin üç yüz yıl
MEB 11. sınıf · MS 2. yüzyıl-MS 15. yüzyıl felsefesi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKonfüçyüs'ün ahlak anlayışı nedir, Lao Tse'den hangi yönüyle ayrılır?Bağlantılı konudan (Sokrates, Platon ve Aristoteles). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Konfüçyüs (MÖ 551–479) ahlakı insan severlik (ren), töreye ve görgüye uygun davranış (li), aileye ve büyüklere saygı üzerine kurar; ölçüsü “Kendine yapılmasını istemediğini başkasına yapma.” sözüdür. Erdemli insan eğitimle yetişir ve herkes rolünün gereğini yapınca toplum huzura kavuşur. Lao Tse doğanın akışına uymayı öğütlerken Konfüçyüs toplumsal düzeni öne çıkarır.
Konfüçyüs: düzenli toplumun ahlakı
✎Konu anlatımı
Orta Çağ felsefesinin özellikleri nelerdir, İlk Çağ felsefesi Orta Çağ'ı nasıl etkiledi?
Kısa cevap: MS 2. ile 15. yüzyıllar arasındaki Orta Çağ felsefesi, Hristiyanlık ve İslam'ın yayılmasıyla dinle iç içe gelişti; Tanrı, yaratılış ve özellikle inanç ile akıl ilişkisi temel problem oldu. Platon ve Yeni Platonculuk Augustinus'u, Aristoteles ise Thomas Aquinas ile Fârâbî, İbn Sînâ ve İbn Rüşd gibi İslam filozoflarını derinden etkiledi.Bir kütüphanede aynı Aristoteles kitabının Yunanca, Süryanice, Arapça ve Latince dört nüshasını yan yana düşün. Orta Çağ felsefesinin hikâyesi, bu kitabın dilden dile ve dinden dine yolculuğudur.
Sokrates, Platon ve Aristoteles sayfasında Helenistik okulların bireyin huzurunu aradığını ve çağın Yeni Platonculukla kapandığını gördük. MS 2. yüzyıldan itibaren tablo değişti: Hristiyanlık Roma'da yayıldı, 7. yüzyılda İslam doğdu ve kısa sürede geniş bir coğrafyaya ulaştı. Artık filozofların önünde yalnız akıl değil, vahye dayanan kutsal metinler de vardı. Soru şuydu: İnanılan ile akılla bilinen nasıl uzlaşır?
Antik mirasın iki kolu
İlk Çağ'ın iki büyük ismi Orta Çağ'a farklı yollardan ulaştı. Platon, özellikle MS 3. yüzyılda Plotinos'un kurduğu Yeni Platonculuk yorumuyla, ilk Hristiyan düşünürlere bir dil verdi: değişmez, mükemmel, akılla kavranan bir gerçeklik fikri Tanrı inancıyla kolayca birleşti. Aristoteles'in mantık ve metafiziği ise önce İslam dünyasında çevrilip yorumlandı, 12. yüzyıldan sonra Arapçadan Latinceye geçerek Batı'daki skolastik düşüncenin omurgası oldu. 529'da Bizans İmparatoru Justinianus'un Atina'daki Platoncu Akademi'yi kapatması, eski felsefe okullarının sonu ve yeni bir dönemin başlangıcı sayılır.
Dönemin karakteristik özellikleri
- Tanrı merkezlidir: Tanrı'nın varlığı ve sıfatları, evrenin yaratılışı, ruhun ölümsüzlüğü başlıca konulardır.
- İnanç-akıl ilişkisi temel problemdir: Akıl inancı anlamanın ve savunmanın aracı mıdır, yoksa kendi başına bir hakikat yolu mu?
- Otoriteye dayanır: Kutsal metin, kilise ya da büyük öğretmenlerin (Aristoteles gibi) görüşleri bilginin dayanağı sayılır.
- Antik felsefeyi yorumlar: Yeni sistem kurmaktan çok, Platon ve Aristoteles'i dinî inançla uzlaştırmaya çalışır.
Ama iki dünyada bu özellikler aynı biçimde yaşanmadı. Batı'da felsefe çoğunlukla kilisenin denetiminde kaldı; İslam dünyasında ise felsefe Antik Yunan, Hint, İran ve Mısır mirasını işleyip matematik, tıp ve astronomiyle birlikte özgün eserler üretti. Bu farkı sonraki konularda ayrıntılı göreceğiz.
Nasıl sorulurBir dönem tanıtılır (“felsefe Tanrı'nın varlığını ve sıfatlarını kanıtlamaya yöneldi, kutsal metinler ve otoriteler esas alındı”) ve bu özelliklerin hangi döneme ait olduğu ya da parçada hangi özelliğin vurgulandığı sorulur.
TuzakOrta Çağ'da aklın tümüyle dışlandığını sanmaktır; akıl kullanıldı, ama çoğunlukla inancı temellendirmek için.
⇄Bilgi eşleştirme kim, kimden etkilendi?
?Soru çöz
Bu dönemin düşünürleri için evren, mükemmel bir yaratıcının eseriydi; bu yüzden doğayı tanımak, yaratıcıyı tanımanın bir yoluydu. Bir görüşün doğruluğunu sınamanın en güvenilir yolu, onu kutsal metinlerle ve büyük öğretmenlerin yazdıklarıyla karşılaştırmaktı. Akıl ihmal edilmedi; ama görevi çoğunlukla zaten inanılan şeyleri açıklamak ve savunmaktı.
Bu parçada sözü edilen dönemin felsefesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?