Paragrafta ana fikir ve çıkarım: ne anlatılıyor, ne söyleniyor, ne çıkarılır?

“Bu metinden hangisine ulaşılamaz?” sorusunun tuzağı, metinde yazmayan ama doğru görünen seçenektir. Konudan ana fikre, oradan çıkarıma uzanan okuma sırasını adım adım kuruyorsun.

4 durak7. sınıf · Paragraf
9 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 9tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
PARAGRAF · KONU

Konu ve anahtar kelimeler: metin neyin etrafında dönüyor?

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir paragrafın konusu ve en uygun başlığı nasıl bulunur?6. sınıftan (Paragrafta ana fikir ve çıkarım). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Konu, “Metin neyi anlatıyor?” sorusunun cevabıdır: bir olay, bir varlık ya da bir durum. Anahtar kelimeler konuyu gösteren sözcüklerdir. Başlık metnin adıdır: konuyu ya da ana fikri kısa ve dikkat çekici biçimde söyler, metnin bütününü karşılar.

Konu, anahtar kelime, başlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir paragrafın konusu ve anahtar kelimeleri nasıl bulunur?

Kısa cevap: Konu, paragrafın üzerinde durduğu olay, durum ya da kavramdır; “Metin neyden söz ediyor?” sorusunun cevabıdır. Anahtar kelimeler, konuyu en açık gösteren sözcüklerdir. Konu birkaç sözcüklük bir öbektir; yargı bildirmez ve paragrafın bütün cümlelerini kapsar.

Arkadaşının sesli mesajından yalnız birkaç sözcük duyabildin: “kadro, antrenman, forma, final”. Yine de mesajın neyle ilgili olduğunu anlarsın. O sözcükler mesajın anahtar kelimeleridir.

Anahtar kelime nedir?

Anahtar kelimeler metinde çoğu zaman birkaç kez geçer ya da başka bir sözcükle yeniden anılır: “şişe” yerine “matara” gibi. Sözcükte anlam sayfasında gördüğün benzer söz ipucu budur. Bazen hiç yazmaz. Mayadan ve fırından söz eden bir metinde “ekmek” geçmeyebilir, ama anahtar kelime odur.

Anahtar kelimelerden konuya

Anahtar kelimeleri bulunca onları tek bir öbekte topla. Sonra bu öbeği her cümleye götür ve sor: “Bu cümle de bundan mı söz ediyor?” Her cümleye uyan öbek, aradığın konudur. Yalnız bir cümleye uyan öbek dar, metnin hiç değinmediği alanlara taşan öbek ise geniş kalır.

Anahtar kelimeler tek öbekte toplanır, öbek her cümleyle sınanır.Görsel: Sınav Defteri
Örnek paragraf

Okulumuzda geçen ay bir plastik şişe sayımı yapıldı. Bir haftada yalnız bizim katta dört yüzden fazla boş şişe toplandı. Bunun üzerine öğrenci meclisi her koridora bir su sebili koydurdu. Artık çoğumuz evden kendi mataramızı getiriyoruz. Kantindeki şişe satışı da yarı yarıya düştü. Ay sonundaki ikinci sayımda kattaki boş şişe sayısı elliye inmişti. Bu paragrafın anahtar kelimeleri ve konusu nedir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Tekrar eden sözcükleri işaretle: şişe dört kez, sayım iki kez geçiyor.
  2. Aynı kavrama bağlananları ekle: sebil ve matara, şişenin yerine kullanılanlar.
  3. Öbeği her cümleyle sına: hepsi şişe kullanımındaki değişimi anlatıyor.

Cevap: Konu, okulda plastik şişe kullanımının azalması.

Akılda kalsın: Anahtar kelimeler konunun parçalarıdır; konu onları tek öbekte toplar. Tek cümleye uyan seçenek dar, yargı bildiren seçenek ana fikir adayıdır.
Burslulukta

Nasıl sorulurKısa bir paragraf verilir; konusu, en uygun başlığı ya da paragrafın cevap verdiği soru istenir.

TuzakParagrafta adı geçen ama yalnız bir cümleyi karşılayan seçeneği seçmek.

İpucuSeçeneği paragrafın her cümlesiyle tek tek sına.

⇄Anahtar kelimeden konuya

Her sözcük grubu bir paragrafın anahtar kelimeleri. Grubu o paragrafın konusuyla eşleştir.

?Soru çöz konu · bilgi kartı

Doğa kulübü, okul panosuna bir bilgi kartı astı.

Bu kartın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Kart kirpilerin kış uykusuyla başlar; yığına bakmak ve süt vermemek onları korumanın yollarıdır. A yalnız ikinci cümleyi karşılar, dar kalır; B öbür hayvanlara taşar, geniştir; D sütten söz eden tek cümleyi konu sanır.
PARAGRAF · ANA FİKİR

Ana fikir ve yardımcı fikirler: yazar bu konuda ne söylüyor?

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAna fikir ile yardımcı fikir nasıl ayırt edilir?6. sınıftan (Paragrafta ana fikir ve çıkarım). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ana fikir, yazarın konu hakkında okura iletmek istediği temel düşüncedir ve bir yargı bildirir. Yardımcı fikirler onu açıklar ya da örnekler. Özet, ana fikri ve en önemli yardımcı fikirleri kısaca aktarır.

Ana fikir, yardımcı fikir, özet

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ana fikir nedir, paragrafta nerede bulunur, özet nasıl çıkarılır?

Kısa cevap: Ana fikir (ana düşünce), yazarın konu hakkında okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman ilk ya da son cümlededir; bazen bütünden çıkarılır. Yardımcı fikirler onu açıklar ve örnekler. Özet ise ana fikir ile en önemli yardımcı fikirlerin kısa toplamıdır.

Maçtan sonra antrenörün on dakika konuştu: paslar, savunma, kondisyon. Hepsini tek cümleye indirirsen geriye şu kalır: “Birlikte oynarsak kazanırız.” Ana fikir o tek cümledir.

Konudan ana fikre

Konu “Neyden söz ediliyor?” sorusunu, ana fikir “Yazar bu konuda ne diyor?” sorusunu cevaplar. Konu bir öbek, ana fikir tam bir cümledir.

Ana fikrin yeri

Ana fikir baştaysa sonraki cümleler onu açıklar. Sondaysa önceki cümleler ona hazırlar; “kısacası, bu yüzden, anladım ki” gibi sözler onu haber verir; bu sözlerin akrabalarını Cümlede anlam sayfasında gördük. Bazen hiçbir cümlede yazmaz; o zaman ortak mesajı sen kurarsın.

Yardımcı fikirler ve ana duygu

Yardımcı fikirler ana fikri taşıyan sütunlardır: bir neden, bir örnek ya da bir ayrıntı. “Örneğin, mesela, ayrıca” ile başlayan cümleler çoğu zaman yardımcı fikirdir. Şiirde ve anıda yazar bazen bir duygu aktarır; buna ana duygu denir.

Özet: kısalt, ama bozma

Özet, metni anlamını bozmadan kısaltır. Ana fikri ve onu taşıyan en önemli yardımcı fikirleri tutar; örnekleri ve küçük ayrıntıları atar.

Şişe paragrafına dört soru
SorduğunBulduğunŞişe paragrafında
Neyden söz ediliyor?KonuOkulda plastik şişe kullanımının azalması
Bu konuda ne deniyor?Ana fikirKüçük bir değişiklik okulun alışkanlığını değiştirebilir.
Bu nasıl destekleniyor?Yardımcı fikirlerSayım, sebiller, mataralar, düşen satış
Kısaca ne anlatılıyor?ÖzetSebiller ve mataralar, boş şişeleri bir ayda çok azalttı.
Örnek paragraf

(1) Geçen yıl gökyüzü kulübüne yazıldığımda gece göğünde yalnız Ay'ı tanıyordum. (2) İlk haftalarda dürbünle tek bir yıldızı bulmam bile dakikalar sürüyordu. (3) Kulüp öğretmenimiz her ay bir takımyıldızın haritasını verip onu evden aramamızı istedi. (4) Bahar geldiğinde Büyükayı'yı birkaç saniyede bulabiliyordum. (5) Gökyüzü aynı gökyüzüydü; değişen, ona sabırla bakmayı öğrenen gözlerimdi. Ana fikir hangi cümlede?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Konuyu bul: yazarın gökyüzünü tanımayı öğrenmesi.
  2. Yargı bildiren cümleyi ara: (5), değişimin nereden geldiğini söylüyor.
  3. Sına: (1)–(4) bu değişimin basamaklarını örnekliyor.

Cevap: Ana fikir (5)'te: Düzenli çalışma, insanın aynı şeye bakarken daha fazlasını görmesini sağlar. (2), (3) ve (4) yardımcı fikirdir.

Akılda kalsın: Ana fikir bütün cümleleri kapsayan yargıdır. Yardımcı fikirler onu taşır; özet ikisini kendi cümlelerinle toplar.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir paragraf ya da kısa bir şiir verilir; ana fikir, “asıl anlatılmak istenen” ya da şiirin iletisi sorulur.

TuzakMetinde geçen, doğru ama yalnız bir bölümü anlatan seçenek.

İpucuÖnce ana fikri kendi cümlenle söyle, sonra ona en yakın seçeneği seç.

?Soru çöz numaralı cümle

(I) Geçen dönem sınıfımızda herkes ödevini tek başına hazırlıyordu. (II) Öğretmenimiz bu dönem ödevleri dörder kişilik gruplara verdi. (III) İlk hafta kimin ne yapacağını uzun uzun tartıştık. (IV) Zamanla birimiz araştırmayı, birimiz yazmayı, birimiz de sunumu üstlendi. (V) Dönem sonunda anladık ki iş bölümü yapan bir grup, tek başına çalışan herkesten daha çok şey başarır.

Bu metnin ana fikri numaralanmış cümlelerin hangisinde verilmiştir?

✓ B. (V) “anladık ki” sözüyle metnin vardığı yargıyı söyler; öbür cümleler oraya giden yolu anlatır. A grup çalışmasının başladığını bildiren bir olaydır; C tartışmayı, D görev dağılımını anlatan yardımcı fikirlerdir ve bütünü kapsamaz.

↕Özet çıkarma sırası

  1. Ana fikri taşıyan en önemli yardımcı fikirleri seç
  2. Metni baştan sona bir kez oku
  3. Örnekleri ayıkla, kalanı kendi cümlelerinle birleştir
  4. Ana fikri tek bir cümleyle yaz

▭Kendin yaz konu ve ana fikir

Seçenek yok. Ekin'in yazısını oku; konuyu ve ana fikri kendi sözcüklerinle yaz.

Konu (2–4 sözcük):

Ana fikri tamamla: Bir kişinin attığı küçük adım, başkalarını da .

PARAGRAF · ÇIKARIM

Metinde yazan, metinden çıkarılan: değinilmiş mi, çıkarılabilir mi?

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla“Demek ki”, “sonuç olarak” ve “yani” cümleye ne katar?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çıkarım cümlesi bir kanıttan yola çıkarak yargıya varır: demek ki, belli ki, o hâlde, öyleyse. Sonuç bildiren sözler anlatılanların nereye vardığını gösterir: sonuç olarak, böylece, sonunda. Yeniden ifade ise söyleneni başka sözlerle açar: yani, başka bir deyişle.

Çıkarım, sonuç ve yeniden ifade

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

“Değinilmiştir” ile “çıkarılabilir” arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Yüzey anlam, metinde açıkça yazan bilgidir; “Hangisine değinilmiştir?” sorusu bunu ister. Basit çıkarım ise bir iki cümledeki kanıttan yazılmayanı bulmaktır: bir davranışın nedeni, bir duygu ya da olası bir sonuç. Çıkarım her zaman metne dayanır.

Kardeşin eve sırılsıklam girdi. Kimse “Dışarıda yağmur yağıyor.” demedi, ama sen anladın. Okurken yaptığın çıkarım da budur: kanıttan söylenmeyeni bulmak.

Değinilmiştir: metinde yazıyor mu?

Bu soruda her seçeneği metindeki bir cümleyle eşleştirirsin. Bilgi başka sözcüklerle verilmiş olabilir: “ücretsiz” yerine “para alınmıyor” gibi. Anlam aynıysa bilgi değinilmiş sayılır. Doğru görünen ama hiçbir cümlede geçmeyen bilgiye ise değinilmemiştir.

Basit çıkarım: kanıttan sonuca

Cümlede anlam sayfasında gördüğün “demek ki” cümleleri gibi, çıkarım bir kanıttan yargıya varır. Bilgi metinde yazmaz, ama metnin küçük bir bölümü onu gösterir. Önce kanıt olan cümleyi işaretle. Sonra “Bu cümle bana yazılmayan neyi söylüyor?” diye sor.

Kanıtsız çıkarım olmaz

Her çıkarımın altına metinden bir cümle koyabilmelisin. Koyamıyorsan o senin tahminindir. Tuzak seçenek çoğu zaman böyle bir tahmindir: kulağa doğru gelir ama metin onu desteklemez.

Örnek paragraf

Ela sabah servise koşarken çantasının fermuarını kapatmayı unuttu. Okulun önünde inince defterlerinden birinin eksik olduğunu fark etti. Öğle arasında servis şoförünü aradı. Şoför, arka koltuğun altında mavi kapaklı bir defter bulduğunu söyledi. Eve dönünce ertesi günün çantasını iki kez kontrol etti. Hangi bilgiler yazıyor, hangileri çıkarılabiliyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Yazanları işaretle: fermuar açık kaldı, defter eksikti, şoför koltuğun altında bir defter buldu.
  2. Kanıttan çıkar: açık fermuar ve koltuğun altı, defterin serviste çantadan düştüğünü gösteriyor.
  3. Bir çıkarım daha: çantayı iki kez kontrol etmesi, ders aldığını gösteriyor.

Cevap: Ela'nın olayı öğretmenine anlattığına ulaşılamaz; ne yazıyor ne de kanıtı var.

Ela'nın defteri: seçenekleri sınamak
SeçenekMetinde ne var?Karar
Defter serviste bulundu.Başka sözcükle yazıyor.Değinilmiş
Defter açık fermuardan düştü.Yazmıyor; iki cümle gösteriyor.Çıkarılabilir
Ela olayı öğretmenine anlattı.Ne yazıyor ne de kanıtı var.Ulaşılamaz
Akılda kalsın: Değinilmiş = metinde yazıyor, başka sözcükle de olsa. Çıkarılabilir = metindeki bir kanıt gösteriyor. Kanıtını gösteremediğin seçenek senin tahminindir; onu ele.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir metin verilir; “hangisine değinilmemiştir?”, “hangisi bulunmaz?” ya da bir davranışın nedeni sorulur.

TuzakBaşka sözcüklerle verilen bilgiyi metinde yok sanmak.

İpucuHer seçenek için metinde aynı anlama gelen cümleyi ara.

?Soru çöz öncüllü · afiş

Mahallenin gençlik merkezi şu afişi astı.

Bu afişte,
I. etkinliğin ne sıklıkla yapıldığı,
II. çocukların bisiklet onarmayı öğrendiği,
III. geçen ay ne kadar bisikletin onarıldığı
bilgilerinden hangilerine değinilmiştir?

✓ D. “Her ayın ilk cumartesisi” I'i karşılar. II ve III başka sözcüklerle verilmiştir: çocuklar küçük onarımları kendi elleriyle yapmayı öğreniyor; “yüzden fazla bisiklet yeniden yola çıktı” da onarılan bisikletlerin sayısını söyler. A, B ve C başka sözcükle verilen bilgiyi yok sayar.

▭Boşluk doldurma metne uygula

Metin: “Pazar sabahı Kerem erkenden kalktı, kalın montunu ve kar botlarını giydi. Kızağını sırtlanıp kapıdan fırladı.” Kerem'in bot giydiği metinde açıkça yazar; yani bu bilgiye . Dışarıda kar olduğu hiçbir cümlede yazmaz; bunu bot ve kızaktan . Kerem'in bir kızak yarışına katılacağı ise ne yazar ne de gösterilir; bu yargıya .

değinilmiştirçıkarırızulaşılamazdeğinilmemiştir
PARAGRAF · YORUM

Üst düzey çıkarım: metnin bütününden ne anlaşılır?

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla“Değinilmemiştir” ve “çıkarılabilir” soruları nasıl çözülür?6. sınıftan (Paragrafta ana fikir ve çıkarım). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Değinilen bilgi, metinde açıkça ya da başka sözcüklerle yazan bilgidir. Basit çıkarım, bir iki cümledeki ipucundan yazılmayanı bulmaktır. Üst düzey çıkarım ise metnin bütününden bir yargıya varmaktır. Çıkarım daima metne dayanır; metin dışı doğru bilgi çıkarım sayılmaz.

Değinilen bilgi ve çıkarım

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

“Bu metinden hangisine ulaşılamaz?” sorusu nasıl çözülür?

Kısa cevap: Üst düzey çıkarım, metnin bütününden kanıt toplayıp yazılmayan bir sonuca, kahramanın karakterine ya da yazarın amacına ulaşmaktır. “Hangisine ulaşılamaz?” sorusunda yanlış seçenek çoğu zaman yargıyı genişletir, kesinleştirir, metne bilgi ekler ya da nedeni sonuçla yer değiştirir.

Bir dizide kahraman hiç “Ben cesurum.” demez, ama karanlık mağaraya ilk o girer. Sen de onun cesur olduğunu söylersin. Kanıtın tek bir sahne değil, bölümün tamamıdır.

Bütünden kanıt toplamak

Basit çıkarımda bir iki cümle yeterdi; Cümlede anlam sayfasında gördüğün “belli ki” cümlesi de tek bir kanıta dayanıyordu. Üst düzey çıkarımda kanıtlar metnin her yerine dağılmıştır. Kahramanın karakteri sorulduğunda onun bütün davranışlarını yan yana koy. Davranışların çoğunu açıklayan özellik, metnin söylemediği ama gösterdiği karakterdir. Yazarın amacını da aynı yolla, metnin vardığı yerden anlarsın.

Örnek paragraf

Deniz, voleybol takımının en kısa oyuncusuydu. Smaç vuramayacağını bildiği için her antrenmandan sonra yarım saat manşet çalıştı. Turnuvanın finalinde rakibin sert servislerini tek tek karşıladı. Maçtan sonra koçu, “Sayıları başkaları yaptı ama maçı ayakta tutan Deniz'di.” dedi. Bu metne göre Deniz nasıl biridir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Davranışları sırala: eksiğini biliyor, fazladan çalışıyor, finalde servisleri karşılıyor.
  2. Ortak özelliği bul: kendine düşen işe odaklanan, takımı için emek veren biri.

Cevap: Deniz, eksiğini bilip ona göre çalışan ve takımı için fedakârlık eden biridir.

Ulaşılamaz seçeneğin dört yüzü

Yanlış seçenekler çoğu zaman dört yoldan biriyle kurulur. Aşağıda her birini Deniz metninden örnekledik.

Deniz metninden ulaşılamayan dört yargı
TuzakSeçenekNeden ulaşılamaz?
GenellemeKısa boylu oyuncular smaç vuramaz.Bir kişiden herkese kural çıkarır.
KesinleştirmeDeniz her maçta takımın en iyisidir.Bir finalden “her maç” yapar.
Metin dışı bilgiDeniz takımın kaptanıdır.Metinde geçmez, dayanağı yok.
Ters çevirmeDeniz manşet çalıştığı için smaç vuramaz.Nedeni sonuçla yer değiştirir.
Akılda kalsın: Ulaşılamaz seçenekte dört yüz ara: genelleme, kesinleştirme, metin dışı bilgi, ters çevrilmiş neden.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir metin verilir; “Bu metinden hangisine ulaşılamaz?” ya da kahramanın kişilik özelliği sorulur.

TuzakHayatta doğru olan ama metinde dayanağı bulunmayan seçenek.

İpucuHer seçeneğin altına metinden bir cümle koy; koyamadığın seçenek cevaptır.

?Soru çöz ulaşılamaz

Babaannem yetmiş yaşında bir bilgisayar kursuna yazıldı. İlk hafta fareyi tutarken eli titriyordu. Her akşam öğrendiklerini bir deftere yazdı. İki ay sonra köydeki kız kardeşiyle görüntülü konuşmayı kendisi başlattı. Kursun yeni dönemine de bir komşusunu yazdırdı.

Bu metinden aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

✓ A. Metin tek bir kişiyi anlatır; A bütün yaşlılara genelleme yapar ve metinde olmayan bir karşılaştırma ekler. B deftere yazmasıyla, C titreyen eliyle, D komşusunu kursa yazdırmasıyla desteklenir.

?Soru çöz öncüllü · not

Bilim şenliğinden bir gün önce Arda'nın hazırladığı rüzgâr türbini maketi masadan düşüp kırıldı. Arda, öğretmeninin önerdiği hazır maketi almak yerine gece geç saate kadar kartondan yeni kanatlar kesti. Şenlik günü maketinin yanına şu notu koydu:

Bu metne göre Arda ile ilgili,
I. Kararlı biridir.
II. Hatalarından ders çıkarır.
III. Zorlanınca hemen yardım ister.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Maketi gece geç saate kadar yeniden yapması I'i, “İlkinden öğrendiklerim” notu II'yi gösterir. Arda önerilen hazır maketi bile almamıştır; yardım istediğine dair kanıt yoktur. A notu gözden kaçırır; B metnin tersini söyler; D, III'ü kanıtsız ekler.

8. sınıfta bu konunun devamı LGS Türkçe serisindeki Paragrafta çıkarım ve yorum sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Bir paragrafın konusu ve anahtar kelimeleri nasıl bulunur?

    Kontrol et

    Konu, paragrafın üzerinde durduğu olay, durum ya da kavramdır; “Metin neyden söz ediyor?” sorusunun cevabıdır. Anahtar kelimeler, konuyu en açık gösteren sözcüklerdir. Konu birkaç sözcüklük bir öbektir; yargı bildirmez ve paragrafın bütün cümlelerini kapsar.

    Konuya dön: Konu ve anahtar kelimeler

    Yapabiliyor musun?
  2. Ana fikir nedir, paragrafta nerede bulunur, özet nasıl çıkarılır?

    Kontrol et

    Ana fikir (ana düşünce), yazarın konu hakkında okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman ilk ya da son cümlededir; bazen bütünden çıkarılır. Yardımcı fikirler onu açıklar ve örnekler. Özet ise ana fikir ile en önemli yardımcı fikirlerin kısa toplamıdır.

    Konuya dön: Ana fikir, yardımcı fikir, özet

    Yapabiliyor musun?
  3. “Değinilmiştir” ile “çıkarılabilir” arasındaki fark nedir?

    Kontrol et

    Yüzey anlam, metinde açıkça yazan bilgidir; “Hangisine değinilmiştir?” sorusu bunu ister. Basit çıkarım ise bir iki cümledeki kanıttan yazılmayanı bulmaktır: bir davranışın nedeni, bir duygu ya da olası bir sonuç. Çıkarım her zaman metne dayanır.

    Konuya dön: Metinde yazan, metinden çıkarılan

    Yapabiliyor musun?
  4. “Bu metinden hangisine ulaşılamaz?” sorusu nasıl çözülür?

    Kontrol et

    Üst düzey çıkarım, metnin bütününden kanıt toplayıp yazılmayan bir sonuca, kahramanın karakterine ya da yazarın amacına ulaşmaktır. “Hangisine ulaşılamaz?” sorusunda yanlış seçenek çoğu zaman yargıyı genişletir, kesinleştirir, metne bilgi ekler ya da nedeni sonuçla yer değiştirir.

    Konuya dön: Üst düzey çıkarım ve ulaşılamaz

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan ve 6. sınıfın 1 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ada, ödevi için “keskin” sözcüğünün anlamlarını bir karta yazdı.

“Keskin” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde kartın 2. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ B. Kartalın gözü çok iyi görür; bu, kartın 2. anlamıdır. C'deki çakı kolayca keser (1. anlam); A'daki koku ve D'deki soğuk sert ve güçlüdür (3. anlam). A'yı seçen, “koku” sözcüğünü görünce 2. anlamdaki “koku alan” sözüne aldanmıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek, mecaz, terim ve anlam ilişkileri

?Soru 2

Ece, sınıfının blogunda kermes hazırlığını anlattı.

Bu yazının ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. (V) metnin vardığı yargıdır; öbür cümleler dönüşümün adımlarıdır. B yalnız (IV)'ten bütün kermeslere genelleme yapar; C metinde olmayan bir öğüttür; D'deki “çok kolay” yargısı metinde yoktur.Kaynak: 6. sınıf · Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Ana fikir, yardımcı fikir, özet

?Soru 3

Bu tabeladaki kurallarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. “Ne … ne” iki seçeneği birden dışlar: salonda ne yemek yenir ne fotoğraf çekilir; seçilecek bir yol yoktur. A'daki “-e kadar” ve B'deki “yalnız” yargıyı daraltır, C'deki “ya … ya” iki yol sunar; üçü de tabelaya uygundur.Kaynak: Cümlede anlam · Sınırlama ve seçenek

?Soru 4

Sınıf gazetesinin “Haftanın olayları” köşesi için dört cümle yazıldı.

Bu cümlelerden hangisinde sebep-sonuç ilişkisi vardır?

✓ C. Buzlanma olmuş bir olaydır ve gecikmenin nedenidir. A'daki “için” bir hedefi gösterir, amaçtır; B bir koşul bildirir; D iki kişiyi yaş bakımından karşılaştırır.Kaynak: Cümlede anlam · Sebep-sonuç cümleleri

?Soru 5

Aynı bisiklet yolunu bir haber ve bir sosyal medya paylaşımı anlatıyor.

I. 1. metinde sayısal bilgilere yer verilmiştir.
II. 2. metinde mecaz anlamlı sözlere başvurulmuştur.
III. İki metinde de okura doğrudan seslenilmiştir.
Bu iki metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

✓ C. 1. metinde “12 kilometre” ve “iki katına” sayısal bilgidir; 2. metinde “rüzgâr saçlarımı taradı” mecazdır. III yanlıştır: iki metin de okura seslenmez. A mecazı kaçırır; B ve D III'e kanar.Kaynak: 6. sınıf · Paragrafta ana fikir ve çıkarım · İki metni dil açısından karşılaştırma

?Soru 6

Öğretmenin sözlerinden hangilerinde bir istek dile getirilmiştir?

✓ A. II'de “keşke” ve “-sa” bir dileği anlatır. III'te de “-sa” var ama “dinleniriz” yargısını bir şarta bağlar; koşuldur. I bir gereklilik bildirir. C “-sa” tuzağına düşer; B ve D istekle koşulu ya da gerekliliği karıştırır.Kaynak: Cümlede anlam · Koşul, istek ve gereklilik

?Soru 7

Cumartesi sabahı Melis, mahallenin parkındaki eski bankları boyamaya gönüllü olarak gitti. Gelenlerin çoğu fırçayı ilk kez tutuyordu. Melis, boyanın nasıl inceltileceğini herkese tek tek gösterdi. Akşam eve döndüğünde ellerinde ve saçlarında yeşil lekeler vardı, ama yüzündeki gülümseme hiç eksilmiyordu.

I. Melis boya yapmayı bilen biriydi.
II. Melis o günden memnun döndü.
III. Parka gelen gönüllülerin hiçbiri daha önce boya yapmamıştı.
Bu metinden yukarıdakilerin hangileri çıkarılabilir?

✓ B. I'in ipucu, Melis'in inceltmeyi herkese göstermesi; II'nin ipucu, eksilmeyen gülümseme. III çıkarılamaz: metin “çoğu” diyor, “hiçbiri” değil. A gülümsemeyi kaçırır; C ve D “çoğu”yu “hiçbiri” yapar.Kaynak: 6. sınıf · Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Değinilen bilgi ve çıkarım

?Soru 8

(I) Bu yıl okul şenliğinde her sınıf ya bir oyun sahneleyecek ya da bir şarkı söyleyecek. (II) Hazırlık için yalnızca iki haftamız var. (III) Kimimiz dekoru, kimimiz kostümleri hazırlayacak. (IV) Prova salonu cumaya kadar bizim. (V) Şenliğe bütün veliler davetli.

Bu metnin numaralanmış cümlelerinden hangileri sınırlama bildirir?

✓ B. “Yalnızca iki hafta” süreyi, “cumaya kadar” salonun kullanımını daraltır. I ve III seçenek bildirir; bu ikisini sınırlama sanmak A'nın tuzağıdır. V bir bilgi verir; C ve D birer seçenek ya da bilgi cümlesini sınırlamaya karıştırır.Kaynak: Cümlede anlam · Sınırlama ve seçenek

?Soru 9

Kerem bir haftadır bitiremediği bilim ödevini sonunda teslim etti. Eve dönerken anlatıyordu:
I. “Ödevimi bitirince içim hafifledi.”
II. “Avucuma düşen kar tanesi hemen eridi.”
III. “Öğretmenimin övgüsü moralimi yükseltti.”

Kerem'in cümlelerinin hangilerinde koyu yazılan sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?

✓ C. İçin hafiflemesi ve moralin yükselmesi gözle görülen bir ağırlık ya da yükseklik değildir; ikisi de mecazdır. Kar tanesi gerçekten erir. A, III'teki mecazı kaçırır; B gerçek anlamlı cümleyi seçer; D gerçek anlamı mecaz sanır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek, mecaz, terim ve anlam ilişkileri

?Soru 10

Bu haberin numaralanmış cümlelerinin hangisinde yerine Türkçe karşılığı kullanılabilecek yabancı bir sözcük vardır?

✓ B. “Feedback” sözcüğünün Türkçesi “geri bildirim”dir. A, C ve D'deki “çevrim içi”, “özçekim” ve “e-posta” zaten yabancı sözcüklerin Türkçe karşılıklarıdır; bunları yabancı sanmak bu sorunun tuzağıdır.Kaynak: Sözcükte anlam · İkileme, pekiştirme ve Türkçe karşılık
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →