Cepheler, Maarif Kongresi ve Sakarya: düzenli ordudan Sakarya zaferine

Gümrü'den Sakarya'ya bir buçuk yılda Türk ordusu hem savaştı hem kuruldu. Cephelerdeki başarıları, savaşın ortasında toplanan Maarif Kongresi'ni ve halkın seferberliğini görüyorsun.

5 durakLGS · 8. sınıf · 3. ünite
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1920–1921 · DOĞU VE GÜNEY CEPHELERİ

Doğu ve Güney cepheleri: Gümrü'den Maraş, Urfa ve Antep'e

MEB 8. sınıf · Millî Bir Destan · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSevr Antlaşması neden hiç uygulanamadı?Bağlantılı konudan (Misakımillî, TBMM ve Sevr). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sevr Antlaşması Ağustos 1920'de İtilaf devletleriyle Osmanlı Devleti arasında imzalandı. Mebusan Meclisi onaylamadığı için geçersizdi, Büyük Millet Meclisi de tanımadı. Millî Mücadele'nin zaferi onu hiç uygulatmadı; bu yüzden “ölü doğmuş antlaşma” denir.

Sevr Antlaşması ve tepkiler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Doğu ve Güney cephelerinde kimlerle savaşıldı, sonuç ne oldu?

Kısa cevap: Doğuda Kâzım Karabekir Ermenileri yendi; Aralık 1920'deki Gümrü Antlaşması TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısıdır. Güneyde düzenli ordu yoktu; Maraş, Urfa ve Antep halkı Kuvâ-yı Millîye ile direndi.

Bir şehrin adının başında “Kahraman”, “Şanlı” ya da “Gazi” görürsen bil ki o şehrin halkı 1920'de evini kendi eliyle savundu.

Millî Mücadele'nin üç cephesi

Millî Mücadele'de doğuda Ermenilerle, güneyde Fransızlar ve onlarla birlikte hareket eden Ermenilerle, batıda Yunanlarla savaşıldı. İngiltere ve İtalya'ya karşı ayrı bir cephe açılmadı.

Doğu Cephesi

Sevr, doğuda bir Ermeni devleti kurulmasını öngörüyordu. Bundan cesaret alan Ermeniler Kars ve Sarıkamış'ı ele geçirip halka saldırdı. TBMM, Kâzım Karabekir'i Doğu Cephesi komutanı yaptı. Türk birlikleri Eylül 1920'de taarruza geçti; Sarıkamış'ı, Kars'ı ve Gümrü'yü aldı.

Ermenistan barış istedi ve Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalandı. Ermeniler Sevr'in geçersiz olduğunu kabul etti. Bu, TBMM'nin ilk askerî zaferi ve imzaladığı ilk uluslararası antlaşmaydı. Doğudaki birliklerin bir kısmı ve ele geçirilen silahlar batıya gönderildi.

Güney Cephesi

Güneyde önce İngilizler, sonra Fransızlar Maraş, Urfa ve Antep'i işgal etti. Fransızların Ermeni birliklerine göz yumması halkı öfkelendirdi. Bölgede düzenli ordu yoktu; kadın, erkek, yaşlı herkes Kuvâ-yı Millîye ile birlikte direndi.

Güneyin üç savunması
ŞehirÖne çıkanSonuç ve unvan
MaraşSütçü İmamŞubat 1920'de kurtuldu · Kahraman
UrfaAli Saip BeyNisan 1920'de kurtuldu · Şanlı
AntepŞahin Bey11 ay direndi · Gazi

Antep halkı aç ve cephanesiz kalınca Şubat 1921'de teslim olmak zorunda kaldı. Güney Cephesi, Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması'yla kapandı.

Bu olay bize ne anlatıyor?

Doğu'daki zafer TBMM'nin hem gücünü hem tanınırlığını artırdı ve Batı Cephesi'ne güç kazandırdı. Güneyde ise düzenli ordu olmadan da halkın birlik ve beraberlik içinde işgalciyi yenebileceği görüldü.

Akılda kalsın: Doğu = Kâzım Karabekir, Gümrü. Güney = halk + Kuvâ-yı Millîye; Maraş “Kahraman”, Urfa “Şanlı”, Antep “Gazi”.
LGS'de

Nasıl sorulurBir şehrin savunmasını anlatan kısa bir metin verilir; halkın hangi özelliği gösterdiği ya da cephenin hangi sonucu doğurduğu sorulur.

TuzakGüney Cephesi'ni düzenli ordunun kazandığını sanmak.

İpucuGüneyde “halk”, doğuda “ordu ve antlaşma” anahtar sözcüktür.

⇄Olaydan sonuca Doğu ve Güney

?Soru çöz öncüllü

Güney Cephesi'nde düzenli ordu yoktu. Maraş, Urfa ve Antep'te direnişi halk ve Kuvâ-yı Millîye birlikleri yürüttü. TBMM daha sonra bu şehirlere onur unvanları verdi.

Bu bilgilere göre,
I. Halk vatan savunmasında etkin rol almıştır.
II. Fedakârlık devlet tarafından ödüllendirilmiştir.
III. Güney Cephesi'ni düzenli ordu kapatmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Halkın direnmesi I'i, şehirlere unvan verilmesi II'yi gösterir. III metinle çelişir; cephe Ankara Antlaşması'yla kapandı. B, C ve D III'ü içerdiği için yanlış.
KASIM 1920–MART 1921 · BATI CEPHESİ

Düzenli ordu ve I. İnönü: ilk zaferin getirdikleri

MEB 8. sınıf · Millî Bir Destan · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKuvâ-yı Millîye nedir, hangi cemiyetler Millî Mücadele'yi destekledi?Bağlantılı konudan (Kuvâ-yı Millîye ve hazırlık dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kuvâ-yı Millîye, ordu dağıtılınca işgallere karşı halkın kurduğu gönüllü, bölgesel ve düzensiz silahlı birliklerdir. Aynı yıllarda millî cemiyetler hukuk ve basın yoluyla mücadele etti. Bazı cemiyetler ise manda isteyerek ya da ayrı devlet kurmaya çalışarak millî varlığa karşı çıktı.

Kuvâ-yı Millîye ve cemiyetler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Düzenli ordu neden kuruldu, I. İnönü Muharebesi'nin sonuçları nelerdir?

Kısa cevap: Kuvâ-yı Millîye büyük bir orduyu yenecek güçte olmadığı için TBMM düzenli ordu kurdu. Düzenli ordunun ilk zaferi Ocak 1921'deki I. İnönü Muharebesi'dir. Ardından Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi ve Londra Konferansı toplandı.

Mahalle maçında herkes istediği yerde oynar, lig maçında herkesin bir görevi vardır; 1920'nin sonunda Batı Cephesi de lige geçti.

Neden düzenli ordu?

Kuvâ-yı Millîye düşmanı yavaşlatmıştı ama merkezî bir komutası ve disiplini yoktu. Ekim 1920'deki Gediz Taarruzu başarısız oldu. Bunun üzerine Batı Cephesi ikiye ayrıldı; kuzeyine İsmet Bey, güneyine Refet Bey komutan oldu. Kuvâ-yı Millîye birlikleri Genelkurmaya bağlandı.

Bazı Kuvâ-yı Millîye önderleri buna uymak istemedi. Misakımillî, TBMM ve Sevr sayfasında adını andığımız Çerkez Ethem ayaklandı; ayaklanmayı düzenli ordu bastırdı.

I. İnönü Muharebesi

Yunanlar, yeni kurulan orduyu dağıtıp Eskişehir üzerinden Ankara'ya ulaşmak istiyordu. İsmet Bey komutasındaki ordu Ocak 1921'de İnönü mevzilerinde onları durdurdu ve geri çekilmeye zorladı. Bu, düzenli ordunun ilk zaferiydi; İsmet Bey generalliğe yükseltildi.

I. İnönü'den sonraki iki ay
GelişmeNe oldu?
Teşkilat-ı Esasiye KanunuYeni devletin ilk anayasası kabul edildi.
Londra KonferansıTBMM, İtilaf devletlerinin masasına oturdu.

İlk anayasa: Teşkilat-ı Esasiye

Anayasa, devletin nasıl yönetileceğini belirleyen temel kanundur. Aynı ay kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu yazdı. Yasama ve yürütme meclisteydi. Savaş şartlarında hazırlandığı için kısaydı; kişi hak ve özgürlüklerine yer vermedi.

Londra Konferansı

İtilaf devletleri Sevr'i biraz değiştirip kabul ettirmek için Şubat 1921'de Londra'da konferans topladı. İstanbul ve Ankara'yı birlikte çağırdılar. İstanbul'un temsilcisi Tevfik Paşa sözü TBMM heyetine bıraktı. Uzlaşma olmadı ama Misakımillî dünyaya duyuruldu.

Bu olay bize ne anlatıyor?

Tek bir zafer hem iç hem dış dengeyi değiştirdi. Halkın meclise güveni arttı, TBMM uluslararası masada ilk kez muhatap alındı. Anayasa ile yeni devletin hukuki temeli de atıldı.

Akılda kalsın: I. İnönü → Teşkilat-ı Esasiye (iç) + Londra Konferansı (dış). Düzenli ordunun ilk zaferi = I. İnönü.
LGS'de

Nasıl sorulurTeşkilat-ı Esasiye'den maddeler verilir; hangi ilkeyle ilgili olduğu sorulur.

TuzakBu anayasada hak ve özgürlükler olduğunu sanmak.

İpucu“egemenlik milletin” → millî egemenlik, “yetkiler mecliste” → güçler birliği.

↕Kronolojik sıralama

  1. I. İnönü Muharebesi
  2. Londra Konferansı
  3. Gediz Taarruzu
  4. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
  5. Batı Cephesi ikiye ayrıldı

?Soru çöz öncüllü

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda şu iki madde yer alır: “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” “Yürütme gücü ve yasama yetkisi milletin tek ve gerçek temsilcisi olan Büyük Millet Meclisinde toplanır.”

Bu maddelere göre,
I. Yönetme yetkisinin kaynağı millettir.
II. Güçler birliği benimsenmiştir.
III. Kişi hak ve özgürlükleri güvence altına alınmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. İlk madde I'i, yetkilerin mecliste toplanması II'yi gösterir. III maddelerde yoktur; bu anayasada hak ve özgürlükler hiç yer almadı. A II'yi atlar; B ve D III'ü içerir.
MART–NİSAN 1921 · ANKARA-MOSKOVA-İNÖNÜ

Mart 1921: İstiklal Marşı, Moskova Antlaşması ve II. İnönü

MEB 8. sınıf · Millî Bir Destan · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğu ve Güney cephelerinde kimlerle savaşıldı, sonuç ne oldu?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doğuda Kâzım Karabekir Ermenileri yendi; Aralık 1920'deki Gümrü Antlaşması TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısıdır. Güneyde düzenli ordu yoktu; Maraş, Urfa ve Antep halkı Kuvâ-yı Millîye ile direndi.

Doğu ve Güney cepheleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İstiklal Marşı ne zaman kabul edildi, Moskova Antlaşması neden önemlidir?

Kısa cevap: Mart 1921'de Afganistan ile dostluk antlaşması yapıldı, Mehmet Âkif'in yazdığı İstiklal Marşı 12 Mart'ta kabul edildi ve Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı. Yunanlar yeniden saldırınca Nisan 1921'de II. İnönü Zaferi kazanıldı.

Okulda her pazartesi okunan İstiklal Marşı, Ankara'daki bir derviş odasında, savaşın en zor günlerinde yazıldı.

İlk dost: Afganistan

Afganistan İngilizlere karşı bağımsızlığını yeni kazanmıştı. Mart 1921'de TBMM ile dostluk antlaşması imzaladı. TBMM'yi ve Misakımillî'yi tanıyan ilk Müslüman devlet oldu. Biri saldırıya uğrarsa diğeri yardım edecekti.

İstiklal Marşı

Millî marş, bir milletin bağımsızlığının ve birliğinin sembolüdür. TBMM bunun için ödüllü bir yarışma açtı ama yüzlerce şiirden uygun olanı bulunamadı. Mehmet Âkif yarışmaya ödül yüzünden katılmamıştı. Maarif Vekili Hamdullah Suphi'nin isteğiyle şiiri yazdı.

İstiklal Marşı 12 Mart 1921'de mecliste millî marş olarak kabul edildi. Mehmet Âkif ödül parasını bir hayır kurumuna bağışladı. Marş orduya ve millete büyük moral verdi.

Moskova Antlaşması

Rusya'da 1917 ihtilaliyle kurulan yeni yönetim Avrupa'da yalnız kalmıştı. TBMM de silah ve para desteğine muhtaçtı. İki taraf aynı ay Moskova Antlaşması'nı imzaladı. En önemli maddeleri şunlardı:

  • Sovyet Rusya Misakımillî'yi tanıyacak, kapitülasyonlardan vazgeçecek.
  • Kars, Ardahan ve Artvin Türkiye'de kalacak.
  • Batum Gürcistan'a bırakılacak.
  • Çarlık Rusya'sı ile yapılan eski antlaşmalar geçersiz sayılacak.

Bu, TBMM'nin büyük bir Avrupa devletiyle imzaladığı ilk antlaşmaydı. Batum'un bırakılmasıyla Misakımillî'den ilk kez ödün verildi.

II. İnönü Muharebesi

Londra'da istediğini alamayan İtilaf devletleri Yunanları yeniden saldırttı. Türk ordusu Mart sonunda başlayan muharebede İnönü'de ikinci kez kazandı. Orduya ve meclise güven daha da arttı.

Bu olay bize ne anlatıyor?

Cephedeki zaferler diplomasiyi, diplomasi de cepheyi besledi. Yeni dostlar kazanan TBMM yalnız olmadığını gösterdi. İstiklal Marşı ise savaşan milletin duygusunu ortak bir sese dönüştürdü.

Akılda kalsın: İki yalnız taraf → Moskova: TBMM silah ve para, Sovyetler dost kazandı; bedeli Batum oldu (Misakımillî'den ilk ödün). Afganistan = ilk Müslüman dost, İstiklal Marşı = savaşan milletin ortak sesi.
LGS'de

Nasıl sorulurMoskova'dan maddeler verilir; Misakımillî ile ilişkisi sorulur.

TuzakMoskova'yı Misakımillî'ye tam uygun sanmak; Batum bırakıldı.

İpucu“ilk” sözcüklerini ayır: ilk Müslüman dost Afganistan, ilk büyük Avrupa antlaşması Moskova.

▭Boşluk doldurma durumdan sonuca

Avrupa'da yalnız kalan Sovyet yönetimi ile silaha muhtaç TBMM'nin ortak ihtiyacı Antlaşması'nı doğurdu. Bu antlaşmada Batum'un bırakılması, Misakımillî'den verilen ilk oldu. İngilizlere karşı bağımsızlığını yeni kazanan ise TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devletti.

MoskovaödünAfganistanGümrüLondra

?Soru çöz alıntı

II. İnönü Zaferi'nden sonra Mustafa Kemal, İsmet Paşa'ya şunu yazdı: “Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz.” (Makûs: ters, kötü)

Mustafa Kemal bu sözle en çok neyi vurgulamıştır?

✓ B. “Makûs talih”, yıllardır süren yenilgileri anlatır; zafer bu gidişi tersine çevirmiştir. A yanlış, savaş Sakarya ve Büyük Taarruz'la sürdü; C ve D sözde yoktur.
TEMMUZ–AĞUSTOS 1921 · ANKARA

Yenilgi, Maarif Kongresi ve Tekalif-i Millîye: bütün milletin seferberliği

MEB 8. sınıf · Millî Bir Destan · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Maarif Kongresi neden savaşın ortasında toplandı, Tekalif-i Millîye Emirleri nedir?

Kısa cevap: Temmuz 1921'de Kütahya-Eskişehir'de yenilen ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi. Aynı günlerde Ankara'da Maarif Kongresi toplandı. Ağustos başında Mustafa Kemal Başkomutan oldu, hemen ardından Tekalif-i Millîye Emirleri'yle halkın elindeki imkânlar orduya aktarıldı.

Zor günde bir ailede herkes elindekini ortaya koyar; 1921 yazında Türk milleti de böyle davrandı.

Kütahya-Eskişehir yenilgisi

Güçlenen Yunan ordusu Temmuz 1921'de yeniden saldırdı. Kütahya, Eskişehir ve Afyon düştü. Mustafa Kemal ordunun yok olmaması için Sakarya Irmağı'nın doğusuna çekilmesini emretti. Bu, kayıpları azaltan ama riskli bir karardı. Mecliste Ankara'nın bırakılıp Kayseri'ye taşınması bile konuşuldu.

Savaşın ortasında eğitim: Maarif Kongresi

Maarif, eğitim demektir. Düşman Ankara'ya yaklaşırken Maarif Vekili kongrenin ertelenmesini önerdi. Mustafa Kemal kabul etmedi; cehaletle savaşın düşmanla savaş kadar önemli olduğunu söyledi.

Kongre Temmuz 1921'de Ankara'da toplandı. Mustafa Kemal cepheden gelip açılışı yaptı. Yurdun dört bir yanından öğretmenler katıldı. Kongrede eğitimin millî ve çağdaş olması gerektiği vurgulandı.

Başkomutanlık Kanunu

Yenilgiden sonra mecliste Mustafa Kemal'in ordunun başına geçmesi istendi. Ağustos 1921'de Başkomutanlık Kanunu çıktı. Mustafa Kemal meclisin yetkilerini üç ay süreyle kullanacaktı. Bu süreyi kendisi kısa tutmak istedi; böylece millî egemenliğe bağlılığını gösterdi.

Tekalif-i Millîye Emirleri

Tekalif-i Millîye, “millî yükümlülükler” demektir. Başkomutan bu yetkiyle birkaç gün sonra emirler yayımladı. Her ilçede komisyon kuruldu. Halk elindeki erzak, kumaş ve malzemenin bir bölümünü, parası sonra ödenmek üzere orduya verdi. Silahı olan teslim etti, arabası olan cepheye taşıma yaptı.

Bu olay bize ne anlatıyor?

Yenilgiye rağmen hem eğitim hem savaş birlikte düşünüldü. Ordunun ihtiyaçları halkın fedakârlığıyla karşılandı. Kazanılacak zafer artık yalnız ordunun değil, bütün milletin zaferi olacaktı.

Akılda kalsın: Yenilgi → Başkomutanlık (yetki tek elde toplandı) → Tekalif-i Millîye (halkın imkânı orduya) → Sakarya'ya hazırlık. Savaşın ortasında Maarif Kongresi = eğitime verilen değer.
LGS'de

Nasıl sorulurTekalif-i Millîye'den emirler ya da Maarif Kongresi verilir; ne gösterdiği sorulur.

TuzakTekalif-i Millîye'yi vergi zammı sanmak; o savaş için olağanüstü bir dayanışmaydı.

İpucuSavaşın en zor gününde eğitim kongresi = eğitime verilen değer.

⇄Durumdan kavrama 1921 yazı

?Soru çöz tablo

Tekalif-i Millîye'den dört emir
Kimden?Ne istendi?
Her evBir kat çamaşır, bir çift çorap ve çarık
Tüccar ve halkErzak ve kumaşın bir bölümü, parası sonra ödenecek
Taşıtı olanlarAyda bir kez ücretsiz askerî taşıma
Silahı olanlarSavaşa uygun silah ve cephane

Bu tabloya göre hangisi söylenemez?

✓ D. İlk satır “her ev” der; emirler bütün halkı kapsar. A çamaşır ve çorap satırında, B taşıma satırında, C “parası sonra ödenecek” ifadesinde vardır.
AĞUSTOS–EKİM 1921 · SAKARYA

Sakarya Meydan Savaşı: “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır”

MEB 8. sınıf · Millî Bir Destan · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Kongresi neden savaşın ortasında toplandı, Tekalif-i Millîye Emirleri nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temmuz 1921'de Kütahya-Eskişehir'de yenilen ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi. Aynı günlerde Ankara'da Maarif Kongresi toplandı. Ağustos başında Mustafa Kemal Başkomutan oldu, hemen ardından Tekalif-i Millîye Emirleri'yle halkın elindeki imkânlar orduya aktarıldı.

Maarif Kongresi ve Tekalif-i Millîye

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sakarya Meydan Savaşı neden dönüm noktasıdır?

Kısa cevap: Sakarya Meydan Savaşı Ağustos–Eylül 1921'de 22 gün 22 gece sürdü ve Türk ordusunun zaferiyle bitti. Yunan ordusunun saldırı gücü kırıldı. Ardından Kafkas cumhuriyetleriyle Kars, Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı; Mustafa Kemal'e mareşallik ve gazilik verildi.

Kaleci yalnız çizgide beklerse topu kaçırır; bütün sahayı savunan takım ise rakibi yorar. Sakarya'da Mustafa Kemal bu ikinci yolu seçti.

22 gün 22 gece

Yunan ordusu Ankara'yı almak için Ağustos 1921'de Sakarya'nın doğusundaki Türk mevzilerine saldırdı. Asker ve silah bakımından üstündü. Polatlı ve Haymana çevresinde çok ağır çarpışmalar oldu. Yunanlar zaman zaman Türk hattını yardı ama arkada hep yeni bir savunmayla karşılaştı.

Başkomutan Mustafa Kemal'in emri şuydu: “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.” Yani savunma tek bir çizgide değil, vatanın her karışında yapılacaktı. Geri çekilen her birlik ilk durabildiği yerde yeniden cephe kuracaktı.

Saldırı gücü tükenen Yunan ordusu Sakarya'nın batısına çekildi. Savaş Eylül 1921'de Türk zaferiyle sona erdi.

Tek bir zafer, cephede ve diplomaside birden sonuç verdi.Görsel: Sınav Defteri

Kars ve Ankara antlaşmaları

Ekim 1921'de Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile Kars Antlaşması imzalandı; doğu sınırı bugünkü hâlini aldı. Aynı ay Fransa ile Ankara Antlaşması yapıldı. Güney Cephesi kapandı, Hatay dışında güney sınırı çizildi. TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti Fransa oldu.

Bu olay bize ne anlatıyor?

Sakarya, 1683'teki Viyana bozgunundan beri süren geri çekilişi durdurdu. Savunmadan saldırıya geçme sırası Türk ordusuna geldi. İtilaf cephesindeki çatlak da derinleşti.

Akılda kalsın: Sakarya → savunma bitti, saldırı sırası geldi → doğuda Kars (doğu sınırı), güneyde Ankara (Fransa çekildi, güney sınırı) → birlikler batıya. Mustafa Kemal'e Gazi ve Mareşal.
LGS'de

Nasıl sorulur“Sathı müdafaa” emri ya da Sakarya'nın sonuçları verilir; hangi yargıya ulaşılacağı sorulur.

TuzakSakarya'nın savaşı bitirdiğini sanmak; savaşı Büyük Taarruz bitirdi.

İpucuSakarya = savunmanın zaferi, Büyük Taarruz = saldırının zaferi.

⇄Olaydan kavrama Hangi karar, hangi antlaşma?

?Soru çöz öncüllü

Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa, TBMM ile Ekim 1921'de Ankara Antlaşması'nı imzaladı. Güney Cephesi kapandı ve buradaki birlikler Batı Cephesi'ne gönderildi.

Bu bilgilere göre,
I. Askerî başarı diplomatik sonuç doğurmuştur.
II. Bir İtilaf devleti TBMM ile ayrı bir antlaşma yapmıştır.
III. Fransa Sevr'i uygulamaya koymuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Zaferden sonra antlaşma yapılması I'i, Fransa'nın TBMM ile anlaşması II'yi gösterir. III yanlış; Fransa'nın çekilmesi Sevr'den vazgeçmek demekti. A II'yi atlar; B ve D III'ü içerir.

Lisede bu konunun ayrıntısı Tarih serisindeki Moskova'dan Sakarya'ya sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kongrelerden iki karar
KararErzurumSivas
Manda ve himaye reddi✓✓
Bütün cemiyetlerin birleşmesi–✓
Bütün yurdu temsil eden Temsil Heyeti–✓

Bu tabloya göre hangisi söylenemez?

✓ A. Tabloda cemiyetlerin birleşmesi yalnız Sivas'ta işaretli. B ilk satırda, C son satırda görülür; D cemiyetlerin birleşmesinden çıkarılır.Kaynak: Kuvâ-yı Millîye ve hazırlık dönemi · Erzurum ve Sivas kongreleri

?Soru 2

Sevr Ağustos 1920'de imzalandı, Mebusan Meclisinde onaylanmadı. Büyük Millet Meclisi imzalayanları vatan haini saydı.

Bu bilgilere göre,
I. Sevr hukuken geçerlilik kazanamamıştır.
II. Sevr, Mebusan Meclisinin onayıyla imzalanmıştır.
III. Büyük Millet Meclisi imzayı millet adına bağlayıcı saymamıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Onaylanmayan antlaşma geçerlilik kazanamaz (I); imzalayanları vatan haini sayan meclis imzayı tanımamıştır (III). II metinle çelişir. A III'ü atlar; C ve D II'yi içerir.Kaynak: Misakımillî, TBMM ve Sevr · Sevr Antlaşması ve tepkiler

?Soru 3

Kuvâ-yı Millîye birlikleri gönüllülerden oluşuyordu. Silah ve yiyeceklerini halkın yardımıyla sağlıyor, her biri kendi bölgesini savunuyordu.

Bu bilgilere göre,
I. Direnişte halkın desteği belirleyici olmuştur.
II. Birlikler tek bir merkezden yönetilmiştir.
III. Birliklerin kuruluşunda yerel ihtiyaçlar etkili olmuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Gönüllülük ve halkın yardımı I'i, her birliğin kendi bölgesini savunması III'ü gösterir. II yanlış; birlikler dağınıktı, bu yüzden düzenli ordu kuruldu. A III'ü atlar; C ve D II'yi içerir.Kaynak: Kuvâ-yı Millîye ve hazırlık dönemi · Kuvâ-yı Millîye ve cemiyetler

?Soru 4

Mustafa Kemal, Ankara'yı neden merkez seçtiğini Nutuk'ta şöyle açıklar: “Genel durumu yönetme sorumluluğunu üstlenenler, en önemli hedefe ve yakın tehlikeye mümkün olduğu kadar yakın bulunur. Ankara, bu şartları bir araya getiren nokta idi.” (Nutuk, sadeleştirilmiş)

Bu açıklamaya göre Ankara'nın seçilmesinde en çok hangisi etkili olmuştur?

✓ C. Söz “yakın tehlikeye yakın bulunmak” gerekçesini öne çıkarır. A yanlış, başkent İstanbul'du; B ve D sözde geçmez, Ankara'nın denize kıyısı da yoktur.Kaynak: Kuvâ-yı Millîye ve hazırlık dönemi · Amasya Görüşmeleri, Ankara ve basın

?Soru 5

Almanya, Osmanlı'yı savaşta yanında görmek istiyordu. Osmanlı Boğazlar'a sahipti ve İngiltere'nin Hindistan yolunu tehdit edebilirdi. Ayrıca padişah aynı zamanda halifeydi.

Bu bilgilere göre,
I. Almanya, Osmanlı'nın stratejik konumundan yararlanmak istemiştir.
II. Almanya, halifeliğin etkisini kullanmayı düşünmüştür.
III. Osmanlı savaşa İtilaf devletlerinin yanında girmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Boğazlar ve Hindistan yolu I'i, halifelik II'yi gösterir. III yanlış; Osmanlı İttifak safındaydı. A II'yi atlar; B ve D III'ü içerir.Kaynak: Birinci Dünya Savaşı ve Mondros · Savaşın nedenleri ve Osmanlı'nın girişi

?Soru 6

Mustafa Kemal Nutuk'ta o günlerin şartlarını anlattıktan sonra şöyle der: “Bu durum karşısında tek bir karar vardı. O da millî egemenliğe dayanan, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk devleti kurmaktı.” (Nutuk, sadeleştirilmiş)

Bu karar, işgal yıllarındaki görüşlerden hangisine en açık biçimde karşı çıkıldığını gösterir?

✓ C. “Kayıtsız şartsız bağımsız” devlet, başka devletin yönetimini kabul eden manda fikriyle çelişir. A, B ve D kararla uyumludur, onun parçasıdır.Kaynak: Birinci Dünya Savaşı ve Mondros · İşgaller ve tepkiler

?Soru 7

Açılışın ertesi günü kabul edilen önergeye göre milletin seçtiği temsilcilerden oluşan meclisin üstünde bir güç yoktu. Meclis yasama ve yürütme yetkisini kendinde topluyordu.

Bu bilgilere göre,
I. Egemenliğin kaynağı millet sayılmıştır.
II. Yasama ve yürütme aynı kurumda toplanmıştır.
III. Saltanat kaldırılmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Seçilmiş meclisin en üst güç sayılması I'i, iki yetkinin birleşmesi II'yi gösterir. III metinde yok; saltanat 1922'de kaldırıldı. B, C ve D III'ü içerdiği için yanlış.Kaynak: Misakımillî, TBMM ve Sevr · İstanbul'un işgali ve meclisin açılışı

?Soru 8

Mustafa Kemal Nutuk'ta şöyle der: “Tam bağımsızlık denildiği zaman, elbette siyasi, mali, iktisadi, adli, askerî, kültürel ve benzeri her hususta tam bağımsızlık ve tam serbestlik demektir.”

Bu söz, Misakımillî'nin hangi kararıyla en çok örtüşür?

✓ C. Kapitülasyonlar yabancıya vergi ve yargı ayrıcalığı veriyordu; kaldırılmaları bağımsızlığı ekonomiye ve hukuka yayar. A ve B halk oylamasıdır, millet iradesini gösterir; D bir karşılıklılık şartıdır.Kaynak: Misakımillî, TBMM ve Sevr · Mebusan Meclisi ve Misakımillî

?Soru 9

Mustafa Kemal, Anzakların çıkarma yaptığı gün Arıburnu'nda askerlerine şöyle der: “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum! Biz ölünceye kadar geçecek zaman içinde yerimize başka kuvvetler ve komutanlar gelebilir.”

Bu emrin asıl amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. “Yerimize başka kuvvetler gelebilir” sözü amacın zaman kazanmak olduğunu gösterir. A emri zafer emri sanır; B ve C sözle çelişir.Kaynak: Birinci Dünya Savaşı ve Mondros · Çanakkale Cephesi

?Soru 10

1920'de dört gelişme
ZamanGelişme
Nisan başıİstanbul'da meclis karşıtı fetva
23 NisanMeclis açıldı
Nisan sonuHıyanet-i Vataniye Kanunu
Eylülİstiklal Mahkemeleri kuruldu

Bu tabloya göre hangisi söylenebilir?

✓ D. Meclis 23 Nisan'da açıldı, aynı ayın sonunda kanunu çıkardı. A ve B sırayı ters okur; C tabloda yoktur, Çerkez Ethem 1921'de de ayaklanıyordu.Kaynak: Misakımillî, TBMM ve Sevr · Meclise karşı ayaklanmalar ve önlemler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS İnkılap Tarihi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →