Bağlamdan anlam: bilmediğin sözcüğü cümle nasıl açıklar?
MEB 7. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?6. sınıftan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bağlamdan anlam tahmini, bilmediğin bir sözcüğün anlamını çevresindeki cümlelerden çıkarmaktır. İpucu çoğu zaman bir açıklamada, bir örnekte ya da bir karşıtlıkta saklıdır. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümlenin anlamı bozulmuyorsa doğru yoldasın.
✎Konu anlatımı
Bilmediğim bir sözcüğün anlamını metinden nasıl tahmin ederim?
Kısa cevap: Bağlam, bir sözcüğün içinde geçtiği cümle ile onu çevreleyen cümlelerdir. Anlamını bilmediğin bir sözcüğü ya da söz kalıbını bağlamdaki ipuçlarına bakarak tahmin edebilirsin. Tahminini, sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden okuyarak sınarsın.Bir oyunda “Zırhını kuşan” yazısını gördün. Zırhın ne olduğunu bilmesen de ekrandaki kalkan ve miğfer resimleri sana yol gösterir. Okurken cümleler de aynı işi yapar.
Bağlam neden işe yarar?
Bir sözcük metinde tek başına durmaz. Önündeki ve arkasındaki cümleler onun hakkında küçük bilgiler verir. Bu bilgileri bir araya getirince sözcüğün anlamına çoğu zaman sözlüğe bakmadan yaklaşırsın. 6. sınıfta bir sözcüğün gerçek mi mecaz mı olduğunu cümleye bakarak bulmuştun; o cümle, sözcüğün bağlamıydı.
Dört ipucu türü
İpucu bazen sözcüğün hemen yanındadır, bazen bir sonraki cümlede. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşacağın dört ipucunu gösteriyor. Hepsinde yapacağın iş aynıdır: ipucu sözcüğü işaretlemek ve ondan bir anlam tahmin etmek.
| İpucu | Nasıl görünür? | Örnek |
|---|---|---|
| Açıklama | “yani, başka bir deyişle” ile sözcük açılır. | Proje bir çalıştay ile başladı, yani birlikte çalışılan bir toplantıyla. |
| Örnek | “gibi, örneğin” ile örnekler sıralanır. | Kayısı, incir gibi kuru yemişler tezgâhı doldurmuştu. |
| Zıtlık | “ama, oysa, değil” karşıt bir durum verir. | Kardeşim konuşkandır, oysa ben suskun biriyim. |
| Benzer söz | Aynı anlam başka sözcükle yinelenir. | Herkes şaşkındı. Bu hayret bütün gün sürdü. |
Kasabamızdaki eski kitapçının bir müdavimi var: emekli öğretmen Nuri Bey. Yirmi yıldır her cumartesi sabahı dükkâna uğruyor, kapının yanındaki tabureye oturuyor. Kitapçı, onun gelmediği bir haftayı hatırlamıyor. Yeni gelen kitapları da önce ona gösteriyor. Bu metinde “müdavim” sözcüğü ne anlama geliyor?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Sözcüğün geçtiği cümleyi ve sonraki cümleleri oku.
- İpuçlarını işaretle: “yirmi yıldır”, “her cumartesi”, “gelmediği bir haftayı hatırlamıyor”.
- Tahmini yerine koy: “Kitapçının sürekli gelen bir müşterisi var.” Cümle anlamlı kalıyor.
Cevap: Müdavim, bir yere sürekli giden kimse demektir.
Nasıl sorulurKısa bir metinde bir sözcük ya da söz kalıbı tırnak içinde verilir; bu metindeki anlamı sorulur.
TuzakSözcüğün en bilinen anlamını bağlama bakmadan seçmek.
İpucuHer seçeneği sözcüğün yerine koy, metinle uyanı seç.
?Soru çöz bağlam · günlük
Efe, konser gününü günlüğüne yazdı.
Bu metinde geçen “mahcup” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
↕Bilinmeyen sözcüğü çözme sırası
- Tahmini sözcüğün yerine koy, cümleyi yeniden oku
- Öncesindeki ve sonrasındaki cümleye bak
- Gerekirse sözlükten doğrula
- Sözcüğün geçtiği cümleyi sonuna kadar oku
- İpucu sözcükleri işaretle, bir anlam tahmin et