Sebep-sonuç: bir olay öbürünü nasıl doğurur?
MEB 7. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKarşılaştırma-zıtlık metin yapısı nedir, nasıl anlaşılır?6. sınıftan (Düşünceyi geliştirme yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Karşılaştırma-zıtlık metin yapısında iki ya da daha çok varlığın benzer ve farklı yönleri belli ölçütlere göre ortaya konur. “Her ikisi de, aynı şekilde, benzer olarak” benzerliği; “oysa, ancak, buna karşılık, -den farklı olarak” farkı gösterir.
Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı
✎Konu anlatımı
Sebep-sonuç cümlesi nasıl anlaşılır, amaç cümlesinden farkı nedir?
Kısa cevap: Sebep-sonuç cümlesinde bir olay, başka bir olayın nedeni olarak verilir. “Çünkü, bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla, mademki” ve “-dığı için” bu ilişkinin ipuçlarıdır. Sebep “Neden?” sorusunu, sonuç “Ne oldu?” sorusunu cevaplar.“Telefonumun şarjı bitti, bu yüzden sabah alarm çalmadı.” Bu cümlede iki olay var. Biri, öbürünün olmasına yol açmış.
Sebep ve sonuç
Sebep, önce gerçekleşen ve başka bir şeye yol açan olaydır. Sonuç, onun doğurduğu durumdur. İkisini ayırmak için sonuca “Neden?” diye sor. Cevap olan bölüm sebeptir.
İpucu sözlerin yönü
“Bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla” sebepten sonra gelir ve sonucu açar. “Çünkü” ise tersini yapar: önce sonucu söyler, ardından sebebi verir. “Mademki” bilinen bir sebebe dayanır: “Mademki ödevini bitirdin, parka çıkabilirsin.”
“İçin” tuzağı
5. sınıfta amaç-sonuç cümlelerini tanımıştın. “İçin” sözü ikisinde de geçer, bu yüzden karışır. “Yollar buzlandığı için servis gecikti.” cümlesinde buzlanma olmuş bir olaydır; sebeptir. “Servise yetişmek için koştum.” cümlesinde ise yetişmek bir hedeftir; amaçtır.
Dün akşam mahallemizde üç saat elektrik kesildi. Kesinti, yakındaki bir kazıda yer altındaki kablo zarar gördüğü için olmuştu. Ödevimi mum ışığında bitirmek zorunda kaldım. Telefonların şarjı da azaldığından ailece erkenden yattık. Sabah elektrikler geldiğinde buzdolabındaki dondurma erimişti. Bu paragrafta nasıl bir sebep-sonuç zinciri kurulmuştur?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- İlk sebebi bul: kablo zarar gördü, elektrik kesildi (ipucu: “-dığı için”).
- Kesintinin doğurduğu sonuçları sırala: mum ışığında ödev, erken yatma, eriyen dondurma.
- Her halkaya “Neden?” diye sorup zinciri sına.
Cevap: Zarar gören kablo kesintiye, kesinti de mumla ödeve, erken yatmaya ve eriyen dondurmaya yol açmıştır.
Nasıl sorulurBir metin verilir; bir olayın sebebi ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan cümle sorulur.
Tuzak“için” görünce amaç cümlesini sebep sanmak ya da zincirin en baştaki uzak sebebini seçmek.
İpucuSonuca “Neden?” diye sor, en yakın cevabı al.
?Soru çöz sebep
Sınıf gazetesinin “Haftanın olayları” köşesi için dört cümle yazıldı.
Bu cümlelerden hangisinde sebep-sonuç ilişkisi vardır?
?Soru çöz zincir · duyuru
Okul panosuna şu duyuru asıldı.
Bu duyuruya göre beden eğitimi derslerinin bahçede yapılmasının doğrudan sebebi aşağıdakilerden hangisidir?