Avrupa değişirken Osmanlı neden geriledi: ihtilal, fabrika ve sömürge
MEB 8. sınıf · Bir Kahraman Doğuyor · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı Osmanlı'yı nasıl etkiledi?
Kısa cevap: Fransız İhtilali milliyetçilik ve eşitlik fikirlerini yaydı; Sanayi İnkılabı ise Avrupa'yı ham madde ve pazar aramaya itti. Çok uluslu Osmanlı'da azınlıklar ayaklandı, ekonomi Avrupa malları karşısında çöktü. Tanzimat ve Meşrutiyet bu gidişi durdurma denemeleriydi.Mahallendeki küçük bakkalın karşısına dev bir market açılsa bakkal ayakta kalmakta zorlanır; 19. yüzyılda Osmanlı esnafı Avrupa fabrikaları karşısında tam bu durumdaydı.
Avrupa'da iki büyük değişim
Avrupa'da 17. ve 18. yüzyılda akla ve bilime önem veren düşünürler yetişti. Bu döneme Aydınlanma Çağı denir. Düşünürler eşitlik, özgürlük ve insan hakları gibi fikirleri halka anlattı.
Bu fikirlerin etkisiyle 1789'da Fransız İhtilali başladı. Krallık yıkıldı, egemenliğin millete ait olduğu ilan edildi. İhtilal, her milletin kendi devletini kurma isteğini, yani milliyetçiliği bütün dünyaya yaydı.
Aynı yıllarda İngiltere'de buharla çalışan makineler üretime girdi; buna Sanayi İnkılabı denir. Fabrikalar çok ve ucuz mal üretti. Bu malları satacak pazar, makineleri besleyecek ham madde gerekti. Güçlü devletler bu yüzden Asya ve Afrika'da topraklar ele geçirdi. Bir ülkeyi ham madde kaynağı ve pazar olarak kullanmaya sömürgecilik denir.
Osmanlı'ya etkileri
Osmanlı'da Türk, Rum, Sırp, Bulgar, Arap gibi pek çok millet yaşıyordu. Milliyetçilik en çok Balkanlar'daki Hristiyan toplulukları etkiledi. Rusya gibi devletlerin kışkırtmasıyla ayaklandılar ve devlet dağılmaya başladı.
Ekonomide de durum kötüydü. Kapitülasyonlar yüzünden Avrupa malları düşük gümrükle ülkeye girdi, el tezgâhları kapandı. Devlet ilk dış borcunu 1854'te aldı. Borçlar ödenemeyince 1881'de alacaklı devletler Düyûn-ı Umûmiye'yi kurdu ve önemli vergileri kendileri toplamaya başladı.
Çözüm arayışları
1839 Tanzimat Fermanı herkesi kanun önünde eşit saydı; 1856 Islahat Fermanı gayrimüslimlerin haklarını genişletti. 1876'da ilk anayasa Kanun-ı Esasi ilan edildi. Padişahın yanında halkın seçtiği bir meclisin bulunduğu bu yönetime meşrutiyet denir. Meclis kısa sürede kapatıldı, 1908'de II. Meşrutiyet'le yeniden açıldı.
Bu olay bize ne anlatıyor?
Avrupa'daki fikir ve teknoloji değişimi sınır tanımadı. Çok uluslu Osmanlı, milliyetçiliğe karşı en savunmasız devletlerden biriydi. Yenilikler sorunları çözemedi; Mustafa Kemal işte bu çöküşün içinde büyüyecekti.
Nasıl sorulurBir ferman maddesi ya da Avrupa'daki bir gelişme verilir; Osmanlı'ya etkisi sorulur.
TuzakTanzimat'ı halkın yönetime katılması sanmak; halk ilk kez 1876'da meclisle katıldı.
İpucuÖnce gelişmenin alanını (siyasi mi, ekonomik mi) belirle.
⇄Olaydan kavrama Hangi kavram?
?Soru çöz öncüllü
1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı'na göre kimse mahkemede yargılanmadan cezalandırılmayacak, vergiler herkesten gelirine göre alınacaktı.
Bu bilgilere göre,
I. Hukukun üstünlüğü fikri benimsenmiştir.
II. Padişahın yetkileri bir meclisle sınırlandırılmıştır.
III. Vergide adalet amaçlanmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?