Hint ve Çin dinleri: Hinduizm, Budizm, Konfüçyanizm, Taoizm

Karma, samsara ve nirvana ne demektir, Buda ile Konfüçyüs neyi öğretti, Tao nedir? Dört dinin inanç ve ritüellerini karşılaştırma tablolarıyla öğren.

7 durakTYT · AYT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
DİNLER · HİNDUİZM

Hinduizm: kurucusu olmayan din, kast sistemi ve samsara döngüsü

MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAhiret hayatının aşamaları nelerdir, berzah, ba's, haşir ve mizan ne demektir?Bağlantılı konudan (Dünya ve ahiret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ayet ve hadislere göre ahiret hayatı şu aşamalardan geçer: ölüm, kabir (berzah) hayatı, kıyametin kopması, ba's (yeniden diriliş), haşir (mahşerde toplanma), hesap ve mizan (amellerin tartılması), ardından cennet ya da cehennem. Berzah ölüm ile diriliş arasındaki âlemdir; ba's dirilmek, haşir toplanmaktır.

Ahiret hayatının aşamaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hinduizm nedir, Hinduizm'de kast sistemi, samsara, karma ve mokşa ne anlama gelir?

Kısa cevap: Hinduizm, Hindistan'da Arilerin inançlarıyla yerli halkın kültürünün kaynaşmasından doğan, belirli bir kurucusu olmayan, etnik bir dindir; mensupları ona Sanatana Dharma (ezelî-ebedî din) der. Çok tanrılıdır; Brahma (yaratıcı), Vişnu (koruyucu) ve Şiva (yok edici) öne çıkar. Toplum doğumla belirlenen kastlara ayrılır. Ruh, eylemlerin sonucu olan karmaya göre doğum-ölüm döngüsünde (samsara) dolaşır; döngüden kurtuluşa mokşa denir.

Hinduizm'in bir peygamberi, bir kuruluş tarihi ya da tek bir kutsal kitabı yoktur; üç bin yılı aşkın bir birikimin adıdır.

Adı ve doğuşu

Hinduizm, Hint yarımadasında yaşayan halkın çoğunluğunun inanç ve geleneklerini ifade eden bir addır. Hindular kendi dinlerini Sanatana Dharma (ezelî-ebedî din) ya da yalnız Dharma diye anar. Yaşayan en eski dinlerden biridir ve belirli bir kurucuya dayanmaz. MÖ II. binyılın ortalarında kuzeyden gelen göçebe Ariler Hindistan'a yerleşti; onların inançları ile yerli halkın dünya görüşünün kaynaşmasından Hinduizm doğdu. Hindistan'da yaşayan halkla sınırlı kaldığı için etnik (millî) bir dindir. İslam medeniyeti ve bilim sayfasında Hint alt kıtasını İslam medeniyetinin havzalarından biri olarak, Tac Mahal'i de simge eseri olarak gördük.

Tanrı anlayışı

Hinduizm'de neredeyse her güç ilahlaştırılmıştır ve tanrıların sayısı belirsizdir. Zamanla üç tanrı öne çıktı: yaratıcı Brahma, dünya düzeni bozulunca yeryüzüne çeşitli biçimlerde inen koruyucu Vişnu ve yok edici Şiva. Vişnu'nun bir bedende yeryüzüne inmesine avatar denir. Birçok Hindu farklı adlarla anılan tanrıların aslında tek bir mutlak hakikatin görünüşleri olduğuna inanır.

Ek bilgi: ad, nüfus ve Devi

“Hindu” ve “India” kelimeleri ırmak anlamındaki Sanskritçe sindhu'dan gelir. Bugün Hindistan nüfusunun yaklaşık beşte dördü Hindu'dur; ikinci büyük din İslam'dır. Üç büyük tanrının yanında, yaratılmışlara hayat veren dişi tanrısal güç Devi'ye “Anne” diye seslenilir.

Kast sistemi

Hinduizm'in en belirgin toplumsal özelliği kast sistemidir ve Hindulara göre dinî bir meseledir. Kast, aynı işle uğraşan, görev ve âdetlerle birbirine sıkı sıkıya bağlı gruptur. Kişi kastını seçemez; kast babadan çocuğa geçer, çalışarak değiştirilemez. Aynı kasttan olanlar kendi aralarında evlenir, birlikte sofraya oturur. Geleneksel anlatıya göre kastlar Brahma'nın bedeninden yaratılmıştır: Brahmanlar (rahipler) ağzından, Kşatriyalar (hükümdar ve savaşçılar) kollarından, Vaişyalar (tüccar, esnaf, çiftçi) gövdesinden, Şudralar (işçiler) ayaklarından. Kurallarını çiğnediği için kast dışına itilenlere parya (dokunulmaz) denir; tarih boyunca ağır bir dışlanmaya uğradılar, günümüz Hindistan anayasası ise dokunulmazlığı yasaklar.

Samsara, karma, mokşa

Ruh, karmasının belirlediği yeni bedenlerle doğum-ölüm döngüsünde dolaşır; döngünün dışına çıkmak mokşadır.Görsel: Sınav Defteri

Hindu inancına göre ruh ölümden sonra bu dünyada yeniden bir bedene girer; doğum, ölüm ve yeniden doğuştan oluşan bu döngüye samsara (tenasüh, ruh göçü, reenkarnasyon) denir. Yeni beden insan olabileceği gibi hayvan ya da bitki de olabilir. Ruhun döngüdeki yerini belirleyen sebep-sonuç yasası karmadır: kişinin kastı, cinsiyeti, talihi önceki hayatındaki eylemlerinin sonucudur. Bu yüzden her Hindu bir sonraki hayatı daha iyi olsun diye iyi davranmaya çalışır. Döngüden ve onun getirdiği acıdan kurtuluşa mokşa denir. Dünya ve ahiret sayfasında gördüğümüz İslam inancında ise insan dünyaya bir kez gelir; ölümün ardından diriliş ve hesap vardır. Bu yüzden ruh göçü inancı İslam âlimlerince kabul edilmez.

Akılda kalsın: Üç tanrı, üç iş: Brahma yaratır, Vişnu korur (avatar), Şiva yok eder. Dört kast yukarıdan aşağı: Brahman (rahip) → Kşatriya (savaşçı) → Vaişya (tüccar, çiftçi) → Şudra (işçi); dışında parya. Zincir: karma (eylem) → samsara (döngü) → mokşa (çıkış).
Sınavda

Nasıl sorulurKast sistemini anlatan bir parça verilir, “hangisi söylenemez” diye sorulur; ya da samsara, karma, avatar gibi bir kavram tarif edilip adı istenir.

TuzakParçada “kast değiştirilemez” yazarken “kişi çalışarak üst kasta geçebilir” şıkkını kabul etmektir; üst kasta ancak yeniden doğuşla geçilebileceğine inanılır. Karma ile samsarayı karıştırma: karma sebep-sonuç yasası, samsara döngünün kendisidir. Hinduizm'in kurucusunu soran bir şıkta Buda ya da başka bir ad varsa yanlıştır; Hinduizm kurucusuzdur.

⇄Bilgi eşleştirme Hinduizm kavramları

?Soru çöz

Hinduizm'de kişinin hangi kastta doğduğu ve hayatının nasıl geçeceği, önceki hayatındaki eylemlerinin bir sonucu olarak görülür. Bu nedenle Hindular bir sonraki hayatlarının daha iyi olması için iyi davranmaya çalışır.
Bu açıklamada Hinduizm'in aşağıdaki kavramlarından hangisi anlatılmaktadır?

✓ A. Önceki eylemlerin şimdiki ve sonraki hayatı belirlemesi karma yasasıdır. B avatar Vişnu'nun yeryüzüne bedenle inişidir, insanın eylemleriyle ilgili değildir; C mokşa döngüden kurtuluştur, parça kurtuluşu değil döngü içindeki sebep-sonucu anlatıyor; D puja evde heykel önünde yapılan ibadettir.
DİNLER · HİNDUİZM

Vedalardan Ganj'a: Hinduizm'in ritüelleri, kutsal metinleri ve mekânları

MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYahudilikte Şabat, Yom Kipur, Fısıh nedir; menora, Davud yıldızı ve Ağlama Duvarı neyi ifade eder?Bağlantılı konudan (Yahudilik ve Hristiyanlık). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yahudilikte günde üç kez dua edilir; ibadet yeri sinagog (havra), din adamı hahamdır. Haftalık kutsal gün cumartesidir (Şabat), o gün iş yapılmaz. Başlıca bayramlar Roş Haşana (yılbaşı), Yom Kipur (kefaret günü, oruçla) ve Fısıh'tır (Mısır'dan çıkış). Semboller Davud yıldızı, menora ve kipadır. En kutsal şehir Kudüs, en önemli dua yeri Süleyman Mabedi'nden kaldığına inanılan Ağlama Duvarı'dır.

Yahudiliğin ritüelleri, sembolleri ve kutsal mekânları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hinduizm'in kutsal kitapları, ibadetleri, sembolleri ve kutsal mekânları nelerdir?

Kısa cevap: Hinduizm'de ibadet daha çok bireyseldir; evde tanrı heykeli önünde yapılan ibadete puja, tapınağa mandir denir, günde üç kez ibadet edilir ve kutsal “Om” hecesiyle başlanır. Ganj Nehri'nde yıkanmanın günahlardan arındırdığına inanılır, ölüler yakılıp külleri Ganj'a bırakılır; yoga ve meditasyon önemlidir. En eski kutsal metinler Sanskritçe Vedalardır. İnek ve Ganj kutsaldır, Benares en önemli hac şehridir, sembolü Om'dur.

Hindistan'da bir caddede trafiği bir inek yönetebilir; çünkü Hinduların gözünde inek, yerin ve göğün annesidir.

İbadet

Hindular için ibadet temelde bireyseldir. Tapınaklarda brahmanların okuduğu ilahiler dışında dualar çoğunlukla tek başına yapılır. Tapınağa mandir denir; her tanrının bir tapınağı ve o tapınakta heykeli bulunur. Ama ibadet tapınakla sınırlı değildir: nehir kenarları, mağaralar, dağ zirveleri ve ev de ibadet yeridir. Hindular sabah güneş doğmadan, öğlen ve gün batımından sonra, yani günde üç kez ibadet eder. İbadete kutsal sayılan Om hecesiyle başlanır; Om, Brahma, Vişnu ve Şiva üçlüsünü ifade eden sırlı bir kelime kabul edilir. Evde tanrı heykelleri önünde yapılan ayine puja denir; tapınaklarda heykel yıkanır, giydirilir, süslenir, çiçek, buhur ve meyve sunulur. Hinduizm'de kurban da önemli bir ibadet olarak görülmüştür.

Ganj, cenaze, yoga

Tapınak ve ev dışındaki temel ibadet, kutsal Ganj Nehri'nde yıkanmaktır; bunun insanı günahlardan arındırdığına inanılır. Hindular ruhun ölmezliğine inandıkları için ölülerini gömmez, yakarak küllerini Ganj'a bırakır. Yakma ve sonraki ikramların ölenin oğlu ya da erkek bir akrabası tarafından eksiksiz yapılması, ölenin iyi bir bedende yeniden doğmasının güvencesi sayılır. Yoga ve meditasyon da önemli ritüellerdir: yogi nefesine hâkim olup zihnini bir noktada toplar, beden ile ruh arasında uyum kurarak evrenin değişmez özüne ulaşmaya çalışır.

Hinduizm'in kutsal metinleri
GrupAnlamıÖrnekler
Şruti“işitilen”; ilham edildiğine inanılan metinlerVedalar (“ilahi bilgi”): en eski metinler, Sanskritçe; uzun süre sözlü aktarıldı; ilahiler ve dualar içerir
Smriti“hatırlanan”; insan kaynaklı sayılan metinlerMahabharata ve Ramayana destanları (Bhagavad Gita Mahabharata'nın bir bölümüdür)

Kutsallar ve semboller

Hinduizm'de inek, yılan, maymun gibi bazı hayvanlar ile Ganj Nehri ve Meru Dağı kutsaldır. İneklerin başı çeker: yerin, göğün ve hava âleminin anası sayılır, şehirlerde serbestçe dolaşır, kesilmesi ve eti yasaktır. Hindistan'da çok sayıda hac yeri vardır; Şiva'nın evi sayılan Benares (Varanasi) en ünlüsüdür ve her Hindu orayı görmeyi arzular. Hinduizm'in en yaygın sembolü Om hecesinin yazılışıdır.

Akılda kalsın: Hinduizm'in kelimeleri: mandir = tapınak, puja = evde heykel önünde ibadet, Om = kutsal hece ve sembol. Ganj'da yıkan, ölüyü yak, külü Ganj'a. Metinler: Şruti = Vedalar (ilahi), Smriti = Mahabharata, Ramayana (insani). Kutsal şehir Benares, kutsal hayvan inek.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ritüel, metin ya da kutsal mekân verilip hangi dine ait olduğu sorulur; ya da Hinduizm'in kutsal kitabı, ibadet yeri ve sembolü eşleştirilir.

TuzakHindu ve Budist kavramlarını karıştırmaktır: Vedalar ve Om Hinduizm'e, Tripitaka ve Dharma çarkı Budizm'e aittir; yoga ve meditasyon ise iki dinde de vardır, tek başına ayırt edici değildir. Ölülerin yakılması da yalnız Hinduizm'e özgü değildir; Budistlerin bir kısmı da yakar.

▭Boşluk doldurma

Hinduizm'in Sanskritçe yazılmış en eski kutsal metinlerine denir. Hindu evlerinde tanrı heykelleri önünde yapılan ibadet ise adını taşır.

VedalarpujaTripitakamandir

?Soru çöz

I. Ölülerin yakılarak küllerinin Ganj Nehri'ne bırakılması
II. Günde üç kez ibadet edilmesi ve ibadete Om hecesiyle başlanması
III. Haftanın bir gününde iş yapmanın tamamen yasaklanması
Yukarıdakilerden hangileri Hinduizm'deki uygulamalardandır?

✓ C. Ölü yakma ile külün Ganj'a bırakılması ve Om ile başlayan günde üç ibadet Hinduizm'e aittir. A yalnız I eksiktir, II de Hindu uygulamasıdır; B ve D'deki III, haftalık iş yasağı Yahudilikteki Şabattır, Hinduizm'de böyle bir gün yoktur.
MÖ VI. YY · BUDİZM

Budizm: saraydan aydınlanmaya, dört yüce gerçekten nirvanaya

MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTeizm, deizm, agnostisizm ve ateizm nedir, aralarındaki farklar nelerdir?Bağlantılı konudan (Kur'an kavramları ve inanç meseleleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Teizm, evreni yaratan ve onunla ilgilenmeye devam eden bir Tanrı'ya inanır. Deizm Tanrı'nın var olduğunu ve evreni yarattığını kabul eder ama evrene müdahale etmediğini, vahiy ve peygamber göndermediğini savunur. Agnostisizm Tanrı hakkında kesin bilginin mümkün olmadığını söyler. Ateizm ise Tanrı'nın varlığını reddeder.

Teizm, deizm, agnostisizm, ateizm

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Budizm nasıl doğdu, Buda kimdir, dört yüce gerçek ve sekiz dilimli yol nedir?

Kısa cevap: Budizm, MÖ VI. yüzyılda Kuzey Hindistan'da Siddhartha Gautama'nın öğretisinden doğdu; Hinduizm'in çok tanrıcılığına, rahip otoritesine ve kast sistemine tepki olarak gelişti. Gautama, Bodhi ağacının altında aydınlanınca “Buda” (uyanmış) adını aldı. Öğretisine göre hayat acıdır, acının sebebi arzudur, arzu söndürülürse acı biter ve buna giden yol sekiz dilimli yoldur. Hedef nirvanadır; Budist, Buda'ya, Dharma'ya ve Sangha'ya sığınır.

Yirmi dokuz yaşına kadar sarayda yaşayan bir prens, bir gün acıyı gördü ve aradığı cevabı ne lükste ne de çilede buldu: ortada bir yol vardı.

Buda'nın hayatı

Siddhartha Gautama, MÖ 563'te bugünkü Nepal'deki Sakya kabilesinin yöneticisinin oğlu olarak doğdu; bu yüzden Sakyamuni diye de anılır. Yirmi dokuz yaşına kadar sarayda yaşadı. Acılara rağmen huzurunu kaybetmeyen bir keşişten etkilenip sarayı, eşini ve çocuğunu bırakarak altı yıl çileli bir hayat sürdü. Sonunda ne dünya zevklerine dalmanın ne de kendine eziyet etmenin insanı gerçeğe ulaştırdığını anladı; bir tür incir ağacı olan Bodhi ağacının altında düşünürken aydınlandı ve orta yol fikrine ulaştı. Gerçeği olduğu gibi gördüğüne inanıldığı için ona “aydınlanmış, uyanmış” anlamında Buda denir.

Budizm Hindu dinî geleneğinin içinden çıktı ama Hinduizm'e tepki olarak gelişti: çok tanrıcılığı, Vedaların ve brahmanların otoritesini, kast sistemini kabul etmedi. Buda'nın öğretisi yaklaşık dört asır sözlü aktarıldı, sonra Pali dilinde yazıya geçirildi. Budizm Hindistan'da doğdu ama daha çok Sri Lanka, Tayland, Myanmar, Çin, Tibet, Kore ve Japonya'da yayıldı; Batı'da da Zen Budizm ilgi gördü.

İnanç: tanrısız bir kurtuluş yolu

İlk dönem Budizm'inde yaratıcı bir tanrı fikri yoktur; ama varlıklar tesadüfen de var olmaz, her durum bir öncekinin sonucu ve bir sonrakinin sebebidir. Her şey geçicidir ve birbirine bağlıdır; değişmeden kalan kalıcı bir benlik (ruh) da yoktur. İnsan hep mutluluk, servet ve haz peşinde koşar ama payına acı, hastalık ve ölüm düşer; hayata sıkı sıkıya sarılmak acıyı büyütür. Kurtuluş arzuyu bırakmaktadır. Bu düşünce Buda'nın ilk vaazında anlattığı dört yüce gerçekte toplanır ve sekiz dilimli yola bağlanır. Budizm'de iman ikrarı “üç mücevher”e sığınmaktır: “Buda'ya sığınırım, Dharma'ya (öğretiye) sığınırım, Sangha'ya (rahipler topluluğuna) sığınırım.” Bu üçünden birini kabul etmeyen Budist sayılmaz. Zamanla Buda'nın kendisi de kutsallaştırıldı ve ibadetin merkezine yerleşti.

Dört yüce gerçek bir teşhis ve tedavi gibidir: hastalık acı, sebebi arzu, iyileşme mümkün, ilaç sekiz dilimli yol.Görsel: Sınav Defteri

Sekiz dilimli yol doğru anlayış, doğru karar, doğru söz, doğru eylem, doğru geçim (meslek), doğru çaba, doğru dikkat ve doğru konsantrasyondan (meditasyon) oluşur. Yolun sonu nirvanadır: Buda insanın arzularını bir ateşe benzetmiş, nirvanayı bu ateşin sönmesi olarak anlatmıştır. Nirvanaya eren, doğum-ölüm döngüsünden de kurtulur.

Akılda kalsın: Dört yüce gerçeği bir hekim gibi düşün: teşhis (acı) → sebep (arzu) → iyileşme mümkün (acının sonu) → ilaç (sekiz dilimli yol). Üç mücevher: Buda, Dharma, Sangha. Budizm'in doğuş sebebi: Hinduizm'deki çok tanrıcılık, rahip otoritesi ve kasta tepki.
Sınavda

Nasıl sorulurBuda'nın hayatından bir kesit ya da öğretiden bir cümle verilir, “hangi dinle ilgilidir” ya da “vurgulanan kavram nedir” diye sorulur.

TuzakBudizm'i Hinduizm'in devamı sanmaktır; aynı topraklarda doğsa da kast sistemini reddeder. Bir diğeri üç mücevher ile Tripitaka'yı karıştırmaktır: üç mücevher sığınılan üç esas (Buda, Dharma, Sangha), Tripitaka ise “üç sepet” adlı kutsal kitaptır.

↕Sıralama dört yüce gerçek

  1. Arzu söndürülürse acı da sona erer.
  2. Hayat acı ve doyumsuzlukla doludur.
  3. Acıyı sona erdiren yol sekiz dilimli yoldur.
  4. Acının sebebi arzu ve bağlanmadır.

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Budizm'in ortaya çıkışında tepki gösterilen unsurlardan biri değildir?

✓ B. Meditasyon Budizm'in reddettiği değil, merkezine aldığı bir uygulamadır; sekiz dilimli yolun son basamağıdır. A kast sistemi Budizm'in karşı çıktığı ana unsurdur; C brahmanların, yani rahiplerin otoritesi de reddedilmiştir; D çok tanrıcılık da tepki gösterilen yönlerdendir.
DİNLER · BUDİZM

Vihara, Tripitaka, Dharma çarkı: Budizm'in ritüelleri ve kutsalları

MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHristiyanlıkta teslis, kefaret, sakramentler nedir; Kitab-ı Mukaddes ve İnciller nelerdir?Bağlantılı konudan (Yahudilik ve Hristiyanlık). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hristiyanlığın temel inançları teslis (Baba, Oğul, Kutsal Ruh: üç kişilikte tek Tanrı), enkarnasyon (Tanrı'nın İsa'da beden alması), kefaret (İsa'nın ölümüyle ilk günahın bağışlanması), mesih ve ahiret inancıdır. Kutsal kitap Ahd-i Atik ve Ahd-i Cedit'ten oluşan Kitab-ı Mukaddes'tir; dört İncil Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'dır. Yedi sakramentin ilki vaftizdir; kutsal gün pazar, en önemli bayram Paskalya'dır.

Hristiyan inancı, kitabı, ritüelleri ve kutsalları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Budizm'de ibadet nasıl yapılır, kutsal kitabı, sembolleri ve kutsal mekânları nelerdir?

Kısa cevap: Budizm'de ibadet bireyseldir; Buda heykeli önünde selam, meditasyon ve çiçek, tütsü, mum sunularıyla yapılır. Dinî yapılara vihara, Buda'nın kalıntılarını barındıran yapılara stupa ya da pagoda denir. Rahipler topluluğu Sangha'dır; rahipler bekâr yaşar, saçlarını keser, sarı elbise giyer, sadakayla geçinir. Kutsal kitap Tripitaka'dır (Üç Sepet). Semboller Dharma çarkı, lotus ve mandaladır; kutsal yerler Lumbini, Bodhgaya, Sarnath ve Kuşinagar'dır.

Turuncu-sarı giysili, başı tıraşlı bir keşiş sabah elinde bir kâseyle manastırdan çıkar; o günkü yiyeceği halkın vereceği sadakadır.

İbadet ve rahiplik

Budizm'de ferdî ibadet esastır. Budist dinî yapılarına genel olarak vihara denir; kelime “mesken” anlamına gelir ve hem rahiplerin kaldığı binayı hem de kutsal mekânı ifade eder. Tapınağa gelen Budist ayakkabısını çıkarır, Buda heykelini selamlar, bir köşeye çekilip meditasyon yapar; elleri göğüs hizasında birleştirip alnını yere koyarak saygı gösterir. Çiçek, tütsü, meyve sunulur, mum yakılır. Evlerde de Buda heykeli ya da resmi bulunur. Dua ederken dua tekerleği ve tespih kullanılır; rahipler bileklerinde 108 taneli tespih taşır.

Rahipler topluluğuna Sangha denir; dünyanın en eski rahipler topluluğu kabul edilir. Rahip olan kişi saçını ve sakalını keser, sarı (turuncu) elbise giyer ve yetkili rahibin önünde üç kez iman ikrarında bulunur. Rahiplik hayatı fakirlik, bekârlık ve sessizliğe dayanır; rahiplerin çalışıp para kazanması yasak olduğundan sadaka toplayarak geçinirler. Günlerini kutsal metin okuma, meditasyon ve duayla geçirirler. Meditasyonun amacı zihni sükûnete kavuşturmaktır. Budistlerin bir kısmı ölülerini yakar, bir kısmı gömer.

Budizm'in kutsal metni, sembolleri ve mekânları
BaşlıkAdAçıklama
Kutsal kitapTripitaka (Üç Sepet)Pali dilinde; Vinaya (disiplin), Sutta (vaazlar), Abhidhamma (öğreti) sepetleri
SembolDharma çarkı (çakra)Buda'nın öğretisini ve yolunu simgeleyen tekerlek
SembolLotus çiçeği, mandalaçamurdan temiz açan lotus arınmayı; renkli mandala tefekkürü simgeler
Kutsal yapıstupa, pagodaBuda'nın küllerini, kalıntılarını ve hatıralarını barındırır
Kutsal yerlerLumbini, Bodhgaya, Sarnath, Kuşinagarsırasıyla Buda'nın doğduğu, aydınlandığı, ilk vaazını verdiği ve öldüğü yerler

Dört kutsal yer, Buda'nın hayatını sırayla izler: doğum, aydınlanma, ilk vaaz, ölüm. Bu yerleri ziyaret etmenin kişinin nirvanaya ulaşmasına yardımcı olduğuna inanılır. Budizm'de en çok tekrarlanan kutsal söz “Om mani padme hum” (Om! Lotus'taki mücevher!) duasıdır.

Akılda kalsın: Budizm'in kelimeleri: vihara = tapınak-manastır, stupa/pagoda = kalıntı yapısı, Sangha = rahipler topluluğu, Tripitaka = Üç Sepet. Semboller: çark, lotus, mandala. Yerler hayat sırasıyla: Lumbini (doğum) → Bodhgaya (aydınlanma) → Sarnath (ilk vaaz) → Kuşinagar (ölüm).
Sınavda

Nasıl sorulurBir ibadet ya da sembol tarif edilir, hangi dine ait olduğu sorulur; ya da Budizm'in kutsal kitabı, ibadet yeri ve sembolü eşleştirilir.

TuzakHint dinlerinin kavramlarını karıştırmaktır: mandir ve Vedalar Hinduizm'e, vihara ve Tripitaka Budizm'e aittir; Om hecesi ise iki gelenekte de geçer. Bir diğeri Sangha'yı ibadet yeri sanmaktır; Sangha rahipler topluluğudur.

⇄Bilgi eşleştirme kutsal yer ↔ olay

?Soru çöz

Bu toplulukların üyeleri saç ve sakallarını keser, sarı elbise giyer; bekâr, fakir ve sessiz bir hayat sürer, geçimlerini sadakayla sağlarlar. Günlerini kutsal metin okuma, meditasyon ve duayla geçirirler.
Budizm'de bu topluluğa verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Budist rahipler topluluğunun adı Sangha'dır. A vihara rahiplerin kaldığı yapı ve kutsal mekândır, topluluğun kendisi değildir; B brahman Hinduizm'deki rahip kastıdır; C Tripitaka Budizm'in kutsal kitabıdır.
MÖ VI. YY · KONFÜÇYANİZM

Konfüçyanizm: erdemli yönetim, hiyerarşi ve atalara saygı

MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİslam ahlakının dört temel erdemi nelerdir, hikmet, adalet, iffet ve şecaat ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Ahlak ve değerler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İslam düşünce geleneğinde bütün güzel ahlakın temeli dört erdemdir: hikmet (bilgelik; aklın doğruyu kavraması), adalet (her şeyi yerli yerine koymak, denge), iffet (arzularda ölçülü olmak, namusu korumak) ve şecaat (cesaret; korkaklık ile saldırganlık arasındaki orta yol). Her erdem, iki aşırı ucun ortasındaki itidal noktasıdır.

Dört temel erdem: hikmet, adalet, iffet, şecaat

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Konfüçyanizm nedir, Konfüçyüs'ün öğretisi, atalara saygı ve kutsal kitapları nelerdir?

Kısa cevap: Konfüçyanizm, MÖ 551'de doğan Konfüçyüs'ün öğretilerine dayanan, Çin'in eski millî inancı üzerine kurulmuş bir ahlak ve toplum düzeni sistemidir. Erdemle yönetilen devleti ve aile içindeki hiyerarşik ilişkileri esas alır. Yüce varlık T'ien (Gök), imparator “Göğün Oğlu”dur. En yaygın ibadet atalara saygıdır. Kutsal metinler Beş Klasik ve Dört Kitap'tır; MÖ II. yüzyıldan 1912'ye kadar Çin'in devlet diniydi.

“Yeni bir şey söylemiyorum, eskilerin bilgeliğini aktarıyorum” diyen bir öğretmen, iki bin yıl boyunca Çin devletinin ruhunu biçimlendirdi.

Konfüçyüs ve tarihçe

Konfüçyüs MÖ 551'de Çin'de doğdu; açtığı okulda öğrenci yetiştirdi. Amacı yeni görüşler ortaya koymak değil, eski bilgelerin erdemlerini yeni nesillere aktarmaktı. Ona göre barış ve huzur ancak erdemle yönetilen bir devlet ve hiyerarşik bir toplumla mümkündür: devlette tepede imparator, ortada bakanlar, altta halk; ailede baba-oğul, koca-eş, büyük kardeş-küçük kardeş ve hoca-öğrenci ilişkileri bu düzenin yansımasıdır. Her biri kendi görevini yaparsa düzen sağlanır. Öğrencileri ve en büyük takipçisi Mensiyüs öğretiyi yaydı. Han Hanedanı döneminden 1912'ye kadar devlet dini olarak tanındı; bugün Çin, Kore, Vietnam ve Japonya'da etkilidir.

Ek bilgi: Konfüçyüs'ün hayatı ve devlet dini

Konfüçyüs adı “Üstat Kung” anlamındaki Kung Fu-Tzu'nun Latince biçimidir. Yoksulluk içinde büyüdü, on beş yaşından itibaren kendini ilme verdi ve yirmi yaşında okul açtı. Öğreti İmparator Vu-ti zamanında (MÖ 140-87) devlet dini oldu; Çin'de âlimlerin, bürokratların ve imparatorluk ailesinin dini sayıldı.

İnanç: Gök ve erdem

Konfüçyüs öğretisini bir tanrı fikri üzerine kurmadı ama çevresindeki yaygın inanca saygı gösterdi. Çin'de “Şangti” diye anılan yüce varlığı o, T'ien (Gök) kelimesiyle ifade etmeyi seçti: tabiat düzeninin yöneticisi, her şeyin üstündeki kudret. İmparator “Göğün Oğlu” kabul edilir ve Gök'e kurbanı o sunar. Konfüçyanizm'e göre fazilet dört kısımdır: insan sevgisi, adalet, törenlere (merasime) riayet ve bilgi. Bunları bir araya getirip onlara göre yaşayan, Gök'ün emrine uygun hareket etmiş olur ve mutluluğa erer. Bu yüzden Konfüçyanizm bir ahlak sistemi olarak da tanımlanır.

Ritüeller, kutsal metinler, mekânlar

Konfüçyanizm'de en yaygın ibadet atalara saygıdır (ata kültü). Her aile kendi atalarının ruhlarını anar; ölenlerin adlarının yazılı olduğu tahta tabletlerin önünde mum ve buhur yakılır, doğum ve ölüm yıl dönümlerinde mezar başında yiyecek sunulur, ilahiler ve müzik eşliğinde törenler yapılır. En ünlü ibadet yerleri Pekin'deki imparatorluk mabetleridir; bunların en önemlisi imparatorların Gök'e kurban sunduğu Gök Mabedi'dir.

Konfüçyanizm'in kutsal metinleri
Koleksiyonİçindekiler
Beş KlasikDeğişiklikler Kitabı, Tarih Kitabı, Şiirler (Şarkılar) Kitabı, Ayinler Kitabı, İlkbahar ve Sonbahar Vakayinameleri
Dört KitapKonuşmalar (Lün Yu), Büyük Bilgi, Orta Yol Doktrini, Mensiyüs'ün Kitabı

Konfüçyüs eski Çin metinlerini öğrencileriyle birlikte yeniden düzenledi; öğrencileri onun ölümünden sonra sözlerini derledi. Konuşmalar, Konfüçyüs'ün kendi düşüncesi hakkında en güvenilir bilginin alındığı metin kabul edilir.

Akılda kalsın: Konfüçyanizm = düzen ve ahlak: erdemli yönetim + hiyerarşi + atalara saygı. Gök = T'ien, imparator = Göğün Oğlu. Dört erdem: sevgi, adalet, tören, bilgi. Kitaplar: Beş Klasik + Dört Kitap; en güvenilir kaynak Konuşmalar. Devlet dini: MÖ II. yy → 1912.
Sınavda

Nasıl sorulurBir parçada aile ve devlet hiyerarşisi, erdemli yönetici ya da atalara saygı anlatılır, hangi dine ait olduğu sorulur.

TuzakKonfüçyanizm ile Taoizm'i karıştırmaktır: toplumsal düzen, görev ve tören (merasim) Konfüçyanizm'in; doğallık, eylemsizlik ve doğaya uyum Taoizm'in vurgusudur. Bir diğeri Konfüçyüs'ü bir tanrı ya da peygamber sanmaktır; o bir öğretmen ve bilgedir, sonradan ona da saygı törenleri yapılmıştır.

▭Boşluk doldurma

Pekin'deki Gök Mabedi'nde imparatorun kurban sunduğu yüce varlık, Konfüçyüs'ün Gök anlamında andığı dir. Ölen dedesinin adı yazılı tahta tabletin önünde her yıl mum ve buhur yakan bir Çinli aile ise Konfüçyanizm'in en yaygın ibadeti olan geleneğini sürdürür.

Taoatalara saygıT'ienpujawu wei

?Soru çöz

“Hükümdar halkın ihtiyaçlarını karşılamalı, bakanlar ona yardım etmeli, halk da üstündekilere itaat etmelidir. Ailede baba ailenin geçimini sağlamalı, kardeşler birbirini sevmeli ve küçükler büyüklere saygı göstermelidir.”
Bu düşünceler aşağıdaki dinlerden hangisinin öğretisini yansıtmaktadır?

✓ A. Devlette ve ailede herkesin yerini ve görevini belirleyen hiyerarşik düzen Konfüçyanizm'in temel öğretisidir. B Taoizm toplumsal görevden çok doğaya uyum ve eylemsizliği öne çıkarır; C Budizm arzuyu söndürüp nirvanaya ulaşmayı hedefler; D Hinduizm'de de toplumsal tabakalar vardır ama kast doğumla belirlenir, parçadaki görev ilişkisini anlatmaz.
MÖ VI. YY · TAOİZM

Taoizm: Tao'nun yolu, wu wei ve yin-yang dengesi

MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Taoizm nedir, Tao, wu wei ve yin-yang ne anlama gelir?

Kısa cevap: Taoizm, rivayete göre MÖ VI. yüzyılda yaşayan Lao Tzu'nun öğretisine dayanan Çin dinidir; adını “yol” anlamındaki Tao'dan alır. Tao her şeyin kaynağı olan, tanımlanamaz ilkedir; Te onun her şeyde bulunan gücüdür. İnsan doğaya uyarak, zorlamadan yaşamalıdır (wu wei). Evrendeki her şey birbirini tamamlayan yin ve yang zıtlarından oluşur. Kutsal kitap Tao Te King, kutsal dağ Taishan'dır.

Lao Tzu'ya göre en yumuşak şey olan su, en sert kayayı bile oyar; güç, zorlamada değil akışa uymaktadır.

Lao Tzu ve Tao

Taoizm'in kurucusu kabul edilen Lao Tzu hakkında çok az bilgi vardır; adı “ihtiyar bilge” anlamında bir lakaptır. Din, adını Çincede “yol” anlamına gelen Tao'dan alır. Tao yaratıcı bir ilkedir ama kişileşmiş bir yaratıcı tanrı değildir: isimsizdir, görülemez, işitilemez, kavranamaz; var olan ve olmayan her şeyin kaynağıdır. Her şey ondan çıkar ama o her şeyin ötesindedir. Tao'nun her varlıkta bulunan gizli gücüne ya da erdemine Te denir; Tao varlıkları meydana getirir, Te onları besler ve biçimlendirir.

Wu wei ve zıtların birliği

Lao Tzu Tao'nun gücünü, yumuşak olduğu hâlde her şeyi yenen suya benzetir. İnsan da Tao'ya benzemeye çalışmalıdır. Bu düşünce Taoizm'in ülküsü olan wu wei ilkesiyle ifade edilir; kelime anlamı “iş yapmamak”tır, yani dünyanın doğal düzenine karşı çıkmadan, zorlamadan ve hırsla çabalamadan yaşamaktır. Taoist davranışın özü üç kuralla özetlenir: tabiata uyup zorlamamak, rekabet etmemek, elindekiyle yetinmek. Zenginlik, şöhret ve hırs insanı Tao'dan uzaklaştırır. Taoizm'e göre zıtlıklar görecelidir; evrendeki her şey birbirine zıt ama birbirini tamamlayan iki gücün birleşmesinden oluşur.

Bu fikrin sembolü Tai-ji (yin-yang) dairesidir: yang ile yin bir dairenin iki yarısını oluşturur.

Her yarının içinde ötekinin küçük bir noktası vardır: hiçbir şey tamamen yin ya da tamamen yang değildir.Görsel: Sınav Defteri

Ritüeller ve kutsallar

İlk dönemde Taoist ibadetin amacı bu dünyada hayatı uzatmak, ölümsüzlüğü elde etmekti. Bunun için sade bir hayat, perhiz kuralları, nefes teknikleri ve dua öğretildi. Taoist mabetlerde törenlerde tütsü yakılır. Taoizm'in kaynak kitabı Lao Tzu'ya atfedilen Tao Te King'dir (Yol ve Erdemin Kitabı). Bazı dağlar ve mağaralar ölümsüzlerin yaşadığı yerler olarak kutsal sayılır; en kutsalı Taishan Dağı'dır.

Ek bilgi: Taoist mabetler ve törenler

Rivayete göre Lao Tzu MÖ 604'te doğmuştur. Taoist mabetlere kung, kuan ya da miao denir; çok sayıda tanrı ve tanrılaştırılmış kahramanın tasvirleriyle doludur, törenlerde trampet ve gong çalınır. Yeni yılda evler ve mabetler kötü ruhlardan arınmak için temizlenir, kâğıt ejderhalar sokaklarda gezdirilir. Tao Te King iki bölümlü, yaklaşık beş bin kelimelik bir metindir. İlk dönem Taoistleri ölümsüzlük için simya ve Çin'e özgü yoga tekniklerine de başvurdu.

Akılda kalsın: Taoizm = doğaya uyum: Tao (yol, kaynak) + Te (güç, erdem) + wu wei (zorlamamak, “iş yapmamak”). Sembol yin-yang (Tai-ji): zıtlar tamamlar. Kitap Tao Te King, dağ Taishan, kurucu Lao Tzu. Hedef: sade hayat ve ölümsüzlük arayışı.
Sınavda

Nasıl sorulurWu wei ya da yin-yang anlatılan bir parça verilir, hangi dine ait olduğu ya da hangi kavramın vurgulandığı sorulur.

TuzakWu weiyi tembellik sanmaktır; kastedilen doğanın akışına karşı çıkmamak, zorlamadan yaşamaktır. Bir diğeri yin-yangı iyi-kötü çatışması sanmaktır; iki güç ahlaken yargılanmaz, birbirini tamamlar. Konfüçyanizm ile karışmaması için hatırla: Konfüçyüs toplumu düzenler, Lao Tzu insanı doğaya döndürür.

⇄Bilgi eşleştirme Taoizm kavramları

?Soru çöz

Bu sembolde ışık, sıcaklık ve erkekliği temsil eden ilke ile karanlık, soğukluk ve dişiliği temsil eden ilke bir dairenin iki yarısını oluşturur. İkisi her şeyde birlikte bulunur, iyi ya da kötü diye yargılanmaz ve birbirini tamamlar.
Sözü edilen sembol hangi dine aittir?

✓ C. Yang ve yin ilkelerinden oluşan Tai-ji dairesi Taoizm'in sembolüdür. A Hinduizm'in sembolü Om hecesidir; B Budizm'in sembolleri Dharma çarkı ve lotustur; D Konfüçyanizm de Çin dinidir ama öğretisi zıtların dengesi değil, toplumsal hiyerarşi ve atalara saygıdır.
DİNLER · KARŞILAŞTIRMA

Dört dini yan yana koymak: Hinduizm, Budizm, Konfüçyanizm, Taoizm

MEB 12. sınıf · Hint ve Çin dinleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKatoliklik, Ortodoksluk ve Protestanlık arasındaki farklar nelerdir, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam nasıl karşılaştırılır?Bağlantılı konudan (Yahudilik ve Hristiyanlık). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1054'te Roma merkezli Katoliklik ile İstanbul merkezli Ortodoksluk ayrıldı; XVI. yüzyılda Luther'in Reform'uyla Protestanlık doğdu. Katoliklikte papanın inanç ve ahlak konularında otoritesi kabul edilir; Ortodoks kiliseler patrikler etrafında örgütlenir; Protestanlık Kitab-ı Mukaddes'i tek otorite sayar ve kurtuluşu yalnız ilahi lütfa bağlar. Protestanlık içindeki evanjelik akımlar bireysel dindarlığı ve misyonerliği öne çıkarır.

Katoliklik, Ortodoksluk, Protestanlık; üç dinin karşılaştırması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hinduizm, Budizm, Konfüçyanizm ve Taoizm arasındaki farklar nelerdir?

Kısa cevap: Hint dinlerinden Hinduizm kurucusuz, çok tanrılı ve etniktir; Budizm Buda'nın öğretisine dayanır ve başlangıçta yaratıcı tanrı fikri taşımaz. Çin dinlerinden Konfüçyanizm toplumsal düzen ve atalara saygıyı, Taoizm doğaya uyum ve wu weiyi öne çıkarır. Buda, Konfüçyüs ve Lao Tzu MÖ VI. yüzyılda yaşamıştır. Hint dinleri samsaradan kurtuluşu, Çin dinleri bu dünyada uyumlu ve uzun bir hayatı hedefler.

Aynı yüzyılda üç bilge: Hindistan'da Buda, Çin'de Konfüçyüs ve Lao Tzu. Biri insanı arzudan, biri toplumu düzensizlikten, biri insanı hırstan kurtarmak istedi.

Budizm Hinduizm'e tepki olarak doğdu; Çin'de Konfüçyanizm ve Taoizm aynı çağda farklı yönlere baktı.Görsel: Sınav Defteri
Dört dinin karşılaştırması
ÖzellikHinduizmBudizmKonfüçyanizmTaoizm
KurucuyokBuda (Siddhartha Gautama)KonfüçyüsLao Tzu
Doğduğu yerHindistanKuzey Hindistan / NepalÇinÇin
Tanrı / yüce ilkeçok tanrı; Brahma, Vişnu, Şivailk dönemde yaratıcı tanrı yok; Buda zamanla kutsallaştıT'ien (Gök)Tao (yol), Te
Kutsal metinVedalar; Mahabharata, RamayanaTripitaka (Üç Sepet)Beş Klasik, Dört KitapTao Te King
İbadet yerimandir, ev, Ganj kıyısıvihara, stupa, pagodaata mabetleri, Gök Mabedikung, kuan, miao
SembolOmDharma çarkı, lotus(belirgin tek sembol yok)yin-yang (Tai-ji)
Hedefmokşa: samsaradan kurtuluşnirvana: arzunun sönmesierdemli insan, düzenli toplumTao ile uyum, uzun ve sade hayat
Kutsal yerGanj, BenaresLumbini, Bodhgaya, Sarnath, KuşinagarPekin imparatorluk mabetleriTaishan Dağı

Tabloyu okumanın yolu

Sınavda bu dört din çoğu zaman bir kavram üzerinden ayırt edilir. Kurucu sorusu ilk eleği oluşturur: kurucusu olmayan tek din Hinduizmdir. Hedef sorusu ikinci eleği: “döngüden kurtuluş” Hint dinlerini (mokşa, nirvana), “toplumsal düzen” Konfüçyanizm'i, “doğaya uyum” Taoizm'i gösterir. Yoga ve meditasyon gibi ortak uygulamalar ise tek başına ayırt edici değildir. Yahudilik ve Hristiyanlık sayfasında Yahudiliği bir topluluğun dini, yani etnik bir din olarak gördük; Hinduizm de Hint halkıyla sınırlı kaldığı için etnik bir dindir. Budizm ise farklı halklara yayılarak evrensel bir dine dönüştü.

Ek bilgi: aynı coğrafyanın öbür dinleri

Hindistan'da Hinduizm ve Budizm dışında Caynizm ve Sihizm de doğmuştur; Japonya'nın yerli dini ise Şintoizm'dir. Bu dinler sınavda ayrıntılı sorulmaz.

Akılda kalsın: Dört soruyla ayır: Kurucusu var mı? (Hinduizm hariç hepsinin var) · Hedef nerede? (Hint: döngüden çıkış; Çin: bu dünyada uyum) · Kitabı ne? (Veda, Tripitaka, Beş Klasik-Dört Kitap, Tao Te King) · Sembolü ne? (Om, çark-lotus, —, yin-yang).
Sınavda

Nasıl sorulurKavram-din eşleştirmesi yapılır (“aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?”) ya da bir dinin birkaç özelliği verilip adı istenir.

TuzakBenzer kavramları başka dine taşımaktır: nirvana Budizm'in, mokşa Hinduizm'in; wu wei Taoizm'in, T'ien Konfüçyanizm'in kavramıdır. Bir diğeri Buda, Konfüçyüs ve Lao Tzu'yu tanrı sanmaktır; üçü de bir öğretinin kurucusu sayılan insanlardır ve zamanla kutsallaştırılmışlardır. Eşleştirme sorularında her çifti tek tek kontrol et.

⇄Bilgi eşleştirme din ↔ kutsal metin

?Soru çöz

Aşağıdaki din-kavram eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ B. Wu wei, doğaya uyup zorlamadan yaşamayı anlatan Taoizm kavramıdır; Konfüçyanizm'in kavramları T'ien, atalara saygı ve hiyerarşidir. A samsara Hinduizm'in doğum-ölüm döngüsüdür, doğru eşleştirmedir; C Sangha Budist rahipler topluluğudur, doğrudur; D yin-yang Taoizm'in sembolüdür, doğrudur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bu tasavvufi yorumda zikrin gizlice ve kalpten yapılması esastır; toplu zikre “hatm-i hacegan” denir. “Halvet der encümen” ilkesiyle kişinin kalabalık içindeyken de Hak ile olması öğütlenir.
Sözü edilen tasavvufi yorum aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Gizli ve kalbî zikir, hatm-i hacegan ve “halvet der encümen” Bahaeddin Nakşibend'in yoluna aittir. A Mevlevilik musiki eşliğinde semayla tanınır, gizli zikirle değil; B Kadirilik coşkulu zikir meclisleriyle anılır; D Rifailik riyazet ve dokuz aşamalı eğitimle öne çıkar.Kaynak: Anadolu'da İslam ve tasavvuf · Kültürümüzdeki tasavvufi yorumlar

?Soru 2

“Bilimsel çalışmalar insanı Yaratıcı'yı tanımaya yöneltmeli ve insanlığın yararına olmalıdır. İnsanların ya da bir canlı türünün topyekûn yok edilmesine yol açan bir çalışma, ne kadar ileri bir buluş olursa olsun bu ölçüyle bağdaşmaz.”
Bu parçada bilimin hangi yönü üzerinde durulmaktadır?

✓ A. Parça bilimin neye hizmet etmesi gerektiğini, yani Yaratıcı'yı tanıma ve insanlığa fayda amacını anlatır. B yöntem (akıl, gözlem, deney) parçada geçmez; C bilimsel bilginin değişmesi Plüton örneğindeki konudur, burada yok; D tercümeden Rönesans'a uzanan tarihsel süreç parçanın konusu değildir.Kaynak: İslam medeniyeti ve bilim · Din-bilim ilişkisi ve bilimin gelişimi

?Soru 3

Yahudi tarihinde Kudüs'ün krallığın merkezi yapıldığı, burada görkemli bir mabedin inşa edildiği ve “altın çağ” olarak anılan dönem aşağıdaki şahsiyetlerden hangileriyle ilişkilidir?

✓ D. Kudüs'ü merkez yapan Hz. Davud, mabedi yaptıran oğlu Hz. Süleyman'dır; MÖ X. yüzyıl altın çağ sayılır. A İbrahim ve İshak ataların dönemidir, krallık yoktur; B Musa ve Harun Mısır'dan çıkış ve on emir dönemindedir, Kudüs henüz alınmamıştı; C Ezra ve Nehemya Babil sürgünü sonrası reformlarla anılır.Kaynak: Yahudilik ve Hristiyanlık · Yahudiliğin tarihçesi; İbrani, İsrail, Yahudi, Musevi

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Musa b. Meymun'un belirlediği Yahudi inanç ilkeleri arasında yer almaz?

✓ B. “Üç kişilikte tek Tanrı” Hristiyanlıktaki teslis inancıdır; Yahudilik Tanrı'nın kesin birliğini savunur. A Tanrı'nın birliği on üç ilkenin ikincisidir; C mesihin gelişi on ikinci ilkedir; D Hz. Musa'nın peygamberlerin en büyüğü olduğu da ilkeler arasındadır.Kaynak: Yahudilik ve Hristiyanlık · Yahudiliğin inancı, kitabı ve peygamber anlayışı

?Soru 5

“Bu ilim, İslam'ın inanç esaslarını ayet, hadis ve akıl yoluyla açıklar, temellendirir ve başka inançlardan gelen eleştirilere karşı savunur. Konuları yalnız geçmişin tartışmalarıyla sınırlı değildir; günümüzde deizm gibi yeni akımlar da bu ilmin ilgi alanındadır.”
Sözü edilen ilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. İnanç esaslarını akli ve naklî delillerle savunmak ve yeni akımlara cevap vermek kelamın tanımıdır. A fıkıh inancı değil ibadet ve muamelat hükümlerini inceler; C tefsir ayetlerin anlamını açıklar, inancı savunmayı amaçlamaz; D hadis Hz. Peygamber'in sözlerini derler ve açıklar.Kaynak: İslam medeniyeti ve bilim · Dinî ilimler, dil, tarih ve felsefe

?Soru 6

Anadolu'da kurulan bu teşkilat; göç eden Türkleri zaviyelerinde ağırlamış, mesleği olmayanlara meslek öğretmiş, usta-kalfa-çırak ilişkilerini düzenlemiş ve esnafa dürüstlük ile dayanışmayı aşılamıştır.
Bu teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Anadolu'da, zaviye merkezli, meslek ve ahlakı birlikte öğreten esnaf teşkilatı ahiliktir. A ribat sınır boyundaki askerî yapıdır, sonra tekke ve kervansaraya dönüşmüştür; B fütüvvet ahiliğin dayandığı, Abbasi döneminde doğan ahlak anlayışıdır, Anadolu'daki esnaf teşkilatı değildir; D medrese yükseköğretim kurumudur, meslek loncası değildir.Kaynak: Anadolu'da İslam ve tasavvuf · Türklerin Müslüman oluşu; ribat, fütüvvet, ahilik

?Soru 7

“Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin. Allah’a karşı gelmekten sakının ki size merhamet edilsin.” (Hucurat 49/10)
Bu ayette aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

✓ D. Ayette kurban kesmekten söz edilmez; kurban musahiplik erkânının bir parçasıdır, ayetin değil. A “Müminler ancak kardeştir” cümlesi kardeşliği açıkça söyler; B “arasını düzeltin” emri barıştırmayı anlatır; C “sakının ki size merhamet edilsin” ifadesi takvayı merhamete bağlar.Kaynak: Anadolu'da İslam ve tasavvuf · Musahiplik, semah, gülbank, oruçlar ve Hucurat 10

?Soru 8

“Bir toplumun yemekleri, giyimi, düğün gelenekleri ve konuştuğu dil başka bir toplumunkinden farklıdır; bunlar o toplumun kimliğini oluşturur ve nesilden nesile aktarılır.”
Bu açıklamada aşağıdaki kavramlardan hangisi tanımlanmaktadır?

✓ B. Topluma özgü olma, kimlik oluşturma ve gelenekle aktarılma kültürün belirleyici özellikleridir. A medeniyet evrensel ve sistemli birikimi anlatır, topluma özgülüğü değil; C umran medeniyetle birlikte anılan şehirleşme ve imar kavramıdır; D teknoloji medeniyetin maddi unsurudur, gelenek ve dil değil.Kaynak: İslam medeniyeti ve bilim · Kültür, medeniyet ve İslam medeniyeti

?Soru 9

Bu mezhebe göre Yahudilik, bir din olmaktan çok Yahudilerin tarih boyunca ürettiği bir kültür ve medeniyettir; dinî kurallara uyma zorunluluğu yoktur ve mensuplarının çoğu Tanrı'nın tarihe müdahale etmediğini düşünür.
Sözü edilen mezhep aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Yahudiliği kültür ve medeniyete indirgeyen, kuralları zorunlu saymayan mezhep Yeniden Yapılanmacılıktır. A Ortodokslar tam tersine Tevrat ve Talmud'u mutlak otorite sayar; B Muhafazakârlar geleneği korumaya çalışır, dini kültüre indirgemez; D Reformistler dini modernleştirmiştir ama onu bir din olarak görmeye devam eder.Kaynak: Yahudilik ve Hristiyanlık · Yahudi mezhepleri ve Siyonizm

?Soru 10

“Yahudiler için Şabat, cuma akşamı güneşin batışıyla başlar ve cumartesi akşamı sona erer. Bu gün Tanrı'nın evreni yarattıktan sonra dinlenmesinin ve İsrailoğullarının Mısır'dan çıkışının hatırası olarak kutsal sayılır. Ateş yakmak, yazı yazmak gibi işler yapılmaz; ama bir insanın hayatı tehlikedeyse bu yasaklar askıya alınır.”
Bu parçada Şabat'la ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

✓ A. Şabat'ta sinagogda toplanıp kutsal kitaptan bölümler okunması doğrudur, ama parçada geçmez; tuzak budur. B “yaratmadan sonra dinlenme ve Mısır'dan çıkış” ifadesiyle; C “cuma akşamı başlar, cumartesi akşamı sona erer” cümlesiyle; D “hayatı tehlikedeyse askıya alınır” ifadesiyle parçada yer alır.Kaynak: Yahudilik ve Hristiyanlık · Yahudiliğin ritüelleri, sembolleri ve kutsal mekânları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →