Sözcükte anlam: bağlam, mecaz, deyim ve atasözü

Bir sözcük metne girince yeni bir anlam kazanabilir. Bağlamdan anlam tahmin etmeyi, deyim ve atasözlerinin metne kattığını, yabancı sözcüklerin Türkçesini çalışıyorsun.

4 durak7. sınıf · Sözcük ve cümle anlamı
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANLAM · SÖZCÜK

Bağlamdan anlam: bilmediğin sözcüğü cümle nasıl açıklar?

MEB 7. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?6. sınıftan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağlamdan anlam tahmini, bilmediğin bir sözcüğün anlamını çevresindeki cümlelerden çıkarmaktır. İpucu çoğu zaman bir açıklamada, bir örnekte ya da bir karşıtlıkta saklıdır. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümlenin anlamı bozulmuyorsa doğru yoldasın.

Bağlamdan anlam tahmini

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilmediğim bir sözcüğün anlamını metinden nasıl tahmin ederim?

Kısa cevap: Bağlam, bir sözcüğün içinde geçtiği cümle ile onu çevreleyen cümlelerdir. Anlamını bilmediğin bir sözcüğü ya da söz kalıbını bağlamdaki ipuçlarına bakarak tahmin edebilirsin. Tahminini, sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden okuyarak sınarsın.

Bir oyunda “Zırhını kuşan” yazısını gördün. Zırhın ne olduğunu bilmesen de ekrandaki kalkan ve miğfer resimleri sana yol gösterir. Okurken cümleler de aynı işi yapar.

Bağlam neden işe yarar?

Bir sözcük metinde tek başına durmaz. Önündeki ve arkasındaki cümleler onun hakkında küçük bilgiler verir. Bu bilgileri bir araya getirince sözcüğün anlamına çoğu zaman sözlüğe bakmadan yaklaşırsın. 6. sınıfta bir sözcüğün gerçek mi mecaz mı olduğunu cümleye bakarak bulmuştun; o cümle, sözcüğün bağlamıydı.

Dört ipucu türü

İpucu bazen sözcüğün hemen yanındadır, bazen bir sonraki cümlede. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşacağın dört ipucunu gösteriyor. Hepsinde yapacağın iş aynıdır: ipucu sözcüğü işaretlemek ve ondan bir anlam tahmin etmek.

Bilinmeyen sözcüğe dört ipucu
İpucuNasıl görünür?Örnek
Açıklama“yani, başka bir deyişle” ile sözcük açılır.Proje bir çalıştay ile başladı, yani birlikte çalışılan bir toplantıyla.
Örnek“gibi, örneğin” ile örnekler sıralanır.Kayısı, incir gibi kuru yemişler tezgâhı doldurmuştu.
Zıtlık“ama, oysa, değil” karşıt bir durum verir.Kardeşim konuşkandır, oysa ben suskun biriyim.
Benzer sözAynı anlam başka sözcükle yinelenir.Herkes şaşkındı. Bu hayret bütün gün sürdü.
Örnek paragraf

Kasabamızdaki eski kitapçının bir müdavimi var: emekli öğretmen Nuri Bey. Yirmi yıldır her cumartesi sabahı dükkâna uğruyor, kapının yanındaki tabureye oturuyor. Kitapçı, onun gelmediği bir haftayı hatırlamıyor. Yeni gelen kitapları da önce ona gösteriyor. Bu metinde “müdavim” sözcüğü ne anlama geliyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Sözcüğün geçtiği cümleyi ve sonraki cümleleri oku.
  2. İpuçlarını işaretle: “yirmi yıldır”, “her cumartesi”, “gelmediği bir haftayı hatırlamıyor”.
  3. Tahmini yerine koy: “Kitapçının sürekli gelen bir müşterisi var.” Cümle anlamlı kalıyor.

Cevap: Müdavim, bir yere sürekli giden kimse demektir.

Akılda kalsın: Bilinmeyen sözcükte önce ipucunu bul, sonra tahmin et, en son tahmini yerine koyup sına. Cümle anlamlı kalıyorsa tahmin doğru yoldadır.
Burslulukta

Nasıl sorulurKısa bir metinde bir sözcük ya da söz kalıbı tırnak içinde verilir; bu metindeki anlamı sorulur.

TuzakSözcüğün en bilinen anlamını bağlama bakmadan seçmek.

İpucuHer seçeneği sözcüğün yerine koy, metinle uyanı seç.

?Soru çöz bağlam · günlük

Efe, konser gününü günlüğüne yazdı.

Bu metinde geçen “mahcup” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Kızaran yanaklar, yere bakan gözler ve salondaki gülüşme utanmayı gösterir. B için öfkeyi gösteren bir davranış yok; C yorgunluğa dair ipucu taşımaz; D yalnız “bir an durdu” sözüne dayanır, kızaran yanakları açıklamaz.

↕Bilinmeyen sözcüğü çözme sırası

  1. Tahmini sözcüğün yerine koy, cümleyi yeniden oku
  2. Öncesindeki ve sonrasındaki cümleye bak
  3. Gerekirse sözlükten doğrula
  4. Sözcüğün geçtiği cümleyi sonuna kadar oku
  5. İpucu sözcükleri işaretle, bir anlam tahmin et
ANLAM · SÖZCÜK

Bir sözcük, birçok anlam: gerçek, mecaz, terim ve sözcükler arası ilişkiler

MEB 7. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaGerçek anlam ile mecaz anlam arasındaki fark nedir?6. sınıftan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gerçek anlam, bir sözcüğü duyunca akla gelen ilk ve temel anlamdır. Mecaz anlam, sözcüğün bu temel anlamdan uzaklaşıp bir benzerlik yoluyla kazandığı yeni anlamdır. “Ağır çanta”da ağır gerçek, “ağır söz”de mecaz anlamdadır.

Gerçek ve mecaz anlam

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir sözcüğün gerçek, mecaz ve terim anlamı nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Gerçek anlam, sözcüğün akla ilk gelen anlamıdır. Mecaz anlam, sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanmasıdır. Terim ise bir bilim, sanat ya da spor dalına özgü anlamdır. Sözcükler kendi aralarında eş, yakın, zıt ve eş sesli olabilir.

“Fidanın kökü çürümüş.” ile “Sorunun kökünü bulduk.” cümlelerinde aynı sözcük var. Biri toprağın altını, öbürü bir sorunun başladığı yeri anlatıyor.

Gerçek, mecaz, terim

Bunları 6. sınıfta tanımıştın; bu yıl metin içinde bulacaksın. Gerçek anlamda sözcük gözle görülen, elle tutulan ilk anlamıyla kullanılır. Mecazda o anlam bir benzerlik yoluyla başka bir alana taşınır: kök, bir bitkiden bir soruna geçer. Terimde ise sözcük bir alanın dar ve kesin bir kavramı olur.

Terimi tanımak için cümlenin hangi alandan söz ettiğine bak. Futbolda “ofsayt”, müzikte “nota”, matematikte “açı” birer terimdir. Aynı “açı” sözcüğü “Olaya bir de benim açımdan bak.” cümlesinde ise mecaz olur, çünkü artık bir bakış biçimini anlatır.

Aynı sözcük bitkiden soruna, oradan dil bilgisine taşınıyor.Görsel: Sınav Defteri

Sözcükler arası ilişkiler

5. sınıfta gördüğün ilişkiler bu yıl da metnin içinde karşına çıkar. En çok karıştırılanı eş sesli sözcük ile çok anlamlı sözcüktür. Çok anlamlı sözcüğün anlamları birbirine bağlıdır. Eş seslinin anlamları arasında hiçbir bağ yoktur: gökten yağan dolu ile ağzına kadar dolu bardak gibi.

Dört anlam ilişkisi
İlişkiNe demek?Örnek
Eş anlamYazılışı farklı, anlamı aynıyanıt – cevap
Yakın anlamBenzer ama tam aynı değilyorulmak – bitkin düşmek
Zıt anlamAnlamca karşıtcimri – cömert
Eş sesliYazılışı aynı, anlamları ilgisizyaz (mevsim) – yaz (yazmak)
Akılda kalsın: Anlamlar arasında bağ varsa çok anlamlılık, bağ yoksa eş seslilik. Mecazı bulmak için sor: “Bu sözcük burada gerçekten o nesneyi mi anlatıyor?”
Burslulukta

Nasıl sorulurBir sözcük farklı anlamlarıyla dört cümlede verilir; ötekilerden farklı anlamda kullanılanı ya da mecaz anlamlıları sorulur.

TuzakEş sesli sözcüğü çok anlamlı sözcük sanmak.

İpucuHer cümlede sözcüğün yerine bir eş anlamlısını koy.

⇄Sözcük çiftinin ilişkisi

Her sözcük çiftini aralarındaki anlam ilişkisiyle eşleştir.

?Soru çöz öncüllü

Kerem bir haftadır bitiremediği bilim ödevini sonunda teslim etti. Eve dönerken anlatıyordu:
I. “Ödevimi bitirince içim hafifledi.”
II. “Avucuma düşen kar tanesi hemen eridi.”
III. “Öğretmenimin övgüsü moralimi yükseltti.”

Kerem'in cümlelerinin hangilerinde koyu yazılan sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?

✓ C. İçin hafiflemesi ve moralin yükselmesi gözle görülen bir ağırlık ya da yükseklik değildir; ikisi de mecazdır. Kar tanesi gerçekten erir. A, III'teki mecazı kaçırır; B gerçek anlamlı cümleyi seçer; D gerçek anlamı mecaz sanır.

?Soru çöz sözlük kartı

Ada, ödevi için “keskin” sözcüğünün anlamlarını bir karta yazdı.

“Keskin” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde kartın 2. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ B. Kartalın gözü çok iyi görür; bu, kartın 2. anlamıdır. C'deki çakı kolayca keser (1. anlam); A'daki koku ve D'deki soğuk sert ve güçlüdür (3. anlam). A'yı seçen, “koku” sözcüğünü görünce 2. anlamdaki “koku alan” sözüne aldanmıştır.
SÖZ VARLIĞI · DEYİM

Deyim, atasözü ve kalıp söz: az sözle çok şey söylemek

MEB 7. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBir sözcüğün cümleden cümleye değişen anlamı ve deyimlerdeki mecaz nasıl bulunur?6. sınıftan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir sözcük metne göre farklı anlamlar kazanabilir; doğru anlamı cümlenin bütünü belirler. Deyimler ve atasözleri de sözcükleri çoğu zaman mecaz anlamda kullanır: “gözden düşmek”te kimse yere düşmez. Anlamı tek tek sözcüklerde değil, kalıbın bütününde ara.

Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Deyim ile atasözü arasındaki fark nedir, metne ne katar?

Kısa cevap: Deyim, çoğu zaman gerçek anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış bir söz öbeğidir; bir durumu canlı biçimde anlatır. Atasözü, uzun deneyimlerden doğmuş, öğüt ya da yargı bildiren kalıplaşmış bir cümledir. Kalıp sözler ise belli durumlarda söylenen hazır sözlerdir.

Arkadaşın “Sınavdan sonra ağzım kulaklarıma vardı.” dediğinde ağzının gerçekten kulağına uzandığını düşünmezsin. Sevincin büyüklüğünü anlarsın. Deyimin gücü buradadır.

Deyim ve atasözü nasıl ayrılır?

Bu üç sözü 5. sınıfta tanımıştın; bu yıl onları metinde bulup katkısını söyleyeceksin. Deyim çoğu zaman bir yargı bildirmez, bir durumu adlandırır: “kulak asmamak”, yani önemsememek. Atasözü ise tek başına bir yargıdır ve herkese bir ders verir: “İşleyen demir ışıldar.” Sözcükleri değiştirilemez; “Çalışan demir parlar.” dersen atasözü bozulur.

Üç kalıplaşmış söz
DeyimAtasözüKalıp söz
YapısıÇoğu zaman söz öbeğiCümleKısa, hazır söz
Ne yapar?Bir durumu canlı anlatırÖğüt ya da yargı verirBir duruma eşlik eder
Örnekgöz kulak olmakSakla samanı, gelir zamanı.Kolay gelsin.

Metne katkısı

Deyim ve atasözü anlatımı kısaltır ve güçlendirir. “Kardeşine dikkat et, ona bir şey olmasın.” yerine “Kardeşine göz kulak ol.” demek yeterlidir. Atasözü ise bir paragrafın vardığı dersi tek cümlede toplar. Bu yüzden sınavda bir metne uygun atasözü sık sorulur.

Örnek paragraf

Mahalle maçında Burak, takımın en iyi oyuncusu olduğunu düşünüyor, kimsenin uyarısına kulak asmıyordu. Pas vermeden tek başına koştu, topu üç kez kaptırdı. Devre arasında Yusuf ona hiçbir şey söylemedi, yalnızca skor tabelasını gösterdi. İkinci yarıda Burak ilk topu hemen Yusuf'a aktardı. Paragraftaki deyim hangisidir, metne ne katmıştır?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Gerçek anlamıyla okunamayan öbeği bul: “kulak asmamak”. Kulağa bir şey asılmıyor.
  2. Anlamını bağlamdan çıkar: uyarıları önemsememek, dinlememek.
  3. Katkısını söyle: Burak'ın inatçılığını tek bir öbekle canlandırıyor.

Cevap: Deyim “kulak asmamak”tır; Burak'ın kimseyi dinlemediğini kısa ve etkili biçimde anlatır.

Akılda kalsın: Deyim durumu anlatır, atasözü ders verir, kalıp söz bir ana eşlik eder. Üçünün de sözcükleri değiştirilemez.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir paragraf verilir; onu en iyi özetleyen atasözü ya da bir kavram listesine uyan deyimli cümle sorulur.

TuzakMetindeki tek bir ayrıntıya uyan atasözünü seçmek.

İpucuÖnce paragrafın dersini kendi cümlenle söyle, sonra o dersi veren atasözünü bul.

?Soru çöz atasözü

Dedem her yaz bahçede fazla çıkan domatesleri kurutup kavanozlara doldurur. Biz bunu gereksiz bir uğraş sanırdık. Geçen kış pazarda domates çok pahalanınca annem dedemin kavanozlarından birini açtı. O akşam sofradaki herkes çorbayı ikinci kez istedi.

Bu metnin anlattığı durumu en iyi özetleyen atasözü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Gereksiz görülen kavanozlar, kışın ihtiyaç doğunca işe yaramıştır. A çalışmanın insanı geliştirdiğini anlatır, dedenin emeğine takılan ayrıntı tuzağıdır; B birbirinden etkilenmeyi, C danışmayı öğütler; ikisinin de metinde karşılığı yoktur.

▭Kendin yaz deyimi tamamla

Seçenek yok; deyimleri hatırlayıp kendin tamamla. Ayşe karnesini görünce sevincinden ağzı vardı. Kardeşi ise öğretmeninin uyarılarına hiç asmadığı için üzgündü. Babasının “Emek vermeden başarı gelmez.” sözü o gün ikisinin de aklında etti.

?Soru çöz kavram · deyim

Bu cümlelerdeki deyimler aşağıdaki kavramların hangisiyle eşleştirilemez?

✓ A. “Diken üstünde oturmak” sabırsız ve tedirgin beklemek, “dizini dövmek” çok pişman olmak, “ayağını denk almamak” dikkatsiz davranmaktır. Cömertliği anlatan bir deyim yoktur. B, C ya da D'yi seçen, deyimi gerçek anlamıyla okuyup “diz” ya da “ayak” sözcüğüne takılmıştır.
SÖZ VARLIĞI · İKİLEME

İkileme, pekiştirme ve yabancı sözcüklerin Türkçesi

MEB 7. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İkileme ve pekiştirme anlama ne katar, yabancı sözcüğün Türkçesi nasıl bulunur?

Kısa cevap: İkileme, aynı ya da anlamca ilgili iki sözcüğün bir arada söylenmesidir: yavaş yavaş, er geç. Cümleye güç katar. Pekiştirme, bir sözcüğün anlamını sıklaştırır: yemyeşil, “çok yeşil” demektir. Dilimize yerleşmemiş yabancı sözcüklerin yerine Türkçe karşılıklarını kullanmak anlatımı herkes için açık kılar.

“Kar yağdı.” ile “Kar lapa lapa yağdı.” arasındaki farkı hemen hissedersin. İkinci cümlede iri tanelerin art arda düştüğünü neredeyse görürsün.

İkileme ne katar?

İkileme ve pekiştirmeyi 5. sınıfta tanımıştın; bu yıl metne kattıkları anlamı arıyorsun. İkileme cümleye anlam yükler. Bazen bir işin sürdüğünü gösterir: “Adım adım ilerledik.” Bazen çokluğu anlatır: “Sınıf kitap defter doluydu.” Bazen de kesin olmayan bir ölçü verir: “Aşağı yukarı yarım saat sürdü.” Hangi anlamı kattığını cümleden çıkarırsın.

Pekiştirme

Pekiştirme, sözcüğün başına bir hece eklenerek yapılır: kapkara, sapasağlam, upuzun. Anlamı her zaman “çok” yönünde güçlendirir. Bu sözlerin nasıl yazıldığını Yazım ve noktalama sayfasında göreceksin.

Yabancı sözcüğün Türkçesi

Teknolojiyle birlikte dilimize pek çok yabancı sözcük giriyor. Bunların bir bölümünün yerleşmiş Türkçe karşılığı var. Yazarken ve konuşurken bu karşılıkları seçmek, Türkçeyi doğru ve güzel kullanmanın bir parçasıdır.

Yabancı sözcük ve Türkçe karşılığı
Yabancı sözcükTürkçe karşılığıCümlede
onlineçevrim içiÇevrim içi derse bağlandım.
feedbackgeri bildirimSunuma geri bildirim aldık.
selfieözçekimZirvede bir özçekim yaptık.
e-maile-postaÖdevi e-postayla gönderdim.
Örnek paragraf

Okulumuzun kodlama kulübü bu yıl ilk kez çevrim içi bir oyun tasarlama yarışmasına katıldı. Haftalarca akşamları kulüp odasında çalıştık. Sonuç günü takımların puanları ekranda tek tek belirdikçe kalbim güm güm atıyordu. Aşağı yukarı bir saat süren bekleyişten sonra birinci olduğumuzu öğrenince hepimiz sevinçle bir özçekim yaptık. Bu paragraftaki ikilemeler hangi anlamı katmıştır?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. İkilemeleri bul: “tek tek”, “güm güm”, “aşağı yukarı”.
  2. Her birinin kattığı anlamı sor: “tek tek” sırayla, “güm güm” heyecanın sürmesi, “aşağı yukarı” kesin olmayan süre.

Cevap: İkilemeler sırayı, heyecanı ve yaklaşık süreyi anlatıp cümleleri canlandırmıştır.

Akılda kalsın: İkileme anlama süreklilik, çokluk ya da yaklaşıklık katar; pekiştirme hep “çok” der. Yerleşmiş Türkçe karşılığı olan yabancı sözcük yerine Türkçesini seç.
Burslulukta

Nasıl sorulurNumaralı cümlelerden oluşan bir metin verilir; yerine Türkçesi kullanılabilecek yabancı sözcüğün ya da anlamı güçlendiren sözün geçtiği cümle sorulur.

Tuzak“çevrim içi” gibi Türkçe karşılığı yabancı sanmak.

İpucuHer sözcüğe “Bu Türkçe mi?” diye sor.

?Soru çöz numaralı cümle · bülten

Bu haberin numaralanmış cümlelerinin hangisinde yerine Türkçe karşılığı kullanılabilecek yabancı bir sözcük vardır?

✓ B. “Feedback” sözcüğünün Türkçesi “geri bildirim”dir. A, C ve D'deki “çevrim içi”, “özçekim” ve “e-posta” zaten yabancı sözcüklerin Türkçe karşılıklarıdır; bunları yabancı sanmak bu sorunun tuzağıdır.

?Soru çöz öncüllü

Sabah perdeyi açtığımda gökyüzü (I) masmaviydi. Bahçede kedimiz güneşe doğru (II) yavaş yavaş yürüyordu. Annem kahvaltı için (III) sımsıcak bir çorba hazırlamıştı.

Bu metinde numaralanmış sözlerden hangileri anlamı güçlendirmek için ikileme ya da pekiştirmeyle kurulmuştur?

✓ D. “Masmavi” ve “sımsıcak” birer pekiştirme, “yavaş yavaş” bir ikilemedir; üçü de anlamı güçlendirir. A ve B yapılardan yalnız birini görür; C, “sıcak” sözcüğünün başına gelen “sım” hecesini gözden kaçırır.

8. sınıfta bu konunun devamı LGS Türkçe serisindeki Sözcükte anlam sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Bilmediğim bir sözcüğün anlamını metinden nasıl tahmin ederim?

    Kontrol et

    Bağlam, bir sözcüğün içinde geçtiği cümle ile onu çevreleyen cümlelerdir. Anlamını bilmediğin bir sözcüğü ya da söz kalıbını bağlamdaki ipuçlarına bakarak tahmin edebilirsin. Tahminini, sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden okuyarak sınarsın.

    Konuya dön: Bağlamdan anlam tahmini

    Yapabiliyor musun?
  2. Bir sözcüğün gerçek, mecaz ve terim anlamı nasıl ayırt edilir?

    Kontrol et

    Gerçek anlam, sözcüğün akla ilk gelen anlamıdır. Mecaz anlam, sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanmasıdır. Terim ise bir bilim, sanat ya da spor dalına özgü anlamdır. Sözcükler kendi aralarında eş, yakın, zıt ve eş sesli olabilir.

    Konuya dön: Gerçek, mecaz, terim ve anlam ilişkileri

    Yapabiliyor musun?
  3. Deyim ile atasözü arasındaki fark nedir, metne ne katar?

    Kontrol et

    Deyim, çoğu zaman gerçek anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış bir söz öbeğidir; bir durumu canlı biçimde anlatır. Atasözü, uzun deneyimlerden doğmuş, öğüt ya da yargı bildiren kalıplaşmış bir cümledir. Kalıp sözler ise belli durumlarda söylenen hazır sözlerdir.

    Konuya dön: Deyim, atasözü ve kalıp söz

    Yapabiliyor musun?
  4. İkileme ve pekiştirme anlama ne katar, yabancı sözcüğün Türkçesi nasıl bulunur?

    Kontrol et

    İkileme, aynı ya da anlamca ilgili iki sözcüğün bir arada söylenmesidir: yavaş yavaş, er geç. Cümleye güç katar. Pekiştirme, bir sözcüğün anlamını sıklaştırır: yemyeşil, “çok yeşil” demektir. Dilimize yerleşmemiş yabancı sözcüklerin yerine Türkçe karşılıklarını kullanmak anlatımı herkes için açık kılar.

    Konuya dön: İkileme, pekiştirme ve Türkçe karşılık

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

6. sınıfın 3 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Mahallemizdeki yüzme havuzunun girişinde şu tabela asılı.

Tabeladaki numaralı cümlelerin hangisinde sınırlama yapılmıştır?

✓ D. (II)'de “yalnızca” sabah saatlerini kullanabilecekleri kurs öğrencileriyle daraltır. A'daki “bile” sınırlamaz, beklenmedik olanı vurgular. B ve C yalnız bilgi verir; I'deki “her gün” daraltma değil, genişletmedir.Kaynak: 6. sınıf · Cümlede anlam · Vurgulama ve sınırlama

?Soru 2

Cumartesi sabahı Melis, mahallenin parkındaki eski bankları boyamaya gönüllü olarak gitti. Gelenlerin çoğu fırçayı ilk kez tutuyordu. Melis, boyanın nasıl inceltileceğini herkese tek tek gösterdi. Akşam eve döndüğünde ellerinde ve saçlarında yeşil lekeler vardı, ama yüzündeki gülümseme hiç eksilmiyordu.

I. Melis boya yapmayı bilen biriydi.
II. Melis o günden memnun döndü.
III. Parka gelen gönüllülerin hiçbiri daha önce boya yapmamıştı.
Bu metinden yukarıdakilerin hangileri çıkarılabilir?

✓ B. I'in ipucu, Melis'in inceltmeyi herkese göstermesi; II'nin ipucu, eksilmeyen gülümseme. III çıkarılamaz: metin “çoğu” diyor, “hiçbiri” değil. A gülümsemeyi kaçırır; C ve D “çoğu”yu “hiçbiri” yapar.Kaynak: 6. sınıf · Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Değinilen bilgi ve çıkarım

?Soru 3

Okul radyosunda Ece, yeni çıkan bir şarkı hakkında dinleyicilerden gelen mesajları okuyor.

Bu mesajların hangisinde şarkı, bir ölçüt belirtilerek değerlendirilmiştir?

✓ A. Mesaj, şarkıyı “anlam bakımından” ve ezgi yönünden tartar; güçlü ve zayıf yanı birlikte söyler. B ve D doğrulanabilir bilgi verir, değerlendirme yapmaz. C bir alışkanlığı anlatır; şarkının niteliği hakkında yargı bildirmez.Kaynak: 6. sınıf · Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

?Soru 4

(I) Cumartesi bahçede top oynarken mutfak penceresinin camı kırıldı. (II) Topu ben attığım için annem bana biraz kırıldı. (III) Akşam babam kırılan camın yerine yenisini taktı. (IV) O gün balkondaki saksının kulpu da kırılmıştı.

Bu metnin numaralanmış cümlelerinin hangisinde “kırılmak” sözcüğü ötekilerden farklı anlamda kullanılmıştır?

✓ C. (II)'de kırılmak “gücenmek” anlamındadır, mecazdır. Öbür üç cümlede bir nesne parçalanır: cam, cam, saksının kulpu. A, B ve D'yi seçen, (II)'deki gönül kırgınlığını camın kırılmasıyla aynı sanmış, mecazı gözden kaçırmıştır.Kaynak: 6. sınıf · Sözcükte anlam · Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

?Soru 5

Aynı bisiklet yolunu bir haber ve bir sosyal medya paylaşımı anlatıyor.

I. 1. metinde sayısal bilgilere yer verilmiştir.
II. 2. metinde mecaz anlamlı sözlere başvurulmuştur.
III. İki metinde de okura doğrudan seslenilmiştir.
Bu iki metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

✓ C. 1. metinde “12 kilometre” ve “iki katına” sayısal bilgidir; 2. metinde “rüzgâr saçlarımı taradı” mecazdır. III yanlıştır: iki metin de okura seslenmez. A mecazı kaçırır; B ve D III'e kanar.Kaynak: 6. sınıf · Paragrafta ana fikir ve çıkarım · İki metni dil açısından karşılaştırma

?Soru 6

Okul bülteninde bir haberin başlığı henüz yazılmadı.

Bu habere en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Her cümle panellerin okula getirdiği bir yararı anlatır. A metnin açıklamadığı bir bilgiye taşar; B yalnız son cümleyi karşılar, dar kalır; D çok geniştir, haber tek bir okulu anlatır.Kaynak: 6. sınıf · Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Konu, anahtar kelime, başlık

?Soru 7

Okul koromuzda herkes kendi sesini öne çıkarmaya çalışınca şarkılar bir türlü güzel olmuyordu. Öğretmenimiz bir gün hepimizden birbirimizi dinleyerek söylememizi istedi. Sesler uyum içinde birleşince salonda ilk kez gerçek bir alkış koptu.

Bu metindeki durumu,
I. Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
II. Yalnız taş duvar olmaz.
III. Damlaya damlaya göl olur.
atasözlerinden hangileri anlatır?

✓ B. Metin, birlikte ve uyumla çalışınca başarının geldiğini anlatır; I ve II tam bunu söyler. III küçük birikimlerin zamanla büyümesini anlatır, metinde zamanla biriken bir şey yoktur. A, II'yi kaçırır; C ve D, III'ü sözcüklerinin sesine göre seçer.Kaynak: 6. sınıf · Sözcükte anlam · Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

?Soru 8

Aşağıda “tutmak” sözcüğünün sözlükteki anlamlarından üçü verilmiştir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “tutmak” 3. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ A. Bulmaca köşesinin “çok tutması”, beğenilip ilgi görmesidir. B ve D'de bir şey elle yakalanıp bırakılmaz (1. anlam); C'de dolap yer kaplar (2. anlam). D'yi seçen, spor cümlesini kartla sınamamıştır.Kaynak: 6. sınıf · Sözcükte anlam · Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

?Soru 9

Zeynep, sınıfça gezdikleri müzeyi okul gazetesinde anlattı.

Zeynep'in numaralı cümlelerinden hangileri öznel yargı bildirir?

✓ B. II “bence” ve “en ilgi çekici” ile, III “oldukça eğlenceli” ile Zeynep'in görüşünü bildirir. I vitrinler sayılarak doğrulanabilir, nesneldir. A, “bence” içermediği için III'ü nesnel sanır; C ve D sayıya dayalı I'i öznel sayar.Kaynak: 6. sınıf · Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

?Soru 10

Mert, spor kulübünün panosuna üç not astı.

Panodaki notların hangilerinde zıtlık anlamı vardır?

✓ C. I'de sabah ile akşam, iki kişinin ters alışkanlığıdır. III'te iyi oyundan beklenen kazanmaktı, ama tersi olmuştur. II'deki “ama” bir hatırlatma ekler, ters bir durum kurmaz. A, III'ü kaçırır; B ve D “ama” geçtiği için II'yi zıtlık sanır.Kaynak: 6. sınıf · Cümlede anlam · Koşul ve zıtlık
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →