Cümlede anlam: sebep-sonuç, koşul, istek, sınırlama ve çıkarım

“Yağmur yağdığı için” ile “yağmur yağarsa” aynı olayı başka bir bağla anlatır. Sebep, koşul, istek ve çıkarım bildiren cümleleri ipucu sözcüklerinden tanımayı öğreniyorsun.

4 durak7. sınıf · Sözcük ve cümle anlamı
9 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 9tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANLAM · CÜMLE

Sebep-sonuç: bir olay öbürünü nasıl doğurur?

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKarşılaştırma-zıtlık metin yapısı nedir, nasıl anlaşılır?6. sınıftan (Düşünceyi geliştirme yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Karşılaştırma-zıtlık metin yapısında iki ya da daha çok varlığın benzer ve farklı yönleri belli ölçütlere göre ortaya konur. “Her ikisi de, aynı şekilde, benzer olarak” benzerliği; “oysa, ancak, buna karşılık, -den farklı olarak” farkı gösterir.

Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sebep-sonuç cümlesi nasıl anlaşılır, amaç cümlesinden farkı nedir?

Kısa cevap: Sebep-sonuç cümlesinde bir olay, başka bir olayın nedeni olarak verilir. “Çünkü, bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla, mademki” ve “-dığı için” bu ilişkinin ipuçlarıdır. Sebep “Neden?” sorusunu, sonuç “Ne oldu?” sorusunu cevaplar.

“Telefonumun şarjı bitti, bu yüzden sabah alarm çalmadı.” Bu cümlede iki olay var. Biri, öbürünün olmasına yol açmış.

Sebep ve sonuç

Sebep, önce gerçekleşen ve başka bir şeye yol açan olaydır. Sonuç, onun doğurduğu durumdur. İkisini ayırmak için sonuca “Neden?” diye sor. Cevap olan bölüm sebeptir.

İpucu sözlerin yönü

“Bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla” sebepten sonra gelir ve sonucu açar. “Çünkü” ise tersini yapar: önce sonucu söyler, ardından sebebi verir. “Mademki” bilinen bir sebebe dayanır: “Mademki ödevini bitirdin, parka çıkabilirsin.”

“Bu yüzden” sebepten sonra, “çünkü” sonuçtan sonra gelir.Görsel: Sınav Defteri

“İçin” tuzağı

5. sınıfta amaç-sonuç cümlelerini tanımıştın. “İçin” sözü ikisinde de geçer, bu yüzden karışır. “Yollar buzlandığı için servis gecikti.” cümlesinde buzlanma olmuş bir olaydır; sebeptir. “Servise yetişmek için koştum.” cümlesinde ise yetişmek bir hedeftir; amaçtır.

Örnek paragraf

Dün akşam mahallemizde üç saat elektrik kesildi. Kesinti, yakındaki bir kazıda yer altındaki kablo zarar gördüğü için olmuştu. Ödevimi mum ışığında bitirmek zorunda kaldım. Telefonların şarjı da azaldığından ailece erkenden yattık. Sabah elektrikler geldiğinde buzdolabındaki dondurma erimişti. Bu paragrafta nasıl bir sebep-sonuç zinciri kurulmuştur?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. İlk sebebi bul: kablo zarar gördü, elektrik kesildi (ipucu: “-dığı için”).
  2. Kesintinin doğurduğu sonuçları sırala: mum ışığında ödev, erken yatma, eriyen dondurma.
  3. Her halkaya “Neden?” diye sorup zinciri sına.

Cevap: Zarar gören kablo kesintiye, kesinti de mumla ödeve, erken yatmaya ve eriyen dondurmaya yol açmıştır.

Akılda kalsın: Sonuca “Neden?” diye sor, cevap sebeptir. Olmuş bir olay sebep, ulaşılmak istenen hedef amaçtır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir metin verilir; bir olayın sebebi ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan cümle sorulur.

Tuzak“için” görünce amaç cümlesini sebep sanmak ya da zincirin en baştaki uzak sebebini seçmek.

İpucuSonuca “Neden?” diye sor, en yakın cevabı al.

?Soru çöz sebep

Sınıf gazetesinin “Haftanın olayları” köşesi için dört cümle yazıldı.

Bu cümlelerden hangisinde sebep-sonuç ilişkisi vardır?

✓ C. Buzlanma olmuş bir olaydır ve gecikmenin nedenidir. A'daki “için” bir hedefi gösterir, amaçtır; B bir koşul bildirir; D iki kişiyi yaş bakımından karşılaştırır.

?Soru çöz zincir · duyuru

Okul panosuna şu duyuru asıldı.

Bu duyuruya göre beden eğitimi derslerinin bahçede yapılmasının doğrudan sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. “Bu yüzden” sözü hemen önceki durumu, salonun onarımda olmasını gösterir. A zincirin en baştaki uzak sebebidir; B onarımı yapanları anlatır; C metinde hiç geçmeyen bir yorumdur.
ANLAM · CÜMLE

Koşul, istek ve gereklilik: “olursa”, “keşke” ve “-malı”

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKoşul ve zıtlık bildiren cümleler nasıl ayırt edilir?6. sınıftan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Koşul cümlesi, bir yargının gerçekleşmesini bir şarta bağlar: eğer, “-sA” eki, yeter ki, şartıyla. Zıtlık cümlesi birbirine ters iki durumu karşı karşıya koyar: ama, fakat, oysa, hâlbuki, aksine. Her “ama” zıtlık bildirmez; bazen yalnız söyleneni pekiştirir.

Koşul ve zıtlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

“-sa” eki ne zaman koşul, ne zaman istek bildirir?

Kısa cevap: Koşul cümlesinde bir yargı başka bir olaya bağlanır: “Hava açarsa yürürüz.” İstek cümlesi bir dileği ya da ricayı anlatır: keşke, lütfen, bari. Gereklilik cümlesi bir işin yapılması gerektiğini söyler: “-malı”, “-ması gerek”, “lazım”. “-sa” eki hem koşulda hem istekte görülür.

Kamp grubunun mesajlaşmasında üç cümle art arda geldi: “Hava açarsa çıkarız.” “Keşke göl kenarında kalsak.” “Herkes matara getirmeli.” Üçü de geleceğe bakıyor ama her biri başka bir şey söylüyor.

Koşul

Koşulu 6. sınıfta tanımıştın. Koşul cümlesinde iki yargı vardır ve ikincisi birincisine bağlıdır. İpuçları “-sa”, “eğer”, “-ınca” ve “-madan”dır: “Zil çalınca bahçeye çıkarız.” Birinci olay olmazsa ikincisi de gerçekleşmez.

İstek ve gereklilik

İstek cümlesi bir dilek, rica ya da öneri taşır: “Keşke tatil uzasa.”, “Lütfen kapıyı kapat.”, “Gelin, birlikte çalışalım.” Gereklilik cümlesi ise bir işin yapılmasının şart olduğunu söyler: “Sınavdan önce erken yatmalısın.” Burada bir öğüt ya da kural vardır.

“-sa” tuzağı

“-sa” görünce her cümleyi koşul sanma. “Yağmur yağarsa maç ertelenir.” cümlesinde iki olay vardır; koşuldur. “Keşke yağmur yağsa.” cümlesinde tek bir dilek vardır; istektir. Cümlede bağlanan ikinci bir yargı yoksa “-sa” isteği gösterir.

Üç anlamı ayırmak
AnlamSorduğunİpucuÖrnek
KoşulHangi şartla?-sa, eğer, -ıncaHava açarsa yürürüz.
İstekNe dileniyor?keşke, -sa, lütfen, -alımKeşke göl kenarında kalsak.
GereklilikNe yapılmalı?-malı, -ması gerek, lazımHerkes matara getirmeli.
Örnek paragraf

Arkadaşlar, cumartesi Abant Gölü çevresinde yürüyüş yapacağız. Hava açarsa sabah sekizde yola çıkarız. Herkes yanına su ve yağmurluk almalı. Lütfen otobüse binmeden adınızı listeye yazdırın. Keşke bu kez kimse geç kalmasa! Bu mesajdaki koşul, istek ve gereklilik cümleleri hangileridir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. İki yargının birbirine bağlandığı cümleyi bul: “Hava açarsa … çıkarız.” Koşuldur.
  2. Yapılması şart olanı bul: “almalı”. Gerekliliktir.
  3. Rica ve dileği bul: “Lütfen … yazdırın.”, “Keşke … kalmasa!” İstektir.

Cevap: İkinci cümle koşul, üçüncü gereklilik, dördüncü ve beşinci istek bildirir.

Akılda kalsın: İki yargı birbirine bağlıysa koşul, tek dilek varsa istek, yapılması şart bir iş varsa gereklilik.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir konuşmadan ya da mesajdan cümleler verilir; istek, koşul ya da gereklilik bildirenler sorulur.

Tuzak“-sa” eki gördüğün her cümleyi koşul saymak.

İpucuCümlede bağlanan ikinci bir yargı var mı, ona bak.

⇄Cümle ve anlamı

Her cümleyi taşıdığı anlamla eşleştir.

?Soru çöz öncüllü

Öğretmenin sözlerinden hangilerinde bir istek dile getirilmiştir?

✓ A. II'de “keşke” ve “-sa” bir dileği anlatır. III'te de “-sa” var ama “dinleniriz” yargısını bir şarta bağlar; koşuldur. I bir gereklilik bildirir. C “-sa” tuzağına düşer; B ve D istekle koşulu ya da gerekliliği karıştırır.
ANLAM · CÜMLE

Sınırlama ve seçenek: “yalnız”, “-e kadar” ve “ya … ya”

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaVurgulama ve sınırlama bildiren sözler cümlenin anlamını nasıl değiştirir?6. sınıftan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Vurgulama, cümledeki bir ögeyi öne çıkarıp önemini artırır: bile, hatta, özellikle. Sınırlama, yargıyı belli bir kişi, zaman ya da durumla daraltır: yalnız, sadece, yalnızca, ancak. “Bile” beklenmedik olanı öne çıkarır: “Dedem bile bilgisayar kullanıyor.”

Vurgulama ve sınırlama

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sınırlama ve seçenek bildiren cümleler hangi sözlerle kurulur?

Kısa cevap: Sınırlama cümlesi bir yargıyı belli bir kişiye, şeye ya da zamana daraltır: yalnız, sadece, ancak, “-e kadar”. Seçenek cümlesi birden çok olasılık sunar: veya, ya da, ya … ya, bazen … bazen, kimi … kimi, ne … ne.

Kantinin kapısında bir not var: “Kartla ödeme yalnız öğle arasında, saat bire kadar.” İki küçük söz, kuralın kime ve ne zamana kadar geçerli olduğunu belirliyor.

Sınırlama

Sınırlamayı 6. sınıfta tanımıştın; bu yıl ipucu sözleriyle ayırıyorsun. Sınırlama yargıyı daraltır. “Gezi sadece 7. sınıflar için.” cümlesi öteki sınıfları dışarıda bırakır. “-e kadar”, “-e dek” zamanı sınırlar: “Teslim cumaya kadar.” “Artık” ise bir durumun bundan sonrasını sınırlar: “Artık geç kalmayacağım.”

İki tuzak

“Yalnız” her zaman sınırlama değildir. “Parka yalnız gitti.” cümlesinde “tek başına” demektir. “Ancak” da iki görevlidir: “Bu kapıdan ancak öğretmenler geçer.” sınırlama, “Çok çalıştı, ancak yetişemedi.” ise karşıtlık bildirir. “Ama” ile kurulan cümleler de çoğu zaman sınırlama değil, karşıtlık taşır.

Seçenek

Seçenek cümlesi okura olasılıklar sunar. “Ya bisikletle gideriz ya da yürürüz.” cümlesinde ikisinden biri seçilecektir. “Kimimiz resim, kimimiz müzik seçti.” bir grubun içindeki farklı seçimleri anlatır. “Ne … ne” ise iki seçeneği birden dışlar: “Ne aradı ne de mesaj attı.”

Sınırlama ve seçenek sözleri
SözAnlamÖrnek
yalnız, sadece, bir tekKişiyi ya da şeyi daraltırSadece iki kitap alabilirsin.
-e kadar, -e dekZamanı daraltırSalon akşama kadar açık.
ya … ya, veyaİki seçenekten biriYa çay ya da ayran içeriz.
kimi … kimi, bazen … bazenFarklı seçimler, farklı zamanlarBazen yürür, bazen koşarım.
ne … neİki seçeneği de dışlarNe üşüdüm ne yoruldum.
Örnek paragraf

Okul kütüphanemiz yeni dönemde yalnız öğle arasında açık olacak. Bir öğrenci aynı anda en çok iki kitap alabilecek. Kitaplar iki haftaya kadar evde tutulabilir. Süre dolunca ya kitabı geri getirmeli ya da süreyi uzatmalısınız. Ders kitapları ise ne ödünç verilir ne de fotokopiyle çoğaltılır. Bu duyuruda hangi sınırlama ve seçenekler var?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Daraltan sözleri işaretle: “yalnız öğle arasında”, “en çok iki”, “iki haftaya kadar”.
  2. Seçenek sunan yapıyı bul: “ya … ya da”. İki yoldan biri seçilecek.
  3. “Ne … ne” yapısını ayır: iki yolu birden kapatıyor.

Cevap: İlk üç cümle sınırlama, dördüncüsü seçenek bildirir; beşinci cümle iki seçeneği de dışlar.

Akılda kalsın: Sınırlama daraltır, seçenek yol sunar, “ne … ne” iki yolu birden kapatır. “Yalnız” ve “ancak” görünce cümlenin anlamına bak.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir duyuru ya da numaralı cümlelerden oluşan bir metin verilir; sınırlama ya da seçenek bildiren cümleler sorulur.

Tuzak“tek başına” anlamındaki “yalnız”ı ya da karşıtlık bildiren “ancak”ı sınırlama sanmak.

İpucuSözü çıkarınca yargı genişliyorsa sınırlamadır.

▭Kendin yaz sınırlama ve seçenek

Seçenek yok; boşluğa uyan sözü kendin yaz. Kantin saat dörde açıktır. Öğle arasında tost simit alabilirsin. Kalabalık olduğu için her öğrenci bir ürün alabilir.

?Soru çöz numaralı cümle

(I) Bu yıl okul şenliğinde her sınıf ya bir oyun sahneleyecek ya da bir şarkı söyleyecek. (II) Hazırlık için yalnızca iki haftamız var. (III) Kimimiz dekoru, kimimiz kostümleri hazırlayacak. (IV) Prova salonu cumaya kadar bizim. (V) Şenliğe bütün veliler davetli.

Bu metnin numaralanmış cümlelerinden hangileri sınırlama bildirir?

✓ B. “Yalnızca iki hafta” süreyi, “cumaya kadar” salonun kullanımını daraltır. I ve III seçenek bildirir; bu ikisini sınırlama sanmak A'nın tuzağıdır. V bir bilgi verir; C ve D birer seçenek ya da bilgi cümlesini sınırlamaya karıştırır.

?Soru çöz tabela · söylenemez

Bu tabeladaki kurallarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. “Ne … ne” iki seçeneği birden dışlar: salonda ne yemek yenir ne fotoğraf çekilir; seçilecek bir yol yoktur. A'daki “-e kadar” ve B'deki “yalnız” yargıyı daraltır, C'deki “ya … ya” iki yol sunar; üçü de tabelaya uygundur.
ANLAM · CÜMLE

Çıkarım, sonuç ve yeniden ifade: “demek ki”, “sonunda”, “yani”

MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBilmediğim bir sözcüğün anlamını metinden nasıl tahmin ederim?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağlam, bir sözcüğün içinde geçtiği cümle ile onu çevreleyen cümlelerdir. Anlamını bilmediğin bir sözcüğü ya da söz kalıbını bağlamdaki ipuçlarına bakarak tahmin edebilirsin. Tahminini, sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden okuyarak sınarsın.

Bağlamdan anlam tahmini

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

“Demek ki”, “sonuç olarak” ve “yani” cümleye ne katar?

Kısa cevap: Çıkarım cümlesi bir kanıttan yola çıkarak yargıya varır: demek ki, belli ki, o hâlde, öyleyse. Sonuç bildiren sözler anlatılanların nereye vardığını gösterir: sonuç olarak, böylece, sonunda. Yeniden ifade ise söyleneni başka sözlerle açar: yani, başka bir deyişle.

Eve girdiğinde mutfaktan mis gibi kek kokusu geliyor. Kimse söylemeden “Demek ki annem kek yaptı.” dersin. Bir kanıttan bir yargıya ulaştın.

Çıkarım: kanıttan yargıya

Çıkarım cümlesinin iki parçası vardır: bir kanıt ve ondan varılan yargı. “Yerler ıslak, demek ki gece yağmur yağmış.” Konuşan, yağmuru görmemiştir; ıslak yerlere bakarak düşünmüştür. “Belli ki, anladığım kadarıyla, o hâlde, öyleyse” de aynı işi görür.

Sebep-sonuçtan farkı

Sebep-sonuç cümlesinde iki olayın birbirine bağlandığını biliriz. Çıkarımda ise bir işaretten yorum yaparız. “Kar yağdığı için okullar tatil.” bir sebep-sonuçtur. “Okul bahçesi bomboş, demek ki okullar tatil.” bir çıkarımdır.

Sonuç ve yeniden ifade

“Sonuç olarak, böylece, sonunda” bir anlatımın vardığı noktayı haber verir: “Üç ay çalıştık, sonunda ilk maçımızı kazandık.” “Yani, başka bir deyişle” ise yeni bilgi eklemez; söyleneni daha açık hâle getirir: “Deniz sır tutar, yani ona anlattığın kimseye geçmez.” Sözcükte anlam sayfasında bilinmeyen bir sözcüğü açan ipucu da buydu.

Üç bağlantı türü
Ne yapar?İpucuÖrnek
Kanıttan yargıya varırdemek ki, belli ki, o hâldeIşıklar sönük, belli ki evde kimse yok.
Vardığı yeri gösterirsonuç olarak, böylece, sonundaHer gün koştu, böylece kondisyonu arttı.
Söyleneni açaryani, başka bir deyişleÖdev gönüllü, yani isteyen yapacak.
Örnek paragraf

Pazartesi sabahı sınıfa girdiğimizde akıllı tahtanın ekranı kararmıştı. Öğretmenimiz düğmeye birkaç kez bastı, hiçbir şey olmadı. Sonra prizin yanındaki uzatma kablosunun çekilmiş olduğunu gördü. Kabloyu yerine taktı ve ekran hemen açıldı. Demek ki tahta bozuk değildi, yalnızca elektrik almıyordu. Bu paragraftaki çıkarım hangi kanıta dayanıyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Çıkarım sözünü bul: “Demek ki”.
  2. Kanıtı geriye doğru ara: kablo takılınca ekran hemen açıldı.
  3. Yargıyı kanıtla eşleştir: ekran açıldıysa tahta bozuk değildir.

Cevap: “Tahta bozuk değildi” yargısı, kablo takılınca ekranın hemen açılmasına dayanır.

Akılda kalsın: Çıkarım = kanıt + yargı. Sonuç sözleri varılan yeri, “yani” ise aynı şeyi daha açık söyler.
Burslulukta

Nasıl sorulurCümleler ya da kısa bir metin verilir; bir kanıttan yargıya varılan cümle ya da boşluğa uygun bağlantı ifadesi sorulur.

Tuzak“böylece” ile kurulan sonuç cümlesini çıkarım sanmak.

İpucuKonuşan bir işarete bakarak tahmin mi yürütüyor, ona bak.

↕Cümleleri akışa göre sırala

  1. Ancak bir hafta boyunca yemlikleri doldurmayı unuttuk.
  2. Demek ki yemlik asmak yetmiyor, ona düzenli bakmak da gerekiyor.
  3. Geçen ay okul bahçesine üç kuş yemliği astık.
  4. Bu yüzden kuşlar bahçeye gelmez oldu.
  5. Kasımda serçeler her sabah yemliklerin başına toplanmaya başladı.

?Soru çöz öncüllü

Nehir, hafta sonu günlüğüne üç cümle yazdı.

Nehir'in cümlelerinin hangilerinde bir kanıttan yola çıkılarak yargıya varılmıştır?

✓ C. I'de çay ve kitap, III'te sönük lambalar birer kanıttır; konuşan onlara bakarak yargıya varır. II'deki “böylece” çalışmanın sonucunu bildirir, çıkarım değildir. A, III'ü kaçırır; B ve D sonuç cümlesini çıkarım sanır.

8. sınıfta bu konunun devamı LGS Türkçe serisindeki Cümlede anlam sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Sebep-sonuç cümlesi nasıl anlaşılır, amaç cümlesinden farkı nedir?

    Kontrol et

    Sebep-sonuç cümlesinde bir olay, başka bir olayın nedeni olarak verilir. “Çünkü, bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla, mademki” ve “-dığı için” bu ilişkinin ipuçlarıdır. Sebep “Neden?” sorusunu, sonuç “Ne oldu?” sorusunu cevaplar.

    Konuya dön: Sebep-sonuç cümleleri

    Yapabiliyor musun?
  2. “-sa” eki ne zaman koşul, ne zaman istek bildirir?

    Kontrol et

    Koşul cümlesinde bir yargı başka bir olaya bağlanır: “Hava açarsa yürürüz.” İstek cümlesi bir dileği ya da ricayı anlatır: keşke, lütfen, bari. Gereklilik cümlesi bir işin yapılması gerektiğini söyler: “-malı”, “-ması gerek”, “lazım”. “-sa” eki hem koşulda hem istekte görülür.

    Konuya dön: Koşul, istek ve gereklilik

    Yapabiliyor musun?
  3. Sınırlama ve seçenek bildiren cümleler hangi sözlerle kurulur?

    Kontrol et

    Sınırlama cümlesi bir yargıyı belli bir kişiye, şeye ya da zamana daraltır: yalnız, sadece, ancak, “-e kadar”. Seçenek cümlesi birden çok olasılık sunar: veya, ya da, ya … ya, bazen … bazen, kimi … kimi, ne … ne.

    Konuya dön: Sınırlama ve seçenek

    Yapabiliyor musun?
  4. “Demek ki”, “sonuç olarak” ve “yani” cümleye ne katar?

    Kontrol et

    Çıkarım cümlesi bir kanıttan yola çıkarak yargıya varır: demek ki, belli ki, o hâlde, öyleyse. Sonuç bildiren sözler anlatılanların nereye vardığını gösterir: sonuç olarak, böylece, sonunda. Yeniden ifade ise söyleneni başka sözlerle açar: yani, başka bir deyişle.

    Konuya dön: Çıkarım, sonuç ve yeniden ifade

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 1 sayfadan ve 6. sınıfın 2 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Mahallemizdeki yüzme havuzunun girişinde şu tabela asılı.

Tabeladaki numaralı cümlelerin hangisinde sınırlama yapılmıştır?

✓ D. (II)'de “yalnızca” sabah saatlerini kullanabilecekleri kurs öğrencileriyle daraltır. A'daki “bile” sınırlamaz, beklenmedik olanı vurgular. B ve C yalnız bilgi verir; I'deki “her gün” daraltma değil, genişletmedir.Kaynak: 6. sınıf · Cümlede anlam · Vurgulama ve sınırlama

?Soru 2

Zeynep, sınıfça gezdikleri müzeyi okul gazetesinde anlattı.

Zeynep'in numaralı cümlelerinden hangileri öznel yargı bildirir?

✓ B. II “bence” ve “en ilgi çekici” ile, III “oldukça eğlenceli” ile Zeynep'in görüşünü bildirir. I vitrinler sayılarak doğrulanabilir, nesneldir. A, “bence” içermediği için III'ü nesnel sanır; C ve D sayıya dayalı I'i öznel sayar.Kaynak: 6. sınıf · Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

?Soru 3

Ada, ödevi için “keskin” sözcüğünün anlamlarını bir karta yazdı.

“Keskin” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde kartın 2. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ B. Kartalın gözü çok iyi görür; bu, kartın 2. anlamıdır. C'deki çakı kolayca keser (1. anlam); A'daki koku ve D'deki soğuk sert ve güçlüdür (3. anlam). A'yı seçen, “koku” sözcüğünü görünce 2. anlamdaki “koku alan” sözüne aldanmıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek, mecaz, terim ve anlam ilişkileri

?Soru 4

Ocak ayında Kars ile Antalya iki ayrı dünyaya benzer. Kars'ta gece sıcaklığı sıfırın altında yirmi dereceye kadar düşebilir; oysa Antalya'da gündüzleri termometre çoğu zaman on beş dereceyi gösterir. Kars'ta yağış kar olarak gelir. Antalya'da ise kışın yağmur yağar, kar yalnız yüksek dağlarda görülür. Yine de iki şehrin ortak bir yanı vardır. Her ikisi de kayak yapmak isteyenleri ağırlar: Kars'ta Sarıkamış, Antalya'da Saklıkent pistleri açılır.

I. İki şehir sıcaklık bakımından karşılaştırılmıştır.
II. Şehirlerin benzer bir yönüne de değinilmiştir.
III. Bir uzmanın sözüyle tanık gösterilmiştir.
Bu metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ A. “Sıfırın altında yirmi” ile “on beş derece” sıcaklık karşılaştırmasıdır; “her ikisi de kayak yapmak isteyenleri ağırlar” benzerliktir. Metinde kimsenin sözü aktarılmaz, III yanlıştır. B benzerliği kaçırır; C ve D tanık gösterme olmadığını görmez.Kaynak: 6. sınıf · Düşünceyi geliştirme yolları · Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı

?Soru 5

Sude, kedi ile köpeği karşılaştıran bir metin yazmadan önce şu planı hazırladı.

Sude'nin planı
ÖlçütKediKöpek
TemizlikKendini yalayarak temizler.Çoğu zaman sahibi yıkar.
RenkBizim kedimiz Pamuk bembeyazdır.—
SesMiyavlar.Havlar.
UykuGünün büyük kısmını uyuyarak geçirir.O da çok uyur.

Bu plandaki satırlardan hangisi karşılaştırma-zıtlık metni için düzeltilmelidir?

✓ B. Renk satırında köpek sütunu boş; üstelik bilgi bütün kedileri değil, yalnız Pamuk'u anlatıyor. Karşılaştırmada aynı ölçüt iki varlık için de kullanılır. A ve C'de iki varlık farklı yönüyle, D'de benzer yönüyle yan yana konmuştur; D'yi seçen, benzerliğin de karşılaştırma olduğunu unutmuştur.Kaynak: 6. sınıf · Düşünceyi geliştirme yolları · Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı

?Soru 6

Öğretmen, cumartesi günkü müze gezisine kimlerin geleceğini sordu. Dört öğrenci sınıf grubuna şöyle yazdı:

Mesajlara göre geziye geleceği kesin olan öğrenciler hangileridir?

✓ D. Arda “kesinlikle” der. Buse'nin “gelmeyeceğim değil” sözünde iki olumsuzluk birbirini götürür, anlam “geleceğim”dir; “geç kalabilirim” yalnız saati belirsiz bırakır. A Buse'yi kaçırır; B “belki”yi kesin sanır; C, Defne'nin “ne… ne…” olumsuzluğunu görmez.Kaynak: 6. sınıf · Cümlede anlam · Kesinlik, olasılık, olumsuzluk

?Soru 7

Bu haberin numaralanmış cümlelerinin hangisinde yerine Türkçe karşılığı kullanılabilecek yabancı bir sözcük vardır?

✓ B. “Feedback” sözcüğünün Türkçesi “geri bildirim”dir. A, C ve D'deki “çevrim içi”, “özçekim” ve “e-posta” zaten yabancı sözcüklerin Türkçe karşılıklarıdır; bunları yabancı sanmak bu sorunun tuzağıdır.Kaynak: Sözcükte anlam · İkileme, pekiştirme ve Türkçe karşılık

?Soru 8

Bu cümlelerdeki deyimler aşağıdaki kavramların hangisiyle eşleştirilemez?

✓ A. “Diken üstünde oturmak” sabırsız ve tedirgin beklemek, “dizini dövmek” çok pişman olmak, “ayağını denk almamak” dikkatsiz davranmaktır. Cömertliği anlatan bir deyim yoktur. B, C ya da D'yi seçen, deyimi gerçek anlamıyla okuyup “diz” ya da “ayak” sözcüğüne takılmıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Deyim, atasözü ve kalıp söz

?Soru 9

Bir gezi broşüründe şu metin yer alıyor.

Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. Metin nesnel, açıklayıcı bir metindir; yazar kendi yaşantısından ya da duygularından söz etmez. A (I)'de, B (II)–(IV)'te, C (V)'te karşılanır. C'yi seçen, “kısacası”yla başlayan sonucu gözden kaçırmıştır.Kaynak: 6. sınıf · Düşünceyi geliştirme yolları · Açıklayıcı paragraf ve metin yapısı

?Soru 10

Efe, konser gününü günlüğüne yazdı.

Bu metinde geçen “mahcup” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Kızaran yanaklar, yere bakan gözler ve salondaki gülüşme utanmayı gösterir. B için öfkeyi gösteren bir davranış yok; C yorgunluğa dair ipucu taşımaz; D yalnız “bir an durdu” sözüne dayanır, kızaran yanakları açıklamaz.Kaynak: Sözcükte anlam · Bağlamdan anlam tahmini
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →