İslam düşüncesinde yorumlar: itikadi, siyasi ve fıkhi mezhepler

Din ile dinin yorumu neden aynı şey değildir, mezhepler neden doğdu? Ehlisünnet ve Şia yorumlarını, dört fıkhi mezhebi ve Caferiliği karşılaştırmalı öğren.

7 durakTYT · AYT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YORUM · KAVRAM

Din ile dinin yorumu: ayet değişmez, anlayış çeşitlenir

MEB 10. sınıf · İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDin nedir, din kelimesi Kur'an'da hangi anlamlarda geçer, farklı bilim dalları dini nasıl tanımlar?Bağlantılı konudan (Bilgi, iman ve din). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İslam âlimlerinin yaygın tanımına göre din, akıl sahiplerini kendi istek ve hür iradeleriyle hayırlı olana yönelten ilahi emirler bütünüdür. Kur'an'da din kelimesi itaat, ceza ve karşılık, hesap, hüküm, yol ve şeriat gibi anlamlarda geçer. Felsefe, sosyoloji, antropoloji ve dinler tarihi ise dini kendi bakış açılarından, birer yönüyle tanımlar.

Din kavramı ve din tanımları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Din ile dinin yorumu arasındaki fark nedir, dinî yorum farklılıkları neden bir zenginlik sayılır?

Kısa cevap: Din, Allah'ın peygamberler aracılığıyla bildirdiği ilahi kaynaklı hükümlerin bütünüdür; tektir, evrenseldir ve temel hükümleri değişmez. Dinî yorum ise insanların Kur'an ve sünnetten anladıkları ve ortaya koydukları görüş ve uygulamalardır; birden çok olabilir, zamana ve ortama göre değişebilir, yalnız benimseyenleri bağlar. Dinin yanlış yorumlanmasından doğan sorunlar dinin kendisinden kaynaklanmaz.

Aynı ayeti okuyan iki âlim farklı sonuçlara varabilir. Değişen ayet değildir; ayeti anlayan insandır.

Bilgi, iman ve din sayfasında dinin tanımlarını gördük: din, akıl sahiplerini kendi iradeleriyle iyiye ve doğruya çağıran ilahi bir kanundur. İnsanlar bu ilahi mesajı anlamaya çalışırken bilgileri, yetiştikleri ortam ve karşılaştıkları sorunlar ölçüsünde farklı açıklamalar ortaya koyar. İşte bu açıklamalara dinî yorum denir. Yorumların sistemli hâle gelmesiyle de mezhepler doğmuştur.

Din ile dinî yorum arasındaki farklar
ÖlçütDinDinî yorum
KaynağıVahiy (Kur'an) ve onu açıklayan sünnetİnsanın bu kaynaklardan anladıkları
SayısıTektirBirden çok olabilir
KapsamıEvrenseldir, her çağa ve topluma hitap ederBelirli bir zamanın, yerin ve kültürün izini taşır
DeğişmeTemel hükümleri değişmezDeğişebilir, yenilenebilir
BağlayıcılıkBütün müminler için ölçüdürYalnız onu benimseyenleri bağlar
YanılmaYanılmazYanılabilir; doğrusu Kur'an ve sünnetle sınanır

Farklılık neden zenginliktir?

İslam'ın temel konularında, yani Allah'ın birliği, peygamberlik, ahiret, namazın ve orucun farz oluşu gibi esaslarda Müslümanlar arasında görüş ayrılığı yoktur. Farklılıklar ayrıntılarda ortaya çıkar. Allah insana akıl ve irade özgürlüğü verdiği için bu doğaldır; İslam âlimleri de ayrıntıdaki görüş farkını bir sorun değil, Müslümanların farklı zaman ve toplumlarda dini yaşayabilmesine imkân tanıyan bir zenginlik olarak görmüştür. Ebu Hanife'nin, bir konudaki görüşünü bildirdikten sonra bunun ulaşabildiği en iyi sonuç olduğunu, daha hayırlısını bulanın ona uymasını söylediği aktarılır. Bu tavır, yorumun mutlak doğru olmadığını bilen bir alçakgönüllülüğü gösterir.

Yanlış yorum dinin suçu değildir

Dinin yanlış ya da çıkar amacıyla yorumlanması şiddete, istismara ve bölünmeye yol açabilir; ama bu sorunlar dinin kendisinden değil, onu yanlış anlayan ya da kötüye kullanan insanlardan kaynaklanır. Kur'an kavramları ve inanç meseleleri sayfasında din istismarını gördük. Bir yorumun dine uygun olup olmadığını anlamanın ölçüsü, onun Kur'an'a, sünnete ve dinin temel ilkelerine uygunluğudur.

Akılda kalsın: Din = kaynak (tek, evrensel, değişmez, bağlayıcı); yorum = anlayış (çok, bağlamlı, değişebilir, benimseyeni bağlar). Temelde birlik, ayrıntıda çeşitlilik. Ölçü hep aynı: Kur'an ve sünnet.
Sınavda

Nasıl sorulurDin ile dinî yorumu karşılaştıran bir paragraf verilir; “hangisine ulaşılamaz?” ya da “yanlıştır” diye sorulur. Doğru yargılar: din tektir, yorum çoktur; yorum farkı ayrıntıdadır; yanlış yorumun sorumlusu din değildir.

TuzakTuzak, yorumun özelliklerini dine (ya da tersini) yüklemektir: “din de zamana göre değişir” ya da “her yorum herkesi bağlar” yanlıştır. “Yorum farklılıklarının tek sebebi siyasettir” gibi daraltıcı yargı da tuzaktır.

▭Boşluk doldurma

Kur'an'daki “Rabbin için namaz kıl, kurban kes” (Kevser 108/2) emri in kendisine aittir. Hanefilerin kurbanı vacip, Şafiilerin ise sünnet sayması bu emirden çıkarılan farklı dinî lara örnektir.

bidatdinmezhepyorumörf

?Soru çöz

Din ile dinî yorum arasındaki farkla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Değişmezlik ve herkesi bağlamak dinin özelliğidir; yorum değişebilir ve yalnız benimseyeni bağlar. A doğrudur: kaynakları farklıdır; B doğrudur: tek din, çok yorum; C doğrudur: bir mezhebin görüşü onu benimsemeyeni bağlamaz.
YORUM · SEBEPLER

Yorumlar neden farklılaştı? İnsan, siyaset, coğrafya ve metin

MEB 10. sınıf · İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGüncel dinî meseleler hangi ilke ve yöntemlerle çözülür, içtihat, icma ve zarûrât-ı diniye ne demektir?Bağlantılı konudan (Güncel dinî meseleler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yeni bir meselenin hükmü önce Kur'an, sünnet ve icmada aranır. Açık ve kesin hüküm varsa (zarûrât-ı diniye) içtihat yapılmaz. Hüküm yoksa müçtehit içtihat eder; bunu tek başına ya da kolektif olarak, alan uzmanlarına danışarak yapar. Çözüm icmaya aykırı olmamalı, can, nesil, akıl, mal ve din emniyetini korumalı, fıtrata ve ahlaka uygun olmalıdır.

Dinî meselelerin çözüm ilkeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İslam düşüncesinde dinî yorum farklılıklarının sebepleri nelerdir?

Kısa cevap: İslam düşüncesinde yorum farklılıklarının dört temel sebebi vardır: insan unsuru (eğitim, bilgi, kabiliyet, mizaç farkı), sosyal ve siyasi ortam (Hz. Peygamber'den sonraki halifelik tartışmaları, Cemel ve Sıffin), kültürel ve coğrafi ortam (Irak, Medine, Horasan gibi farklı bölgeler) ve dinî metinlere yaklaşım farkı (çok anlamlı kelimeler, muhkem-müteşabih ayetler).

Hz. Peygamber hayattayken bir soru çıktığında ona sorulurdu. Vefatından sonra elde yalnız metinler kaldı; metinleri okuyanlar ise farklı insanlardı.

Hz. Peygamber döneminde Müslümanlar ayetleri anlamadıklarında doğrudan ona başvurur, cevabını alırdı; bu yüzden büyük yorum ayrılıkları doğmadı. Onun ve vahyin canlı tanıkları olan sahabilerin vefatından sonra Müslümanların başvurduğu temel kaynaklar Kur'an ve sünnet oldu. Bu kaynakları farklı insanlar, farklı ortamlarda, farklı sorulara cevap ararken okudu; yorum farklılıkları böyle ortaya çıktı.

Dinî yorum farklılıklarının sebepleri
SebepAçıklamaÖrnek
İnsan unsuruİnsanların eğitimi, bilgi düzeyi, ilgisi, kabiliyeti, mizacı ve ihtiyaçları farklıdırİnsanın yaratılışıyla ilgili bir ayeti tıp eğitimi almış biriyle bir sanatçının farklı açıklaması
Sosyal ve siyasi ortamSiyasi olaylar ve gruplar, görüşlerine dinî dayanak aradıHz. Peygamber'den sonra halifelik tartışması; Hz. Osman döneminde başlayıp Hz. Ali döneminde artan karışıklıklar, Cemel ve Sıffin
Kültürel ve coğrafi ortamİslam farklı kültürlere yayıldı; her bölgenin gelenekleri ve ihtiyaçları farklıydıIrak'ın çok kültürlü ortamında yetişen Ebu Hanife; Medine'de yaşayan İmam Malik
Dinî metinlere yaklaşımBazı kelimeler birden çok anlama gelir; bazı ayetler yoruma açıktır; bir konu farklı ayetlerde farklı bağlamlarda geçerAllah'ın ahirette görülmesiyle ilgili ayetlerin farklı yorumlanması

Metin ve yorum

Kur'an, ayetlerinin bir kısmının muhkem (anlamı açık), bir kısmının müteşabih (birden çok anlama ihtimali olan) olduğunu bildirir (Al-i İmran 3/7). Allah'ın sıfatları, kıyamet, cennet ve cehennemle ilgili ayetler müteşabihtir; soyut konular insan zihnine yakın benzetmelerle anlatıldığı için farklı yorumlanabilir. Örneğin Hz. Musa'ya “Beni göremezsin” denmesini anlatan ayet (Araf 7/143) ile ahirette bazı yüzlerin Rablerine bakacağını bildiren ayet (Kıyame 75/22-23), Allah'ın görülmesi konusunda farklı yorumlara zemin olmuştur. “Ey insanlar! Rabbinize ibadet edin...” ayetini (Bakara 2/21) Eşari, hitabın bütün insanlara olmasından hareketle Müslüman olmayanların da ibadetle sorumlu olduğu şeklinde; Matüridi ise ibadetin yalnız Müslümanlara emredildiği şeklinde yorumlamıştır.

Coğrafya ve kültür

İslam kısa sürede Arap Yarımadası'ndan Endülüs'e, Orta Asya'ya ve Hindistan'a yayıldı. Müslümanlar, Kur'an ve sünnete aykırı olmadıkça kendi kültürel birikimlerini din anlayışlarına yansıttı; camilerin mimarisinden gündelik geleneklere kadar bölgeden bölgeye farklılıklar doğdu. Hanefilik, çok kültürlü Irak'ta bölge insanının sorularına çözüm üretmesiyle Hicaz dışında yaygınlaştı; Kuzey Afrika Müslümanları ilmi Medine'den aldıkları için Malikiliği benimsedi.

Akılda kalsın: Dört sebep, dört kelime: kim okuyor (insan), ne zaman (siyasi ortam), nerede (kültür ve coğrafya), neyi okuyor (metin: çok anlamlı kelime, müteşabih ayet).
Sınavda

Nasıl sorulurBir örnek verilir (iki âlimin aynı ayeti farklı yorumlaması, halifelik tartışması, bir mezhebin belli bir bölgede yayılması) ve hangi sebebe örnek olduğu sorulur.

TuzakSebepleri tek bir sebebe indirgemektir: yorum farkının tek sebebi siyasi olaylar değildir. Ayrıca metinle ilgili bir örnekte (çok anlamlı kelime, müteşabih ayet) “kültürel sebep” şıkkını işaretleme; sebep metnin kendisindedir.

⇄Bilgi eşleştirme örnek ↔ sebep

?Soru çöz

Hz. Musa'ya “Beni göremezsin” dendiğini bildiren ayet ile ahirette bazı yüzlerin Rablerine bakacağını bildiren ayet, Allah'ın görülüp görülemeyeceği konusunda âlimlerin farklı görüşler ortaya koymasına yol açmıştır.
Bu durum yorum farklılıklarının hangi sebebine örnektir?

✓ B. Farklı yorum, aynı konunun Kur'an'da farklı bağlamlarda geçmesinden, yani metnin yoruma açık olmasından doğmuştur. A halifelik gibi bir siyasi tartışma söz konusu değil; C ve D farklılığın kaynağı bölge ya da gelenek değil, ayetlerin kendisidir.
YORUM · MEZHEP

İtikad, fıkıh, mezhep, fırka: mezhepler ağacını okumak

MEB 10. sınıf · İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMükellef kimdir, farz, vacip, sünnet, mendup, mübah, haram ve mekruh ne demektir?Bağlantılı konudan (İslam ve ibadet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mükellef, akıllı ve ergenlik çağına gelmiş, dinin emir ve yasaklarından sorumlu kişidir. Ef'al-i mükellefin, mükellefin davranışlarına verilen dinî hükümlerdir: farz (kesin emir), vacip (kesinlikte farzdan sonra gelen emir), sünnet (Hz. Peygamber'in yaptığı ve tavsiye ettiği), mendup (yapılması güzel görülen), mübah (serbest), mekruh (yapılmaması istenen) ve haram (kesin yasak).

Mükellef ve ef'al-i mükellefin

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İtikad, fıkıh, mezhep ve fırka ne demektir, itikadi ve fıkhi mezhepler nasıl sınıflandırılır?

Kısa cevap: İtikad inanılması gereken esasların bütünüdür; fıkıh ibadet ve muamelatla ilgili amelî hükümleri delilleriyle bilmektir. Mezhep, dini anlama ve yorumlamada kendine özgü yöntemi olan düşünce geleneğidir; yeni bir din değildir. Fırka, daha çok itikadi ve siyasi görüş ayrılığı etrafında oluşan topluluktur. İtikadi-siyasi yorumlar Ehlisünnet ve Şia, fıkhi yorumlar ise mezhep imamlarının adını taşır.

“Hangi mezheptensin?” sorusunun iki ayrı cevabı olabilir: biri inançla, diğeri ibadetle ilgilidir.

Dinî yorumlarla ilgili temel kavramlar
KavramSözlük anlamıTerim anlamı
İtikadDüğüm atar gibi bağlanmak, gönülden benimsemekİslam'da inanılması gereken esasların bütünü; iman ile eş anlamlı kullanılır
FıkıhDerin anlayış, bir şeyi en ince ayrıntısına kadar bilmekİbadet, muamelat ve cezalarla ilgili amelî hükümleri ayrıntılı delilleriyle bilmek
MezhepGidilecek yolİnanç esaslarını ya da amelî hükümleri anlamada kendine özgü yöntemi olan düşünce geleneği
FırkaGrup, topluluk, bölükDaha çok itikadi ve siyasi görüş ayrılığı etrafında oluşan topluluk

Mezhep ile fırka arasındaki fark ince ama önemlidir: mezhep bir düşünce ve yöntem geleneğini, fırka ise bu görüşü paylaşan topluluğu öne çıkarır. Mezhepler dinin kendisi değil, insanlar tarafından yorumlanış biçimidir; hiçbir mezhep Kur'an ve sünnete aykırı olamaz. Âlimlerin her biri bu kaynaklardan en doğru anlamı çıkarmaya çalışmıştır.

İki ayrı soru, iki ayrı mezhep türü

Hz. Peygamber'in vefatından sonra siyasi olaylarda başlayan görüş ayrılıkları zamanla inanç ve ibadet konularına da yansıdı. İtikadi-siyasi mezhepler, inanç konularının ayrıntılarında (Allah'ın sıfatları, kader, imamet gibi) ortaya çıkan yorum farklılıklarından doğdu; Ehlisünnet ve Şia bu alandaki iki büyük yorumdur. Fıkhi mezhepler ise ibadet ve diğer amelî hükümlerdeki (namaz, oruç, alışveriş, evlilik) yorum farklılıklarından doğdu. Bu yüzden bir Müslüman inançta Matüridi, fıkıhta Hanefi olabilir; iki kimlik birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Sol dal inanç ve siyaset, sağ dal ibadet ve muamelat sorularına verilen cevaplardır; Caferilik İmamiye'nin fıkhıdır.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Ağacın iki dalı: inanç → Eşari, Matüridi, İmamiye, Zeydiye; amel → Hanefi, Maliki, Şafii, Hanbeli, Caferi. İpucu: fıkhi mezheplerin hepsi bir imamın adını taşır; itikadi Ehlisünnet yorumları da kurucularının adıyla anılır, karıştırmamak için “Eşari ve Matüridi kelamcıdır” cümlesini hatırla.
Sınavda

Nasıl sorulurBir mezhep listesi verilip itikadi ya da fıkhi olmayanı bulmak istenir; ya da kavram tanımı verilip adı sorulur.

TuzakKurucunun adını taşıyan her mezhebi fıkhi sanmaktır: Matüridilik ve Eşarilik itikadi, Hanefilik ve Şafiilik fıkhidir. Caferiliği ayrı bir itikadi mezhep sanmak da tuzaktır; o, İmamiye'nin fıkhi yorumudur. Mezhebi “yeni bir din” diye tanımlayan şık her zaman yanlıştır.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ↔ tanım

?Soru çöz

Aşağıdaki mezhep–yorum türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Eşarilik, Ehlisünnet'in itikadi yorumudur; inanç konularıyla ilgilenir. B doğrudur: Hanbelilik dört fıkhi mezhepten biridir; C doğrudur: Zeydiye Şia içinde itikadi-siyasi bir yorumdur; D doğrudur: Caferilik İmamiye Şiası'nın fıkhıdır.
YORUM · EHLİSÜNNET

Ehlisünnet'in iki itikadi yorumu: Eşarilik ve Matüridilik

MEB 10. sınıf · İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAllah'ın isim ve sıfatları nelerdir, zati ve subuti sıfatlar nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Allah-insan ilişkisi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Allah'ın zatı duyularla kavranamaz; O, Kur'an'da kendini güzel isimleri (esmaü'l-hüsna) ve sıfatlarıyla tanıtır. Zati sıfatlar yalnız Allah'a ait olup başka hiçbir varlıkta bulunmaz: vücud, kıdem, beka, vahdaniyet, muhalefetün li'l-havadis, kıyam bi-nefsihi. Subuti sıfatların adı insanda da kullanılır ama Allah'ta sınırsızdır: hayat, ilim, semi, basar, irade, kudret, kelam, tekvin.

Allah'ın isim ve sıfatları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ehlisünnet nedir, Eşarilik ve Matüridilik arasındaki benzerlik ve farklar nelerdir?

Kısa cevap: Ehlisünnet, temel konularda Hz. Peygamber ve sahabenin yolunu izleyen Müslümanların genel adıdır; bugün Müslümanların büyük çoğunluğu bu yorumu benimser. İtikatta iki kolu vardır: Basra'da doğan Ebü'l-Hasan el-Eşari'nin (öl. 935) kurduğu Eşarilik ve Semerkantlı Ebu Mansur el-Matüridi'nin (öl. 944) kurduğu Matüridilik. İkisi de akıl ile nakli uzlaştırır; Matüridilik akla daha geniş yer verir.

İki âlim, aynı yıllarda, birbirinden binlerce kilometre uzakta, aynı soruya cevap aradı: inanç nasıl hem akla hem vahye dayanır?

Ehlisünnet

Ehlisünnet, İslam'ın temel konularında Hz. Peygamber'in ve sahabilerin görüşlerini benimseyip uygulamalarını takip edenlerin adıdır. Bu tabiri ilk kez Hasan-ı Basri'nin kullandığı aktarılır; hicri 4. asırdan itibaren yaygınlaştı. Bugün dünyadaki Müslümanların yüzde doksanından fazlası Ehlisünnet yorumunu benimser. Ehlisünnet itikatta Eşarilik ve Matüridilik, fıkıhta dört mezhep olarak çeşitlenir.

Eşarilik ve Matüridilik
ÖlçütEşarilikMatüridilik
KurucusuEbü'l-Hasan el-Eşari (öl. 935)Ebu Mansur el-Matüridi (öl. 944)
Yaşadığı yerBasra'da doğdu, Bağdat'ta vefat ettiSemerkant'ın Matürid kasabasında doğdu ve vefat etti
Başlıca eserleriMakalatü'l-İslamiyyin, el-İbane, el-LümaKitabü't-Tevhid, Te'vilatü'l-Kur'an
Akıl ve nakilİkisini uzlaştırır, nakle ağırlık verirKur'an ve sünneti esas alıp akli delille temellendirir, akla daha geniş yer verir
İmanKalp ile tasdiktirKalp ile tasdik ve dil ile ikrardır; artıp eksilmez
Akıl ve sorumlulukSorumluluk vahiyle başlarİnsan, Allah'ın varlığını aklıyla bilebilir
Fıkıhta yakın olduğuDaha çok Şafiiler ve MalikilerDaha çok Hanefiler
Yaygın olduğu yerlerTürkiye'nin Doğu ve Güneydoğusu, Mısır, Kuzey Afrika, Suriye, Endonezya, MalezyaTürkiye, Orta Asya, Balkanlar, Afganistan, Pakistan

Ortak noktalar ve farklar

İki mezhep de Ehlisünnet'in temel inançlarını savunur ve inanç konularında aklî ve naklî delilleri birlikte kullanır; ikisi de Allah'ın ahirette görüleceğini kabul eder. Farklar ayrıntıdadır. Eşari, inanç konularını sistemleştirip uzlaştırıcı tavrıyla Ehlisünnet'in yayılmasına büyük katkı yaptı. Matüridi ise Ebu Hanife'nin inançla ilgili görüşlerini sistemleştirdi, insanın cüzi iradesiyle seçim yaptığını vurguladı. Önceki konuda gördüğümüz Bakara 2/21 yorumu ve Allah-insan ilişkisi sayfasında gördüğümüz tekvin sıfatı tartışması bu ayrıntı farklarının örnekleridir. İki mezhebin birbirine bakışı da saygılıdır: önemli bir Matüridi âlimi olan Pezdevi'nin öğrencilerine Eşari'nin eserlerini okuttuğu bilinir.

Bu iki âlimin hayatlarını ve diğer ilim önderlerini Anadolu'da İslam ve tasavvuf sayfasında şahsiyet olarak göreceğiz.

Akılda kalsın: Eşari: Basra-Bağdat, Makalat, nakle ağırlık, Şafii-Maliki çevresi. Matüridi: Semerkant, Kitabü't-Tevhid, akla geniş yer, Hanefi çevresi. Türkiye'de çoğunluk: itikatta Matüridi, fıkıhta Hanefi; Doğu ve Güneydoğu'da Eşari ve Şafii.
Sınavda

Nasıl sorulurBir âlim doğum yeri ve eseriyle tarif edilir, kurduğu mezhep sorulur; ya da iki mezhebin görüşleri verilip hangisine ait olduğu istenir.

TuzakEşarilik ile Matüridiliği fıkhi mezhep sanmaktır; ikisi de itikadi yorumdur. Bir diğer tuzak, “Matüridiliğe göre akıl vahiysiz hiçbir şey bilemez” gibi akla yer vermeyen yargıdır; akla geniş yer veren Matüridiliktir.

▭Boşluk doldurma

Kitabü't-Tevhid adlı eseriyle bilinen Semerkantlı âlimin görüşleri etrafında oluşan itikadi mezhebe denir. Basra'da doğup Bağdat'ta vefat eden Ebü'l-Hasan'ın görüşlerine dayanan itikadi mezhep ise tir.

MatüridilikEşarilikHanefilikZeydiye

?Soru çöz

Eşarilik ve Matüridilikle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

✓ C. İbadet ve muamelat hükümleri fıkhi mezheplerin konusudur; Eşarilik ve Matüridilik inanç konularını ele alan itikadi yorumlardır. A doğrudur: ikisi Ehlisünnet'in iki itikadi koludur; B doğrudur: ikisi de aklî ve naklî delili birlikte kullanır; D doğrudur: fıkıhta yakın oldukları çevreler böyledir.
YORUM · ŞİA

Şia'nın iki yorumu: İmamiye ve Zeydiye

MEB 10. sınıf · İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHz. Peygamber'e bağlılık neden önemlidir, hadis ve sünnet nedir, Kütüb-i tis'a hangi kitaplardır?Bağlantılı konudan (Hz. Muhammed). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kur'an, Allah'ı sevenlerin Peygamber'e uymasını ister (Al-i İmran 3/31). Hadis, Hz. Peygamber'in sözleri, fiilleri ve onayladığı davranışların rivayetidir; sünnet ise onun dini yaşama biçimi, yoludur. Hadislerin toplandığı başlıca dokuz kaynağa Kütüb-i tis'a denir. Kültürümüzde Hz. Peygamber ve Ehlibeyt sevgisi naat, mevlit, hilye ve isimlerle yaşatılır.

Sünnet, hadis, Kütüb-i tis'a ve Ehlibeyt sevgisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Şia nedir, İmamiye ve Zeydiye arasındaki farklar nelerdir?

Kısa cevap: Şia, Hz. Peygamber'den sonra Müslümanların yönetiminin (imamet) Hz. Ali'nin ve onun soyunun hakkı olduğunu savunan itikadi-siyasi yorumdur. İmamiye (On İki İmamcılar), imamların Hz. Peygamber tarafından belirlendiğine, masum olduğuna ve on ikinci imamın gaybette olduğuna inanır; fıkhı Caferiliktir. Zeydiye ise imamları masum saymaz, Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer'in halifeliğini meşru görür; bugün daha çok Yemen'de yaşar.

Şia kelimesi “taraftar” demektir. Tarihî soru şuydu: Hz. Peygamber'den sonra Müslümanlara kim önderlik etmeliydi?

Şia

Şia (Şiilik), Hz. Peygamber'in vefatından sonra yönetimin Hz. Ali'ye ve onun soyundan gelen imamlara ait olması gerektiğini savunan itikadi-siyasi yorumdur. Şia'nın merkezindeki kavram imamettir: Şiilere göre imam, toplumun dinî ve siyasi önderidir ve Ehlibeyt'ten gelir. Ehlibeyt sevgisi bütün Müslümanlarda ortaktır; Hz. Muhammed sayfasında bunu gördük. Kerbela olayının yaşandığı muharrem ayı ve Aşure günü, Şia geleneğinde anma törenleriyle özel bir yer tutar.

İmamiye ve Zeydiye
ÖlçütİmamiyeZeydiye
Diğer adı / adını aldığı kişiİsna Aşeriyye (On İki İmamcılar), CaferiyeHz. Hüseyin'in torunu Zeyd b. Ali (öl. 740)
İmamın belirlenmesiHz. Peygamber'in açık tayiniyle (nas); on iki imam bellidirHz. Fatıma soyundan, bilgili, takvalı ve zulme karşı çıkan biri imam olur
İmamların masumluğuİmamlar masumdur (günah işlemez)İmamlar masum sayılmaz
GaybetOn ikinci imam Muhammed el-Mehdi gaybettedir, dönüşü beklenirGizli imam inancı yoktur
İlk halifelerİmametin Hz. Ali'nin hakkı olduğunu savunurDaha faziletlisi varken başkasının imameti caiz olduğundan Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer'in halifeliğini meşru sayar
FıkhıCaferilikKendine özgü Zeydi fıkhı (Hanefiliğe yakın)
Yaygın olduğu yerlerİran, Irak, Azerbaycan, Bahreyn, LübnanYemen

İmamiye

Şia'nın bugün en kalabalık kolu olan İmamiyeye göre imamet, dinin temel esaslarındandır. İmamlar Hz. Ali'den başlar, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'le devam eder ve Muhammed el-Mehdi ile on ikide tamamlanır; altıncı imam Cafer es-Sadık'tır. On ikinci imamın gözlerden gizlendiğine (gaybet) ve bir gün geri döneceğine inanılır. İmamiye'nin fıkhi yorumu, Cafer es-Sadık'ın görüşleri etrafında şekillendiği için Caferilik adını taşır.

Zeydiye

Zeydiye, Emevilere karşı ayaklanan Zeyd b. Ali'nin adıyla anılır. İmamın Hz. Fatıma soyundan gelmesini şart koşar ama imamları belirli kişilerle sınırlamaz ve onları günahsız saymaz. Ehlisünnet'e en yakın Şii yorum olarak bilinir; Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer'in halifeliğini kabul etmesi bu yakınlığın göstergesidir.

Türkiye'de de görüşlerini benimseyen Caferi vatandaşlarımız vardır. Anadolu'daki Alevilik-Bektaşiliği ise tasavvufi bir yorum olarak Anadolu'da İslam ve tasavvuf sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: İmamiye'nin dört anahtarı: nas, on iki imam, masumiyet, gaybet + fıkıhta Caferilik. Zeydiye'nin dört anahtarı: Zeyd b. Ali, masumiyet yok, Ebu Bekir-Ömer meşru, Yemen.
Sınavda

Nasıl sorulurBir Şii yorumun özellikleri sayılır, hangisi olduğu sorulur; ya da İmamiye ile Caferilik ilişkisi yoklanır.

TuzakTuzak, Zeydiye'yi İmamiye ile aynı sanmaktır: masumiyet ve gaybet İmamiye'ye aittir, Zeydiye bunları kabul etmez. Caferiliği İmamiye'den ayrı bir itikadi mezhep saymak da yanlıştır. Şıklarda Haricilik, Mutezile gibi tarihte kalmış fırkalar görürsen bunların Şia'nın kolu olmadığını hatırla.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ↔ açıklama

?Soru çöz

Şia içinde yer alan bu yorum, imamın Hz. Fatıma soyundan gelmesini şart koşar; ancak imamları masum saymaz, gizli imam inancını kabul etmez ve Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer'in halifeliğini meşru görür. Mensuplarının çoğu bugün Yemen'de yaşar.
Sözü edilen yorum aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Masumiyeti ve gaybeti kabul etmeyip ilk halifeleri meşru sayan, Yemen'de yaygın Şii yorum Zeydiye'dir. B İmamiye imamları masum sayar ve gaybete inanır; C Matüridilik Şia'nın değil Ehlisünnet'in itikadi yorumudur; D Hanbelilik Ehlisünnet'in fıkhi mezhebidir.
YORUM · FIKIH

Fıkhi mezhepler: Hanefilik, Malikilik, Şafiilik, Hanbelilik ve Caferilik

MEB 10. sınıf · İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİslam'da ibadet nedir, ibadetin kapsamı neleri içerir, her iyi davranış ibadet olabilir mi?Bağlantılı konudan (İslam ve ibadet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İbadet, insanın Allah'a saygı, sevgi ve itaatini göstermek, O'nun rızasını kazanmak niyetiyle yaptığı davranışlardır. Genel anlamda Allah rızası gözetilerek yapılan her güzel davranış ibadettir. Özel anlamda ise namaz, oruç, zekât, hac gibi belirli vakti ve şekli olan ibadetler anlaşılır. Dua, Kur'an okuma, iyilik gibi ibadetlerin ise belirli bir vakti yoktur.

İbadet kavramı ve kapsamı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hanefilik, Malikilik, Şafiilik, Hanbelilik ve Caferilik mezheplerinin kurucuları kimdir, hangi bölgelerde yaygındır?

Kısa cevap: Ehlisünnet'in dört fıkhi mezhebi Ebu Hanife'nin Hanefiliği, Malik b. Enes'in Malikiliği, İmam Şafii'nin Şafiiliği ve Ahmed b. Hanbel'in Hanbeliliğidir. Şia'nın İmamiye kolunun fıkhı ise Cafer es-Sadık'a dayanan Caferiliktir. Hepsi Kur'an ve sünneti esas alır; farkları hüküm çıkarma yöntemlerinde ve ayrıntılardadır. Türkiye'de en yaygın mezhep Hanefiliktir.

Hepsi aynı Kur'an'ı ve aynı Peygamber'in sünnetini okudu; biri Kufe'de, biri Medine'de, biri Mısır'da, biri Bağdat'ta.

Fıkhi mezhepler, ibadet ve muamelat hükümlerindeki yorum farklılıklarından doğdu ve adlarını görüşleri etrafında şekillendikleri imamlardan aldı. Hepsi Kur'an ve sünneti temel kaynak sayar; farklılık, bu kaynaklarda açıkça bulunmayan konularda hangi yönteme ne kadar başvurulduğundadır.

Dört fıkhi mezhep ve Caferilik
MezhepİmamıYöntemde öne çıkanTemel eserYaygın olduğu yerler
HanefilikEbu Hanife (Numan b. Sabit); Kufe'de doğdu, Bağdat'ta vefat etti (öl. 767)Kur'an, sünnet ve sahabe görüşünden sonra kıyas, istihsan ve örfe geniş yerel-Fıkhu'l-ekberTürkiye, Balkanlar, Orta Asya, Irak, Suriye, Afganistan, Pakistan, Hindistan
MalikilikMalik b. Enes; Medine'de doğdu ve vefat etti (öl. 795)Kur'an, sünnet ve kıyasla birlikte Medine halkının uygulamasıel-MuvattaFas, Cezayir, Tunus, Sudan; Kuveyt, Katar, Bahreyn
ŞafiilikMuhammed b. İdris eş-Şafii; Gazze'de doğdu, Mısır'da vefat etti (öl. 820)Kur'an, sünnet, icma, kıyas sırası; fıkıh usulünü sistemleştirdier-RisaleTürkiye'nin Doğu ve Güneydoğusu, Mısır, Suriye, Irak, Endonezya
HanbelilikAhmed b. Hanbel; Bağdat'ta doğdu ve vefat etti (öl. 855)Kur'an, sünnet ve sahabe görüşüne ağırlık; kıyasa daha az yerel-MüsnedSuudi Arabistan, Katar; Irak, Suriye, Ürdün
CaferilikCafer es-Sadık; Medine'de doğdu ve vefat etti (öl. 765)İmamiye Şiası'nın fıkhı; Kur'an, sünnet, icma ve akıl—İran, Irak, Azerbaycan, Bahreyn, Lübnan; Türkiye'de de mensupları var

Farklılık nasıl görünür?

İslam ve ibadet sayfasında gördüğümüz vacip kategorisi bunun en bilinen örneğidir: vitir namazını Hanefiler vacip, diğer üç mezhep sünnet sayar. Abdest konusunda da farklı görüşler vardır: Şafiilere göre yabancı bir kadına doğrudan dokunmak abdesti bozar, Hanefilere göre bozmaz. Bu farklılıklar temel esaslarda değil, ayrıntılardadır ve her biri bir delile dayanır.

Birbirinden öğrenen imamlar

Mezhep imamları birbirinin rakibi değil, çoğu zaman öğrencisi ve hocasıdır. İmam Şafii, İmam Malik'ten ve Ebu Hanife'nin öğrencisi İmam Muhammed'den ders aldı; Ahmed b. Hanbel ise İmam Şafii'nin öğrencisiydi. Cafer es-Sadık'ın İmam Malik ve Ebu Hanife ile görüş alışverişinde bulunduğu aktarılır. Hanbelilik, imamının yaşadığı dönem bakımından dört mezhebin en sonuncusudur.

Akılda kalsın: Doğuş sırası, yer ve kitap: Hanefi (Kufe-Bağdat) → Maliki (Medine, Muvatta) → Şafii (Gazze-Mısır, Risale) → Hanbeli (Bağdat, Müsned). Caferi = Medine, Cafer es-Sadık, İmamiye'nin fıkhı. Türkiye: çoğunluk Hanefi, Doğu ve Güneydoğu'da Şafii.
Sınavda

Nasıl sorulurBir mezhebin imamı, yöntemi, eseri ya da yaygın olduğu bölge tarif edilir ve adı sorulur. “Medine halkının uygulaması” Malikiliği, “fıkıh usulünü sistemleştiren, er-Risale” Şafiiliği, “istihsan ve örf” Hanefiliği, “hadise ağırlık, kıyasa az yer” Hanbeliliği gösterir.

Tuzakİmamı Medine'de yaşayan iki mezhebi karıştırmaktır: Malikilik Ehlisünnet'in, Caferilik İmamiye'nin fıkhıdır.

↕Sıralama mezhep imamları, eskiden yeniye

  1. İmam Şafii
  2. Ebu Hanife
  3. Ahmed b. Hanbel
  4. İmam Malik

?Soru çöz

İmamı Medine'de doğup orada vefat etmiştir. Meselelerin çözümünde Kur'an, sünnet ve kıyasın yanında, Hz. Peygamber'in aralarında yaşadığı şehir halkının uygulamalarını da delil sayar. Bugün özellikle Kuzey Afrika'da yaygındır.
Bu özellikler aşağıdaki mezheplerden hangisine aittir?

✓ C. Medine halkının uygulamasını delil sayan ve Kuzey Afrika'da yaygın olan mezhep, İmam Malik'in Malikiliğidir. A Hanefilik Kufe kökenlidir, istihsan ve örfle tanınır; B Şafii Gazze'de doğup Mısır'da vefat etmiştir; D Cafer es-Sadık da Medineli'dir ama Caferilik İmamiye'nin fıkhıdır ve İran, Irak gibi ülkelerde yaygındır.
AYET · NİSA 59

Nisa 59: Allah'a, Resul'e ve ulü'l-emre itaat; anlaşmazlıkta ölçü

MEB 10. sınıf · İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAl-i İmran suresi 103-105. ayetlerde hangi mesajlar verilir?Bağlantılı konudan (Din ve hayat). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Al-i İmran 103-105. ayetler müminlere hep birlikte Allah'ın ipine sarılmayı ve parçalanmamayı emreder; düşmanken kalplerin birleştirilip kardeş olunmasını bir nimet olarak hatırlatır. İçlerinden iyiliğe çağıran, iyiliği emredip kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunmasını ister. Açık deliller geldikten sonra ayrılığa düşenler gibi olmamalarını öğütler. Ana mesaj birlik, kardeşlik ve toplumsal sorumluluktur.

Al-i İmran 103-105: birlik ve kardeşlik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Nisa suresi 59. ayette hangi mesajlar verilir, ulü'l-emr ne demektir?

Kısa cevap: Nisa suresi 59. ayet müminlere Allah'a, Peygamber'e ve kendi içlerinden olan yetki sahiplerine (ulü'l-emr) itaat etmelerini emreder. Bir konuda anlaşmazlığa düşerlerse onu Allah'a ve Resul'e, yani Kur'an ve sünnete götürmelerini ister; bunun daha hayırlı ve sonuç bakımından daha güzel olduğunu bildirir. Ayet, toplum düzenini ve görüş ayrılıklarında ortak ölçüyü vurgular.

Görüş ayrılığı kaçınılmazsa, ayrılığın kavgaya dönüşmemesi için ortak bir hakem gerekir. Nisa 59 o hakemi gösterir.

Ayetin anlamı

Ayette müminlere şöyle seslenilir: Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin ve sizden olan yetki sahiplerine de. Eğer bir şeyde anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve ahiret gününe gerçekten inanıyorsanız onu Allah'a ve Resul'e götürün. Bu hem daha hayırlı hem de sonuç bakımından daha güzeldir (Nisa 4/59).

Temel kavramlar

İtaat sözlükte baş eğmek, emredileni yerine getirmek; terim olarak meşru emir ve isteklere uymak demektir. Ayet itaati üç basamakta sayar: Allah'a itaat, Kur'an'ın hükümlerine uymaktır; Peygamber'e itaat, sünnete uymaktır (Hz. Muhammed sayfasında Hz. Peygamber'in teşri ve tebyin görevlerini gördük); ulü'l-emre itaat ise toplumun işlerini yürütmekle görevli kişilere meşru konularda uymaktır. Ulü'l-emr için İslam âlimleri arasında yöneticiler, âlimler ya da her ikisi diye farklı görüşler vardır. Allah'a ve Resul'e itaat kayıtsızdır; yetki sahiplerine itaat ise Allah'a isyan olmayan konularla sınırlıdır. Hz. Peygamber de günah olan bir işte kimseye itaat edilmeyeceğini bildirmiştir.

Ayetin mesajları ve yorumlarla bağı

Ayet toplum düzeninin itaat ve sorumlulukla korunacağını bildirir; hemen önceki ayet ise yetki sahiplerine emanetleri ehline vermeyi ve adaletle hükmetmeyi emreder (Nisa 4/58). Yani itaat, adaletli yönetimle birlikte anılır. Ayetin ikinci yarısı bu sayfanın bütün konusunu özetler: görüş ayrılıkları olabilir, ama onları çözmenin ölçüsü Kur'an ve sünnettir. Mezheplerin ve yorumların doğruluğu da bu ölçüyle sınanır. Din ve hayat sayfasında Al-i İmran 105'te gördüğümüz “ayrılığa düşmeyin” uyarısıyla birlikte okunduğunda mesaj nettir: farklı düşünmek serbesttir, parçalanmak değildir.

Ayetin ilk yarısı itaatin sırasını ve sınırını, ikinci yarısı görüş ayrılığında başvurulacak ölçüyü gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Nisa 59'un iki yarısı: itaat sırası (Allah → Resul → ulü'l-emr) ve anlaşmazlıkta hakem (Kur'an ve sünnet). Ulü'l-emre itaat şartlıdır: meşru olanda evet, günahta hayır.
Sınavda

Nasıl sorulurAyetin meali verilir; “vurgulanan” ya da “ulaşılamayan” yargı sorulur. Ayetten itaat, toplum düzeni, anlaşmazlıkta Kur'an ve sünnete başvurma çıkar.

TuzakTuzak, yöneticiye kayıtsız itaati ayetin mesajı sanmaktır; kayıtsız itaat yalnız Allah'a ve Resul'e karşıdır. “Görüş ayrılıkları her zaman zararlıdır” yargısı da ayetten çıkmaz; ayet ayrılığı yasaklamaz, çözüm yolunu gösterir.

⇄Bilgi eşleştirme ayet ifadesi ↔ anlamı

?Soru çöz

Nisa suresi 59. ayetteki “Bir şeyde anlaşmazlığa düşerseniz onu Allah'a ve Resul'e götürün.” ifadesinden aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılabilir?

✓ B. Anlaşmazlığın Allah'a ve Resul'e götürülmesi, görüş ayrılıklarında hakemin Kur'an ve sünnet olduğunu gösterir. A ayet ayrılığı yasaklamaz, çözüm yolunu gösterir; C yöneticiye itaat meşru konularla sınırlıdır ve bu ifadenin konusu değildir; D Kur'an ve sünnete başvurmak onları anlamak için akıl yürütmeyi gerektirir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Hz. Peygamber, akan bir nehirden abdest alan bir kişiye orada bile suyu gereğinden fazla kullanmamasını öğütlemiştir.
Bu uygulamada çevreyle ilgili öncelikle hangi ilke vurgulanmaktadır?

✓ A. Su bol olsa bile ihtiyaç kadar kullanmak, kaynağı israf etmemek ve ölçülü davranmaktır. B abdest temizlikle ilgilidir ama öğüdün konusu temizlik değil suyun miktarıdır; C kolaylık ilkesi burada geçmez; D ağaçlandırma fidan hadisinin konusudur, bu örneğin değil.Kaynak: Din ve hayat · Çevre sorunları ve İslam

?Soru 2

Hz. Muhammed'in, henüz on sekiz yaşlarındaki Üsame b. Zeyd'i deneyimli sahabilerin de bulunduğu bir ordunun komutanı yapması, onun gençlerle iletişiminin hangi yönünü en iyi gösterir?

✓ D. Genç bir sahabiyi ordunun başına getirmek gençlere duyulan güvenin ve yeteneğe göre görev vermenin açık örneğidir. A dinlemenin ötesinde görev verilmiştir; B istişare onun temel ilkesiydi, olay danışmamayı göstermez; C sorumluluk vermek yalnız itaat beklemek değildir.Kaynak: Hz. Muhammed · Genç sahabilerle iletişim ve Al-i İmran 159

?Soru 3

İşçi ve işveren ilişkisiyle ilgili aşağıdaki davranışlardan hangisi İslam'ın ahlaki ölçülerine aykırıdır?

✓ B. Güvenlik önlemlerinden kısmak işçinin canını tehlikeye atar; hiçbir kazanç can emniyetinden önemli değildir. A işi ve ücreti baştan belirlemek işverenin sorumluluğudur; C işi güzel yapmak işçinin sorumluluğudur; D engelliler için düzenleme işverenin yükümlülükleri arasındadır.Kaynak: Güncel dinî meseleler · İşçi-işveren hakları ve iş güvenliği

?Soru 4

Hz. Peygamber Veda Hutbesi'nde insanların Rabbinin de atasının da bir olduğunu, Arap'ın Arap olmayana, beyaz tenlinin siyah tenliye bir üstünlüğü bulunmadığını ve üstünlüğün ancak takvayla olduğunu bildirmiştir.
Bu sözlerde öncelikle vurgulanan aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Irk ve renk üstünlük ölçüsü sayılmıyor, tek ölçü takva gösteriliyor; bu, insanların Allah katında eşitliğidir. B farklılıklar yok sayılmıyor, üstünlük aracı olmaları reddediliyor; C takvanın nasıl kazanılacağından söz edilmiyor; D servet paylaşımı hutbenin bu bölümünün konusu değil.Kaynak: Din ve hayat · Sosyal adalet ilkeleri

?Soru 5

Din İşleri Yüksek Kurulu, kök hücre tedavisi gibi yeni bir mesele hakkında görüş oluştururken tıp, hukuk ve ahlak alanlarındaki uzmanları da dinlemekte, kararını kurul üyeleriyle birlikte vermektedir.
Bu çalışma biçiminde öncelikle hangi ilke gözetilmiştir?

✓ C. Farklı alanların uzmanlarını dinlemek ve kararı birlikte vermek kolektif akıl ve kolektif içtihattır. A zarûrât-ı diniye kesin hükümlü alandır, yeni meselede içtihat yapılır; B ibaha ilkesi serbestliği anlatır, çalışma biçimini değil; D icma geçmişte birleşilmiş hükümdür, burada yeni bir mesele var.Kaynak: Güncel dinî meseleler · Dinî meselelerin çözüm ilkeleri

?Soru 6

Aşağıdaki eserlerden hangisi Kütüb-i sitte içinde yer almaz, ancak Kütüb-i tis'a içinde yer alır?

✓ D. İmam Mâlik'in Muvatta'ı altı kitapta yoktur; Dârimî ve Müsned ile birlikte dokuzluk listeye eklenir. A Sahîh-i Müslim, B Ebû Dâvûd'un Sünen'i ve C Nesâî'nin Sünen'i Kütüb-i sitte'nin üyeleridir.Kaynak: Hz. Muhammed · Sünnet, hadis, Kütüb-i tis'a ve Ehlibeyt sevgisi

?Soru 7

En'am suresinin 151-152. ayetlerinde aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

✓ A. Bu iki ayette oruçtan söz edilmez; oruç doğru bir ibadettir ama ayetlerin konusu değildir. B 152. ayette “ölçüyü ve tartıyı doğru yapın” denir; C 151. ayette “anaya babaya iyi davranın” emri vardır; D 152. ayet “Allah'a olan sözünüzü yerine getirin” der.Kaynak: Güncel dinî meseleler · Beş temel değer ve En'am 151-152

?Soru 8

İslam'ın mülkiyet anlayışıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

✓ D. İnsanın tasarruf hakkı sınırlıdır; toplum yararı, israf ve cimrilik yasağı ve helal-haram sınırı bu hakkı kayıtlar. A doğrudur: insan emanetçidir; B doğrudur: miras ve hediye emeksiz ama meşru yollardır; C doğrudur: üstünlük malın çokluğunda değil, kullanılış biçimindedir.Kaynak: Güncel dinî meseleler · Mülkiyet ve fakirlik

?Soru 9

Kur'an'da, inançları yüzünden baskıya uğrayınca bir mağaraya sığınan ve Allah'ın “hidayetlerini artırdığı” gençlerden söz edilir.
Bu gençlerin tutumunda öncelikle hangi değer öne çıkmaktadır?

✓ C. Ashab-ı Kehf, baskıya rağmen inançlarından vazgeçmeyip mağaraya sığınır; öne çıkan değer inançta sebat ve kararlılıktır. A cömertlik kıssada geçmez; B ticaret konu değildir; D anne babaya itaat Hz. İsmail kıssasında öne çıkar, burada değil.Kaynak: Hz. Muhammed · Kur'an'da gençler

?Soru 10

“Ahmet Bey ve Zeynep Hanım evle ilgili önemli kararları birlikte konuşarak verir. Çocuklarına harçlık verirken büyük-küçük ayrımı yapmaz. Hafta sonları ise yaşlı annelerinin yanına gidip ihtiyaçlarını karşılarlar.”
Bu parçada aile içi ilişkilerle ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

✓ B. Parçada amca, teyze gibi akrabalarla ilişkiden söz edilmez; sıla-i rahim doğru bir değerdir ama parçada yoktur. A “kararları birlikte konuşarak verir” istişaredir; C “büyük-küçük ayrımı yapmaz” çocuklar arasında adalettir; D yaşlı annenin ihtiyaçlarını karşılamak anne babaya bakmaktır.Kaynak: Din ve hayat · İslam'da aile
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →