Deney tasarımı: rastgeleleştirme, tekrar, bloklama
İstatistik · Deney Tasarımı ve Varyans Analizi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaOlasılığın aksiyomları nelerdir ve P(A ∪ B) nasıl hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Olasılık temelleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kolmogorov aksiyomlarına göre her olay için P(A) ≥ 0, örnek uzay için P(S) = 1'dir ve ayrık olayların birleşiminin olasılığı olasılıklarının toplamıdır. Bu üç kuraldan P(∅) = 0, P(Aᶜ) = 1 − P(A) ve toplama kuralı P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B) türetilir.
✎Konu anlatımı
Deney tasarımının temel ilkeleri nelerdir, üç grup neden ikili t testleriyle karşılaştırılmaz?
Kısa cevap: Deney tasarımının üç ilkesi rastgeleleştirme, tekrar ve bloklamadır. Rastgeleleştirme işlemleri deney birimlerine şansla dağıtarak sistematik hatayı önler; tekrar hata varyansını tahmin etmeyi sağlar; bloklama bilinen bir değişkenlik kaynağını hatadan ayırır. Üç ve daha çok grup ikili t testleriyle karşılaştırılırsa en az bir Tip I hata olasılığı α'nın çok üstüne çıkar; bu yüzden varyans analizi kullanılır.Bir il tarım müdürlüğü üç gübre türünü 24 tarlada deneyecek. Hangi tarlaya hangi gübrenin gideceğine kim karar vermeli: ziraat mühendisi mi, kura mı?
Mühendis iyi tarlaları sevdiği gübreye verirse verim farkı gübreden mi tarladan mı geldi, ayırt edilemez; etkiler karışır. Rastgeleleştirme bu seçimi kuraya bırakır ve gözlemlerin bağımsızlığını güvenceye alır. Tekrar, her gübrenin birden çok tarlada denenmesidir; aynı işlem altındaki tarlaların farkı hata varyansını ölçer. Bloklama, tarlalar sulu ve kuru diye bilinen biçimde ayrışıyorsa her bölgede üç gübreyi de denemektir; bölge farkı hatadan çıkarılır.
| Terim | Anlamı | Gübre örneğinde |
|---|---|---|
| Faktör | etkisi incelenen bağımsız değişken | gübre türü |
| Düzey (işlem) | faktörün aldığı değerler; tek faktörde her düzey bir işlemdir | A, B, C gübreleri |
| Deney birimi | işlemin uygulandığı en küçük birim | tarla |
| Yanıt değişkeni | ölçülen sonuç | dekar başına verim |
| Blok | kendi içinde benzer birimler kümesi | sulu bölge, kuru bölge |
Neden ikili t testleri yetmez?
Üç gübreyi ikişer ikişer karşılaştırmak üç t testi demektir. Her biri α = 0,05 ile yapılırsa ve testler bağımsız sayılırsa, Olasılık temelleri sayfasında gördüğümüz tümleyen kuralıyla hiçbir testte Tip I hata yapmama olasılığı 0,95³'tür. En az bir yanlış alarmın olasılığı 1 − 0,95³ ≈ 0,143 olur. Grup sayısı arttıkça bu oran hızla büyür; varyans analizi bütün ortalamaların eşitliğini tek bir F testiyle, toplam α düzeyinde sınar.
Nasıl sorulurBir deney anlatılıp faktör, düzey, deney birimi ve yanıt değişkeni sorulur; ilkelerin amacı eşleştirilir; k grup için ikili test sayısı ve en az bir Tip I hata olasılığı hesaplatılır.
TuzakDeney birimi ile yanıt değişkenini karıştırmak, ikili karşılaştırma sayısını k(k − 1)/2 yerine k almak ve rastgeleleştirmeyi örneklem büyüklüğünü artırmak sanmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme terim ↔ örnek
?Soru çöz
Dört grubun ortalamaları, her biri α = 0,05 düzeyinde yapılan ikili t testleriyle karşılaştırılıyor. Testler bağımsız kabul edilirse en az bir testte Tip I hata yapılması olasılığı yaklaşık kaçtır?