Meslek hastalığı nedir? İşle ilgili hastalık ve iş kazasından farkı
İş Sağlığı (İSG) · Meslek hastalıkları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Meslek hastalığı nedir, işle ilgili hastalıktan ve iş kazasından farkı nedir?
Kısa cevap: Meslek hastalığı, 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre sigortalının yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir. Bu hastalıkta iş, zorunlu nedendir. İşle ilgili hastalıkta iş, birden çok nedenden yalnız biridir. İş kazası ise ani ve dışsal bir olaydır.Revire nefes darlığıyla gelen iki çalışan var. Biri kot taşlama atölyesinde dört yıl kum püskürtmüş, öteki yirmi yıldır sigara içen bir muhasebeci; ikisinin de grafisi bozuk, ama yalnız birinin hastalığı “meslek hastalığı”dır.
Kot taşlayan işçinin akciğerindeki silika tozu işyerinden gelir; o iş olmasa bu hastalık da olmazdı. Meslek hastalığında hastalık ile etken arasındaki bağ işin kendisinden doğar ve kanıtlanabilir. Etken bilindiği için de önlenebilir.
İki yasal tanım
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (md.14) meslek hastalığını “sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleri” diye tanımlar. Tanımda üç şey vardır. Birincisi neden işten gelir. İkincisi bu neden tekrarlanır; tek bir ani olay değildir. Üçüncüsü sonuç geçici de olabilir, ruhsal da. Kanun “işçi” ya da “çalışan” değil “sigortalı” der, çünkü konu sigortanın sağladığı haklardır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (md.3/1-l) daha kısa yazar: “Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık”. 6331'in bakışı önlemedir. 5510'un bakışı ise tazmin ve sigortadır.
İşle ilgili hastalık: iş, nedenlerden biri
Bütün hastalıkları işle bağı açısından bir yelpazeye dizebiliriz. Bu ayrım, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) işle ilgili hastalıklar yaklaşımından gelir ve iş sağlığı kitaplarında yaygın olarak kullanılır. İşle ilgili hastalıkta iş, hastalığın birden çok nedeninden yalnız biridir: stresli vardiya işinde hipertansiyon ya da ağır yük kaldıranda bel ağrısı buna örnektir. İş, var olan bir hastalığı da ağırlaştırabilir; tozlu ortamda astımı kötüleşen çalışan gibi. Bu hastalıklar toplumda zaten yaygındır, iş yalnız sıklıklarını ya da ağırlıklarını artırır.
İş kazası ile fark
6331 iş kazasını “işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay” diye tanımlar. Kazada belirli bir an ve dışsal bir olay vardır: iskeleden düşmek, ele pres inmesi. Meslek hastalığı ise aylar ya da yıllar içinde, tekrarlanan maruziyetle sinsice gelişir. Bu yüzden kazada neden-sonuç ilişkisi çoğunlukla gözle görülür, meslek hastalığında ise kanıtlanması gerekir.
| Ölçüt | Meslek hastalığı | İşle ilgili hastalık | İş kazası |
|---|---|---|---|
| Dayanak | 5510 md.14; 6331 md.3 | Mevzuatta ayrı tanım yok (DSÖ kavramı) | 5510 md.13; 6331 md.3 |
| İşin payı | Zorunlu neden | Nedenlerden biri ya da ağırlaştırıcı | Olayın yeri ya da nedeni iş |
| Zaman | Tekrarlanan maruziyet, uzun süre | Uzun süre, çok etkenli | Ani, belirli bir an |
| Kanıt | Tıbbi ve yasal tanı gerekir | Ayrıca kanıtlanmaz | Olay tutanağı, bildirim |
Nasıl sorulur5510'daki tanım verilir ve hangi öğenin tanımda bulunmadığı sorulur. Ya da vakalar verilir; hangisinin meslek hastalığı, hangisinin işle ilgili hastalık olduğu sorulur.
TuzakMeslek hastalığını yalnız “kalıcı” ya da yalnız “bedensel” sanmaktır: tanım geçici hastalığı ve ruhsal engelliliği de sayar. İkinci tuzak, hipertansiyon ya da bel ağrısı gibi çok etkenli hastalıkları doğrudan meslek hastalığı saymaktır.
⇄Bilgi eşleştirme vaka → kavram
?Soru çöz
5510 sayılı Kanun'daki meslek hastalığı tanımına göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?