Hinduizm: kurucusu olmayan din, kast sistemi ve samsara döngüsü
MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAhiret hayatının aşamaları nelerdir, berzah, ba's, haşir ve mizan ne demektir?Bağlantılı konudan (Dünya ve ahiret). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Ayet ve hadislere göre ahiret hayatı şu aşamalardan geçer: ölüm, kabir (berzah) hayatı, kıyametin kopması, ba's (yeniden diriliş), haşir (mahşerde toplanma), hesap ve mizan (amellerin tartılması), ardından cennet ya da cehennem. Berzah ölüm ile diriliş arasındaki âlemdir; ba's dirilmek, haşir toplanmaktır.
✎Konu anlatımı
Hinduizm nedir, Hinduizm'de kast sistemi, samsara, karma ve mokşa ne anlama gelir?
Kısa cevap: Hinduizm, Hindistan'da Arilerin inançlarıyla yerli halkın kültürünün kaynaşmasından doğan, belirli bir kurucusu olmayan, etnik bir dindir; mensupları ona Sanatana Dharma (ezelî-ebedî din) der. Çok tanrılıdır; Brahma (yaratıcı), Vişnu (koruyucu) ve Şiva (yok edici) öne çıkar. Toplum doğumla belirlenen kastlara ayrılır. Ruh, eylemlerin sonucu olan karmaya göre doğum-ölüm döngüsünde (samsara) dolaşır; döngüden kurtuluşa mokşa denir.Hinduizm'in bir peygamberi, bir kuruluş tarihi ya da tek bir kutsal kitabı yoktur; üç bin yılı aşkın bir birikimin adıdır.
Adı ve doğuşu
Hinduizm, Hint yarımadasında yaşayan halkın çoğunluğunun inanç ve geleneklerini ifade eden bir addır. Hindular kendi dinlerini Sanatana Dharma (ezelî-ebedî din) ya da yalnız Dharma diye anar. Yaşayan en eski dinlerden biridir ve belirli bir kurucuya dayanmaz. MÖ II. binyılın ortalarında kuzeyden gelen göçebe Ariler Hindistan'a yerleşti; onların inançları ile yerli halkın dünya görüşünün kaynaşmasından Hinduizm doğdu. Hindistan'da yaşayan halkla sınırlı kaldığı için etnik (millî) bir dindir. İslam medeniyeti ve bilim sayfasında Hint alt kıtasını İslam medeniyetinin havzalarından biri olarak, Tac Mahal'i de simge eseri olarak gördük.
Tanrı anlayışı
Hinduizm'de neredeyse her güç ilahlaştırılmıştır ve tanrıların sayısı belirsizdir. Zamanla üç tanrı öne çıktı: yaratıcı Brahma, dünya düzeni bozulunca yeryüzüne çeşitli biçimlerde inen koruyucu Vişnu ve yok edici Şiva. Vişnu'nun bir bedende yeryüzüne inmesine avatar denir. Birçok Hindu farklı adlarla anılan tanrıların aslında tek bir mutlak hakikatin görünüşleri olduğuna inanır.
Ek bilgi: ad, nüfus ve Devi
“Hindu” ve “India” kelimeleri ırmak anlamındaki Sanskritçe sindhu'dan gelir. Bugün Hindistan nüfusunun yaklaşık beşte dördü Hindu'dur; ikinci büyük din İslam'dır. Üç büyük tanrının yanında, yaratılmışlara hayat veren dişi tanrısal güç Devi'ye “Anne” diye seslenilir.
Kast sistemi
Hinduizm'in en belirgin toplumsal özelliği kast sistemidir ve Hindulara göre dinî bir meseledir. Kast, aynı işle uğraşan, görev ve âdetlerle birbirine sıkı sıkıya bağlı gruptur. Kişi kastını seçemez; kast babadan çocuğa geçer, çalışarak değiştirilemez. Aynı kasttan olanlar kendi aralarında evlenir, birlikte sofraya oturur. Geleneksel anlatıya göre kastlar Brahma'nın bedeninden yaratılmıştır: Brahmanlar (rahipler) ağzından, Kşatriyalar (hükümdar ve savaşçılar) kollarından, Vaişyalar (tüccar, esnaf, çiftçi) gövdesinden, Şudralar (işçiler) ayaklarından. Kurallarını çiğnediği için kast dışına itilenlere parya (dokunulmaz) denir; tarih boyunca ağır bir dışlanmaya uğradılar, günümüz Hindistan anayasası ise dokunulmazlığı yasaklar.
Samsara, karma, mokşa
Hindu inancına göre ruh ölümden sonra bu dünyada yeniden bir bedene girer; doğum, ölüm ve yeniden doğuştan oluşan bu döngüye samsara (tenasüh, ruh göçü, reenkarnasyon) denir. Yeni beden insan olabileceği gibi hayvan ya da bitki de olabilir. Ruhun döngüdeki yerini belirleyen sebep-sonuç yasası karmadır: kişinin kastı, cinsiyeti, talihi önceki hayatındaki eylemlerinin sonucudur. Bu yüzden her Hindu bir sonraki hayatı daha iyi olsun diye iyi davranmaya çalışır. Döngüden ve onun getirdiği acıdan kurtuluşa mokşa denir. Dünya ve ahiret sayfasında gördüğümüz İslam inancında ise insan dünyaya bir kez gelir; ölümün ardından diriliş ve hesap vardır. Bu yüzden ruh göçü inancı İslam âlimlerince kabul edilmez.
Nasıl sorulurKast sistemini anlatan bir parça verilir, “hangisi söylenemez” diye sorulur; ya da samsara, karma, avatar gibi bir kavram tarif edilip adı istenir.
TuzakParçada “kast değiştirilemez” yazarken “kişi çalışarak üst kasta geçebilir” şıkkını kabul etmektir; üst kasta ancak yeniden doğuşla geçilebileceğine inanılır. Karma ile samsarayı karıştırma: karma sebep-sonuç yasası, samsara döngünün kendisidir. Hinduizm'in kurucusunu soran bir şıkta Buda ya da başka bir ad varsa yanlıştır; Hinduizm kurucusuzdur.
⇄Bilgi eşleştirme Hinduizm kavramları
?Soru çöz
Hinduizm'de kişinin hangi kastta doğduğu ve hayatının nasıl geçeceği, önceki hayatındaki eylemlerinin bir sonucu olarak görülür. Bu nedenle Hindular bir sonraki hayatlarının daha iyi olması için iyi davranmaya çalışır.
Bu açıklamada Hinduizm'in aşağıdaki kavramlarından hangisi anlatılmaktadır?