Kesikli rastgele değişken: olasılık fonksiyonu, Bernoulli ve düzgün dağılım
İstatistik · Olasılık ve Stokastik Süreçler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBeklenen değer ve varyansın özellikleri nelerdir, Var(aX + bY) nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Olasılık temelleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Beklenen değer doğrusaldır: E(aX + bY + c) = aE(X) + bE(Y) + c. Varyans ise kareyle ölçeklenir ve sabitten etkilenmez: Var(aX + bY + c) = a²Var(X) + b²Var(Y) + 2ab·Cov(X, Y). X ile Y bağımsızsa kovaryans 0'dır; bu durumda Var(X − Y) = Var(X) + Var(Y) olur.
✎Konu anlatımı
Kesikli rastgele değişkenin olasılık fonksiyonu nedir, Bernoulli ve kesikli düzgün dağılımın ortalaması ve varyansı nasıl bulunur?
Kısa cevap: Kesikli rastgele değişken sayılabilir değerler alır; olasılık fonksiyonu p(x) = P(X = x) her değerde negatif değildir ve toplamı 1'dir. Bernoulli dağılımı tek denemelik başarı/başarısızlıktır: E(X) = p, Var(X) = p(1 − p). {1, …, n} üzerinde kesikli düzgün dağılımda E(X) = (n + 1)/2, Var(X) = (n² − 1)/12'dir.Bir kurum, 1'den 10'a kadar numaralanmış dosyalardan birini kurayla denetime ayırıyor. Çekilen numaranın beklenen değeri ve varyansı kaçtır?
Rastgele değişkeni, beklenen değeri ve varyansı Olasılık temelleri sayfasında gördük. Bu sayfada sorulan şey şudur: belirli bir deney düzeni hangi olasılık fonksiyonunu doğurur? Değişken sayarak elde ediliyorsa (başvuru sayısı, kusurlu ürün sayısı) kesiklidir ve olasılığı tek tek değerlere dağıtılır.
Tanımlayıcı istatistik sayfasında gördüğümüz göreli frekans tablosu, olasılık fonksiyonunun verideki karşılığıdır: deney çok tekrarlanınca göreli frekanslar p(x)'e yaklaşır. Grafikte de aynı ayrım geçerlidir: kesikli değişken çubuk grafikle çizilir.
İki temel dağılım
Bernoulli dağılımı tek denemenin sonucudur: başarıya 1, başarısızlığa 0 yazılır, P(X = 1) = p. Bütün sayma dağılımlarının yapı taşıdır. Kesikli düzgün dağılımda n değerin her biri eşit olasılıklıdır (1/n); kura, rastgele sıra numarası ve hilesiz zar bu modeldir.
| Dağılım | p(x) | E(X) | Var(X) |
|---|---|---|---|
| Bernoulli(p) | pˣ(1 − p)¹⁻ˣ, x = 0, 1 | p | p(1 − p) |
| Kesikli düzgün {1, …, n} | 1/n | (n + 1)/2 | (n² − 1)/12 |
Giriş sorusundaki kurada çekilen numaranın beklenen değeri ve varyansı kaçtır?
- {1, …, 10} üzerinde kesikli düzgün: E(X) = 11/2 = 5,5.
- Var(X) = (100 − 1)/12 = 8,25.
Cevap: 5,5 · 8,25
X'in olasılık fonksiyonu x = 1, 2, 3, 4 için p(x) = kx, diğer değerlerde 0'dır. k, E(X) ve P(X ≥ 3) kaçtır?
- Toplam 1: k(1 + 2 + 3 + 4) = 1 ⇒ k = 1/10.
- E(X) = Σx · kx = (1 + 4 + 9 + 16)/10 = 3.
- P(X ≥ 3) = (3 + 4)/10 = 0,7.
Cevap: k = 0,1 · E(X) = 3 · P(X ≥ 3) = 0,7
Nasıl sorulurSabit içeren bir olasılık fonksiyonu verilip sabit, beklenen değer ya da bir olasılık istenir; ya da tablo verilip F(x) değeri sorulur.
TuzakSabiti bulmadan hesaba başlamak, E(X²)'yi varyans sanmak ve P(X ≥ 3) ile P(X > 3)'ü kesikli değişkende aynı saymaktır.
?Soru çöz
X'in olasılık fonksiyonu x = 1, 2, 3, 4 için p(x) = x/10, diğer değerlerde 0'dır. Buna göre Var(2X + 1) kaçtır?