Örnekleme türleri: olasılıklı mı, olasılıksız mı?
İstatistik · Örnekleme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÖrneklem ortalamasının örnekleme dağılımı nedir, standart hata nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Örnekleme dağılımları ve tahmin). Önce kendin cevapla, sonra aç.
x̄, s² ve p̂ gibi istatistikler örneklemden örnekleme değişen rastgele değişkenlerdir; olasılık dağılımlarına örnekleme dağılımı denir. Bağımsız n gözlemde E(x̄) = μ ve Var(x̄) = σ²/n'dir; x̄'ın standart sapması σ/√n standart hatadır. Anakütle normalse x̄ tam normal, değilse n büyüdükçe yaklaşık normal dağılır.
✎Konu anlatımı
Olasılıklı ve olasılıksız örnekleme yöntemleri nelerdir, örnekleme hatası ile örnekleme dışı hata arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Olasılıklı örneklemede anakütledeki her birimin seçilme olasılığı bilinir ve sıfırdan büyüktür: basit rastgele, sistematik, tabakalı, küme ve çok aşamalı örnekleme. Olasılıksız örneklemede bu olasılık bilinmez: kolayda, kota, kartopu ve amaçlı örnekleme. Örnekleme hatası yalnız örneklem alındığı için doğar ve n büyüdükçe küçülür; çerçeve, cevapsızlık ve ölçme hataları örnekleme dışı hatadır, n büyütmekle azalmaz.Bir belediye, park memnuniyetini ölçmek için anketörleri cumartesi öğleden sonra en kalabalık parka gönderiyor ve 1.000 kişiyle görüşüyor. Bu sonuç bütün ilçeyi temsil eder mi?
Örnekleme kuramının bütün formülleri tek bir şarta dayanır: her birimin seçilme olasılığı bilinmeli. Ancak o zaman tahmin edicinin yansızlığı ve standart hatası hesaplanabilir. Parktaki anket bu şartı sağlamaz: parka hiç gitmeyenlerin ve hafta içi gelenlerin seçilme olasılığı sıfırdır. 1.000 kişilik büyük örneklem bu yanlılığı düzeltmez; yalnızca yanlış sonuca daha emin biçimde ulaştırır.
Seçim için anakütledeki birimlerin listesi gerekir: buna örnekleme çerçevesi denir (ör. adrese dayalı nüfus kaydı, kurum personel listesi). Çerçeve anakütleyi tam kapsamıyorsa olasılıklı yöntem bile yanlı sonuç verir.
| Yöntem | Nasıl seçilir? | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Kolayda | en kolay ulaşılan birimler | ön deneme, anket sorularının sınanması |
| Kota | alt grupların payı tutturulur (%52 kadın gibi), grup içinde seçim görüşmeciye kalır | hızlı kamuoyu yoklaması |
| Kartopu | her katılımcı yeni katılımcıları gösterir | listesi olmayan, ulaşılması zor gruplar |
| Amaçlı (yargısal) | araştırmacı uzmanlığıyla "tipik" birimleri seçer | derinlemesine nitel çalışma |
Örnekleme hatası
- Anakütlenin tamamı yerine bir kısmı gözlendiği için.
- n büyüdükçe azalır, tam sayımda sıfırdır.
- Olasılıklı örneklemde standart hatayla ölçülür.
Örnekleme dışı hata
- Çerçeve (kapsam), cevapsızlık, ölçme ve veri işleme hataları.
- n büyütmekle azalmaz; tam sayımda da olur.
- Çoğu zaman yanlılık yaratır, standart hatada görünmez.
Kota örneklemesi tabakalı örneklemeye benzer, çünkü ikisi de alt grup paylarını tutturur. Fark grup içindedir: tabakalıda birimler grup içinde rastgele çekilir, kotada görüşmeci seçer ve seçilme olasılığı bilinmez.
Nasıl sorulurKısa bir araştırma anlatılıp kullanılan yöntemin adı ya da yapılan hatanın türü sorulur; olasılıklı ve olasılıksız yöntemler gruplanır.
TuzakKotayı tabakalı örnekleme sanmak, cevapsızlığı örnekleme hatası saymak ve örneklemi büyütmenin her hatayı küçülttüğünü düşünmektir.
⇄Bilgi eşleştirme yöntem ↔ uygulama
?Soru çöz
Bir araştırmada örneklem, yalnız sabit hattı olan haneleri içeren eski bir telefon rehberinden basit rastgele örneklemeyle seçilmiştir. Sabit hattı olmayan hanelerin dışarıda kalmasından doğan hata aşağıdakilerden hangisidir?