Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar: saltanattan Harf İnkılabı'na

1922'den 1934'e Türkiye'nin yönetimi, hukuku ve okulları baştan kuruldu. Her inkılabın nedenini ve gündelik hayata neyi getirdiğini birlikte okuyorsun.

5 durakLGS · 8. sınıf · 4. ünite
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1922–1923 · ANKARA

Saltanattan Cumhuriyet'e: bir yılda değişen devlet

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMudanya Ateşkes Antlaşması'nın önemi nedir?Bağlantılı konudan (Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Büyük Taarruz'dan sonra Ekim 1922'de İtilaf devletleriyle Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. Doğu Trakya savaş yapılmadan Türklere bırakıldı, İstanbul ve Boğazlar'ın yönetimi TBMM'ye geçecekti. Millî Mücadele'nin askerî dönemi bitti, diplomasi dönemi başladı.

Mudanya Ateşkesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Saltanat neden kaldırıldı, Cumhuriyet neden ilan edildi?

Kısa cevap: Saltanat, Lozan'a iki hükûmetin çağrılması üzerine 1922'de kaldırıldı. Ankara 1923'te başkent oldu. Hükûmet bunalımı ve rejimin adsız kalması yüzünden 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.

Bir okulun iki ayrı müdürü olsa ve ikisi de toplantıya davet edilse kimin sözünün geçeceği bilinmez; 1922 sonbaharında Türkiye tam bu durumdaydı.

Saltanatın kaldırılması

Saltanat, ülkenin bir hanedandan gelen hükümdarca yönetilmesidir; yönetim babadan oğula geçer. Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan sayfasında İtilaf devletlerinin Lozan'a hem Ankara'yı hem İstanbul'u çağırdığını gördük. Bu çift davet, masada iki ayrı Türk heyeti oturtma tehlikesi yarattı.

Mustafa Kemal sorunu kökten çözmek istedi. Büyük Millet Meclisi Kasım 1922'de halifeliği saltanattan ayırdı ve saltanatı kaldırdı. Son padişah Vahdettin bir İngiliz gemisiyle ülkeden ayrıldı. Meclis, hanedandan Abdülmecit Efendi'yi yalnız halife olarak seçti.

Ankara başkent oluyor

İstanbul denizden gelecek saldırıya açıktı. Ankara ise Millî Mücadele'nin yönetildiği, halkın direnişi desteklediği, ülkenin ortasında güvenli bir şehirdi. Demir yoluyla da Anadolu'ya bağlıydı. Meclis Ekim 1923'te Ankara'yı başkent ilan etti.

Cumhuriyet'in ilanı

1923 sonbaharında hükûmet istifa etti ve yenisi kurulamadı. Bakanları tek tek meclis seçtiği için işler kilitlendi. Devlet başkanlığı ve rejimin adı da belirsizdi. Mustafa Kemal bir akşam arkadaşlarına ertesi gün cumhuriyeti ilan edeceklerini söyledi. Meclis 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'i ilan etti.

Her adım bir sorunu çözdü; üçü birlikte millî egemenliği tamamladı.Görsel: Sınav Defteri

Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı, İsmet (İnönü) Paşa ilk başbakan oldu. Bakanları başbakanın seçtiği kabine sistemine geçildi.

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

Saltanatın kalkmasıyla Osmanlı Devleti resmen sona erdi ve yönetimdeki ikilik bitti. Cumhuriyet ise millî egemenliğe adını koydu. Artık devletin başını millet, seçtiği meclis aracılığıyla belirleyecekti.

Akılda kalsın: Saltanat kalktı → iki başlılık bitti. Ankara başkent → güvenli merkez. Cumhuriyet → rejimin adı ve hükûmet bunalımı çözüldü. Halifelik o gün kalkmadı, yalnız saltanattan ayrıldı.
LGS'de

Nasıl sorulurBir gelişmenin öncesi ve sonrası verilir; hangi sorunu çözdüğü sorulur.

TuzakHalifeliğin de 1922'de kaldırıldığını sanmak.

İpucuSaltanat iki başlılığı, Cumhuriyet rejim ve devlet başkanlığı sorununu çözdü.

↕Kronolojik sıralama

  1. Vahdettin ülkeden ayrıldı
  2. Cumhuriyet ilan edildi
  3. Lozan'a iki hükûmet davet edildi
  4. Ankara başkent oldu
  5. Saltanat kaldırıldı

?Soru çöz sorun → çözüm

Saltanattan Cumhuriyet'e giden yolda üç sorun çıktı:
I. Lozan'a hem Ankara'nın hem İstanbul'un çağrılması
II. Bakanlar tek tek meclisçe seçildiği için hükûmetin kurulamaması
III. İstanbul'un denizden gelecek saldırıya açık olması

Bu sorunları çözen gelişmeler sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir?

✓ B. Çift davetin yarattığı iki başlılığı saltanatın kaldırılması bitirdi (I). Hükûmet bunalımını Cumhuriyet ve kabine sistemi çözdü (II). Güvenli merkez ihtiyacını Ankara'nın başkent olması karşıladı (III). A I ile II'yi karıştırır; C olayları tarih sırasına dizer, sorunları okumaz; D sırayı baştan ters kurar.
1924 · ANKARA

Halifeliğin kaldırılması ve 3 Mart kanunları: laik devlete büyük adım

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLaiklik ne demektir, inkılapçılık ilkesi neden önemlidir?Bağlantılı konudan (Atatürk ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve devletin bütün inançlara eşit davranmasıdır. İnkılapçılık, çağın gerisinde kalan kurumların yerine akla ve bilime dayanan yenilerini koymak ve yapılan yenilikleri korumaktır.

Laiklik ve inkılapçılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Halifelik neden kaldırıldı, 3 Mart kanunları neyi değiştirdi?

Kısa cevap: Halife Abdülmecit Efendi devlet başkanı gibi davranıp Cumhuriyet karşıtlarına umut olunca halifelik 1924'te kaldırıldı. Aynı gün Şeriye ve Evkâf ile Erkân-ı Harbiye vekâletleri de kaldırıldı. Aynı yıl yeni anayasa kabul edildi.

Kaptanı belli bir gemide ikinci bir dümen olursa gemi sağa sola savrulur; halifelik Cumhuriyet'te böyle ikinci bir dümen hâline gelmişti.

Halifelik neden kaldırıldı?

Halifelik, bütün Müslümanların dinî önderliği sayılan makamdı. Abdülmecit Efendi'nin yalnız bu unvanla yetinmesi bekleniyordu. Oysa halife görkemli törenler düzenledi, bir hükümdar gibi davrandı. Cumhuriyet'ten hoşnut olmayanlar da onun çevresinde toplanmaya başladı.

Halifeliğin kalması, devletin başında ikinci bir otorite doğurabilirdi. Büyük Millet Meclisi 1924'te halifeliği kaldırdı. Osmanlı hanedanının üyeleri de yurt dışına çıkarıldı.

Aynı gün çıkan öbür kanunlar

3 Mart kanunları: kaldırılan, yerine gelen
KaldırılanYerineNe sağladı?
Halifelik—İki başlılık tehlikesi bitti
Şeriye ve Evkâf VekâletiDiyanet İşleri Başkanlığı, Vakıflar Genel MüdürlüğüDin işleri siyasetten ayrıldı
Erkân-ı Harbiye VekâletiGenelkurmay BaşkanlığıOrdu siyasetin dışında kaldı

Aynı gün eğitimi tek çatıda toplayan Tevhid-i Tedrisat Kanunu da kabul edildi; onu dördüncü konuda göreceksin. Atatürk ilkeleri sayfasında anlattığımız laiklik bu kanunlarla somut bir adım attı.

1924 Anayasası

1921'deki Teşkilat-ı Esasiye Kanunu savaş şartlarında yazılmıştı ve vatandaşın haklarından söz etmiyordu. Cumhuriyet'e uygun, hakları da içeren yeni bir anayasa gerekti. Aynı yıl kabul edilen 1924 Anayasası da egemenliğin kayıtsız şartsız milletin olduğunu yazdı.

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

3 Mart kanunlarıyla din, ordu ve siyaset birbirinden ayrıldı. Devlet, inkılapların önündeki önemli bir engelden kurtuldu. Millî egemenlik ve Cumhuriyet de bu ayrımla güçlendi.

Akılda kalsın: 3 Mart kanunları: halifelik kalktı → ikinci otorite bitti; Diyanet → din siyasetten ayrı; Genelkurmay → ordu siyasetten ayrı; Tevhid-i Tedrisat → tek okul sistemi.
LGS'de

Nasıl sorulur3 Mart kanunlarından biri verilir; hangi ilkeyle ya da sonuçla ilgili olduğu sorulur.

TuzakGenelkurmay'ın kurulmasını laiklikle eşleştirmek; o, ordunun siyasetten ayrılmasıdır.

İpucuKaldırılan kurumun neyi karıştırdığını bul.

⇄Durum eşleştirme sorun → çözüm

?Soru çöz öncüllü

Saltanatın kaldırılmasından sonra halife seçilen Abdülmecit Efendi, hükümdar gibi törenler düzenledi. Cumhuriyet'i istemeyenler onun çevresinde toplandı. Meclis 1924'te halifeliği kaldırdı.

Bu bilgilere göre,
I. Halifelik, Cumhuriyet'e karşı olanlar için bir dayanak hâline gelmiştir.
II. Halifeliğin kaldırılmasıyla yönetimde ikilik tehlikesi ortadan kalkmıştır.
III. Halifelik, saltanatla aynı gün kaldırılmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Muhaliflerin halife çevresinde toplanması I'i, hükümdar gibi davranan bir makamın kaldırılması II'yi gösterir. III yanlış: saltanat 1922'de, halifelik 1924'te kaldırıldı. A II'yi atlar; B ve C III'ü doğru sanır.
1926 · HUKUK

Türk Medeni Kanunu: aile ve kadın için yeni bir dönem

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHalkçılık ve devletçilik ilkeleri nedir, hangi uygulamalarda görülür?Bağlantılı konudan (Atatürk ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Halkçılık, hiçbir kişiye ya da gruba ayrıcalık tanımadan herkesi kanun önünde eşit sayan ve halkın yararına çalışan ilkedir. Devletçilik, özel girişimin yetmediği büyük yatırımları devletin üstlenmesidir. İki ilkenin ortak hedefi halkın refahıdır.

Halkçılık ve devletçilik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk Medeni Kanunu aileye ve kadına neler getirdi?

Kısa cevap: Türk Medeni Kanunu 1926'da kabul edildi. Resmî nikâhı zorunlu kıldı, tek eşle evliliği getirdi, kadına boşanma, mirasta eşit pay ve meslek seçme hakkı verdi. Aile güvenceye alındı, kadın ve erkek kanun önünde eşitlendi.

Aynı mahallede oturan iki ailenin evlilik ve miras işleri farklı kurallara göre çözülse adalet sağlanabilir mi? Osmanlı'nın son yıllarında durum buydu.

Neden yeni bir hukuk gerekti?

Hukuk, toplumu düzenleyen ve devletin uygulattığı kurallardır. Osmanlı'da tek bir hukuk yoktu; dine dayalı kurallar, padişah kanunları ve azınlıkların kendi kuralları yan yana yürüyordu. Bu dağınıklık birçok soruna yol açıyordu.

Tanzimat'tan sonra hazırlanan Mecelle borç ve mülk işlerini düzenliyordu ama aile hayatını yeterince kapsamıyordu. Kadının hakları zayıftı. Millî, laik ve çağdaş bir Cumhuriyet'e tek ve yeni bir hukuk gerekiyordu.

İsviçre'den uyarlanan kanun

Kurulan komisyon Avrupa'daki medeni kanunları inceledi. Akla ve bilime dayanan, laik ve en yeni olan İsviçre Medeni Kanunu seçildi. Türkçeye çevrilip Türk toplumuna göre düzenlendi. Meclis kanunu 1926'da kabul etti ve aynı yıl yürürlüğe koydu.

  • Nikâhın devlet memuru önünde kıyılması şart oldu; herkes yalnız bir eşle evlenebildi.
  • Evlenmek için yaş sınırı kondu, kadının rızası şart oldu.
  • Kadın boşanma hakkı kazandı, mirastan erkekle eşit pay aldı.
  • Mahkemede kadının tanıklığı erkeğinkiyle eşit sayıldı, kadın istediği mesleği seçebildi.

Ceza, borçlar ve ticaret gibi alanlarda da çağdaş kanunlar çıkarıldı. Böylece ülkede hukuk birliği kuruldu.

Bu olay bize ne anlatıyor?

Medeni Kanun, inkılapları evin içine taşıdı. Aile yasal güvenceye kavuştu, kadın toplumda saygın ve eşit bir yer edindi. Azınlıklar da Lozan'la tanınan ayrı aile haklarından vazgeçti; Avrupa devletlerinin bu konuda iç işlere karışma bahanesi kalmadı.

Akılda kalsın: Medeni Kanun = resmî nikâh, tek eş, eşit miras, eşit tanıklık. Siyasi haklar (seçme seçilme) bu kanunla değil, sonraki yıllarda geldi.
LGS'de

Nasıl sorulurKanundan önceki ve sonraki durum bir tabloyla verilir; hangi yargıya ulaşılamayacağı sorulur.

TuzakKadınların seçme hakkını da bu kanuna bağlamak.

İpucuMedeni Kanun aile ve sosyal hakları, seçim kanunları siyasi hakları getirdi.

▭Boşluk doldurma hangi hak?

Belediyede memur önünde kıyılan nikâh örneğidir. Babalarından kalan evden kız ve erkek kardeşin aynı payı alması mirasta paydır. Mutsuz bir evliliği bitirmek için mahkemeye giden kadın hakkını kullanır.

resmî nikâheşitboşanmaseçme seçilmeMecelle

?Soru çöz tablo

Aile hayatında öncesi ve sonrası
Konu1926 öncesi1926 sonrası
NikâhResmî nikâh şart değilResmî nikâh zorunlu
MirasKadının payı daha azEşit pay
BoşanmaKadının hakkı sınırlıKadın da dava açabilir

Bu tabloya göre hangisine ulaşılamaz?

✓ A. Tablo aile ve sosyal haklarla ilgilidir; siyasi haklardan söz etmez. B ve D resmî nikâh satırından, C miras ve boşanma satırlarından çıkar.
1924–1932 · EĞİTİM VE KÜLTÜR

Tevhid-i Tedrisat'tan Harf İnkılabı'na: herkes için aynı okul, herkes için okuma yazma

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Kongresi neden savaşın ortasında toplandı, Tekalif-i Millîye Emirleri nedir?Bağlantılı konudan (Cepheler, Maarif Kongresi ve Sakarya). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temmuz 1921'de Kütahya-Eskişehir'de yenilen ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi. Aynı günlerde Ankara'da Maarif Kongresi toplandı. Ağustos başında Mustafa Kemal Başkomutan oldu, hemen ardından Tekalif-i Millîye Emirleri'yle halkın elindeki imkânlar orduya aktarıldı.

Maarif Kongresi ve Tekalif-i Millîye

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Harf İnkılabı neden yapıldı, Millet Mektepleri ne işe yaradı?

Kısa cevap: 1924'teki Tevhid-i Tedrisat Kanunu bütün okulları tek çatıda topladı. 1 Kasım 1928'de Türkçeye uygun yeni Türk harfleri kabul edildi, Millet Mektepleri halka okuma yazma öğretti. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu millî kültürü araştırmak için kuruldu.

Bugün Edirne'deki bir öğrenciyle Kars'taki bir öğrenci aynı kitaptan ders çalışabiliyor; bunun başlangıcı 1924'teki bir kanundur.

Tevhid-i Tedrisat: öğretim birliği

Osmanlı'nın son döneminde medrese, yeni tip okul, azınlık ve yabancı okulu yan yana duruyordu. Her biri farklı düşüncede insan yetiştiriyordu. Cepheler, Maarif Kongresi ve Sakarya sayfasında eğitimin millî olması gerektiğini gördük.

1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat (öğretimin birleştirilmesi) Kanunu bütün okulları Maarif Vekâletine (bugünkü Millî Eğitim Bakanlığı) bağladı. Yabancı okullarda Türkçe, tarih ve coğrafyayı Türk öğretmenler okutmaya başladı. Medreseler kapandı, eğitim laik ve millî bir yapı kazandı.

Harf İnkılabı ve Millet Mektepleri

Arap harfleri Türkçenin seslerine uymuyordu; okuma yazma öğrenmek zordu ve okur yazar sayısı çok azdı. Uzmanlardan kurulan bir komisyon Latin harflerini temel alan bir alfabe hazırladı. Yeni Türk harfleri 1 Kasım 1928'de kanunla kabul edildi.

Mustafa Kemal yurdu gezip kara tahta başında yeni harfleri öğretti; meclis ona “Başöğretmen” unvanını verdi. 1929 başında açılan Millet Mektepleri 16–45 yaş arasındaki yurttaşlara okuma yazmanın yanında sağlık ve vatandaşlık bilgisi de verdi.

Tarih ve dil kurumları

Atatürk, Türk tarihinin bilimsel olarak araştırılmasını istedi. 1931'de bugünkü Türk Tarih Kurumu, 1932'de Türk Dil Kurumu kuruldu. Dil kurumu Türkçeyi sadeleştirmeye ve bilim dili yapmaya çalıştı. Atatürk, mirasının bir bölümünü bu iki kuruma bıraktı.

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

Eğitimde birlik, millette düşünce birliğini güçlendirdi. Yeni harfler okumayı kolaylaştırdı, konuşma ve yazı dili birbirine yaklaştı. Dil ve tarih çalışmaları da millî kültürü geliştirdi.

Akılda kalsın: Okullar dağınıktı → Tevhid-i Tedrisat (düşünce birliği). Harfler Türkçeye uymuyordu → yeni harfler + Millet Mektepleri (okur yazar arttı). Millî kültür araştırılmalıydı → tarih ve dil kurumları.
LGS'de

Nasıl sorulurBir neden-sonuç şeması verilir; şemadan hangi yargıya ulaşılamayacağı sorulur.

TuzakHarf İnkılabı'nın amacını yalnız Batı'ya benzemek sanmak; asıl amaç okuma yazmayı kolaylaştırmaktı.

İpucuŞemadaki her okun neyi neye bağladığını oku.

⇄Durum eşleştirme hangi adım?

?Soru çöz şema

Oklar nedenden sonuca doğru gider.Görsel: Sınav Defteri

Bu şemaya göre hangisi söylenemez?

✓ C. Şemada artış en altta, yeni harflerden sonra gelen bir sonuçtur; önce başladığı söylenemez. A en üstteki neden kutusundan, B Millet Mektepleri okundan, D yayın kutusundan sonuca giden oktan çıkar.
1922–1938 · BİLİM, SANAT VE SPOR

Üniversite Reformu, sanat ve spor: bilimle ve sanatla yükselen Cumhuriyet

MEB 8. sınıf · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMillî Mücadele hangi romanlara, şiirlere ve eserlere konu oldu?Bağlantılı konudan (Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Millî Mücadele roman, anı, şiir, resim ve heykele ilham verdi. Halide Edip'in Ateşten Gömlek'i, Yakup Kadri'nin Yaban'ı ve Mehmet Âkif'in İstiklal Marşı en bilinen örneklerdir. Bu eserler hem o günlerde halkın desteğini artırdı hem sonraki kuşaklara tarih bilinci kazandırdı.

Millî Mücadele sanatta ve edebiyatta

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1933 Üniversite Reformu nedir, Atatürk sanata ve spora neden önem verdi?

Kısa cevap: 1933 Üniversite Reformu'yla yetersiz kalan Darülfünun kapatıldı, yerine İstanbul Üniversitesi açıldı. Atatürk bilimi kalkınmanın yolu saydı. Müzik, resim ve heykel okulları kuruldu; spor yaygınlaştırıldı ve 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı oldu.

Okulunun spor salonunda maça çıkarken ya da müzik dersinde çalarken farkında olmadan Cumhuriyet'in ilk yıllarında atılan bir adımı sürdürüyorsun.

1933 Üniversite Reformu

Osmanlı'dan kalan tek yükseköğretim kurumu Darülfünun'du. Bilimsel araştırma yapmakta ve ülkenin ihtiyacı olan uzmanı yetiştirmekte yetersiz kalıyordu. Atatürk, durumu incelemesi için yurt dışından bir eğitim uzmanı davet etti.

Hazırlanan rapordan sonra Darülfünun kapatıldı. Yerine İstanbul Üniversitesi açıldı. Yurt dışından tanınmış bilim insanları getirildi, birçok genç de okumak için yurt dışına gönderildi. Ankara'da da yeni yüksekokullar ve fakülteler açıldı.

Güzel sanatlar ve spor

Atatürk'e göre sanatı gelişmeyen bir millet çağdaşlaşamazdı. Bu yüzden sanat eğitimi devletin işi sayıldı: müzik öğretmeni okulu, resim ve heykel için güzel sanatlar akademisi, opera ve tiyatro için de bir müzik ve sahne akademisi açıldı.

Spor ise sağlıklı ve çalışkan bir gençliğin yolu sayıldı. Türk sporcular Paris'te ilk kez olimpiyatlara katıldı. Okullara beden eğitimi öğretmeni yetiştirildi; 19 Mayıs da Gençlik ve Spor Bayramı kabul edildi.

Üç alan, örnek adımlar
AlanÖrnekAmaç
Bilimİstanbul ÜniversitesiBilim insanı yetiştirmek
SanatMüzik öğretmeni okuluMüzik eğitimini yaygınlaştırmak
Sporİlk olimpiyat katılımıUluslararası alanda yer almak

Bu olaylar bize ne anlatıyor?

Atatürk kalkınmayı yalnız fabrika ve yolla değil, bilimle, sanatla ve sağlıklı gençlikle düşündü. Çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmak için zihnin, ruhun ve bedenin birlikte gelişmesi gerekiyordu.

Akılda kalsın: Darülfünun uzman yetiştiremiyordu → Üniversite Reformu. Sanat okulları → çağdaş ve kültürlü millet. Spor ve beden eğitimi → sağlıklı, çalışkan gençlik.
LGS'de

Nasıl sorulurBirkaç bilim, sanat ya da spor gelişmesi verilir; Atatürk'ün hangi hedefini gösterdiği sorulur.

TuzakBu adımları yalnız eğlence ya da gösteri sanmak.

İpucuHer adımı “çağdaşlaşma” ve “yetişmiş insan” hedefine bağla.

?Soru çöz öncüllü

Atatürk döneminde Darülfünun'un yerine İstanbul Üniversitesi açıldı, yurt dışına öğrenci gönderildi, müzik öğretmeni yetiştiren bir okul kuruldu ve Türk sporcular ilk kez olimpiyatlara katıldı.

Bu gelişmelere bakılarak,
I. Çağdaşlaşma birçok alanda birlikte ele alınmıştır.
II. Yetişmiş insan gücüne önem verilmiştir.
III. Bütün eğitim kurumları özel girişime bırakılmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Bilim, sanat ve sporun aynı dönemde ele alınması I'i; üniversite, öğrenci ve öğretmen yetiştirme II'yi gösterir. III yanlış: bu kurumları devlet açtı. B I'i atlar; C ve D III'ü doğru sanır.

⇄Durum eşleştirme hangi amaç?

Lisede bu konunun ayrıntısı Tarih serisindeki Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir sınıfta Atatürk milliyetçiliğine örnek arayan öğrenciler şu durumları yazar:

I. Bir öğrencinin, ailesinin nereden geldiğine bakılmadan bütün haklardan yararlanması
II. Komşu ülkenin bir şehri için “orası da bizim olmalı” denmesi
III. Türk dilinin ve tarihinin araştırılması için kurum açılması
Bu durumlardan hangileri Atatürk milliyetçiliğine uygun örnektir?

✓ C. Herkesi kökenine bakmadan eşit vatandaş saymak I'i, millî kültürü araştırmak III'ü gösterir. A dil ve tarih çalışmasını milliyetçilikle bağdaştırmaz; B ve D, başkasının toprağını istemeyi milliyetçilik sanır, oysa Atatürk milliyetçiliği yayılmacı değildir.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Altı ilke, cumhuriyetçilik ve milliyetçilik

?Soru 2

II. İnönü Zaferi'nden sonra Mustafa Kemal, İsmet Paşa'ya şunu yazdı: “Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz.” (Makûs: ters, kötü)

Mustafa Kemal bu sözle en çok neyi vurgulamıştır?

✓ B. “Makûs talih”, yıllardır süren yenilgileri anlatır; zafer bu gidişi tersine çevirmiştir. A yanlış, savaş Sakarya ve Büyük Taarruz'la sürdü; C ve D sözde yoktur.Kaynak: Cepheler, Maarif Kongresi ve Sakarya · İstiklal Marşı, Moskova ve II. İnönü

?Soru 3

Mustafa Kemal Millî Mücadele sırasında dağınık cemiyetleri Sivas Kongresi'nde tek çatı altında topladı. Zaferden sonra Lozan'da kapitülasyonların kaldırılmasını sağladı.

Bu bilgilere göre Mustafa Kemal'in,
I. millî birlik ve beraberlik,
II. bağımsızlık,
III. çok partili hayat
konularından hangilerine önem verdiği söylenebilir?

✓ B. Cemiyetlerin birleşmesi I'i, kapitülasyonların kalkması ekonomik ve hukuki bağımsızlığı (II) gösterir. A kapitülasyonları atlar; C ve D metinde hiç geçmeyen çok partili hayatı ekler.Kaynak: Atatürk ilkeleri · İlke ve inkılapların temel esasları

?Soru 4

30 Ağustos'ta Yunan ordusunun ana gücü yenildikten iki gün sonra Mustafa Kemal şu emri verdi: “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!”

Bu emrin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Emir, yenilen orduyu durmadan kovalayıp kıyıya kadar sürmeyi hedefler. A emri adalara taşır; C ve D “ileri” sözüyle çelişir, emir durmayı değil takibi ister.Kaynak: Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan · Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Savaşı

?Soru 5

Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa, TBMM ile Ekim 1921'de Ankara Antlaşması'nı imzaladı. Güney Cephesi kapandı ve buradaki birlikler Batı Cephesi'ne gönderildi.

Bu bilgilere göre,
I. Askerî başarı diplomatik sonuç doğurmuştur.
II. Bir İtilaf devleti TBMM ile ayrı bir antlaşma yapmıştır.
III. Fransa Sevr'i uygulamaya koymuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Zaferden sonra antlaşma yapılması I'i, Fransa'nın TBMM ile anlaşması II'yi gösterir. III yanlış; Fransa'nın çekilmesi Sevr'den vazgeçmek demekti. A II'yi atlar; B ve D III'ü içerir.Kaynak: Cepheler, Maarif Kongresi ve Sakarya · Sakarya Meydan Savaşı, Kars ve Ankara

?Soru 6

Dört inkılap ve en çok ilgili olduğu ilke
Yılİnkılapİlke
1923Cumhuriyet'in ilanıCumhuriyetçilik
1924Halifeliğin kaldırılmasıLaiklik
1931Türk Tarih Kurumunun kurulmasıMilliyetçilik
1933Sümerbank'ın kurulmasıDevletçilik

Bu tabloya göre hangisi söylenebilir?

✓ D. Tabloda yönetim, din-devlet ilişkisi, tarih ve ekonomi alanından inkılaplar var; hepsi bir ilkeye bağlı. A ekonomi ve kültür satırlarını görmez; B yıl sütununu okumaz; C tabloda 1923 satırını devletçilikle karıştırır, o satır cumhuriyetçiliktir.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Laiklik ve inkılapçılık

?Soru 7

Mudanya Ateşkes Antlaşması'na göre Yunanlar Doğu Trakya'yı Meriç'e kadar boşaltacaktı. İtilaf askerleri ise barış imzalanana kadar İstanbul ve Boğazlar'da kalacaktı.

Bu bilgilere göre,
I. Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarılmıştır.
II. İstanbul'daki yabancı askerlerin durumu barışa bırakılmıştır.
III. Boğazlar sorunu kesin olarak çözülmüştür.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Boşaltma maddesi I'i, “barış imzalanana kadar” ifadesi II'yi gösterir. III yanlış; Boğazlar Lozan'da ele alındı. B, C ve D III'ü içerir.Kaynak: Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan · Mudanya Ateşkesi

?Soru 8

Bir öğrenci ödevinde şu bilgileri topladı: Ateşten Gömlek Millî Mücadele sürerken yazıldı. Yaban, Küçük Ağa ve Şu Çılgın Türkler ise savaştan yıllar sonra yazıldı. Hepsi Millî Mücadele yıllarını konu alıyor.

Bu bilgilere göre,
I. Millî Mücadele farklı dönemlerdeki yazarlara ilham vermiştir.
II. Bu eserlerin hepsi savaş sırasında yazılmıştır.
III. Millî Mücadele, edebiyatta uzun süre işlenen bir konu olmuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Savaş sırasında ve yıllar sonra yazılan eserler I'i ve III'ü gösterir. II yanlış; yalnız Ateşten Gömlek savaş sürerken yazıldı. A III'ü atlar; B ve D II'yi içerir.Kaynak: Büyük Taarruz, Mudanya ve Lozan · Millî Mücadele sanatta ve edebiyatta

?Soru 9

Güney Cephesi'nde düzenli ordu yoktu. Maraş, Urfa ve Antep'te direnişi halk ve Kuvâ-yı Millîye birlikleri yürüttü. TBMM daha sonra bu şehirlere onur unvanları verdi.

Bu bilgilere göre,
I. Halk vatan savunmasında etkin rol almıştır.
II. Fedakârlık devlet tarafından ödüllendirilmiştir.
III. Güney Cephesi'ni düzenli ordu kapatmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Halkın direnmesi I'i, şehirlere unvan verilmesi II'yi gösterir. III metinle çelişir; cephe Ankara Antlaşması'yla kapandı. B, C ve D III'ü içerdiği için yanlış.Kaynak: Cepheler, Maarif Kongresi ve Sakarya · Doğu ve Güney cepheleri

?Soru 10

Mustafa Kemal, 1922'de Büyük Millet Meclisinin yeni yasama yılını açarken şöyle der: “Türkiye'nin sahibi ve efendisi kimdir? Hemen cevap verelim: Türkiye'nin hakiki sahibi ve efendisi, hakiki müstahsil olan köylüdür.” (müstahsil: üretici)

Bu söz, Atatürk'ün hangi ilkesiyle en çok ilgilidir?

✓ A. Ülkenin sahibi olarak halkın en kalabalık kesimini, üreten köylüyü göstermek halkçılıktır. B din ve devlet işleriyle ilgilidir; C köklü yenilikle ilgilidir; D “üretici” sözcüğünü görüp ekonomiyi düşünmekten doğar, sözde devlet yatırımı yoktur.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Halkçılık ve devletçilik
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS İnkılap Tarihi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →