Toplumsal inkılaplar: şapkadan soyadına gündelik hayatın değişimi
MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaLaiklik ne demektir, inkılapçılık ilkesi neden önemlidir?Bağlantılı konudan (Atatürk ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve devletin bütün inançlara eşit davranmasıdır. İnkılapçılık, çağın gerisinde kalan kurumların yerine akla ve bilime dayanan yenilerini koymak ve yapılan yenilikleri korumaktır.
✎Konu anlatımı
Toplumsal alanda hangi inkılaplar yapıldı, Soyadı Kanunu neden çıkarıldı?
Kısa cevap: 1925'te Şapka Kanunu çıktı, tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı. Ardından uluslararası saat, takvim, rakam ve ölçüler kabul edildi. Soyadı Kanunu nüfus işlerindeki karışıklığı önledi, ayrıcalık bildiren lakap ve unvanlar da kaldırıldı.Nüfus cüzdanında adının yanında bir soyadı olmasa, okulda aynı adı taşıyan üç öğrenciyi nasıl ayırırdın? 1934'e kadar sorun buydu.
Şapka, tekke ve türbeler
Osmanlı'da insanlar dinlerine, mesleklerine ve yaşadıkları yere göre çok farklı giyiniyordu. Mustafa Kemal Kastamonu gezisinde şapkayla halkın karşısına çıktı. 1925'te çıkan Şapka Kanunu memurlara şapkayı zorunlu kıldı. Kadınların giyimine ise kanunla karışılmadı.
Tekke ve zaviyeler tarikatların toplandığı yerlerdi. Bir kısmı zamanla asıl amacından uzaklaşmış, Cumhuriyet'e karşı olayların içinde yer almıştı. Bazı türbelerde de dinde yeri olmayan batıl inançlar yayılıyordu. Aynı yıl bu yerler kapatıldı; şeyhlik, dervişlik gibi unvanlar yasaklandı.
Saat, takvim, rakam ve ölçüler
Ülkede birkaç takvim, gün batımına göre ayarlanan alaturka saat ve okka, arşın gibi ölçüler birlikte kullanılıyordu. Bu durum ticarette ve dünyayla ilişkilerde karışıklık doğuruyordu. Aşağıdaki tablo eski ve yeni düzeni karşılaştırıyor.
| Alan | Eskisi | Yenisi |
|---|---|---|
| Saat (1925) | Alaturka saat | Gün gece yarısı başlar, 24 saat |
| Takvim (1925) | Hicri ve Rumi takvim | Miladi takvim |
| Rakam (1928) | Arap rakamları | Uluslararası rakamlar |
| Ölçü (1931) | Okka, arşın, endaze | Kilogram, metre |
1935'te hafta tatili de cumadan pazara alındı.
Soyadı Kanunu
İnsanlar “Kunduracı Ali”, “Uzun Hasan” gibi lakaplarla anılıyordu. Nüfus, askerlik ve miras işlerinde bu durum karışıklık yaratıyordu. 1934'te çıkan Soyadı Kanunu herkese Türkçe bir soyadı almayı zorunlu kıldı. Meclis Mustafa Kemal'e “Atatürk” soyadını verdi. Aynı yıl ağa, efendi, paşa gibi ayrıcalık bildiren lakap ve unvanlar da kaldırıldı.
Bu olaylar bize ne anlatıyor?
Toplumsal inkılaplar çağdaşlaşmayı sokağa ve eve taşıdı. Ölçü birliği ticareti kolaylaştırdı, soyadı düzeni devlet işlerini düzene soktu. Unvanların kalkması da halkçılığın eşitlik anlayışını hayata geçirdi.
Nasıl sorulurBir inkılabın öncesindeki sorun anlatılır; inkılabın hangi amaca hizmet ettiği sorulur.
TuzakÖlçü ve takvim değişikliğini yalnız “Batı'yı taklit” sanmak.
İpucuAsıl amaç birlik sağlamak ve dünyayla ticareti kolaylaştırmaktı.
⇄Durum eşleştirme hangi inkılap?
?Soru çöz öncüllü
1934'te çıkarılan bir kanunla toplumda ayrıcalık bildiren ağa, efendi, bey, paşa gibi lakap ve unvanların kullanılması yasaklandı.
Bu düzenlemeyle ilgili,
I. Halkçılık ilkesiyle ilgilidir.
II. Kişiler arasındaki eşitsizliği azaltmayı amaçlar.
III. Ekonomik bağımsızlığı sağlamaya yöneliktir.
yargılarından hangileri doğrudur?