Toplumsal, ekonomik ve sağlık alanında gelişmeler: şapkadan Sümerbank'a

Soyadı almak, şapka giymek, oy kullanmak: inkılaplar evin içine kadar girdi. Toplumsal hayattaki değişimi, ekonomideki millî kalkınmayı ve sağlık seferberliğini görüyorsun.

5 durakLGS · 8. sınıf · 4. ünite
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1925–1935 · TOPLUM

Toplumsal inkılaplar: şapkadan soyadına gündelik hayatın değişimi

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLaiklik ne demektir, inkılapçılık ilkesi neden önemlidir?Bağlantılı konudan (Atatürk ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve devletin bütün inançlara eşit davranmasıdır. İnkılapçılık, çağın gerisinde kalan kurumların yerine akla ve bilime dayanan yenilerini koymak ve yapılan yenilikleri korumaktır.

Laiklik ve inkılapçılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Toplumsal alanda hangi inkılaplar yapıldı, Soyadı Kanunu neden çıkarıldı?

Kısa cevap: 1925'te Şapka Kanunu çıktı, tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı. Ardından uluslararası saat, takvim, rakam ve ölçüler kabul edildi. Soyadı Kanunu nüfus işlerindeki karışıklığı önledi, ayrıcalık bildiren lakap ve unvanlar da kaldırıldı.

Nüfus cüzdanında adının yanında bir soyadı olmasa, okulda aynı adı taşıyan üç öğrenciyi nasıl ayırırdın? 1934'e kadar sorun buydu.

Şapka, tekke ve türbeler

Osmanlı'da insanlar dinlerine, mesleklerine ve yaşadıkları yere göre çok farklı giyiniyordu. Mustafa Kemal Kastamonu gezisinde şapkayla halkın karşısına çıktı. 1925'te çıkan Şapka Kanunu memurlara şapkayı zorunlu kıldı. Kadınların giyimine ise kanunla karışılmadı.

Tekke ve zaviyeler tarikatların toplandığı yerlerdi. Bir kısmı zamanla asıl amacından uzaklaşmış, Cumhuriyet'e karşı olayların içinde yer almıştı. Bazı türbelerde de dinde yeri olmayan batıl inançlar yayılıyordu. Aynı yıl bu yerler kapatıldı; şeyhlik, dervişlik gibi unvanlar yasaklandı.

Saat, takvim, rakam ve ölçüler

Ülkede birkaç takvim, gün batımına göre ayarlanan alaturka saat ve okka, arşın gibi ölçüler birlikte kullanılıyordu. Bu durum ticarette ve dünyayla ilişkilerde karışıklık doğuruyordu. Aşağıdaki tablo eski ve yeni düzeni karşılaştırıyor.

Eski düzen, yeni düzen
AlanEskisiYenisi
Saat (1925)Alaturka saatGün gece yarısı başlar, 24 saat
Takvim (1925)Hicri ve Rumi takvimMiladi takvim
Rakam (1928)Arap rakamlarıUluslararası rakamlar
Ölçü (1931)Okka, arşın, endazeKilogram, metre

1935'te hafta tatili de cumadan pazara alındı.

Soyadı Kanunu

İnsanlar “Kunduracı Ali”, “Uzun Hasan” gibi lakaplarla anılıyordu. Nüfus, askerlik ve miras işlerinde bu durum karışıklık yaratıyordu. 1934'te çıkan Soyadı Kanunu herkese Türkçe bir soyadı almayı zorunlu kıldı. Meclis Mustafa Kemal'e “Atatürk” soyadını verdi. Aynı yıl ağa, efendi, paşa gibi ayrıcalık bildiren lakap ve unvanlar da kaldırıldı.

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

Toplumsal inkılaplar çağdaşlaşmayı sokağa ve eve taşıdı. Ölçü birliği ticareti kolaylaştırdı, soyadı düzeni devlet işlerini düzene soktu. Unvanların kalkması da halkçılığın eşitlik anlayışını hayata geçirdi.

Akılda kalsın: Farklı saat, takvim ve ölçüler → dünyayla birlik, kolay ticaret. Lakap karışıklığı → Soyadı Kanunu. Ayrıcalıklı unvanların kalkması → halkçılık. Tekkelerin kapanması → laiklik.
LGS'de

Nasıl sorulurBir inkılabın öncesindeki sorun anlatılır; inkılabın hangi amaca hizmet ettiği sorulur.

TuzakÖlçü ve takvim değişikliğini yalnız “Batı'yı taklit” sanmak.

İpucuAsıl amaç birlik sağlamak ve dünyayla ticareti kolaylaştırmaktı.

⇄Durum eşleştirme hangi inkılap?

?Soru çöz öncüllü

1934'te çıkarılan bir kanunla toplumda ayrıcalık bildiren ağa, efendi, bey, paşa gibi lakap ve unvanların kullanılması yasaklandı.

Bu düzenlemeyle ilgili,
I. Halkçılık ilkesiyle ilgilidir.
II. Kişiler arasındaki eşitsizliği azaltmayı amaçlar.
III. Ekonomik bağımsızlığı sağlamaya yöneliktir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Ayrıcalık bildiren unvanların kalkması herkesi eşit sayan halkçılıktır (I) ve eşitsizliği azaltır (II). III yanlış: düzenleme ekonomiyle ilgili değildir. B ve C III'ü, D üçünü birden seçer.
1926–1935 · KADIN HAKLARI

Türk kadınına verilen haklar: okul sırasından meclis kürsüsüne

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürk Medeni Kanunu aileye ve kadına neler getirdi?Bağlantılı konudan (Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türk Medeni Kanunu 1926'da kabul edildi. Resmî nikâhı zorunlu kıldı, tek eşle evliliği getirdi, kadına boşanma, mirasta eşit pay ve meslek seçme hakkı verdi. Aile güvenceye alındı, kadın ve erkek kanun önünde eşitlendi.

Türk Medeni Kanunu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk kadını seçme ve seçilme hakkını ne zaman aldı, başka ülkelerle karşılaştırınca durum ne?

Kısa cevap: Türk kadını 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık, 5 Aralık 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı aldı. Bu hakları Fransa, İtalya ve İsviçre gibi birçok Avrupa ülkesinden önce kazandı. Ertesi yılın seçimiyle kadın milletvekilleri meclise girdi.

Sınıfında kız ve erkek öğrencilerin aynı sırada oturması sana doğal geliyor; bu, yüz yıl önce verilmiş bir kararın sonucudur.

Cepheden eşit haklara

Millî Mücadele'de kadınlar cephaneyi kağnılarla taşıdı, yaralılara baktı, tarlada çalıştı. Mustafa Kemal, kadının hakları olmadan toplumun ilerleyemeyeceğini düşünüyordu. Ona göre demokrasi, kadınların da yönetime katılmasıyla tamamlanabilirdi.

Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar sayfasında Türk Medeni Kanunu'nun ailede eşitliği getirdiğini gördük. Ardından karma eğitime geçildi; kızlar ve erkekler aynı okullarda aynı eğitimi aldı. Meslek okullarını bitiren kızlar çalışma hayatına katıldı.

Siyasi haklar adım adım

Kadınlar önce yerel yönetimlerde söz sahibi oldu. 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı aldılar. 5 Aralık 1934'te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı. Ertesi yılki seçimde ilk kadın milletvekilleri meclisteki yerini aldı.

Dünyada durum neydi?

Almanya ve ABD gibi bazı ülkeler bu hakkı Türkiye'den önce vermişti. Ama Avrupa'nın birçok ülkesi Türkiye'nin gerisinde kaldı. Fransa ve İtalya ancak İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda, İsviçre ise 1971'de kadınlara bu hakkı tanıdı.

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

Kadın hakları birden değil, eğitimden yerel yönetime, oradan meclise uzanan bir sırayla geldi. Türkiye bu alanda çağının önünde yürüyen ülkelerden biri oldu. Kadının siyasete katılması millî egemenliği bütün millete yaydı.

Akılda kalsın: Haklar adım adım geldi: aile (Medeni Kanun) → okul (karma eğitim) → yerel yönetim → meclis. Sonuç: millî egemenlik bütün millete yayıldı. Türkiye ilk değil ama Fransa ve İtalya'dan önce.
LGS'de

Nasıl sorulurÜlkelerin kadınlara seçme hakkı verdiği yıllar tablo hâlinde verilir; hangi yargının söylenemeyeceği sorulur.

TuzakTürkiye'yi bu hakkı veren ilk ülke sanmak.

İpucuTablodaki yılları Türkiye'nin yılı olan 1934 ile tek tek karşılaştır.

?Soru çöz tablo

Kadınlara ülke genelinde seçme ve seçilme hakkı
ÜlkeYıl
Almanya1918
Türkiye1934
Fransa1944
İtalya1945
İsviçre1971

Bu tabloya göre hangisi söylenemez?

✓ C. Tabloda Almanya 1918'de, Türkiye'den önce bu hakkı vermiştir. A 1934 ile 1944'ten, B en büyük yıl olan 1971'den, D 37 yıllık farktan çıkar.

↕Kronolojik sıralama hangi hak, ne zaman?

  1. Bir kadının belediye meclisine aday olması
  2. Bir kızın mirastan erkek kardeşiyle eşit pay alması
  3. Bir kadının milletvekili seçilmek için aday olması
  4. Kızlarla erkeklerin aynı sınıfta ders görmesi
  5. Bir köyde kadın muhtar seçilmesi
1923–1938 · EKONOMİ

Türkiye İktisat Kongresi ve millî ekonomi: tarladan fabrikaya, limandan bankaya

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLozan Antlaşması'nda neler kazanıldı, Sevr ve Misakımillî'den farkı ne?Bağlantılı konudan (Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Lozan Barış Antlaşması Temmuz 1923'te imzalandı. Kapitülasyonlar kaldırıldı, Türkiye'nin bağımsızlığı bütün dünyaca tanındı ve sınırların çoğu çizildi. Musul ve Hatay gibi bazı sorunlar sonraya kaldı; Boğazlar başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakıldı.

Lozan Barış Antlaşması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye İktisat Kongresi'nde hangi kararlar alındı, ekonomide neler yapıldı?

Kısa cevap: Türkiye İktisat Kongresi (İzmir İktisat Kongresi) 1923'te İzmir'de toplandı. Millî ekonomi, yerli malı ve tasarruf kararları aldı. Ardından aşar kaldırıldı, millî bankalar kuruldu, Kabotaj Kanunu çıktı, sanayi desteklendi.

Marketten aldığın bir paketin üstünde “Türkiye'de üretilmiştir” yazısını görmek sıradan geliyor; 1923'te bu cümle büyük bir hedefti.

Savaştan çıkmış bir ekonomi

Yıllar süren savaşlar köprüleri, yolları ve tarlaları harap etmişti. Çalışabilecek nüfusun bir kısmı cephede kaybedilmişti. Sanayi ürünlerinin çoğu dışarıdan alınıyordu. Mustafa Kemal'e göre siyasi bağımsızlık, ekonomik bağımsızlık olmadan korunamazdı.

İzmir'deki kongre

Lozan görüşmeleri kesintiye uğrayınca Şubat 1923'te İzmir'de Türkiye İktisat Kongresi toplandı. Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcileri ekonominin yol haritasını çizdi. Kongre, millî ekonominin temel kararlarını Misak-ı İktisadi (ekonomi andı) adıyla ilan etti. Kararlarda yerli malı kullanmak, çok çalışmak ve israftan kaçınmak öne çıktı.

Solda kongrede dile getirilen istek, sağda onu hayata geçiren adım.Görsel: Sınav Defteri

Tarım, sanayi, ticaret ve denizcilik

Halkın çoğu köyde yaşıyordu. 1925'te ürünün bir bölümünü vergi olarak alan aşar kaldırıldı. Ziraat Bankası çiftçiye kredi verdi, Ankara'da örnek bir çiftlik kuruldu. Sanayide önce özel girişim desteklendi; Teşvik-i Sanayi Kanunu fabrika kurana arazi ve vergi kolaylığı tanıdı. Ticarette İş Bankası girişimcilere kredi verdi.

Kabotaj Kanunu (1926) Türk limanları arasında yük ve yolcu taşıma hakkını yalnız Türk gemilerine verdi.

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

Kongre, Lozan'dan önce ekonomik bağımsızlığın planını yaptı. Kabotaj, Lozan'da kaldırılan kapitülasyonların denizdeki izini sildi. Ekonomi de Millî Mücadele'nin bir cephesi sayıldı.

Akılda kalsın: Kongre = millî ekonomi + yerli malı + tasarruf. Kabotaj → kapitülasyonun denizdeki izi silindi. Aşarın kalkması → köylünün yükü hafifledi.
LGS'de

Nasıl sorulurAtatürk'ün kongre konuşmasından bir alıntı verilir; ulaşılabilecek yargı sorulur.

TuzakKongreyi Lozan'dan sonra toplanmış sanmak; görüşmeler arasında toplandı.

İpucuAlıntıda “zafer” ile “ekonomi” arasında kurulan bağı bul.

?Soru çöz alıntı

Mustafa Kemal, Türkiye İktisat Kongresi'ni açarken şöyle der: “Siyasi, askerî zaferler ne kadar büyük olursa olsunlar, iktisadi zaferlerle tetviç edilmezlerse husule gelen zaferler payidar olamaz, az zamanda söner.” (tetviç etmek: taçlandırmak; payidar: kalıcı)

Bu sözden hangi yargıya ulaşılabilir?

✓ D. Söze göre zaferler ekonomik başarıyla desteklenmezse söner; yani bağımsızlığın kalıcılığı ekonomiye bağlıdır. A sözün tersidir; B savaşın nedeninden söz etmez; C devlet ya da özel girişim ayrımı sözde yoktur.

⇄Bilgi eşleştirme kime yaradı?

1929–1938 · EKONOMİ VE SAĞLIK

1929 bunalımı ve sağlık seferberliği: devlet halkını korumak için öne çıkıyor

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHalkçılık ve devletçilik ilkeleri nedir, hangi uygulamalarda görülür?Bağlantılı konudan (Atatürk ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Halkçılık, hiçbir kişiye ya da gruba ayrıcalık tanımadan herkesi kanun önünde eşit sayan ve halkın yararına çalışan ilkedir. Devletçilik, özel girişimin yetmediği büyük yatırımları devletin üstlenmesidir. İki ilkenin ortak hedefi halkın refahıdır.

Halkçılık ve devletçilik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı Türkiye'yi nasıl etkiledi, sağlık alanında neler yapıldı?

Kısa cevap: 1929 bunalımı tarım ürünlerinin fiyatını düşürdü, Türkiye'nin ihracatını azalttı. Devlet Merkez Bankası'nı kurdu, yerli malı ve tasarrufu özendirdi, devletçiliğe ağırlık verdi. Sağlıkta ise salgınlarla mücadele ve halkın sağlığını korumak devletin görevi sayıldı.

Evde bütçe daralınca harcamalar gözden geçirilir, gereksiz alışveriş ertelenir; 1929'dan sonra Türkiye de ülke çapında böyle bir kemer sıkmaya girdi.

Dünyayı saran bunalım

Bunalım (kriz), ekonomide üretimin, ticaretin ve işlerin birden çökmesidir. 1929'da New York Borsası'nın çöküşüyle ABD'de başlayan bunalım kısa sürede dünyaya yayıldı. Bankalar battı, milyonlarca kişi işsiz kaldı.

Türkiye'nin dışarıya sattığı ürünlerin çoğu tarım ürünüydü. Bunların fiyatı hızla düşünce çiftçi zarar gördü, ihracattan gelen döviz azaldı. Dışarıdan alınan sanayi ürünleri ise pahalılaştı ve dış borçları ödemek zorlaştı.

Türkiye'nin önlemleri

Devlet 1930'da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nı kurdu. Bazı ürünlerin dışarıdan alınması sınırlandı. Yerli malı haftaları düzenlendi, halka tasarruf bilinci kazandırılmaya çalışıldı. Özel girişim yetersiz kalınca devlet Sümerbank'ı kurdu, ardından Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nı uygulamaya koydu. Atatürk ilkeleri sayfasında anlattığımız devletçilik böylece ağırlık kazandı.

Sağlık alanındaki gelişmeler

Savaş yılları verem, sıtma ve çiçek gibi salgın hastalıkları yaymıştı. Sağlıklı insan olmadan kalkınma da olamazdı. 1920'de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kuruldu. İlk bakan Dr. Adnan (Adıvar) oldu; 1921'den sonra bakanlığı uzun yıllar Dr. Refik Saydam yürüttü. İllere sağlık müdürlükleri, büyük şehirlere numune hastaneleri açıldı.

1930'da çıkan Umumi Hıfzıssıhha (Genel Sağlık) Kanunu halkın sağlığını korumayı devletin görevi saydı. Hıfzıssıhha Enstitüsü sayesinde aşı ve serum ülkede üretilmeye başlandı, salgınlara karşı dispanserler açıldı. Hilal-i Ahmer Cemiyeti de sonradan Kızılay adını aldı.

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

Bunalım da salgın da devletin halkını koruma görevini öne çıkardı. Ekonomide devletçilik, sağlıkta sosyal devlet anlayışı güçlendi.

Akılda kalsın: Bunalım → Merkez Bankası, yerli malı, tasarruf, devletçilik. Salgınlar → Umumi Hıfzıssıhha Kanunu: halk sağlığı devletin görevi.
LGS'de

Nasıl sorulurBunalımın etkileri ve alınan önlemler bir metinle verilir; önlemlerin ortak amacı sorulur.

TuzakBunalımın yalnız sanayi ülkelerini etkilediğini sanmak.

İpucuTarım ürünü satan Türkiye'nin fiyat düşüşünden nasıl etkilendiğini düşün.

▭Boşluk doldurma durumdan kavrama

Ege'deki çiftçinin sattığı tütün ve üzümün fiyatı dünyayı saran yüzünden birden düştü. Özel girişimin kuramadığı dokuma fabrikasını devletin açması ilkesinin örneğidir. Köy köy aşı yapan sağlık ekiplerinin dayanağı oldu.

bunalımdevletçilikUmumi Hıfzıssıhha KanunuKabotaj Kanunuhalkçılık

?Soru çöz metin

1929 bunalımından sonra Türkiye'de yerli malı haftaları düzenlendi, okullarda tasarruf eğitimi verildi ve bazı tüketim mallarının dışarıdan alınması sınırlandı.

Bu uygulamaların ortak amacı hangisidir?

✓ B. Yerli malı, tasarruf ve ithalat sınırı, döviz kaybını azaltıp yerli üreticiyi korur. A abartıdır, ticaret yalnız sınırlandı; C ihracat yasaklanmadı, tersine artması istendi; D önlemlerin yönüne terstir.
1927–1933 · ATATÜRK'ÜN HEDEFLERİ

Nutuk, Onuncu Yıl Nutku ve Gençliğe Hitabe: Atatürk'ün millete bıraktığı yol haritası

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAmasya Genelgesi neden Millî Mücadele'nin ilk programı sayılır?Bağlantılı konudan (Kuvâ-yı Millîye ve hazırlık dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Havza Genelgesi'yle halkı işgalleri mitinglerle protesto etmeye çağırdı. Haziran 1919'daki Amasya Genelgesi ise Millî Mücadele'nin amacını, yöntemini ve gerekçesini ilk kez açıkladı; Sivas'ta millî bir kongre toplanmasını istedi.

Samsun, Havza ve Amasya Genelgesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Nutuk ve Onuncu Yıl Nutku neyi anlatır, Gençliğe Hitabe gençlere hangi görevi verir?

Kısa cevap: Nutuk, Atatürk'ün 1919–1927 olaylarını belgelerle anlattığı ve Ekim 1927'de mecliste altı günde okuduğu eserdir. Sonundaki Gençliğe Hitabe, gençlere bağımsızlığı ve Cumhuriyet'i koruma görevi verir. 1933'teki Onuncu Yıl Nutku ise çağdaş uygarlık hedefini gösterir.

Bir maçtan sonra teknik direktör hem oynanan oyunu anlatır hem sıradaki maçın hedefini koyar; Atatürk'ün iki büyük konuşması da böyledir.

Nutuk: Millî Mücadele'nin belgeli hikâyesi

Nutuk, “1919 yılı Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım.” cümlesiyle başlar. Atatürk bu eseri Ekim 1927'de meclis salonunda, altı gün boyunca okudu. Millî Mücadele'yi ve yeni devletin kuruluşunu belgelere dayanarak anlattı. Eser birçok dile çevrildi ve dönemin temel kaynağı sayılır.

Gençliğe Hitabe

Nutuk, Gençliğe Hitabe ile biter. Atatürk “Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.” der. Gençlerden, şartlar ne kadar zor olursa olsun bağımsızlığı ve Cumhuriyet'i korumalarını ister. Cumhuriyet'i bir emanet olarak gençliğe bırakır.

Onuncu Yıl Nutku

Atatürk, 29 Ekim 1933'te Cumhuriyet'in onuncu yılında halka seslendi. On yılda yapılanları özetledi ama yeterli görmedi; yurdu dünyanın en gelişmiş ülkeleri düzeyine çıkarma hedefini koydu. Türk milletinin yolunu aydınlatan meşalenin bilim olduğunu söyledi.

Üç metin, üç mesaj
MetinAna mesaj
NutukBağımsızlık nasıl kazanıldı?
Gençliğe HitabeBağımsızlığı ve Cumhuriyet'i kim koruyacak?
Onuncu Yıl NutkuBundan sonra nereye gideceğiz?

Bu metinler bize ne anlatıyor?

Atatürk hem komutan hem devlet adamı hem düşünce insanıydı; bu onun çok yönlülüğünü gösterir. Kararlarını akla ve bilime dayandırdı, çağın gereklerini izledi.

Akılda kalsın: Nutuk = geçmiş (1919–1927), Gençliğe Hitabe = görev, Onuncu Yıl Nutku = gelecek hedefi. Kişilik: çok yönlü, akılcı, bilimsel, çağdaş.
LGS'de

Nasıl sorulurNutuk ya da Onuncu Yıl Nutku'ndan kısa bir bölüm verilir; Atatürk'ün hangi özelliğini ya da hedefini yansıttığı sorulur.

TuzakNutuk'u Cumhuriyet'in onuncu yılında okunan konuşmayla karıştırmak.

İpucuGeçmişi anlatıyorsa Nutuk, hedef koyuyorsa Onuncu Yıl Nutku.

⇄Bilgi eşleştirme hangi özellik?

?Soru çöz alıntı

Atatürk, Onuncu Yıl Nutku'nda şöyle der: “Türk milletinin yürümekte olduğu terakki ve medeniyet yolunda, elinde ve kafasında tuttuğu meşale, müspet ilimdir.” (terakki: ilerleme; müspet ilim: bilim)

Bu söz, Atatürk'ün hangi özelliğini en açık biçimde yansıtır?

✓ C. İlerlemenin yol göstericisi olarak bilimi göstermek bilimselliktir. A söz savaştan söz etmez; B barış ya da dış ilişki yoktur; D sanatla ilgili bir ifade bulunmaz.

Lisede bu konunun ayrıntısı Tarih serisindeki Atatürk'ün hayatı sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Saltanatın kaldırılmasından sonra halife seçilen Abdülmecit Efendi, hükümdar gibi törenler düzenledi. Cumhuriyet'i istemeyenler onun çevresinde toplandı. Meclis 1924'te halifeliği kaldırdı.

Bu bilgilere göre,
I. Halifelik, Cumhuriyet'e karşı olanlar için bir dayanak hâline gelmiştir.
II. Halifeliğin kaldırılmasıyla yönetimde ikilik tehlikesi ortadan kalkmıştır.
III. Halifelik, saltanatla aynı gün kaldırılmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Muhaliflerin halife çevresinde toplanması I'i, hükümdar gibi davranan bir makamın kaldırılması II'yi gösterir. III yanlış: saltanat 1922'de, halifelik 1924'te kaldırıldı. A II'yi atlar; B ve C III'ü doğru sanır.Kaynak: Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar · Halifeliğin kaldırılması ve 1924 Anayasası

?Soru 2

30 Ağustos'ta Yunan ordusunun ana gücü yenildikten iki gün sonra Mustafa Kemal şu emri verdi: “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!”

Bu emrin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Emir, yenilen orduyu durmadan kovalayıp kıyıya kadar sürmeyi hedefler. A emri adalara taşır; C ve D “ileri” sözüyle çelişir, emir durmayı değil takibi ister.Kaynak: Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan · Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Savaşı

?Soru 3

Mustafa Kemal, 1922'de Büyük Millet Meclisinin yeni yasama yılını açarken şöyle der: “Türkiye'nin sahibi ve efendisi kimdir? Hemen cevap verelim: Türkiye'nin hakiki sahibi ve efendisi, hakiki müstahsil olan köylüdür.” (müstahsil: üretici)

Bu söz, Atatürk'ün hangi ilkesiyle en çok ilgilidir?

✓ A. Ülkenin sahibi olarak halkın en kalabalık kesimini, üreten köylüyü göstermek halkçılıktır. B din ve devlet işleriyle ilgilidir; C köklü yenilikle ilgilidir; D “üretici” sözcüğünü görüp ekonomiyi düşünmekten doğar, sözde devlet yatırımı yoktur.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Halkçılık ve devletçilik

?Soru 4

Atatürk döneminde Darülfünun'un yerine İstanbul Üniversitesi açıldı, yurt dışına öğrenci gönderildi, müzik öğretmeni yetiştiren bir okul kuruldu ve Türk sporcular ilk kez olimpiyatlara katıldı.

Bu gelişmelere bakılarak,
I. Çağdaşlaşma birçok alanda birlikte ele alınmıştır.
II. Yetişmiş insan gücüne önem verilmiştir.
III. Bütün eğitim kurumları özel girişime bırakılmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Bilim, sanat ve sporun aynı dönemde ele alınması I'i; üniversite, öğrenci ve öğretmen yetiştirme II'yi gösterir. III yanlış: bu kurumları devlet açtı. B I'i atlar; C ve D III'ü doğru sanır.Kaynak: Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar · Üniversite Reformu, sanat ve spor

?Soru 5

Aile hayatında öncesi ve sonrası
Konu1926 öncesi1926 sonrası
NikâhResmî nikâh şart değilResmî nikâh zorunlu
MirasKadının payı daha azEşit pay
BoşanmaKadının hakkı sınırlıKadın da dava açabilir

Bu tabloya göre hangisine ulaşılamaz?

✓ A. Tablo aile ve sosyal haklarla ilgilidir; siyasi haklardan söz etmez. B ve D resmî nikâh satırından, C miras ve boşanma satırlarından çıkar.Kaynak: Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar · Türk Medeni Kanunu

?Soru 6

Mudanya Ateşkes Antlaşması'na göre Yunanlar Doğu Trakya'yı Meriç'e kadar boşaltacaktı. İtilaf askerleri ise barış imzalanana kadar İstanbul ve Boğazlar'da kalacaktı.

Bu bilgilere göre,
I. Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarılmıştır.
II. İstanbul'daki yabancı askerlerin durumu barışa bırakılmıştır.
III. Boğazlar sorunu kesin olarak çözülmüştür.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Boşaltma maddesi I'i, “barış imzalanana kadar” ifadesi II'yi gösterir. III yanlış; Boğazlar Lozan'da ele alındı. B, C ve D III'ü içerir.Kaynak: Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan · Mudanya Ateşkesi

?Soru 7

Bir öğrenci ödevinde şu bilgileri topladı: Ateşten Gömlek Millî Mücadele sürerken yazıldı. Yaban, Küçük Ağa ve Şu Çılgın Türkler ise savaştan yıllar sonra yazıldı. Hepsi Millî Mücadele yıllarını konu alıyor.

Bu bilgilere göre,
I. Millî Mücadele farklı dönemlerdeki yazarlara ilham vermiştir.
II. Bu eserlerin hepsi savaş sırasında yazılmıştır.
III. Millî Mücadele, edebiyatta uzun süre işlenen bir konu olmuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Savaş sırasında ve yıllar sonra yazılan eserler I'i ve III'ü gösterir. II yanlış; yalnız Ateşten Gömlek savaş sürerken yazıldı. A III'ü atlar; B ve D II'yi içerir.Kaynak: Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan · Millî Mücadele sanatta ve edebiyatta

?Soru 8

Bir sınıfta Atatürk milliyetçiliğine örnek arayan öğrenciler şu durumları yazar:

I. Bir öğrencinin, ailesinin nereden geldiğine bakılmadan bütün haklardan yararlanması
II. Komşu ülkenin bir şehri için “orası da bizim olmalı” denmesi
III. Türk dilinin ve tarihinin araştırılması için kurum açılması
Bu durumlardan hangileri Atatürk milliyetçiliğine uygun örnektir?

✓ C. Herkesi kökenine bakmadan eşit vatandaş saymak I'i, millî kültürü araştırmak III'ü gösterir. A dil ve tarih çalışmasını milliyetçilikle bağdaştırmaz; B ve D, başkasının toprağını istemeyi milliyetçilik sanır, oysa Atatürk milliyetçiliği yayılmacı değildir.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Altı ilke, cumhuriyetçilik ve milliyetçilik

?Soru 9

Mustafa Kemal Millî Mücadele sırasında dağınık cemiyetleri Sivas Kongresi'nde tek çatı altında topladı. Zaferden sonra Lozan'da kapitülasyonların kaldırılmasını sağladı.

Bu bilgilere göre Mustafa Kemal'in,
I. millî birlik ve beraberlik,
II. bağımsızlık,
III. çok partili hayat
konularından hangilerine önem verdiği söylenebilir?

✓ B. Cemiyetlerin birleşmesi I'i, kapitülasyonların kalkması ekonomik ve hukuki bağımsızlığı (II) gösterir. A kapitülasyonları atlar; C ve D metinde hiç geçmeyen çok partili hayatı ekler.Kaynak: Atatürk ilkeleri · İlke ve inkılapların temel esasları

?Soru 10

Saltanattan Cumhuriyet'e giden yolda üç sorun çıktı:
I. Lozan'a hem Ankara'nın hem İstanbul'un çağrılması
II. Bakanlar tek tek meclisçe seçildiği için hükûmetin kurulamaması
III. İstanbul'un denizden gelecek saldırıya açık olması

Bu sorunları çözen gelişmeler sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir?

✓ B. Çift davetin yarattığı iki başlılığı saltanatın kaldırılması bitirdi (I). Hükûmet bunalımını Cumhuriyet ve kabine sistemi çözdü (II). Güvenli merkez ihtiyacını Ankara'nın başkent olması karşıladı (III). A I ile II'yi karıştırır; C olayları tarih sırasına dizer, sorunları okumaz; D sırayı baştan ters kurar.Kaynak: Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar · Saltanatın kaldırılması, başkent Ankara ve Cumhuriyet
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS İnkılap Tarihi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →