Mesleki kanser: uzun sessizlik, eşiksiz risk ve IARC'nin dört grubu
İş Sağlığı (İSG) · Meslek hastalıkları · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaToksikolojide doz-yanıt ilişkisi nedir, LD50 ve LC50 ne anlatır?Bağlantılı konudan (Toksikoloji ve mesleki zehirlenmeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Toksikoloji, maddelerin canlıdaki zararlı etkilerini inceler ve temel ilkesi doz-yanıt ilişkisidir: doz arttıkça etkilenenlerin oranı artar. LD50, deney hayvanlarının yarısını öldüren tek dozdur (mg/kg); LC50 aynı ölçünün solunan havadaki karşılığıdır. Çoğu maddede etkinin görünmediği bir eşik vardır; genotoksik kanserojenlerde eşik kabul edilmez.
Toksikolojinin temelleri: doz-yanıt, LD50, ADME
✎Konu anlatımı
Mesleki kanserlerin özellikleri nelerdir, IARC grup 1, 2A, 2B ve 3 ne anlama gelir?
Kısa cevap: Mesleki kanser maruziyetten genellikle 10–40 yıl sonra ortaya çıkar, görünüşüyle öteki kanserlerden ayırt edilemez ve tanısı meslek öyküsüne dayanır. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) maddeleri kanıt düzeyine göre sınıflar: grup 1 insanda kanserojen, 2A muhtemelen kanserojen, 2B olası kanserojen, 3 sınıflandırılamaz. Mesleki kanserler önlenebilir kanserlerdir.Bir göğüs hastalıkları polikliniğinde 68 yaşındaki emekli adam plevra mezotelyoması tanısı alıyor. Kırk yıl önce bir tersanede borulara izolasyon sarmış; o günden bu yana tozun adını bile anmamış.
Mesleki kanserin ilk kaydını, 1775'te baca temizleyicilerinde kurumun yaptığı deri kanseriyle Kas-iskelet, cilt ve diğer sistemler sayfasında gördük. Bugün de aynı özellikler geçerlidir:
- Uzun latent dönem: maruziyet ile tanı arasında genellikle 10–40 yıl vardır; mezotelyomada daha uzun, lösemide daha kısadır. Hastalık çıktığında çalışan çoğu kez emeklidir ya da iş değiştirmiştir.
- Ayırt edilemezlik: mesleki akciğer kanseri sigaranın yaptığından mikroskopta farklı görünmez. Bağlantıyı yalnızca ayrıntılı meslek öyküsü kurar.
- Eşiksizlik ve doz: genotoksik kanserojende güvenli doz kabul edilmez, risk dozla artar; bu ilkeyi Toksikoloji ve mesleki zehirlenmeler sayfasında gördük.
- Sinerji: asbest ve sigara bir aradayken akciğer kanseri riski iki etkinin toplamından çok daha yüksektir.
- Önlenebilirlik: neden bilinir ve işyerindedir; ortadan kaldırmak mümkündür.
IARC sınıflaması
Dünya Sağlık Örgütüne bağlı IARC, bir maddenin kanser yapıp yapmadığını insan, hayvan ve mekanizma kanıtlarına bakarak dört grupta toplar. Sınıflama tehlikenin kanıt gücünü anlatır, riskin büyüklüğünü değil: grup 1'deki iki madde aynı derecede güçlü kanserojen olmak zorunda değildir.
Ek bilgi: etiketteki sınıflama farklıdır
Kimyasal etiketlerdeki sınıflama (SEA/CLP) IARC'den ayrıdır: kanserojenlik kategori 1A (insanda bilinen), 1B (esas olarak hayvan verisine dayanan) ve 2 (şüpheli) olarak yazılır. Eski kaynaklarda görülen IARC “grup 4” (muhtemelen kanserojen değil) 2019'dan beri kullanılmamaktadır.
Nasıl sorulurMesleki kanserin özellikleri “hangisi yanlıştır” kalıbıyla ya da IARC grubunun anlamı sorulur.
TuzakLatent dönemi kısa sanmaktır; kanser yıllar sonra çıkar. İkinci tuzak, grup 2A ile 2B'yi karıştırmaktır: 2A muhtemel, 2B olası, yani daha zayıf kanıt. Üçüncü tuzak, grup 3'ü “kanserojen olmadığı kanıtlandı” diye okumaktır.
✎Boşluk doldurma IARC grupları
IARC sınıflamasında insanda kanserojen olduğu kesin maddeler grup içindedir; “muhtemelen kanserojen” olanlar grup içinde yer alır. Kanıt yetersiz olduğu için sınıflandırılamayan maddeler grup içindedir.
?Soru çöz
Mesleki kanserlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?