Olasılık aksiyomları: üç kuraldan bütün hesaplar
İstatistik · Olasılık ve Stokastik Süreçler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaFrekans dağılımı tablosu nasıl hazırlanır, sınıf genişliği ve sınıf orta noktası nasıl bulunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tanımlayıcı istatistik). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Frekans dağılımı, veriyi sınıflara ayırıp her sınıftaki gözlem sayısını gösteren tablodur. Sınıf genişliği yaklaşık ranj ÷ sınıf sayısıdır ve yukarı yuvarlanır. Sınıf orta noktası alt ve üst sınırın ortalamasıdır. Göreli frekans f/n, birikimli frekans o sınıfa kadarki frekansların toplamıdır. Histogram, bitişik dikdörtgenlerle bu tabloyu çizer.
✎Konu anlatımı
Olasılığın aksiyomları nelerdir ve P(A ∪ B) nasıl hesaplanır?
Kısa cevap: Kolmogorov aksiyomlarına göre her olay için P(A) ≥ 0, örnek uzay için P(S) = 1'dir ve ayrık olayların birleşiminin olasılığı olasılıklarının toplamıdır. Bu üç kuraldan P(∅) = 0, P(Aᶜ) = 1 − P(A) ve toplama kuralı P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) türetilir.Bir belediyenin çağrı merkezine gelen şikâyetlerin %40'ı su, %25'i kanalizasyon arızasıyla ilgili; %10'u ikisini birden içeriyor. Rastgele seçilen bir şikâyetin bu iki konudan hiçbiriyle ilgili olmama olasılığı kaçtır?
Bir deneyin bütün olası sonuçlarının kümesine örnek uzay (S), örnek uzayın her alt kümesine olay denir. Olasılık, olaylara 0 ile 1 arasında sayı atayan bir fonksiyondur; Tanımlayıcı istatistik sayfasında gördüğümüz göreli frekans, deney çok kez tekrarlandıkça bu sayıya yaklaşır. Bu fonksiyonun nasıl davranacağını Kolmogorov'un üç aksiyomu belirler; geri kalan her kural bunlardan çıkar.
Aksiyomlardan çıkan kurallar
A ile Aᶜ ayrıktır ve birleşimleri S'dir; üçüncü aksiyom P(A) + P(Aᶜ) = 1 verir. A ⊂ B ise B, A ile (B − A) ayrık parçalarına bölünür; bu yüzden P(A) ≤ P(B). A ve B ayrık değilse kesişim iki kez sayılır; toplama kuralı bu fazlalığı bir kez çıkarır.
Giriş sorusundaki çağrı merkezinde rastgele bir şikâyet seçiliyor. Şikâyetin su ya da kanalizasyonla ilgili olma, ikisiyle de ilgili olmama ve yalnız suyla ilgili olma olasılıkları kaçtır?
- Toplama kuralı: P(A ∪ B) = 0,40 + 0,25 − 0,10 = 0,55.
- Tümleyen: P((A ∪ B)ᶜ) = 1 − 0,55 = 0,45. De Morgan'a göre bu, Aᶜ ∩ Bᶜ'dir.
- Yalnız A: P(A ∩ Bᶜ) = P(A) − P(A ∩ B) = 0,30.
Cevap: 0,55 · 0,45 · 0,30
| Yaklaşım | Olasılık nedir? | Sınırı |
|---|---|---|
| Klasik (Laplace) | uygun sonuç sayısı ÷ tüm sonuç sayısı | sonuçlar eşit olası olmalı |
| Göreli sıklık | deney çok kez tekrarlanınca olayın görülme oranının limiti | tekrarlanamayan olayda kullanılamaz |
| Öznel | kişinin bilgisine dayanan inanç derecesi | kişiden kişiye değişir |
| Aksiyomatik | üç aksiyomu sağlayan her fonksiyon | sayının nereden geldiğini söylemez |
Nasıl sorulurÜç olasılık verilir, dördüncüsü istenir; ya da öncüllerle aksiyomların sonuçları yoklanır.
Tuzak"A ve B ayrık değildir" bilgisini atlayıp P(A ∪ B)'yi düz toplamaktır; P(A) + P(B) > 1 ise olaylar zaten ayrık olamaz. "Hiçbiri" görünce tümleyene, "yalnız biri" görünce Venn bölgelerine git.
⇄Bilgi eşleştirme P(A) = 0,60 · P(B) = 0,35 · P(A ∪ B) = 0,75
?Soru çöz
A ve B aynı örnek uzayda tanımlı iki olaydır. Buna göre aşağıdakilerden hangileri her zaman doğrudur?
I. P(A ∩ B) ≤ P(A)
II. P(A ∪ B) ≤ P(A) + P(B)
III. P(A) + P(B) > 1 ise A ile B ayrık olamaz.