Kur'an kavramları ve inanç meseleleri: cihat, inanç yaklaşımları, yeni dinî akımlar

Cihat neden yalnız savaş demek değildir, deizm ile teizm nasıl ayrılır, kötülük problemi nedir? Din istismarına karşı kavramları doğru tanımayı öğren.

7 durakTYT · AYT
15 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 15tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · CİHAT

Cihat nedir? Kur'an kavramını savaşa indirgemeden anlamak

MEB 11. sınıf · Kur'an'da bazı kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kur'an'da cihat ne demektir, cihat yalnız savaş mıdır, cihat ne zaman farz-ı ayın olur?

Kısa cevap: Cihat, “güç ve gayret sarf etmek” anlamındaki ceht kökünden gelir; Allah rızası için insanın bütün imkânlarıyla iyiliği yaymaya, kötülüğü önlemeye ve kutsal değerleri korumaya çalışmasıdır. Nefisle mücadele, ilim, tebliğ, iyiliği emretmek ve meşru savunma cihadın kapsamındadır. Cihat genel olarak farz-ı kifayedir; ülke saldırıya uğrayıp genel seferberlik ilan edilince farz-ı ayın olur.

Bir kelimenin yanlış anlaşılması bazen bir kitabın tamamının yanlış anlaşılmasına yol açar. Cihat, Kur'an'da bu tehlikeye en açık kavramlardan biridir.

Kavramları tanımak neden önemli?

Kur'an Arapça indirilmiştir ve kavramlarının çoğu geniş bir anlam alanına sahiptir. Bir kavramı tek bir anlama indirmek ya da bağlamından koparmak, ayetlerin yanlış yorumlanmasına yol açar. Tarihte ve günümüzde bazı grupların ayetleri kendi amaçlarına göre çarpıtabilmesinin bir sebebi de budur. Bu yüzden Kur'an'ı doğru anlamak, onun temel kavramlarını bütün boyutlarıyla, ayetlerin bağlamıyla ve Hz. Peygamber'in uygulamasıyla birlikte öğrenmeyi gerektirir.

Cihadın anlam genişliği

Cihat kelimesi “güç, gayret, çaba” anlamındaki ceht kökünden türemiştir. Aynı kökten gelen mücahede de özellikle nefse karşı verilen mücadeleyi, insanın kendi kötü arzularını terbiye etme çabasını anlatır. Terim olarak cihat, Allah rızası için iyiliği yaymak, kötülüğü engellemek ve din, vatan, can, mal, namus gibi kutsal değerleri korumak üzere insanın bütün imkânlarıyla çaba göstermesidir. Hz. Peygamber'in “Ellerinizle, dillerinizle ve mallarınızla cihat ediniz!” sözü, cihadın yalnız silahla değil, dil, kalem, emek ve mal ile de yapıldığını gösterir. İnsanlığa faydalı bilimsel çalışma yapmak, ilim öğrenmek ve öğretmek de bu kapsamdadır.

Mekkî ve Medenî ayetlerde cihat

Cihat kavramı, savaş izni verilmeden önce, Mekke döneminde inen ayetlerde de geçer. Bu ayetlerde cihat; Kur'an ile davet etmek, sabretmek, nefisle mücadele etmek ve baskılara rağmen inancı korumak anlamındadır. Örneğin Furkan suresinde Hz. Peygamber'e inkârcılara karşı “Kur'an ile büyük bir cihat” yapması emredilir (Furkan 25/52). Medine döneminde ise toplumun ve inancın varlığı saldırıya uğrayınca meşru savunma amacıyla savaşa izin verilmiş ve cihadın bir türü olarak kıtal (savaş) gündeme gelmiştir. Kur'an'da öncelikle barışın tercih edilmesi istenir; savaş son çaredir.

Savaş (kıtal) cihadın türlerinden yalnız biridir; cihadın asıl anlamı Allah rızası için gayrettir.Görsel: Sınav Defteri

Farz-ı kifaye mi, farz-ı ayın mı?

Cihat bir ibadettir. Savunma anlamındaki cihat normal şartlarda farz-ı kifayedir: bu görevi yürüten (ör. ordu) yeterli olunca diğerlerinin üzerinden sorumluluk kalkar. Ülke düşman saldırısına uğrar ve devlet genel seferberlik ilan ederse cihat gücü yeten herkese farz-ı ayın olur. Çanakkale ve Millî Mücadele'deki vatan savunması ile 15 Temmuz 2016'da darbe girişimine karşı halkın direnişi, bu bilincin yakın tarihteki örnekleri olarak anılır. Nefisle mücadele ve dinin emirlerini öğrenip yaşamak ise her Müslüman'ın kendi sorumluluğudur.

Akılda kalsın: Ceht = gayret; cihat “Allah için gayret”, mücahede “nefse karşı gayret”, kıtal “savaş”. Kıtal ⊂ cihat: her kıtal cihat olabilir ama her cihat kıtal değildir. Mekke'de cihat Kur'an'la ve sabırla, Medine'de buna meşru savunma da eklendi.
Sınavda

Nasıl sorulurCihadı anlatan bir paragraf verilir, hangi davranışın cihat kapsamında olmadığı ya da cihadın anlam genişliği sorulur. İlim öğrenmek, iyiliği emretmek, vatanı savunmak, nefisle mücadele cihattır.

TuzakCihadı yalnız savaşla sınırlayan şıktır; ikinci tuzak, savunma cihadını her durumda herkese farz-ı ayın saymaktır (genel seferberlikte farz-ı ayın olur). Masum insanlara yönelik şiddet hiçbir şekilde cihat değildir.

▭Boşluk doldurma

Cihat kelimesi “güç, gayret” anlamındaki kökünden gelir. Ülke saldırıya uğrayıp genel seferberlik ilan edildiğinde cihat, gücü yeten herkese olur.

cehtfarz-ı ayınfarz-ı kifayekıtal

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi İslam'daki cihat kavramının kapsamında değerlendirilemez?

✓ B. Masum sivillere yönelik şiddet cihat değil, İslam'ın yasakladığı bir zulümdür; cihat kavramının çarpıtılmasıdır. A Allah rızası için ilim ve emek cihat kapsamındadır; C nefisle mücadele mücahededir; D saldırıya karşı vatan savunması meşru cihattır.
KAVRAM · DAVET VE TEBLİĞ

Davetten şehadete: cihat ile birlikte anılan kavramlar

MEB 11. sınıf · Kur'an'da bazı kavramlar · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBakara suresi 153-157. ayetlerde hangi mesajlar verilir, “Biz Allah'a aidiz ve O'na döneceğiz” ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Dünya ve ahiret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bakara suresi 153-157. ayetler müminlere sabır ve namazla Allah'tan yardım istemelerini öğütler, Allah yolunda öldürülenlere ölü denmemesini söyler, insanın korku, açlık, mal, can ve ürün eksikliğiyle sınanacağını bildirir. Bir musibet geldiğinde “Biz Allah'a aidiz ve O'na döneceğiz” diyen sabırlıları Allah'ın bağışlaması ve rahmetiyle müjdeler.

Bakara 153-157: sabır ve musibet

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Davet, tebliğ, irşat, emr-i bi'l-maruf nehy-i ani'l-münker, kıtal ve şehadet ne demektir?

Kısa cevap: Davet insanları Allah'ın yoluna çağırmak, tebliğ dinin mesajını eksiksiz ulaştırmak, irşat doğru yolu göstermektir. Emr-i bi'l-maruf ve nehy-i ani'l-münker iyiliği emredip kötülükten sakındırmaktır. Kıtal veya mukatele savaş, şehadet ise din, vatan, namus, can ve mal gibi kutsal değerleri savunurken hayatını feda etmektir.

Bir mesajın değeri, onu taşıyanın yöntemine de bağlıdır. Kur'an, mesajın nasıl taşınacağını da kavramlarla öğretir.

Cihat ailesindeki kavramlar
KavramAnlamıYöntem / sınır
Davetİnsanları Allah'ın yoluna çağırmakHikmetle ve güzel öğütle (Nahl 16/125)
TebliğDinin mesajını eksiksiz ulaştırmakUlaştırmak görevdir; zorlamak yoktur
İrşatDoğru yolu göstermek, dini öğrenip yaşamak ve öğretmekBilgi ve örnek davranışla
Emr-i bi'l-maruf, nehy-i ani'l-münkerİyiliği emretmek, kötülükten sakındırmakGüce göre: el, dil, kalp
Kıtal / mukateleSavaş, karşılıklı çarpışmaMeşru savunma; son çare, savaş hukukuyla
ŞehadetKutsal değerleri savunurken hayatını feda etmekÖlen kişiye şehit denir

Davet ve tebliğde yöntem

Kur'an, Allah'ın yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağırmayı, tartışmayı da en güzel şekilde yapmayı ister (Nahl 16/125). Peygamberin ve ondan sonra tebliğ edenin görevi mesajı ulaştırmaktır; kimseyi zorla iman ettirmek görevi değildir, çünkü dinde zorlama yoktur. İrşat ise kişinin önce kendisinin öğrenip yaşaması, sonra başkalarına doğru yolu göstermesidir.

İyiliği emretmek, kötülükten sakındırmak

Emr-i bi'l-maruf ve nehy-i ani'l-münker, toplumu iyiliğe yöneltme sorumluluğudur. Hz. Peygamber, bir kötülük gören kişinin onu eliyle değiştirmesini, gücü yetmezse diliyle, ona da gücü yetmezse kalbiyle hoş görmemesini ve bunun imanın en zayıf derecesi olduğunu bildirmiştir (Müslim, “İman”, 78). Bu hadis görevin güce ve yetkiye göre derecelendiğini gösterir: bir kötülüğü “elle” düzeltmek çoğu zaman yetkili kurumların işidir; birey ise sözle ve güzel örnek olarak katkı verir.

Kıtal ve şehadet

Kıtal, cihadın savaş biçimidir ve ancak zorunlu hâllerde, saldırıya karşı ya da can ve mal güvenliği tehdit edildiğinde meşrudur. İslam'ın savaş hukuku savaşta bile sınır koyar: savaşmayanlara, kadın, çocuk ve yaşlılara dokunulmaz, antlaşmalara uyulur. Fethedilen yerlerdeki insanların canı, malı ve din özgürlüğü korunmuştur. Din, vatan, namus, can ve mal uğruna hayatını feda eden kişiye şehit, bu mertebeye şehadet denir; Dünya ve ahiret sayfasında Bakara 154'te şehitlerin diri olduğunun bildirildiğini görmüştük.

Akılda kalsın: Sırayla düşün: davet (çağır) → tebliğ (ulaştır) → irşat (yol göster) → emr-i bi'l-maruf (iyiliği yaygınlaştır). En son çare kıtal; bu yolda can verene şehit. Kötülüğe karşı üç derece: el, dil, kalp.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kavramın tanımı verilip adı sorulur ya da bir davranışın hangi kavrama örnek olduğu istenir. Komşusunu kötü alışkanlıktan vazgeçirmeye çalışmak emr-i bi'l-maruf ve nehy-i ani'l-münkerdir; dinin mesajını ulaştırmak tebliğdir.

TuzakTebliği “zorla kabul ettirmek” sanmaktır; tebliğ yalnız ulaştırmaktır. Kıtal ile cihadı eş anlamlı saymak da sık yapılan hatadır.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ↔ tanım

?Soru çöz

Hz. Peygamber, kötülük gören kişinin onu önce eliyle, gücü yetmezse diliyle, ona da gücü yetmezse kalbiyle değiştirmesini istemiştir. Bu hadisten aşağıdaki sonuçlardan hangisi çıkarılabilir?

✓ D. Hadis el, dil ve kalp diye bir derece sırası koyar; herkes gücü ölçüsünde sorumludur. A hadis bireye de görev verir, yalnız devlete bırakmaz; B kalben hoş görmemek bile sessiz kabullenmek değildir; C gücü yetmeyene zorlama düşmez, dil ve kalp derecesi vardır.

↕Sıralama güçlüden zayıfa: kötülüğe karşı tutum

  1. Kalbiyle hoş görmeyip kabullenmemek
  2. Kötülüğü eliyle değiştirmek
  3. Diliyle uyarıp değiştirmeye çalışmak
İNANÇ · YAKLAŞIMLAR I

Tanrı'ya bakışta dört yaklaşım: teizm, deizm, agnostisizm, ateizm

MEB 11. sınıf · İnançla ilgili meseleler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDin nedir, din kelimesi Kur'an'da hangi anlamlarda geçer, farklı bilim dalları dini nasıl tanımlar?Bağlantılı konudan (Bilgi, iman ve din). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İslam âlimlerinin yaygın tanımına göre din, akıl sahiplerini kendi istek ve hür iradeleriyle hayırlı olana yönelten ilahi emirler bütünüdür. Kur'an'da din kelimesi itaat, ceza ve karşılık, hesap, hüküm, yol ve şeriat gibi anlamlarda geçer. Felsefe, sosyoloji, antropoloji ve dinler tarihi ise dini kendi bakış açılarından, birer yönüyle tanımlar.

Din kavramı ve din tanımları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Teizm, deizm, agnostisizm ve ateizm nedir, aralarındaki farklar nelerdir?

Kısa cevap: Teizm, evreni yaratan ve onunla ilgilenmeye devam eden bir Tanrı'ya inanır. Deizm Tanrı'nın var olduğunu ve evreni yarattığını kabul eder ama evrene müdahale etmediğini, vahiy ve peygamber göndermediğini savunur. Agnostisizm Tanrı hakkında kesin bilginin mümkün olmadığını söyler. Ateizm ise Tanrı'nın varlığını reddeder.

“Tanrı var mı?” sorusuna verilen cevaplar dört kişiyi dört farklı yere oturtur. Farkı görmek için soruyu ikiye bölmek yeter: Var mı, varsa ilgileniyor mu?

İnanç, insanın bir varlığa, öğretiye ya da düşünceye güven duyup gönülden bağlanmasıdır. Tarih boyunca insanlar Tanrı hakkında farklı yaklaşımlar geliştirmiştir. Bu yaklaşımları birbirinden ayırmak için iki soru sorulabilir: Tanrı var mı? ve Varsa, evrenle ve insanla ilgilenir mi?

İki soru, dört cevap: teizm ve deizm Tanrı'nın varlığında birleşir, evrene müdahalesinde ayrılır.Görsel: Sınav Defteri

Teizm

Yunanca Tanrı anlamındaki “theos” kelimesinden türeyen teizm, evrenin yaratıcısı olan, her şeyi bilen ve her şeye gücü yeten tek bir Tanrı'ya inanmaktır. Teizme göre Tanrı evreni yaratıp bırakmamış, onu yönetmeye devam eder; insanlara vahiy ve peygamber gönderir. İnanmayı insan fıtratının doğal bir ihtiyacı sayar. İslam, Yahudilik ve Hristiyanlık gibi tek Tanrılı dinlerin Tanrı anlayışı teisttir.

Deizm

Latince “deus” (Tanrı) kelimesinden türeyen deizm, Tanrı'nın var olduğunu ve evreni yarattığını kabul eder ama O'nun evrene ve insana müdahale etmediğini savunur. Deistler vahyi, peygamberliği ve dinlerin itikadi esaslarını reddeder; Tanrı'ya yalnız akılla ulaşılabileceğini düşünür. Avrupa'da kilisenin dogmalarına tepki olarak doğmuştur. Deizmin zayıf yanı, insanı hem sorumlu sayıp hem de evrende başıboş bırakılmış kabul etmesidir. İslam'a göre ise Allah her an yaratır, rızık verir, dualara cevap verir ve insana yol göstermek için peygamber göndermiştir.

Agnostisizm ve ateizm

Agnostisizm (bilinemezcilik), insan aklının Tanrı ve evren konusunda mutlak gerçeğe ulaşamayacağını, bu yüzden Tanrı'nın varlığı ya da yokluğu hakkında kesin hüküm verilemeyeceğini söyler; inkâr etmez, ama kabul de etmez. Agnostisizmin yanılgısı, aşkın bir varlık olan Tanrı'yı deneyle ispat edilecek bir konu gibi görmesidir. Ateizm ise Tanrı'nın varlığını reddeder; evrenin kendiliğinden var olduğunu ve kendi yasalarıyla işlediğini savunur. Günlük dilde tanrıtanımazlık olarak da anılır.

Dört yaklaşımın karşılaştırması
YaklaşımTanrıVahiy ve peygamberAnahtar sözcük
TeizmVar, evrenle ilgilenirKabul edertheos: Tanrı
DeizmVar, yarattı ama müdahale etmezReddeder“saatçi yaptı, bıraktı”
AgnostisizmBilinemezKesin hüküm yokbilinemezcilik
AteizmYokReddedera-theos: Tanrısız
Akılda kalsın: Teizm: var + ilgilenir. Deizm: var + ilgilenmez. Agnostisizm: bilemem. Ateizm: yok. Deizmi ele veren ifadeler: “yarattı ama müdahale etmez”, “vahye gerek yok”, “akıl yeter”.
Sınavda

Nasıl sorulurBir görüş verilir, hangi yaklaşıma ait olduğu sorulur. “Tanrı evreni yaratmış ama işleyişine karışmaz, peygamber göndermez” deizmdir; “Tanrı'nın varlığı hakkında kesin bir şey söylenemez” agnostisizmdir.

TuzakDeistleri Tanrı'yı inkâr edenler sanıp ateizmi işaretlemektir; deizm Tanrı'yı kabul eder, dini reddeder. Agnostisizmi ateizmle karıştırmamak için “bilinemez” ile “yoktur” ayrımına bak.

⇄Bilgi eşleştirme görüş ↔ yaklaşım

?Soru çöz

“Tanrı vardır ve evreni yaratmıştır. Ancak O'na ulaşmak için vahye ve peygambere ihtiyaç yoktur; insan aklı Tanrı'yı bulmaya yeterlidir.”
Bu görüş aşağıdaki yaklaşımlardan hangisine aittir?

✓ A. Tanrı'yı ve yaratmayı kabul edip vahyi ve peygamberliği reddetmek, aklın yeterli olduğunu söylemek deizmdir. B ateizm Tanrı'nın varlığını reddeder; C agnostisizm Tanrı hakkında kesin hüküm vermez, burada “vardır” deniyor; D materyalizm maddeden başka gerçeklik tanımaz.
İNANÇ · YAKLAŞIMLAR II

Maddeye, deneye, dünyaya, hiçliğe: materyalizm, pozitivizm, sekülarizm, nihilizm

MEB 11. sınıf · İnançla ilgili meseleler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİslam'a göre dünya hayatı ile ahiret hayatı arasında nasıl bir ilişki vardır?Bağlantılı konudan (Dünya ve ahiret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İslam'a göre dünya ile ahiret birbirinden kopuk iki hayat değildir: ahiretteki karşılık, dünyada yapılanlara göre belirlenir. Bu yüzden İslam ne ahiret için dünyayı terk etmeyi ne de dünya için ahireti unutmayı onaylar. Müslüman dünyada çalışır, üretir, nimetlerden helal ölçüde yararlanır ve bütün bunları ahiret bilinciyle yapar.

Dünya ile ahiret arasındaki ilişki

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Materyalizm, pozitivizm, sekülarizm ve nihilizm nedir, inanca nasıl bakar?

Kısa cevap: Materyalizm (maddecilik) gerçekliğin yalnız maddeden ibaret olduğunu savunur. Pozitivizm (olguculuk) yalnız deney ve gözlemle elde edilen bilgiyi geçerli sayar, metafiziği reddeder. Sekülarizm (dünyevileşme) dinin bireyin ve toplumun hayatını belirleme gücünü yitirmesi, hayatın yalnız dünyaya odaklanmasıdır. Nihilizm (hiççilik) bütün değerleri, anlamı ve mutlak gerçeği reddeder.

Bir önceki konudaki yaklaşımlar Tanrı'ya doğrudan bakıyordu; bu dördü ise gerçekliğe, bilgiye, hayata ve değere bakarak dolaylı bir cevap verir.

Materyalizm: “Var olan yalnız madde”

Materyalizm sözlükte maddecilik demektir. Gerçekliğin yalnız maddeden ibaret olduğunu, bütün olayların maddi neden-sonuç ilişkisiyle açıklanabileceğini savunur; Tanrı, ruh, vahiy, ahiret gibi metafizik gerçeklikleri reddeder ve insanın ahlakını, düşüncesini de maddeye indirger. Ancak bilinç, irade, değer ve özgürlük materyalist bakışla tam olarak açıklanamaz.

Pozitivizm: “Yalnız deney ve gözlem”

Pozitivizm sözlükte olguculuk demektir. Bilginin yalnız deney ve gözlemle elde edilebileceğini, ölçülemeyen dinî ve metafizik bilginin geçersiz olduğunu savunur. Auguste Comte'a göre insanlık düşüncesi dinî ve metafizik aşamalardan geçip “pozitif” bilime ulaşmıştır. Müslüman düşünürler bilimin değerini kabul etmekle birlikte gerçekliğin yalnız duyularla algılananla sınırlı olmadığını vurgulamıştır.

Sekülarizm: “Yalnız bu dünya”

Sekülarizm sözlükte dünyacılık demektir; dinden ve ahiret inancından uzaklaşıp hayatı yalnız dünya ihtiyaçlarına göre düzenlemek, dinin birey ve toplum hayatındaki belirleyici etkisini yitirmesidir. Batı'nın tarihî tecrübesi içinde doğmuştur. Dünya ve ahiret sayfasında gördüğümüz denge anlayışı ise iki hayatı birlikte gözetir.

Ek bilgi: sekülarizm ve laiklik

Sekülarizm bir hayat tarzının ve toplumun dünyevileşmesini anlatır. Laiklik ise devletin dinler karşısındaki tarafsızlığını, din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alan bir yönetim ilkesidir; Türkiye Cumhuriyeti'nin anayasal ilkelerindendir. İki kavram birbirinin eş anlamlısı değildir.

Nihilizm: “Hiçbir şeyin anlamı yok”

Latince “hiçlik” anlamındaki nihil kelimesinden türeyen nihilizm (hiççilik), bütün varlıkları, değerleri ve mutlak gerçeği reddeder. Evrenin amaçsız, hayatın anlamsız, iyi ve kötünün göreli olduğunu savunur; dinî, ahlaki, siyasi hiçbir otoriteyi tanımaz. İslam ise hayata anlam ve amaç kazandırır, insana sorumluluk bilinci verir.

Dört yaklaşım: neyi sınırlar, nasıl tanınır?
YaklaşımNeyi sınırlar?Parçadaki tipik cümleEleştirilen yönü
Materyalizm (maddecilik)Varlığı: yalnız madde vardır“Maddeden başka gerçeklik yoktur.”Bilinç, irade ve değeri açıklayamaz
Pozitivizm (olguculuk)Bilgiyi: yalnız deney ve gözlem“Ölçülemeyen bilgi geçersizdir.”Gerçekliği duyularla sınırlar
Sekülarizm (dünyacılık)Hayatı: yalnız bu dünya“Din hayatı belirlememeli.”Ahiret boyutunu dışarıda bırakır
Nihilizm (hiççilik)Değeri: hiçbir şeyin anlamı yok“Her şey anlamsız, iyi-kötü görelidir.”İnsanı amaçsız ve sorumsuz bırakır
Akılda kalsın: Dört “yalnız”: materyalizm = yalnız madde, pozitivizm = yalnız deney, sekülarizm = yalnız dünya, nihilizm = hiçbir şey. Türkçe karşılıklar: maddecilik, olguculuk, dünyacılık, hiççilik.
Sınavda

Nasıl sorulurBir görüş ya da tanım verilir, hangi yaklaşım olduğu sorulur. “Ölçülemeyen bilgi geçersizdir” pozitivizm, “maddeden başka gerçeklik yoktur” materyalizm, “hayatın hiçbir anlamı yoktur” nihilizm, “din hayattaki belirleyiciliğini yitirmeli” sekülarizmdir.

TuzakPozitivizm ile materyalizmi karıştırmaktır: pozitivizm bilginin kaynağını sınırlar, materyalizm varlığın kendisini maddeye indirger.

▭Boşluk doldurma

“Laboratuvarda ölçemediğim hiçbir şeye bilgi diyemem.” diyen bir araştırmacı çizgisindedir. “Ne yapsam boş; iyi de kötü de anlamsız.” diyen bir genç ise e yakın bir tutum sergiler.

materyalizmnihilizmsekülarizmpozitivizmagnostisizm

?Soru çöz

“Evrende maddeden başka hiçbir gerçeklik yoktur. İnsanın düşünceleri, duyguları ve ahlaki değerleri de beynindeki maddi süreçlerin ürünüdür.”
Bu görüş aşağıdakilerden hangisine aittir?

✓ C. Gerçekliği ve insanın zihinsel ve ahlaki yönünü maddeye indirgemek materyalizmdir. A deizm Tanrı'yı kabul eder, maddeye indirgemez; B agnostisizm kesin hüküm vermez, oysa burada kesin bir iddia var; D sekülarizm hayatın dünyevileşmesidir, varlığın neyden ibaret olduğu sorusuna cevap vermez.
İNANÇ · KÖTÜLÜK PROBLEMİ

Kötülük problemi: Allah varsa kötülük neden var?

MEB 11. sınıf · İnançla ilgili meseleler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAhiret hayatının aşamaları nelerdir, berzah, ba's, haşir ve mizan ne demektir?Bağlantılı konudan (Dünya ve ahiret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ayet ve hadislere göre ahiret hayatı şu aşamalardan geçer: ölüm, kabir (berzah) hayatı, kıyametin kopması, ba's (yeniden diriliş), haşir (mahşerde toplanma), hesap ve mizan (amellerin tartılması), ardından cennet ya da cehennem. Berzah ölüm ile diriliş arasındaki âlemdir; ba's dirilmek, haşir toplanmaktır.

Ahiret hayatının aşamaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kötülük problemi nedir, İslam düşüncesi dünyadaki kötülükleri nasıl açıklar?

Kısa cevap: Kötülük problemi, her şeye gücü yeten ve mutlak iyi bir Tanrı varken dünyada neden kötülük bulunduğunu sorgular. İslam düşüncesi bu soruya insanın özgür iradesi ve sorumluluğu, dünyanın bir imtihan yeri olması, kötülüğün iyiliğin yokluğu sayılması ve olaylardaki hikmetin her zaman bilinemeyeceği gibi cevaplar verir.

Bir deprem haberinin ardından sorulan “Neden?” sorusu, insanlığın en eski felsefi sorularından birinin yeniden dile gelmesidir.

Batı düşüncesinde “teodise” (Tanrı'nın adaleti) adıyla da tartışılan kötülük problemi şöyle bir ikilem kurar: Tanrı kötülüğü önlemek istemiyorsa iyi değildir; istiyor ama önleyemiyorsa güçlü değildir. Ateist düşünürler bu ikilemi Tanrı'nın varlığına karşı bir itiraz olarak kullanır. Teizm ve diğer yaklaşımlar, bu sorunun cevabına göre de ayrılır.

İki tür kötülük

Kötülük genellikle ikiye ayrılır. Ahlaki kötülük insanın özgür iradesiyle yaptığı kötülüklerdir: savaş, haksızlık, yalan, hırsızlık. Doğal kötülük ise insan iradesi dışında meydana gelen olaylardır: deprem, sel, salgın hastalık. İslam düşüncesi her ikisi için de cevap üretir.

İslam düşüncesinde kötülük problemine cevaplar
CevapAçıklama
Özgür irade ve sorumlulukAhlaki kötülüklerin kaynağı insanın tercihidir. Kur'an'a göre başa gelen musibetlerin çoğu insanın kendi yaptıkları yüzündendir (Şura 42/30). İrade verilmeseydi iyilik de anlamını yitirirdi.
İmtihanDünya bir sınav yeridir; sıkıntılar müminleri manevi olarak olgunlaştırır, sabır ve dayanışmayı ortaya çıkarır.
Kötülük bir yoklukturFarabi, İbn Sina ve İbn Miskeveyh'e göre kötülük kendi başına var olan bir şey değil, iyiliğin eksikliğidir; zıtlar sayesinde iyilik bilinir.
En iyi düzen ve hikmetGazali'ye göre Allah âlemi mümkün olanın en iyisi olarak yaratmıştır; kötü görünen bazı olaylar daha büyük bir iyiliğin parçasıdır, hikmeti her zaman bilinemeyebilir.
Doğal olaylarda insanın payıDeprem ve salgının etkileri; bilgi, tedbir ve ahlaki sorumlulukla büyük ölçüde azaltılabilir.

Mümine düşen tutum

İslam, kötülük karşısında insana iki görev verir: Birincisi, kendi payına düşen kötülükten sakınmak ve kötülüğü azaltmak için çalışmaktır; deprem bölgesinde sağlam bina yapmak da, mazluma yardım etmek de bu sorumluluğun parçasıdır. İkincisi, başa gelen musibet karşısında sabretmek ve Allah'a sığınmaktır. Dünya ve ahiret sayfasında Bakara 155-157'de gördüğümüz “Biz Allah'a aidiz” bilinci bu tutumun özüdür. İslam'a göre ahirette her haksızlığın hesabı sorulacak, adalet tamamlanacaktır.

Akılda kalsın: Kötülük problemine dört anahtar: irade (insan seçer), imtihan (dünya sınavdır), yokluk (kötülük iyiliğin eksiğidir), hikmet (bilmediğimiz bir iyilik olabilir). Ahlaki kötülük insandan, doğal kötülükte bile tedbir insanın görevi.
Sınavda

Nasıl sorulurKötülük problemine dair bir görüş verilir, görüşün hangi düşünceye dayandığı ya da parçadan çıkarılabilecek yargı sorulur. “Kötülük iyiliğin yokluğudur” Farabi ve İbn Sina'nın görüşüdür; “sıkıntılar insanı olgunlaştırır” imtihan anlayışıdır.

Tuzak“doğal afetler karşısında insanın yapabileceği bir şey yoktur” şıkkıdır; İslam düşüncesi tedbir ve sorumluluğu öne çıkarır.

⇄Bilgi eşleştirme örnek ↔ kavram

?Soru çöz

“Allah insana iyiyi ve kötüyü seçebileceği bir irade vermiştir. İnsan bu iradeyi kötüye kullandığında ortaya çıkan zulüm ve haksızlıkların sorumlusu kendisidir.”
Bu açıklama kötülük problemine aşağıdaki cevaplardan hangisiyle verilmiştir?

✓ B. Açıklama, zulüm ve haksızlıkların kaynağını insanın iradesini kötüye kullanmasına bağlıyor. A kötülüğün varlık olmayıp eksiklik olduğu görüşüdür, parçada geçmez; C doğal afet parçanın konusu değildir; D Gazali'nin en iyi düzen görüşüdür, burada irade vurgulanıyor.
GÜNCEL · DİN İSTİSMARI

Yeni dinî akımlar ve din istismarı: kutsalı kullanan yapılara karşı bilinç

MEB 11. sınıf · İnançla ilgili meseleler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİman ile İslam arasındaki ilişki nedir, Nisa suresi 136. ayet ve Cibril hadisinde hangi iman esasları sayılır?Bağlantılı konudan (Bilgi, iman ve din). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İman kalbin tasdiki, İslam ise Allah'a teslimiyetin söz ve davranışlarla ortaya konmasıdır; ikisi birbirini tamamlar. Nisa suresi 136. ayet Allah'a, peygamberine ve kitaplarına iman etmeye çağırır; Allah'ı, meleklerini, kitaplarını, peygamberlerini ve ahiret gününü inkâr edenin derin bir sapkınlığa düştüğünü bildirir. Cibril hadisi İslam'ı, imanı ve ihsanı birlikte tanımlar.

İman ve İslam: Nisa 136 ve Cibril hadisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yeni dinî akımların ortak özellikleri nelerdir, din istismarı nedir, FETÖ ve DEAŞ dini nasıl istismar eder?

Kısa cevap: Yeni dinî akımlar, XX. yüzyılda geleneksel dinlerin içinden doğup farklı dinlerin unsurlarını birleştiren hareketlerdir; karizmatik lider, kıyamet vurgusu, kapalı yapı ve lidere mutlak itaat ortak özellikleridir. Din istismarı, dinî değer ve duyguların çıkar amacıyla kötüye kullanılmasıdır. FETÖ gibi illegal çıkarcı yapılar ve DEAŞ gibi şiddet odaklı terör örgütleri dini istismar eder.

“Sana bereket, şifa ya da kurtuluş vaat eden ama karşılığında sorgusuz itaat ve para isteyen” her yapı, dinin değil istismarın kapısını çalar.

Yeni dinî akımlar

Yeni dinî akımlar (yeni dinî hareketler), özellikle XX. yüzyılda geleneksel dinlerin içinden doğmuş, farklı dinlerin gizemli unsurlarını, kavramlarını ve ritüellerini birleştirerek kendine özgü inanç sistemleri kurmuş hareketlerdir. Literatürde “milenyum tarikatları”, “kıyamet tarikatları”, “yıkıcı kültler” gibi adlarla da anılır. Çoğu Hristiyan kökenli ya da Uzak Doğu-Hint kökenlidir.

Yeni dinî akımların ortak özellikleri ve yayılma sebepleri
Ortak özelliklerYaygınlaşma sebepleri
Karizmatik bir lider etrafında toplanma, lidere mutlak itaatModern hayatın manevi ihtiyaçları karşılayamaması
Kıyamet ve kurtuluş vurgusu (milenyum beklentisi)Materyalist hayat tarzının doğurduğu anlam boşluğu
Kapalı ve izole yaşam, gizli öğretiler, özel ritüellerDinî bilgi ve bilinç eksikliği
Radyo, televizyon ve sosyal medyayı yoğun kullanmaKişisel sorunlara hızlı çözüm arayışı; psikolojik destek görüntüsü
Maddi, manevi ve hayati tehlikeler barındırmaYalnızlık, aidiyet ihtiyacı

Bu akımların bazıları mensuplarını yoğun psikolojik baskıyla akıl dışı davranışlara, hatta toplu ölümlere sürüklemiştir. Ülkemizde de sosyal medya üzerinden “manevi şifa”, “bereket”, “kısmet açma” vaadiyle para toplayan kişi ve gruplar, din istismarının güncel örnekleridir.

Din istismarı

Din istismarı, dinî değerlerin, kavramların ve insanların dinî duygularının kişisel ya da grup çıkarı için kötüye kullanılmasıdır. Siyasi (iktidar ve güç elde etme), ekonomik (para ve kazanç) ve sosyal (statü, taraftar toplama) sebepleri vardır. İstismarcı yapılar genellikle dinî kavramları bağlamından koparır, kendilerini tek doğru gibi sunar, mensuplarının aklını ve sorgulamasını devre dışı bırakır, “kurtuluşu” lidere bağlılığa bağlar. Bu konunun başında gördüğümüz gibi, Kur'an kavramlarını bütün boyutlarıyla bilmek bu çarpıtmalara karşı en güçlü korumadır.

FETÖ ve DEAŞ

Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ), dinî kavramları ve insanların iyi niyetini istismar ederek devletin kurumlarına sızmayı amaçlayan illegal, çıkarcı bir yapıdır; 15 Temmuz 2016'da darbe girişiminde bulunmuş, milletin direnişiyle bu girişim engellenmiştir. DEAŞ ise İslam'ı ve cihat kavramını çarpıtarak başta Müslümanlar olmak üzere pek çok halka zarar veren, şiddet odaklı, illegal ve marjinal bir terör örgütüdür. Bu tür örgütlerin eylemleri Batı'da İslam karşıtlığının (İslamofobi) beslenmesine de sebep olarak gösterilir. Masum insanların canına kıymak İslam'a göre en büyük günahlardandır; Kur'an, haksız yere bir insanı öldürmeyi bütün insanlığı öldürmek gibi sayar (Maide 5/32).

Akılda kalsın: İstismarın alarm zilleri: sorgusuz itaat, gizlilik, para ve şifa vaadi, “tek kurtuluş bizde”, kavramları çarpıtma. Panzehir: doğru dinî bilgi + akıl + güvenilir kaynak (Kur'an, sünnet, ilmî kurumlar).
Sınavda

Nasıl sorulurBir grubun özellikleri verilir, yeni dinî akımların ya da din istismarının hangi özelliğine örnek olduğu sorulur; ya da “aşağıdakilerden hangisi yeni dinî akımların özelliklerinden biri değildir?” denir. Karizmatik lider, kıyamet vurgusu, kapalı yapı doğru cevaplardır.

Tuzak“akıl ve sorgulamayı teşvik etme” gibi istismarcı yapıların tam tersi bir özelliği listeye karıştırmaktır.

▭Boşluk doldurma

Dinî değerlerin ve duyguların kişisel ya da grup çıkarı için kötüye kullanılmasına din denir. Yeni dinî akımlarda mensuplar genellikle bir liderin etrafında toplanır.

istismarıkarizmatiktebliğiseçilmiş

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi yeni dinî akımların ortak özelliklerinden biri değildir?

✓ A. Bu akımlar lidere sorgusuz itaat ister; eleştirel düşünceyi teşvik etmek onların değil, tam tersi bir tutumun özelliğidir. B kıyamet vurgusu, C kapalı yapı ve D medya kullanımı bu akımların sayılan ortak özellikleridir.
AYET · KEHF 107-110 · EN'AM 59 · LOKMAN 27

Tükenmeyen sözler, düşmeyen yaprak: Kehf 107-110, En'am 59, Lokman 27

MEB 11. sınıf · Kur'an'da bazı kavramlar · İnançla ilgili meseleler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAllah'ın isim ve sıfatları nelerdir, zati ve subuti sıfatlar nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Allah-insan ilişkisi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Allah'ın zatı duyularla kavranamaz; O, Kur'an'da kendini güzel isimleri (esmaü'l-hüsna) ve sıfatlarıyla tanıtır. Zati sıfatlar yalnız Allah'a ait olup başka hiçbir varlıkta bulunmaz: vücud, kıdem, beka, vahdaniyet, muhalefetün li'l-havadis, kıyam bi-nefsihi. Subuti sıfatların adı insanda da kullanılır ama Allah'ta sınırsızdır: hayat, ilim, semi, basar, irade, kudret, kelam, tekvin.

Allah'ın isim ve sıfatları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kehf suresi 107-110, En'am suresi 59 ve Lokman suresi 27. ayetlerde hangi mesajlar verilir?

Kısa cevap: Kehf 107-110, iman edip salih amel işleyenleri Firdevs cennetleriyle müjdeler, denizler mürekkep olsa Allah'ın sözlerinin tükenmeyeceğini bildirir ve Hz. Peygamber'in de bir insan olduğunu, Rabbine kavuşmak isteyenin salih amel işleyip şirk koşmaması gerektiğini söyler. En'am 59 gaybın anahtarlarının Allah'ta olduğunu, Lokman 27 de Allah'ın sözlerinin sonsuzluğunu anlatır.

Yeryüzündeki bütün ağaçlar kalem, bütün denizler mürekkep olsa yazılabilecek söz sınırlıdır. Kur'an bu benzetmeyi iki ayrı surede kullanır.

Kehf 107-110

Beş ayet grubu: ne söyler, ne vurgular?
AyetNe söyler?Vurgulanan mesaj
Kehf 107-108İman edip salih amel işleyenlere Firdevs cennetleri konak olacak, orada ebedî kalacaklariman ile salih amelin birlikteliği
Kehf 109Deniz mürekkep olsa, bir o kadarı daha eklense de Rabbin sözleri tükenmezAllah'ın ilim ve sözlerinin sonsuzluğu
Kehf 110Peygamber de bir insandır, ona ilahın tek olduğu vahyedilir; Rabbine kavuşmak isteyen salih amel işlesin, ibadette ortak koşmasınHz. Peygamber'in beşerî yönü (farkı vahiydir) ve tevhid
En'am 59Gaybın anahtarları Allah'ın yanındadır; O'nun bilgisi dışında bir yaprak bile düşmezAllah'ın ilminin her şeyi kuşatması
Lokman 27Ağaçlar kalem, deniz ve yedi deniz daha mürekkep olsa Allah'ın sözleri tükenmezAllah'ın sözlerinin sonsuzluğu, insan bilgisinin sınırı

İnsanların peygamberi ya da bir lideri olağanüstü bir varlık gibi yüceltmesine karşı 110. ayet açık bir ölçüdür; bu ölçü, önceki konudaki din istismarına karşı da bir korumadır.

En'am 59: gaybın anahtarları

“Gaybın anahtarları Allah'ın yanındadır; onları O'ndan başkası bilmez. O, karada ve denizde ne varsa bilir; O'nun bilgisi dışında bir yaprak bile düşmez…”

En'am 6/59 · Kur'an Yolu Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı

Gayb, duyularla ve akılla bilinemeyen, insanın bilgisinin ötesindeki âlemdir. Ayet, Allah'ın ilminin her şeyi kuşattığını ve gaybı yalnız O'nun bildiğini bildirir. Bu yüzden falcılık, büyü ya da “geleceği bildiğini” iddia eden kişilere itibar etmek İslam'ın tevhid anlayışıyla bağdaşmaz.

Lokman 27: tükenmeyen sözler

Lokman suresinde Allah'ın mutlak güç ve hikmet sahibi olduğu da hatırlatılır (Lokman 31/27). Kehf 109 ile birlikte okunduğunda iki ayet aynı gerçeği vurgular: Allah'ın ilmi, kudreti ve sözleri sınırsızdır; insanın bilgisi ise ne kadar büyürse büyüsün sınırlıdır. Allah-insan ilişkisi sayfasında gördüğümüz ilim ve kelam sıfatları bu ayetlerde somutlaşır.

Akılda kalsın: Deniz mürekkep benzetmesi iki yerde: Kehf 109 (bir deniz + bir o kadar) ve Lokman 27 (ağaçlar kalem + yedi deniz). Kehf 110 = “Ben de sizin gibi bir insanım” (beşerî yön + tevhid). En'am 59 = gaybın anahtarları, düşen yaprak bile O'nun bilgisinde.
Sınavda

Nasıl sorulurAyet verilir, vurgulanan mesaj sorulur: Kehf 110'da Hz. Peygamber'in insan oluşu ve tevhid, En'am 59'da Allah'ın ilminin kuşatıcılığı, Lokman 27'de Allah'ın sözlerinin sonsuzluğu.

TuzakEn'am 59'u “insan geleceği bilimle tam öğrenebilir” ya da Kehf 110'u “peygamber gaybı bilir” diye yorumlayan şıklardır; ayetler bunların tersini söyler.

⇄Bilgi eşleştirme ayet ↔ mesaj

?Soru çöz

“De ki: Ben de sizin gibi bir insanım; bana ilahınızın tek bir ilah olduğu vahyediliyor…” (Kehf 18/110)
Bu ayetten aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?

✓ D. Ayet Hz. Peygamber'in bir insan olduğunu, farkının kendisine vahyedilmesi olduğunu bildirir. A gaybı yalnız Allah bilir (En'am 59), ayet bunu söylemez; B ayet tam tersine peygamberin “sizin gibi bir insan” olduğunu vurgular; C vahiy yalnız peygambere gelir, “bana vahyediliyor” denir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

“Kullarım, beni senden sorarlarsa, (bilsinler ki) gerçekten ben (onlara çok) yakınım. Bana dua edince dua edenin duasına cevap veririm…” (Bakara 2/186)
Bu ayette İslam inancının aşağıdaki özelliklerinden hangisi öne çıkmaktadır?

✓ B. Allah'ın kullarına “çok yakın” olduğunu ve dua edene doğrudan karşılık verdiğini bildirmesi, araya kimsenin girmediğini gösterir. A esasların birlikte inanılmasıdır, ayette esas sayılmaz; C hür irade vurgusudur, ayette tercih ya da zorlama geçmez; D esasların değişmezliğidir, ayetin konusu değildir.Kaynak: Bilgi, iman ve din · İslam inancının özellikleri

?Soru 2

Bir öğrenci, sosyal medyada gördüğü ve bir kişi hakkında ağır suçlamalar içeren bir iddiayı, kaynağını araştırmadan paylaşmaktan vazgeçiyor. Öğrencinin bu tutumu aşağıdaki ayet mesajlarından hangisiyle en çok örtüşür?

✓ A. Doğruluğu kesin olmayan bir iddiayı yaymamak, İsra 36'daki “bilmediğin şeyin ardına düşme” uyarısının uygulamasıdır. B Mülk 23'ün şükür mesajıdır, paylaşmamakla ilgisi yok; C evreni düşünmeye çağıran ayetlerin konusudur; D ilmin önemini anlatır, teyit etmeyi değil.Kaynak: Bilgi, iman ve din · Bilgi ahlakı: İsra 36 ve Mülk 23

?Soru 3

Cenaze namazı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. Cenaze namazı ayakta, dört tekbirle kılınır; rükû ve secdesi yoktur. B farz-ı ayın ile karıştırılmış; cenaze namazı farz-ı kifayedir; C cenaze namazı için ezan ve kamet okunmaz; D namaz defin öncesinde kılınır, sonrasında değil.Kaynak: Dünya ve ahiret · Cenaze uğurlama: dinî uygulamalar ve gelenekler

?Soru 4

“Din, akıl sahiplerini kendi istek ve hür iradeleriyle hayırlı olana sevk eden ilahi emirler bütünüdür.”
Bu tanımda aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

✓ D. Toplumsal birlik sosyolojinin din tanımının vurgusudur; verilen tanımda toplumdan söz edilmez. A “ilahi emirler” sözüyle kaynağı; B “akıl sahipleri” sözüyle muhatabı; C “kendi istek ve hür iradeleriyle” sözüyle zorlamanın olmadığını gösterir.Kaynak: Bilgi, iman ve din · Din kavramı ve din tanımları

?Soru 5

“…Ey Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver…” (Bakara 2/201)
Bu duadan aşağıdaki sonuçlardan hangisi çıkarılabilir?

✓ A. Duada dünyanın iyiliği ile ahiretin iyiliği birlikte istenir; bu, iki hayatı birlikte önemsemektir. B dua dünya iyiliğini de ister, yani bunu uygun görür; C duada zaman ya da sıkıntıdan söz edilmez; D iki hayatın aynı olduğu söylenmez, ikisi ayrı ayrı anılır.Kaynak: Dünya ve ahiret · Dünya ile ahiret arasındaki ilişki

?Soru 6

“İnsan dünyada pek çok iyilik ve kötülüğün karşılıksız kaldığına tanık olur. Zalimin cezasız kaldığı, iyinin hakkını alamadığı durumlar, insanın içindeki adalet duygusunu tatmin etmez. Bu duygu ancak her şeyin karşılığının eksiksiz verileceği bir hayatla anlam kazanır.”
Bu parçada ahiret inancının hangi yönü öne çıkarılmaktadır?

✓ C. Parça, dünyada karşılıksız kalan iyilik ve kötülüklerden yola çıkarak adaletin tamamlanacağı bir hayatın gerekliliğini anlatıyor. A ölüm korkusu parçada geçmez; B parça dünyayı değersiz saymaz, eksik adaletinden söz eder; D ibadet parçanın konusu değildir.Kaynak: Dünya ve ahiret · Ahiret inancı ve hayatın anlamı

?Soru 7

“Allah'a inanan insan, karşılaştığı zorluklar karşısında kendini yalnız ve sahipsiz hissetmez. Her şeye gücü yeten ve merhameti sınırsız bir Rabbe sığındığını bilmek ona iç huzuru verir.”
Bu parçada Allah inancının hangi yönü vurgulanmaktadır?

✓ D. “Yalnız ve sahipsiz hissetmez”, “sığındığını bilmek”, “iç huzuru” ifadeleri inancın güven ve manevi destek veren yönünü anlatır. A toplumsal dayanışmadır, parça bireyin iç dünyasından söz eder; B ahiret parçada geçmez; C bilimsel düşünce bu parçanın konusu değildir.Kaynak: Allah-insan ilişkisi · Allah inancının hayattaki yeri

?Soru 8

Kur'an'da insanın yeryüzünde “halife” olarak yaratıldığının bildirilmesinden aşağıdaki sonuçlardan hangisi çıkarılabilir?

✓ B. Halifelik bir görevdir: yeryüzünü emanet bilip imar etmek ve korumak. A halifeliği sınırsız tüketim hakkı sanan yanılgıdır, emanet anlayışıyla çelişir; C insan bilgisiz doğar, isimleri sonradan öğrenir; D halifelik dünyevi başarıya indirgenemez, kulluk ve sorumlulukla birliktedir.Kaynak: Allah-insan ilişkisi · Kur'an'a göre insanın özellikleri

?Soru 9

“İnsan sınırlı bir varlık olduğu hâlde zihninde sonsuz ve kusursuz bir varlık düşüncesi taşır. Eksik olan bir varlığın bu düşünceyi kendi kendine üretmesi mümkün değildir; öyleyse bu düşünceyi ona veren mükemmel bir varlık olmalıdır.”
Bu parçada Allah'ın varlığına ilişkin hangi delil kullanılmıştır?

✓ B. Parça zihindeki kusursuz varlık düşüncesinden yola çıkıyor; bu, ekmel varlık delilidir. A evrendeki düzen ve amaca, yani gözleme dayanır, parçada gözlem yok; C ayet ve hadise dayanır, parçada nakil yok; D bir bilgi kaynağıdır, varlık delili değildir.Kaynak: Allah-insan ilişkisi · Varlık delilleri: gaye-nizam ve ekmel varlık

?Soru 10

“Allah'ın ayetlerinden biri de şudur: Sen yeri kupkuru görürsün; fakat biz onun üzerine suyu indirdiğimizde harekete geçer ve kabarır. Ona can veren, elbette ölüleri de diriltecektir…” anlamındaki ayette öncelikle hangi konu temellendirilmektedir?

✓ D. Ayet, kurumuş toprağın yağmurla canlanmasından yola çıkıp “ölüleri de diriltecektir” sonucuna varıyor; temellendirilen diriliştir. A suyun önemi yalnız örnektir, asıl mesaj değildir; B ekonomi ayette yok; C rızık anlamı çıkarılabilir ama ayetin vardığı sonuç diriliştir.Kaynak: Dünya ve ahiret · Yeniden dirilişin delilleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →