Felsefe ne demek? Philosophia: bilgeliği sevmek
MEB 10. sınıf · Felsefeyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Felsefe ne demek, philosophia kelimesinin anlamı nedir?
Kısa cevap: Felsefe, Yunanca philia (sevgi, peşinden gitme) ve sophia (bilgelik) sözcüklerinden gelen philosophia teriminden türemiştir ve “bilgelik sevgisi” demektir. Felsefe her şeyi bildiğini söylemez; hakikati arayan, bulduğunu bile yeniden sorgulayan, akla dayalı bir düşünme etkinliğidir. Terimi ilk kullananın Pythagoras olduğu kabul edilir.Küçük bir çocuk “Uyuyunca ben nereye gidiyorum?” diye sorar; büyükler çoğu zaman gülüp geçer. Felsefe, büyüdükçe sormayı bıraktığımız bu tür soruları ciddiye almakla başlar.
Gündelik dilde “felsefe” sözcüğünü “Onun hayat felsefesi bu” gibi gevşek bir anlamda kullanırız. Felsefe dersinde ise sözcük daha dar ve kesin bir anlam taşır. İnsan evreni, hayatı ve kendi varlığını anlamaya çalışırken sorular sorar; bu soruların bir kısmı pratik ihtiyaçlarla, bir kısmı ölçülebilir olgularla ilgilidir. Felsefe, görünenin ardındaki temel ilkeleri sorgulayan, akla dayalı ve sistemli bir düşünme etkinliğidir.
Sözcüğün kökü: iki parça, bir yön
Felsefe, Yunanca philosophia teriminden gelir. Philia sevmek, aramak, peşinden gitmek; sophia bilgelik demektir. Birleşince “bilgelik sevgisi” ya da “bilginin peşinden koşmak” anlamı çıkar. Terimi ilk kullananın Pythagoras olduğu kabul edilir. Pythagoras'a göre tam bilgelik tanrılara özgüdür; insanın payına düşen, bilgeliği sevmek ve ona ulaşmaya çabalamaktır.
Bu köken felsefenin karakterini de açıklar. Felsefe “ben bilgeyim” diyen birinin değil, “bilgeliği arıyorum” diyen birinin işidir. Sevgi bir yönelme olduğu için felsefe de bir varış noktası değil, bir arayış ve süreklilik taşıyan bir çabadır. Ulaşılan bilgi bile yeniden sorgulanır; bu yüzden felsefe durağan değil dinamik bir süreçtir.
Beş kavram, tek etkinlik
Felsefenin anlamı beş kavramla birlikte düşünülür. Sevgi felsefenin itici gücüdür; meraklı ve şüpheci insanın bilgiye ilgisini canlı tutar. Arayış, felsefenin bitmeyen sorgulama hâlidir. Bilgi, merak ve öğrenmeyle edinilen, kavramlar aracılığıyla kurulan yargılardır. Hakikat, aranan asıl şeydir: görünenin ardındaki gerçek. Hikmet (bilgelik) ise bilgiyi hayata geçirmektir; bildiğine uygun yaşayan kişi erdemli kabul edilir. Filozof yalnız bilmekle yetinmez, bilgisine uygun bir hayat sürmeye çalışır.
Düşünme, bilinç ve öz bilinç
“Bilgi nedir?”, “Bilinç nedir?”, “Öz bilinç nedir?” soruları felsefenin neden gerekli olduğunu gösterir. İnsan kendisinin ve çevresinin farkında olduğu ölçüde bilgi üretebilir; bu farkındalığa bilinç denir. Bilinç yalnız şimdiyi değil, geçmişi ve geleceği de kapsar. Öz bilinç ise insanın kendi düşüncelerinin de farkında olması, “ben şu an bunu düşünüyorum” diyebilmesidir. Felsefe tam da bu noktada başlar: düşünmenin kendisini düşünmek.
Nasıl sorulurBir parça felsefeyi “hakikati arayış”, “bilgeliğe yönelme” ya da “her şeyi bildiğini iddia etmeyen sorgulama” diye anlatır; sizden felsefenin hangi yönünün vurgulandığı ya da parçadan hangi yargıya ulaşılamayacağı istenir.
Tuzak“Filozof bilgeliğe ulaşmış kişidir” ya da “Felsefe kesin ve değişmez bilgiler sunar” öncülüdür; felsefe bilgeliğe sahip olmak değil, onu sevmek ve aramaktır.
⇄Bilgi eşleştirme felsefenin kavramları
?Soru çöz
Antik dönemde bir düşünüre “Sen bilge misin?” diye sorulduğunda “Hayır, bilgelik yalnız tanrılara yaraşır; ben yalnızca onu seven biriyim.” diye cevap verdiği aktarılır. Bu cevap, felsefe teriminin anlamı göz önüne alındığında felsefenin hangi yönünü öne çıkarır?