Hikâye unsurları: kim, nerede, ne zaman, ne oldu?
MEB 7. sınıf · Okuma: metin türleri · Okuma 5 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaHikâyenin unsurları nelerdir, serim, düğüm ve çözüm nasıl bulunur?6. sınıftan (Söz sanatları ve hikâye). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hikâyenin dört unsuru vardır: olay örgüsü, kişiler (şahıs ve varlık kadrosu), yer (mekân) ve zaman. Olay örgüsü serim, düğüm ve çözüm bölümleriyle ilerler. Serimde kişiler ve yer tanıtılır, düğümde sorun ortaya çıkar, çözümde sorun sonuçlanır.
Hikâye unsurları ve olay örgüsü
✎Konu anlatımı
Hikâye unsurları nelerdir, bir parçada eksik olan unsur nasıl bulunur?
Kısa cevap: Hikâye unsurları olay örgüsü, şahıs ve varlık kadrosu, mekân ve zamandır. Olay örgüsü yaşananların sırasıdır. Şahıs ve varlık kadrosu olayları yaşayanlardır. Mekân olayın geçtiği yer, zaman olayın geçtiği andır. Her unsur bir soruyla bulunur.Bir arkadaşın “Dün çok komik bir şey oldu.” diye söze başladığında hemen sorarsın: “Nerede? Kimle?” Farkında olmadan hikâye unsurlarını arıyorsun.
Dört unsur, dört soru
Bu unsurları önceki yıllarda tanıdın; bu yıl onları bir metnin içinde hızla bulacaksın. Olay örgüsü “Ne oldu?” sorusunu cevaplar ve olayları sırasıyla verir. Şahıs ve varlık kadrosu “Kim?” sorusunun cevabıdır; hikâyede bir kedi ya da bir ağaç da yer alabilir. Mekân “Nerede?”, zaman “Ne zaman?” sorusunu cevaplar.
Zaman ve mekân nasıl gizlenir?
Zaman her zaman tarihle verilmez. “Ekim ayının ilk cumartesisi” açık bir zamandır. “Yaprakların sararmaya başladığı günler” ise zamanı dolaylı söyler. Mekân da böyledir: “Dedemin bahçesi” açık, “fındık dallarının altı” ise bir ipucudur.
| Unsur | Sorduğun | Fındık bahçesi parçasında |
|---|---|---|
| Olay örgüsü | Ne oldu? | Saat kayboldu, arandı, bulundu. |
| Şahıs ve varlık kadrosu | Kim? | Toprak, kuzeni Arya, dede |
| Mekân | Nerede? | Giresun'da dedenin bahçesi |
| Zaman | Ne zaman? | Ekim ayının ilk cumartesisi |
Ekim ayının ilk cumartesi sabahı Toprak, Giresun'daki dedesinin bahçesinde fındık topluyordu. Öğleye doğru dedesinin yıllardır taşıdığı cep saatinin kaybolduğunu fark etti. Toprak ile kuzeni Arya, ağaçların altını karış karış aradı. Akşamüstü saati, sabah oturdukları taşın dibinde, fındık kabuklarının arasında buldular. Bu parçada hikâye unsurları nelerdir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- “Ne oldu?” sorusunu sor: saat kayboldu, arandı, bulundu.
- “Kim?” sorusunu sor: Toprak, Arya ve dede.
- “Nerede, ne zaman?” sorularını sor: Giresun'daki bahçe, ekimin ilk cumartesisi.
Cevap: Parçada dört unsurun dördü de vardır.
Nasıl sorulurBir hikâyeden birkaç cümlelik bölüm verilir; eksik unsur ya da bir unsurun geçtiği cümle sorulur.
Tuzak“bir gün” gibi belirsiz sözleri zaman, adı geçen her yeri mekân sanmak.
İpucuDört soruyu metne tek tek sor.
?Soru çöz eksik unsur
Elif, mahallenin kütüphanesinde rafları düzenlerken tozlu bir defter buldu. Defterin kapağının içinde, kütüphaneyi kuran ilk görevlinin el yazısıyla çizilmiş bir harita vardı. Elif haritadaki işaretleri izleyerek bodrum kattaki eski bir dolaba ulaştı. Dolapta, kütüphanenin ilk kitapları özenle saklanmıştı.
Bu parçada hikâye unsurlarından hangisine yer verilmemiştir?
?Soru çöz numaralı cümle
(I) Ağustosun son haftasıydı. (II) Kuzey ve annesi, Kars'taki Çıldır Gölü kıyısında küçük bir pansiyona yerleşti. (III) Kuzey balıkçıları izlemeyi çok seviyordu. (IV) Bir gün yaşlı bir balıkçı ona ağ örmeyi öğretmeyi teklif etti. (V) Kuzey o yazı, ömrü boyunca unutmayacağı bir beceriyle bitirdi.
Bu metinde hikâyenin zamanı ve mekânı sırasıyla hangi cümlelerde verilmiştir?
?Soru çöz plan · tablo
Duru, yazacağı hikâyenin planını bir tabloya döktü; bir kutuyu boş bıraktı.
Boş kutuya aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?