Metin yapıları: sebep-sonuç, problem-çözüm ve düşünceyi geliştirme

Bazı metinler bir olayın nedenini, bazıları bir sorunun çözümünü anlatır. Metnin iskeletini tanımayı, ikna ve tartışma paragrafını ayırmayı, düşünceyi geliştirme yollarını bulmayı çalışıyorsun.

4 durak7. sınıf · Paragraf
9 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 9tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
METİN · YAPI

Sebep-sonuç ve problem-çözüm: metnin iskeletini görmek

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSebep-sonuç cümlesi nasıl anlaşılır, amaç cümlesinden farkı nedir?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sebep-sonuç cümlesinde bir olay, başka bir olayın nedeni olarak verilir. “Çünkü, bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla, mademki” ve “-dığı için” bu ilişkinin ipuçlarıdır. Sebep “Neden?” sorusunu, sonuç “Ne oldu?” sorusunu cevaplar.

Sebep-sonuç cümleleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sebep-sonuç ve problem-çözüm metin yapısı nasıl tanınır?

Kısa cevap: Metin yapısı, bilgilerin metinde hangi düzenle sıralandığıdır. Sebep-sonuç yapısında bir olay nedenleri ya da sonuçlarıyla anlatılır. Problem-çözüm yapısında önce bir sorun ve sebepleri verilir, ardından çözüm yolları sıralanır. Yapıyı tanıyan okur önemli bilgiyi daha kolay bulur.

Bir binanın dışı ne kadar farklı olsa da içinde kolonlar ve kirişler vardır. Metinlerin de böyle bir iskeleti vardır; onu görünce bilginin nerede durduğunu bilirsin.

Sebep-sonuç yapısı

Önceki yıllarda öyküleyici, sıralı-kronolojik, açıklayıcı ve karşılaştırma-zıtlık yapılarını tanımıştın. Sebep-sonuç yapısında metin bir olayın neden olduğunu ya da neye yol açtığını anlatır. Bazen birkaç sebep tek bir sonuca varır, bazen tek bir sebep birkaç sonuç doğurur. Cümlede anlam sayfasında gördüğün “çünkü, bu yüzden, dolayısıyla” bu yapının ipuçlarıdır.

Problem-çözüm yapısı

Bu yapıda metin bir sorunla açılır: “sorun, güçlük, engel, maalesef” gibi sözler onu haber verir. Sonra sorunun sebepleri anlatılır. En sonda “çözüm, öneri, çare” gibi sözlerle çıkış yolları sıralanır. Okurken sorunu, sebebi ve çözümü ayrı ayrı işaretlersen metnin bütününü kavrarsın.

İki yapı, iki soru
YapıMetin neyi anlatır?İpucu sözlerOkurken sor
Sebep-sonuçBir olayın nedenini ya da sonucunuçünkü, bu yüzden, -dığı içinNe oldu? Neden oldu?
Problem-çözümBir sorunu ve çıkış yollarınısorun, güçlük, çözüm, öneriSorun ne? Nasıl çözülür?
Örnek paragraf

Akdeniz kıyılarımızda yaz sonunda açan kum zambakları her yıl biraz daha azalıyor. Bunun başlıca sebebi, kumsala giren araçların ve şemsiyelerin çiçeklerin soğanlarını ezmesidir. Bazı tatilciler de güzel kokulu çiçekleri koparıp götürüyor. Çözüm olarak çiçeklerin bulunduğu alan alçak bir çitle ayrılabilir. Kumsal girişlerine bilgi tabelaları konabilir. Bu metin hangi yapıyla kurulmuştur, bilgiler nasıl sıralanmıştır?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Sorunu bul: kum zambakları azalıyor.
  2. Sebepleri işaretle: araçlar ve şemsiyeler soğanları eziyor, çiçekler koparılıyor.
  3. Çözümü bul: “Çözüm olarak” sözünden sonra çit ve tabela önerileri geliyor.

Cevap: Metin problem-çözüm yapısıyla kurulmuştur: sorun, sebepler, çözüm önerileri.

Soruna sen çözüm önerirsen

Bazı sorular metindeki soruna uygun bir öneri ister. İyi bir öneri sorunun sebebine dokunur. Araçlar soğanları eziyorsa “çiçekleri sulamak” işe yaramaz; aracın girişini engellemek işe yarar.

Akılda kalsın: Sebep-sonuçta “Neden oldu?”, problem-çözümde “Sorun ne, çare ne?” diye sor. İyi çözüm önerisi sorunun sebebini hedefler.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir metin verilir; sorunun sebebi, metne uygun çözüm önerisi ya da metinde yer verilen bilgiler sorulur.

TuzakSorunla ilgili görünen ama sebebine dokunmayan öneriyi seçmek.

İpucuÖnce sorunun sebebini işaretle, öneriyi ona göre sına.

?Soru çöz öncüllü · pano

Öğrenci meclisi panoya şu notu astı.

Bu notta,
I. sorunun ne olduğu,
II. sorunun sebepleri,
III. önerilen çözümün ne kadar su kazandırdığı
bilgilerinden hangilerine yer verilmiştir?

✓ D. İlk cümle sorunu, sonraki iki cümle sebepleri verir. Not yalnız bir öneri sunar; önerinin sonucunu ölçen bir bilgi yoktur. A sebepleri gözden kaçırır; B ve C, “öneri” geçtiği için sonucunun da verildiğini sanır.

⇄Cümlenin yapıdaki yeri

Bir problem-çözüm metninin cümlelerini metindeki görevleriyle eşleştir.

METİN · PARAGRAF

Sebep-sonuç, ikna ve tartışma paragrafı: üç amaç, üç düzen

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAna fikir nedir, paragrafta nerede bulunur, özet nasıl çıkarılır?Bağlantılı konudan (Paragrafta ana fikir ve çıkarım). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ana fikir (ana düşünce), yazarın konu hakkında okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman ilk ya da son cümlededir; bazen bütünden çıkarılır. Yardımcı fikirler onu açıklar ve örnekler. Özet ise ana fikir ile en önemli yardımcı fikirlerin kısa toplamıdır.

Ana fikir, yardımcı fikir, özet

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İkna paragrafı ile tartışma paragrafı arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Sebep-sonuç paragrafı bir olayın nedenlerini ya da sonuçlarını açıklar. İkna paragrafı okurdan bir isteği ya da öneriyi kabul etmesini ister. Tartışma paragrafı yaygın bir görüşün eksik yanını gösterir, karşısına kanıtlarıyla başka bir görüş koyar. Üçü cümlelerini farklı bir sırayla dizer.

Ailenden bir izin istediğin mektupla, bir olayı açıkladığın ödev aynı biçimde başlamaz. Amacın değişince cümlelerinin sırası da değişir.

Sebep-sonuç paragrafı

Bu paragraf “Neden?” sorusuna cevap verir. Bir olay ya da durum ortaya konur; ardından nedenleri ya da doğurduğu sonuçlar sıralanır. Yazar bir şey istemez, yalnız açıklar.

İkna paragrafı

İkna paragrafı bir istekle ya da öneriyle başlar. Sonra bu isteğin gerekçeleri gelir. Ardından yazar, karşı tarafın olası itirazını önceden cevaplar. En sonda isteğin gerçekleşince sağlayacağı yararı söyler. Bu düzen okurun “hayır” deme ihtimalini azaltır.

Tartışma paragrafı

Tartışma paragrafı çoğu zaman yaygın bir görüşle açılır: “Pek çok kişi … düşünür.” Sonra “oysa, ancak” gibi sözlerle bu görüşün eksik yanı gösterilir. Yazar doğru bulduğu görüşü örnek, karşılaştırma ya da tanık sözüyle kanıtlar ve bir sonuç cümlesiyle bitirir. Paragrafta ana fikir ve çıkarım sayfasında gördüğün gibi, ana fikir burada da çoğu zaman son cümlededir.

Üç paragraf türünün düzeni
TürAmaçCümlelerin sırası
Sebep-sonuçAçıklamakolay → nedenler ya da sonuçlar
İknaBir isteği kabul ettirmekistek → gerekçe → itiraza cevap → yarar
TartışmaBir görüşü çürütüp başkasını savunmakyaygın görüş → eksik yanı → savunulan görüş ve kanıt → sonuç
Örnek paragraf

Pek çok kişi, okul bahçesinde top oynamanın yalnızca bir eğlence olduğunu düşünür. Oysa bu görüş, oyunun öğrettiklerini görmezden geliyor. Sahadaki çocuk sırasını beklemeyi, kurala uymayı ve kaybetmeyi kabullenmeyi öğrenir. Beden eğitimi öğretmenimiz de “Sahada öğrenilen sabır sınıfa da taşınır.” der. Kısacası bahçedeki oyun en az bir ders kadar öğreticidir. Bu paragraf hangi türdedir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Açılışa bak: “Pek çok kişi … düşünür.” Yaygın bir görüş veriliyor.
  2. “Oysa” sözünü bul: görüşün eksik yanı gösteriliyor.
  3. Kanıtları ayır: oyunun öğrettikleri (örnek) ve öğretmenin sözü (tanık); son cümle sonucu söylüyor.

Cevap: Bu bir tartışma paragrafıdır.

Akılda kalsın: Sebep-sonuç açıklar, ikna ister, tartışma bir görüşü çürütüp başkasını savunur. Türü, paragrafın ilk ve son cümlesi ele verir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir paragraf verilir; türü, bir bölümünün görevi ya da cümlelerin doğru sırası sorulur.

TuzakGerekçe sıralayan her paragrafı ikna sanmak; okurdan bir istek yoksa ikna değildir.

İpucu“Yazar benden bir şey istiyor mu, bir görüşe mi karşı çıkıyor?” diye sor.

?Soru çöz paragraf türü · kart

Sınıfın bilim köşesine şu kart asıldı.

Karttaki paragraf aşağıdaki türlerden hangisine örnektir?

✓ B. Paragraf yaprakların neden döküldüğünü adım adım açıklar; “bu yüzden” sonucu bağlar. A için okurdan bir istek, C için çürütülen bir görüş yoktur; D bir olay ve kahraman ister, burada ikisi de yok.

↕İkna paragrafını kur

  1. Gitarın pahalı olduğunu düşünebilirsin, ama kurs ilk ay gitarı ücretsiz veriyor.
  2. Anneciğim, bu yaz mahalledeki gitar kursuna yazılmak istiyorum.
  3. Böylece hem yeni bir beceri kazanırım hem de ekran başında daha az vakit geçiririm.
  4. Müziği çok seviyorum ve tatilde boş vaktimi değerlendirmek istiyorum.
METİN · AKIŞ

Giriş, gelişme, sonuç: düşünceler birbirine nasıl bağlanır?

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAçıklayıcı paragraf ve açıklayıcı metin yapısı nedir, bölümleri nelerdir?6. sınıftan (Düşünceyi geliştirme yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Açıklayıcı paragraf bir konuda bilgi verir, bir işin nasıl yapıldığını ya da bir durumun neden önemli olduğunu anlatır. Açıklayıcı metin yapısında bilgiler bir düzenle gelir; bir varlığın ya da yerin özellikleri sırayla sunulur. Bu metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.

Açıklayıcı paragraf ve metin yapısı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafın akışını bozan cümle nasıl bulunur?

Kısa cevap: Bir metin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Giriş konuyu tanıtır, gelişme onu açıklar ve örnekler, sonuç bir yargıyla toparlar. Her cümle bir öncekine bağlanır. Konuyla ilgili görünse de bu çizgiden sapan cümle, paragrafın akışını bozar.

Bir arkadaşın sana yol tarif ederken birden en sevdiği dondurmayı anlatmaya başlarsa yolu kaybedersin. Paragrafta da tek bir cümle sapınca okur ipi elinden kaçırır.

Üç bölüm

Giriş, okura “Bu metin neden söz edecek?” sorusunun cevabını verir. Gelişme en uzun bölümdür; açıklama, örnek ve kanıt burada yer alır. Sonuç, anlatılanları bir yargıya bağlar. Paragrafta ana fikir sayfasında gördüğümüz gibi, bu yargı çoğu zaman ana fikirdir.

Düşünceler arası bağlantı

Akıcı bir paragrafta her cümle bir öncekinden bir şey alır ve ona bir şey ekler. Bağlantıyı “bu yüzden, ayrıca, örneğin, sonuç olarak” gibi sözler kurar. Bazen de bir cümle, önceki cümlenin son sözünü alıp onu sürdürür.

III numaralı cümle konunun çizgisinden sapıyor; akışı bozan odur.Görsel: Sınav Defteri

Akışı bozan cümle

Akışı bozan cümle genellikle konunun bir yan ayrıntısına kayar. Bulmak için her cümleyi çıkarıp kalanları oku. Çıkardığında paragraf daha akıcı hâle geliyorsa o cümle fazladır. Konuyla ilgili bir sözcük taşıması seni yanıltmasın; önemli olan düşüncenin yönüdür.

İki metni düzenine göre karşılaştırmak

Aynı konuyu anlatan iki metin farklı kurulmuş olabilir. Biri sonuçtan başlayıp sebebe gider, öbürü sebepten sonuca. Biri soruyla açılır, öbürü bir anıyla. Bu farkları görmek, metinleri düzenleri bakımından karşılaştırmaktır.

Akılda kalsın: Giriş tanıtır, gelişme açıklar, sonuç toparlar. Bir cümleyi çıkarınca paragraf rahatlıyorsa, akışı bozan odur.
Burslulukta

Nasıl sorulurNumaralı cümlelerden oluşan bir paragraf verilir; akışı bozan cümle ya da paragrafın iki bölüme ayrılabileceği yer sorulur.

TuzakKonuyla ilgili bir sözcük taşıdığı için sapan cümleyi uygun saymak.

İpucuHer cümleyi tek tek çıkarıp kalanı oku.

?Soru çöz numaralı cümle

(I) Depreme hazırlığın ilk adımlarından biri, evde bir deprem çantası bulundurmaktır. (II) Çantada su, el feneri, düdük ve ilk yardım malzemeleri olmalıdır. (III) Bugün bazı el fenerleri güneş enerjisiyle de çalışabiliyor. (IV) Çanta, kapının yakınında ve kolay ulaşılan bir yerde durmalıdır. (V) Böylece bir sarsıntıda dakikalarca aramak yerine çantayı alıp hemen çıkabilirsiniz.

Bu paragrafın akışını bozan cümle hangisidir?

✓ A. Paragraf deprem çantasının içeriğini ve yerini anlatır; III fenerlerin çalışma biçimine kayar. “Fener” sözcüğü II'de geçtiği için uygun görünür; bu, sözcüğe aldanma tuzağıdır. B çantanın içeriğini, C yerini verir; D sonucu bağlar.

?Soru çöz iki metin · düzen

Lale ile Tuna, okul gazetesi için aynı olayı yazdı.

Bu iki metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. Lale kısalan kuyruğu başa koyup “çünkü” ile sebebe gider; Tuna sebeplerden başlayıp “bu yüzden” ile sonuca varır. A yanlıştır, olay aynıdır; B, Tuna'nın “bu yüzden”ini gözden kaçırır; C'de öneri yoktur, olay sebep-sonuçla anlatılmıştır.

▭Kendin yaz paragrafın bölümleri

Seçenek yok; bölüm adlarını kendin yaz. “Kâğıt israfı okulumuzda büyük bir sorun.” cümlesi konuyu tanıttığı için bölümündedir. “Her hafta yarısı boş defter sayfaları çöpe gidiyor.” cümlesi açıklayıp örneklediği için bölümündedir. “Kısacası her sayfa değerlidir.” cümlesi ise anlatılanları bir yargıya bağladığı için bölümündedir.

METİN · DÜŞÜNCE

Düşünceyi geliştirme yolları: altı yolu metinde bulmak

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTanımlama, örneklendirme, karşılaştırma ve benzetme nasıl ayırt edilir?6. sınıftan (Düşünceyi geliştirme yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

5. sınıfta tanıdığın dört yol bu yıl da soruların içindedir. Tanımlama bir kavramın ne olduğunu söyler. Örneklendirme düşünceyi somut bir örnekle açar. Karşılaştırma iki varlığın benzer ve farklı yönlerini gösterir. Benzetme bir varlığı, bir yönden daha güçlü başka bir varlığa benzetir.

Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, benzetme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir paragrafta hangi düşünceyi geliştirme yolları kullanıldığı nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Yazar, düşüncesini açık ve inandırıcı kılmak için bazı yöntemlere başvurur; bunlara düşünceyi geliştirme yolları denir: tanımlama, karşılaştırma, benzetme, örneklendirme, tanık gösterme ve sayısal veri. Bu yılın işi, onları metinde bulmak ve metne ne kattıklarını söylemektir.

Bir arkadaşına yeni oyununu anlatırken ona benzeyen bir oyunu söylersin, birkaç sahneyi örnek verirsin, belki puanını da eklersin. Farkında olmadan düşünceyi geliştirme yollarını kullanırsın.

Altı yol

Bu yolları 5 ve 6. sınıfta tanıdın. Tanımlama bir kavramın ne olduğunu söyler. Karşılaştırma iki şeyin benzer ya da farklı yönlerini gösterir. Benzetme bir şeyi daha güçlü olan başka bir şeye benzetir. Örneklendirme soyut bir düşünceyi somut örneklerle açar. Tanık gösterme bir uzmanın ya da ünlü birinin sözüne dayanır. Sayısal veri ise düşünceyi sayı, yüzde ve tarihle destekler.

Altı yolu tanıtan ipuçları
YolİpucuÖrnek
Tanımlama“… nedir?” sorusunu cevaplarPusula, yön bulmaya yarayan araçtır.
Karşılaştırmadaha, -e göre, oysaKedi, köpeğe göre daha bağımsızdır.
Benzetmegibi, sanki, kadarSis, şehrin üstüne yorgan gibi serildi.
Örneklendirmeörneğin, mesela, gibiKışın bazı hayvanlar uyur; ayı, kirpi.
Tanık göstermeuzmanın sözü, tırnakBir doktor “Uyku büyümenin ilacıdır.” der.
Sayısal verisayı, yüzde, tarihSınıfın yüzde altmışı yürüyerek geliyor.

Üç tuzak

“Gibi” her zaman benzetme değildir; “ayı, kirpi gibi” derken örnek veririz. Karşılaştırmada iki şey eşit güçtedir, benzetmede ise biri ötekinden daha güçlüdür. Bir hikâye kişisinin konuşması da tanık gösterme sayılmaz; tanık, düşünceyi destekleyen güvenilir bir kaynaktır.

Örnek paragraf

Ateş böceği, karnındaki ışıkla geceyi aydınlatan küçük bir böcektir. Yaz gecelerinde çayırlarda yanıp sönen bu ışıklar, karanlığa serpilmiş minik fenerlere benzer. Dünyada iki binden fazla ateş böceği türü bilinir. Bir böcek bilimci “Işık kirliliği, ateş böceklerinin en büyük düşmanıdır.” diyor. Bu paragrafta hangi yollara başvurulmuştur?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. İlk cümle “Ateş böceği nedir?” sorusunu cevaplıyor: tanımlama.
  2. “Minik fenerlere benzer”: benzetme. “İki binden fazla”: sayısal veri.
  3. Uzmanın tırnak içindeki sözü: tanık gösterme.

Cevap: Tanımlama, benzetme, sayısal veri ve tanık göstermeye başvurulmuştur.

Akılda kalsın: “Gibi”den sonra örnekler sıralanıyorsa örneklendirme, bir şey daha güçlü bir şeye benzetiliyorsa benzetmedir. Tanık, güvenilir bir kaynaktır.
Burslulukta

Nasıl sorulurCümlelerin yanında ayraç içinde bir yol verilir; yanlış verilen sorulur. Ya da bir paragrafta başvurulan yollar öncüllerle istenir.

Tuzak“gibi” görünce örneği benzetme, “daha” görünce benzetmeyi karşılaştırma sanmak.

İpucuHer cümleye “Bu cümle düşünceyi nasıl destekliyor?” diye sor.

?Soru çöz öncüllü · broşür

Origami kulübü yeni üyeler için bir broşür hazırladı.

Broşürdeki paragrafta,
I. tanımlama,
II. tanık gösterme,
III. karşılaştırma
yollarından hangilerine başvurulmuştur?

✓ C. İlk cümle origaminin ne olduğunu söyler; ikinci cümle origamiyi öteki el işleriyle “oysa” diye karşılaştırır. Paragrafta kimsenin sözüne yer verilmemiştir. A karşılaştırmayı kaçırır; B ve D olmayan tanığı ekler. Son cümledeki örnekler sorulmamıştır.

?Soru çöz ayraç

Sınıf dergisinin “Çay” sayfası için dört cümle yazılmış, her birinin yanına kullanılan yol ayraç içinde not edilmiş.

Bu cümlelerin hangisinde ayraç içinde verilen düşünceyi geliştirme yolu yanlıştır?

✓ B. İki çay türü eşit güçte iki şeydir ve “daha” ile farkları gösterilir; bu karşılaştırmadır, benzetme değil. A çayın ne olduğunu söyler; C bir uzmanın sözüne dayanır; D düşünceyi bir sayıyla destekler.

8. sınıfta bu konunun devamı LGS Türkçe serisindeki Paragrafta yapı ve geçiş ifadeleri sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Sebep-sonuç ve problem-çözüm metin yapısı nasıl tanınır?

    Kontrol et

    Metin yapısı, bilgilerin metinde hangi düzenle sıralandığıdır. Sebep-sonuç yapısında bir olay nedenleri ya da sonuçlarıyla anlatılır. Problem-çözüm yapısında önce bir sorun ve sebepleri verilir, ardından çözüm yolları sıralanır. Yapıyı tanıyan okur önemli bilgiyi daha kolay bulur.

    Konuya dön: Sebep-sonuç ve problem-çözüm yapısı

    Yapabiliyor musun?
  2. İkna paragrafı ile tartışma paragrafı arasındaki fark nedir?

    Kontrol et

    Sebep-sonuç paragrafı bir olayın nedenlerini ya da sonuçlarını açıklar. İkna paragrafı okurdan bir isteği ya da öneriyi kabul etmesini ister. Tartışma paragrafı yaygın bir görüşün eksik yanını gösterir, karşısına kanıtlarıyla başka bir görüş koyar. Üçü cümlelerini farklı bir sırayla dizer.

    Konuya dön: Sebep-sonuç, ikna ve tartışma paragrafı

    Yapabiliyor musun?
  3. Paragrafın akışını bozan cümle nasıl bulunur?

    Kontrol et

    Bir metin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Giriş konuyu tanıtır, gelişme onu açıklar ve örnekler, sonuç bir yargıyla toparlar. Her cümle bir öncekine bağlanır. Konuyla ilgili görünse de bu çizgiden sapan cümle, paragrafın akışını bozar.

    Konuya dön: Giriş-gelişme-sonuç ve akış

    Yapabiliyor musun?
  4. Bir paragrafta hangi düşünceyi geliştirme yolları kullanıldığı nasıl anlaşılır?

    Kontrol et

    Yazar, düşüncesini açık ve inandırıcı kılmak için bazı yöntemlere başvurur; bunlara düşünceyi geliştirme yolları denir: tanımlama, karşılaştırma, benzetme, örneklendirme, tanık gösterme ve sayısal veri. Bu yılın işi, onları metinde bulmak ve metne ne kattıklarını söylemektir.

    Konuya dön: Düşünceyi geliştirme yollarını bulmak

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bu cümlelerdeki deyimler aşağıdaki kavramların hangisiyle eşleştirilemez?

✓ A. “Diken üstünde oturmak” sabırsız ve tedirgin beklemek, “dizini dövmek” çok pişman olmak, “ayağını denk almamak” dikkatsiz davranmaktır. Cömertliği anlatan bir deyim yoktur. B, C ya da D'yi seçen, deyimi gerçek anlamıyla okuyup “diz” ya da “ayak” sözcüğüne takılmıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Deyim, atasözü ve kalıp söz

?Soru 2

Mahallenin gençlik merkezi şu afişi astı.

Bu afişte,
I. etkinliğin ne sıklıkla yapıldığı,
II. çocukların bisiklet onarmayı öğrendiği,
III. geçen ay ne kadar bisikletin onarıldığı
bilgilerinden hangilerine değinilmiştir?

✓ D. “Her ayın ilk cumartesisi” I'i karşılar. II ve III başka sözcüklerle verilmiştir: çocuklar küçük onarımları kendi elleriyle yapmayı öğreniyor; “yüzden fazla bisiklet yeniden yola çıktı” da onarılan bisikletlerin sayısını söyler. A, B ve C başka sözcükle verilen bilgiyi yok sayar.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Metinde yazan, metinden çıkarılan

?Soru 3

(I) Bu yıl okul şenliğinde her sınıf ya bir oyun sahneleyecek ya da bir şarkı söyleyecek. (II) Hazırlık için yalnızca iki haftamız var. (III) Kimimiz dekoru, kimimiz kostümleri hazırlayacak. (IV) Prova salonu cumaya kadar bizim. (V) Şenliğe bütün veliler davetli.

Bu metnin numaralanmış cümlelerinden hangileri sınırlama bildirir?

✓ B. “Yalnızca iki hafta” süreyi, “cumaya kadar” salonun kullanımını daraltır. I ve III seçenek bildirir; bu ikisini sınırlama sanmak A'nın tuzağıdır. V bir bilgi verir; C ve D birer seçenek ya da bilgi cümlesini sınırlamaya karıştırır.Kaynak: Cümlede anlam · Sınırlama ve seçenek

?Soru 4

Bu haberin numaralanmış cümlelerinin hangisinde yerine Türkçe karşılığı kullanılabilecek yabancı bir sözcük vardır?

✓ B. “Feedback” sözcüğünün Türkçesi “geri bildirim”dir. A, C ve D'deki “çevrim içi”, “özçekim” ve “e-posta” zaten yabancı sözcüklerin Türkçe karşılıklarıdır; bunları yabancı sanmak bu sorunun tuzağıdır.Kaynak: Sözcükte anlam · İkileme, pekiştirme ve Türkçe karşılık

?Soru 5

Sınıf gazetesinin “Haftanın olayları” köşesi için dört cümle yazıldı.

Bu cümlelerden hangisinde sebep-sonuç ilişkisi vardır?

✓ C. Buzlanma olmuş bir olaydır ve gecikmenin nedenidir. A'daki “için” bir hedefi gösterir, amaçtır; B bir koşul bildirir; D iki kişiyi yaş bakımından karşılaştırır.Kaynak: Cümlede anlam · Sebep-sonuç cümleleri

?Soru 6

Doğa kulübü, okul panosuna bir bilgi kartı astı.

Bu kartın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Kart kirpilerin kış uykusuyla başlar; yığına bakmak ve süt vermemek onları korumanın yollarıdır. A yalnız ikinci cümleyi karşılar, dar kalır; B öbür hayvanlara taşar, geniştir; D sütten söz eden tek cümleyi konu sanır.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Konu ve anahtar kelimeler

?Soru 7

(I) Geçen dönem sınıfımızda herkes ödevini tek başına hazırlıyordu. (II) Öğretmenimiz bu dönem ödevleri dörder kişilik gruplara verdi. (III) İlk hafta kimin ne yapacağını uzun uzun tartıştık. (IV) Zamanla birimiz araştırmayı, birimiz yazmayı, birimiz de sunumu üstlendi. (V) Dönem sonunda anladık ki iş bölümü yapan bir grup, tek başına çalışan herkesten daha çok şey başarır.

Bu metnin ana fikri numaralanmış cümlelerin hangisinde verilmiştir?

✓ B. (V) “anladık ki” sözüyle metnin vardığı yargıyı söyler; öbür cümleler oraya giden yolu anlatır. A grup çalışmasının başladığını bildiren bir olaydır; C tartışmayı, D görev dağılımını anlatan yardımcı fikirlerdir ve bütünü kapsamaz.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Ana fikir, yardımcı fikir, özet

?Soru 8

Nehir, hafta sonu günlüğüne üç cümle yazdı.

Nehir'in cümlelerinin hangilerinde bir kanıttan yola çıkılarak yargıya varılmıştır?

✓ C. I'de çay ve kitap, III'te sönük lambalar birer kanıttır; konuşan onlara bakarak yargıya varır. II'deki “böylece” çalışmanın sonucunu bildirir, çıkarım değildir. A, III'ü kaçırır; B ve D sonuç cümlesini çıkarım sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Çıkarım, sonuç ve yeniden ifade

?Soru 9

Ada, ödevi için “keskin” sözcüğünün anlamlarını bir karta yazdı.

“Keskin” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde kartın 2. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ B. Kartalın gözü çok iyi görür; bu, kartın 2. anlamıdır. C'deki çakı kolayca keser (1. anlam); A'daki koku ve D'deki soğuk sert ve güçlüdür (3. anlam). A'yı seçen, “koku” sözcüğünü görünce 2. anlamdaki “koku alan” sözüne aldanmıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek, mecaz, terim ve anlam ilişkileri

?Soru 10

Bilim şenliğinden bir gün önce Arda'nın hazırladığı rüzgâr türbini maketi masadan düşüp kırıldı. Arda, öğretmeninin önerdiği hazır maketi almak yerine gece geç saate kadar kartondan yeni kanatlar kesti. Şenlik günü maketinin yanına şu notu koydu:

Bu metne göre Arda ile ilgili,
I. Kararlı biridir.
II. Hatalarından ders çıkarır.
III. Zorlanınca hemen yardım ister.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Maketi gece geç saate kadar yeniden yapması I'i, “İlkinden öğrendiklerim” notu II'yi gösterir. Arda önerilen hazır maketi bile almamıştır; yardım istediğine dair kanıt yoktur. A notu gözden kaçırır; B metnin tersini söyler; D, III'ü kanıtsız ekler.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Üst düzey çıkarım ve ulaşılamaz
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →