Kuvâ-yı Millîye ve cemiyetler: milletin kendi kendini savunması
MEB 8. sınıf · Millî Uyanış · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMondros'tan sonra işgallere kim nasıl tepki gösterdi?Bağlantılı konudan (Birinci Dünya Savaşı ve Mondros). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Mondros'tan hemen sonra Musul ve İstanbul işgal edildi. Paris Barış Konferansı'nın kararıyla Yunanlar Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı. İstanbul Hükûmeti sessiz kaldı; Mustafa Kemal ve halk miting, cemiyet ve direnişle karşı çıktı.
✎Konu anlatımı
Kuvâ-yı Millîye nedir, hangi cemiyetler Millî Mücadele'yi destekledi?
Kısa cevap: Kuvâ-yı Millîye, ordu dağıtılınca işgallere karşı halkın kurduğu gönüllü, bölgesel ve düzensiz silahlı birliklerdir. Aynı yıllarda millî cemiyetler hukuk ve basın yoluyla mücadele etti. Bazı cemiyetler ise manda isteyerek ya da ayrı devlet kurmaya çalışarak millî varlığa karşı çıktı.Mahallende yangın çıksa ve itfaiye gelmese komşular kova kova su taşır; ordusu dağıtılan millet de işgallere karşı böyle kendi gücüyle örgütlendi.
Kuvâ-yı Millîye: gönüllülerin direnişi
Birinci Dünya Savaşı ve Mondros sayfasında ordunun terhis edildiğini, işgallerin başladığını gördük. Halk vatanını korumak için silahlı birlikler kurdu. Bu birliklere “millî kuvvetler” anlamına gelen Kuvâ-yı Millîye denir.
Birliklerde çoğunlukla eski askerler vardı ama her kesimden sivil de katıldı. Silah, yiyecek ve malzemeyi halkın yardımıyla sağladılar. İzmir'in işgalinden sonra en çok Batı Anadolu'da Yunanlara karşı, güneyde ise Fransızlara karşı savaştılar.
Kuvâ-yı Millîye düşmanın hızla ilerlemesini durdurdu ve düzenli ordunun kurulmasına zaman kazandırdı. Yerel ayaklanmaların bastırılmasına da yardım etti. Ancak bölgesel ve dağınık olduğu için büyük bir orduyu yenecek güçte değildi.
Cemiyetler: iki karşıt cephe
Cemiyet, ortak bir amaç için bir araya gelen insanların kurduğu dernektir. İşgal yıllarında üç türlü cemiyet ortaya çıktı.
| Tür | Amacı | Örnekler |
|---|---|---|
| Millî cemiyetler | Bölgelerinin Türk yurdu olduğunu kanıtlamak, işgale karşı koymak | İzmir Müdafaa-i Hukuk, Trakya Paşaeli, Vilâyât-ı Şarkiyye, Kilikyalılar, Redd-i İlhak, Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan |
| Millî varlığa düşman cemiyetler | Manda ve himaye istemek, saltanatı korumak | Wilson Prensipleri, İngiliz Muhipleri |
| Azınlık cemiyetleri | Osmanlı topraklarında ayrı devlet kurmak | Mavri Mira, Pontus Rum, Taşnak, Hınçak |
Millî cemiyetler basın ve yayınla mücadele etti, bazıları bölgesinde kongre topladı. Bölgesel oldukları ve tek merkezden yönetilmedikleri için güçleri sınırlıydı. Sivas Kongresi'nde tek çatı altında toplanacaklardı.
Zararlı cemiyetler ise tam bağımsızlık yerine büyük bir devletin korumasını kurtuluş saydı. Azınlık cemiyetleri işgalcilerden destek aldı, halka saldırdı ve karışıklık çıkardı. Böylece Mondros'un 7. maddesinin uygulanmasına zemin hazırladılar.
Bu olay bize ne anlatıyor?
Devlet milleti koruyamayınca millet kendi kendini korumaya girişti. Bu, millî iradenin ilk güçlü işaretiydi. Dağınık güçlerin birleşmesi gerekiyordu; bu görevi Mustafa Kemal üstlenecekti.
Nasıl sorulurBir cemiyetin amacı ya da bir Kuvâ-yı Millîye anısı verilir; hangi yargıya ulaşılacağı sorulur.
TuzakWilson Prensipleri Cemiyetini millî cemiyet sanmak; o Amerikan mandası istiyordu.
İpucu“manda, himaye” geçiyorsa zararlı, “Müdafaa-i Hukuk, Redd-i İlhak” geçiyorsa millî cemiyettir.
⇄Olaydan kavrama Kim bu?
?Soru çöz öncüllü
Kuvâ-yı Millîye birlikleri gönüllülerden oluşuyordu. Silah ve yiyeceklerini halkın yardımıyla sağlıyor, her biri kendi bölgesini savunuyordu.
Bu bilgilere göre,
I. Direnişte halkın desteği belirleyici olmuştur.
II. Birlikler tek bir merkezden yönetilmiştir.
III. Birliklerin kuruluşunda yerel ihtiyaçlar etkili olmuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?