Cümlede anlam: kesinlik, olasılık, koşul, zıtlık ve sınırlama

“Kesinlikle gelirim” ile “belki gelirim” arasında küçük bir sözcük fark eder. Cümlenin kesin mi olası mı, koşullu mu karşıt mı olduğunu ipucu sözcüklerden okuyorsun.

4 durak6. sınıf · Sözcük ve cümle anlamı
9 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 9tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANLAM · CÜMLE

Kesinlik, olasılık ve olumsuzluk: konuşan ne kadar emin?

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKarşılaştırma ve tahmin bildiren cümleler nasıl anlaşılır?5. sınıftan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Karşılaştırma cümlesi iki ya da daha çok varlığı yan yana koyar: daha, en, kadar. “Gibi” benzerlik bildirir. Tahmin cümlesi ise kesin olmayan bir olasılığı söyler: belki, galiba, herhâlde, -mış olmalı.

Karşılaştırma ve tahmin bildiren cümleler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir cümlenin kesinlik mi olasılık mı bildirdiğini nasıl anlarım?

Kısa cevap: Kesinlik bildiren cümle, yargıyı şüphesiz doğru olarak sunar: kesinlikle, mutlaka, elbette, şüphesiz. Olasılık bildiren cümle yargıdan emin değildir: belki, galiba, herhâlde, sanırım ve “-Abilir” eki. Olumsuzluk ise bir yargıyı geçersiz kılar: değil, yok, “-mA” eki, ne… ne….

Sınıf maçının sabahı iki arkadaşın mesaj attı. Biri “Maça kesinlikle geliyorum.” yazdı, öbürü “Belki gelirim.” İkisi de aynı maçtan söz ediyordu, ama sen kadroyu ilkine göre kurdun.

5. sınıfta cümlede tahmin anlamını tanımıştın. Şimdi bir adım ileri gidiyoruz: konuşan ne kadar emin?

Kesinlik: konuşan emin

Kesinlik bildiren cümlede konuşan, söylediğinin doğru olduğundan şüphe duymaz. “Kesinlikle, mutlaka, elbette, şüphesiz, kuşkusuz” bu güvenin işaretidir. “Toplantıya mutlaka katılacağım.” cümlesi bir söz gibidir.

Olasılık: konuşan tahmin ediyor

Olasılık bildiren cümlede yargı bir tahmindir. “Belki, galiba, herhâlde, sanırım, büyük olasılıkla” sözleri ya da “-Abilir” eki bunu gösterir: “Akşam yağmur yağabilir.” Bu cümleyi kuran kişi yağmurun yağacağını bilmiyor, yalnız bekliyor.

Olumsuzluk: yargıyı geçersiz kılmak

Olumsuzluk, bir işin yapılmadığını ya da bir durumun bulunmadığını bildirir. “Değil, yok, ne… ne…” sözleri, “-mA” ve “-sIz” ekleri bu işi görür: gelmedi, tuzsuz. “Maalesef, ne yazık ki” ise olumsuz bir durumu üzüntüyle haber verir. Dikkat: “Bu kitabı okumadım değil.” cümlesinde iki olumsuzluk birbirini götürür; anlam “okudum”dur.

Kesinlik, olasılık ve olumsuzluk işaretleri
Anlamİşaret sözleriÖrnek
Kesinlikkesinlikle, mutlaka, elbette, şüphesizBu yaz elbette köye gideceğiz.
Olasılıkbelki, galiba, sanırım, -AbilirGaliba otobüs kaçtı.
Olumsuzlukdeğil, yok, -mA, ne… ne…Ne aradı ne de mesaj attı.
Örnek paragraf

Sınıfça Kapadokya gezisine çıkmadan önce öğretmenimiz bir toplantı yaptı. “Balon turu için sabah beşte mutlaka otelin önünde olacağız.” dedi. Hava konusunda ise emin değildi: “Sabah rüzgâr belki biraz sert eser.” Gezinin son günü vadide uzun bir yürüyüş vardı. Can listeyi okuyunca güldü: “Bu kadar yolu ne ben yürürüm ne de sen!” Öğretmenimiz de gülümseyip yürüyüşün o kadar uzun olmadığını söyledi. Bu paragraftaki cümleler hangi anlamları taşıyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. İşaret sözlerini bul: “mutlaka”, “belki”, “ne… ne…”.
  2. Anlama bağla: mutlaka kesinlik, belki olasılık, ne… ne… olumsuzluk bildiriyor.
  3. Son cümleye bak: “uzun olmadığını” sözünde de “-mA” ekiyle olumsuzluk var.

Cevap: İkinci cümle kesinlik, üçüncü cümle olasılık, Can'ın sözü ve son cümle olumsuzluk bildiriyor.

Akılda kalsın: Önce işaret sözünü bul. Mutlaka ve elbette kesinlik; belki ve “-Abilir” olasılık; değil, yok ve “-mA” olumsuzluk. İki olumsuzluk yan yana gelirse anlam olumluya döner.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir kişinin durumu anlatılır; o durumu en iyi yansıtan cümle sorulur: emin olan mı, tahmin eden mi?

Tuzak“-Abilir” ekli cümleyi kesin bir yargı sanmak.

İpucuCümledeki işaret sözünün altını çiz, sonra konuşanın ne kadar emin olduğunu sor.

?Soru çöz olasılık

Elif, arkadaşlarının hafta sonu kampına katılmak istiyor. Ancak annesi o gün teyzesine gidebileceklerini söylemiş. Elif, kampa gidip gidemeyeceğini henüz bilmiyor ve arkadaşlarına durumunu anlatan bir mesaj yazacak.

Elif'in durumunu en iyi yansıtan mesaj aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. “Gelebilirim” olasılık bildirir; Elif'in emin olmadığı durumu yansıtır. B ve D “kesinlikle” ve “elbette” ile kesinlik bildirir, oysa Elif kararsızdır. C olumsuz bir karar bildirir; Elif henüz gitmeyeceğini de bilmiyor.

↕Kesinlikten şüpheye

Cümleleri, konuşanın en emin olduğundan en az emin olduğuna doğru sırala.

  1. Yarın kar yağabilir.
  2. Yarın kesinlikle kar yağacak.
  3. Yarın kar yağacağını pek sanmıyorum.
  4. Yarın büyük olasılıkla kar yağacak.

?Soru çöz mesajlar

Öğretmen, cumartesi günkü müze gezisine kimlerin geleceğini sordu. Dört öğrenci sınıf grubuna şöyle yazdı:

Mesajlara göre geziye geleceği kesin olan öğrenciler hangileridir?

✓ D. Arda “kesinlikle” der. Buse'nin “gelmeyeceğim değil” sözünde iki olumsuzluk birbirini götürür, anlam “geleceğim”dir; “geç kalabilirim” yalnız saati belirsiz bırakır. A Buse'yi kaçırır; B “belki”yi kesin sanır; C, Defne'nin “ne… ne…” olumsuzluğunu görmez.
ANLAM · CÜMLE

Koşul ve zıtlık: bir şarta bağlamak, iki durumu karşı karşıya koymak

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağlamdan anlam tahmini, bilmediğin bir sözcüğün anlamını çevresindeki cümlelerden çıkarmaktır. İpucu çoğu zaman bir açıklamada, bir örnekte ya da bir karşıtlıkta saklıdır. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümlenin anlamı bozulmuyorsa doğru yoldasın.

Bağlamdan anlam tahmini

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Koşul ve zıtlık bildiren cümleler nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Koşul cümlesi, bir yargının gerçekleşmesini bir şarta bağlar: eğer, “-sA” eki, yeter ki, şartıyla. Zıtlık cümlesi birbirine ters iki durumu karşı karşıya koyar: ama, fakat, oysa, hâlbuki, aksine. Her “ama” zıtlık bildirmez; bazen yalnız söyleneni pekiştirir.

Annen “Ödevini bitirirsen parka gidebilirsin.” dedi. Park bir şarta bağlandı: önce ödev. Ödev bitmezse park da yok. Bu cümle bir koşul cümlesidir.

Koşul: önce şart, sonra sonuç

Koşul cümlesinin iki parçası vardır: şart ve sonuç. Şart gerçekleşmezse sonuç da gerçekleşmez. En sık işaret “-sA” ekidir: gelirse, okursan. “Eğer, yeter ki, şartıyla, takdirde” de aynı görevi görür: “Yeter ki sabırlı ol, bu bulmaca çözülür.”

Zıtlık: iki ters durum

Zıtlık cümlesinde iki durum birbirinin tersine işler. Bazen iki kişi karşılaştırılır: “Kardeşim erken kalkar, oysa ben öğleye kadar uyurum.” Bazen de beklenen olmaz: “Çok çalıştı, fakat sınava yetişemedi.” İşaret sözleri “ama, fakat, oysa, hâlbuki, aksine, tam tersine” sözleridir.

Her “ama” zıtlık değildir

“Ödevini yap ama özenle yap.” cümlesinde iki ters durum yok. Buradaki “ama”, isteği pekiştirir: ödev yapılsın, üstelik özenle yapılsın. Karar vermeden önce “ama”nın iki yanını oku: biri öbürünün tersi mi? Sözcükte anlam sayfasında gördüğün gibi, görevi bağlam belirler.

Koşul ve zıtlık işaretleri
Anlamİşaret sözleriÖrnek
Koşul-sA, eğer, yeter ki, şartıylaErken yatarsan sabah zorlanmazsın.
Zıtlıkama, fakat, oysa, hâlbuki, aksineHerkes yoruldu, oysa Ali hâlâ dinçti.
Pekiştirmeama (aynı yargıyı güçlendirir)Gel ama zamanında gel.
Örnek paragraf

Okulumuzun satranç takımı bu yıl il turnuvasına katılacak. Koçumuz, her gün bir saat çalışırsak ilk üçe girebileceğimizi söyledi. Geçen yıl takımda yalnızca iki kişi vardı, oysa bu yıl sekiz kişiyiz. Turnuva salonu okulumuza çok uzak, ama belediye bize bir minibüs verdi. Koç son toplantıda şunu ekledi: “Yeter ki sakin kalın, gerisini tahtadaki taşlar halleder.” Bu paragrafta hangi cümleler koşul, hangileri zıtlık bildiriyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Şart arayan işaretleri bul: “çalışırsak” ve “yeter ki”. İki cümle de bir sonucu şarta bağlıyor.
  2. Ters durumları bul: iki kişi ile sekiz kişi (“oysa”), uzak salon ile verilen minibüs (“ama”).
  3. İlk cümleyi ele: o yalnız bir bilgi veriyor.

Cevap: İkinci ve beşinci cümle koşul, üçüncü ve dördüncü cümle zıtlık bildiriyor.

Akılda kalsın: Koşulda şart gerçekleşmezse sonuç da olmaz. Zıtlıkta “ama”nın iki yanı birbirinin tersidir; değilse “ama” pekiştirme yapıyordur.
Burslulukta

Nasıl sorulurBirkaç cümle verilir; hangilerinde koşul ya da zıtlık anlamı bulunduğu sorulur.

Tuzak“ama” geçen her cümleyi zıtlık saymak.

İpucuKoşulda “Şart olmazsa sonuç olur mu?” diye sor; zıtlıkta iki yanın ters olup olmadığına bak.

⇄Cümle ve anlamı

Her cümleyi taşıdığı anlamla eşleştir.

?Soru çöz pano · öncüllü

Mert, spor kulübünün panosuna üç not astı.

Panodaki notların hangilerinde zıtlık anlamı vardır?

✓ C. I'de sabah ile akşam, iki kişinin ters alışkanlığıdır. III'te iyi oyundan beklenen kazanmaktı, ama tersi olmuştur. II'deki “ama” bir hatırlatma ekler, ters bir durum kurmaz. A, III'ü kaçırır; B ve D “ama” geçtiği için II'yi zıtlık sanır.
ANLAM · CÜMLE

Vurgulama ve sınırlama: bile, hatta, yalnız, ancak

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir sözcüğün cümleden cümleye değişen anlamı ve deyimlerdeki mecaz nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir sözcük metne göre farklı anlamlar kazanabilir; doğru anlamı cümlenin bütünü belirler. Deyimler ve atasözleri de sözcükleri çoğu zaman mecaz anlamda kullanır: “gözden düşmek”te kimse yere düşmez. Anlamı tek tek sözcüklerde değil, kalıbın bütününde ara.

Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vurgulama ve sınırlama bildiren sözler cümlenin anlamını nasıl değiştirir?

Kısa cevap: Vurgulama, cümledeki bir ögeyi öne çıkarıp önemini artırır: bile, hatta, özellikle. Sınırlama, yargıyı belli bir kişi, zaman ya da durumla daraltır: yalnız, sadece, yalnızca, ancak. “Bile” beklenmedik olanı öne çıkarır: “Dedem bile bilgisayar kullanıyor.”

“Bu oyunu herkes oynayabilir.” ile “Bu oyunu yalnız ustalar oynayabilir.” arasında tek sözcük fark var. İkinci cümle oyunculara bir sınır çizdi: Usta değilsen oynayamazsın.

Vurgulama: öne çıkarmak

“Bile” beklenmeyen bir durumu öne çıkarır: “En çekingen öğrenci bile söz aldı.” “Hatta” bir adım daha ileri gider: “Ödevini bitirdi, hatta ertesi günün konusuna da çalıştı.” “Özellikle” ise birçok şey arasından birini seçip parlatır.

Sınırlama: daraltmak

“Yalnız, sadece, yalnızca” yargıyı bir kişiye, bir zamana ya da bir duruma indirir. “Kütüphane sadece cumartesi açık.” cümlesi başka bir bilgi de verir: Öbür günler kütüphane kapalıdır. Sınırlamayı görmek, sınavda çıkarım sorusunu da kolaylaştırır.

Aynı söz, iki görev: “ancak”

Sözcükte anlam sayfasında bir sözcüğün bağlama göre anlam değiştirdiğini görmüştük. “Ancak” da öyledir. “Ancak hafta sonu gelebilirim.” cümlesinde sınırlama yapar. “Yorgundum, ancak çalışmayı bırakmadım.” cümlesinde ise “ama” gibi zıtlık kurar.

Vurgulama ve sınırlama sözleri
GörevSözlerÖrnek
Vurgulamabile, hatta, özellikleKalabalıkta öğretmenimiz bile beni duymadı.
Sınırlamayalnız, sadece, yalnızca, ancakBu otobüs yalnızca okul saatlerinde çalışır.
Örnek paragraf

Fotoğraf kulübümüzün yarışmasına bu yıl yalnızca altıncı sınıflar katılabilecek. Her öğrenci sadece bir fotoğraf gönderebilir. Fotoğraflar ancak kulüp öğretmenine elden teslim edilirse kabul edilecek. Geçen yıl yarışmaya öğretmenlerimiz bile katılmıştı; hatta müdürümüz ikinci olmuştu. Bu yıl özellikle doğa fotoğraflarının ilgi görmesi bekleniyor. Sergi okul bahçesinde açılacak. Paragraftaki hangi sözler sınırlama, hangileri vurgulama bildiriyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Daraltan sözleri bul: “yalnızca” katılanları, “sadece” fotoğraf sayısını, “ancak” teslim yolunu sınırlıyor.
  2. Öne çıkaranları bul: “bile” beklenmedik katılımı, “hatta” bir adım ötesini, “özellikle” doğa fotoğraflarını vurguluyor.

Cevap: yalnızca, sadece, ancak sınırlama; bile, hatta, özellikle vurgulama bildiriyor. Son cümle yalnız bilgi veriyor.

Akılda kalsın: Bile ve hatta öne çıkarır, yalnız ve sadece daraltır. “Ancak”ı görünce dur: yerine “yalnız” koyabiliyorsan sınırlama, “ama” koyabiliyorsan zıtlıktır.
Burslulukta

Nasıl sorulurNumaralanmış cümlelerden oluşan bir metin verilir; hangisinde sınırlama ya da vurgulama yapıldığı sorulur.

Tuzak“ancak” sözünü her yerde aynı anlamda okumak.

İpucuŞüpheli sözün yerine “yalnız” ya da “ama” koyup hangisinin uyduğuna bak.

?Soru çöz tabela · numaralı cümle

Mahallemizdeki yüzme havuzunun girişinde şu tabela asılı.

Tabeladaki numaralı cümlelerin hangisinde sınırlama yapılmıştır?

✓ D. (II)'de “yalnızca” sabah saatlerini kullanabilecekleri kurs öğrencileriyle daraltır. A'daki “bile” sınırlamaz, beklenmedik olanı vurgular. B ve C yalnız bilgi verir; I'deki “her gün” daraltma değil, genişletmedir.

▭Kendin yaz seçeneksiz

Her boşluğa uyan vurgulama ya da sınırlama sözünü kendin yaz.

Matematik sınavı o kadar kolaydı ki sınıfın en çekingen öğrencisi tahtaya kalkıp soru çözdü. Ablam bu romanı çok sevdi; yazarına bir mektup yazdı. Bu yarışmaya on iki yaşından küçükler katılabilir.

ANLAM · CÜMLE

Öznel ve nesnel yargı: kanıt mı, görüş mü?

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir cümlenin hangi duyguyu anlattığını nasıl anlarım?5. sınıftan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bazı cümleler bir olayı değil, kişinin içinden geçeni anlatır: sevinç, korku, öfke, şaşkınlık, özlem ya da üzüntü. Duygu her zaman adıyla söylenmez. Kişinin davranışı ve yüz ifadesi de duyguyu gösterir.

Duygu bildiren cümleler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Öznel ve nesnel yargı nasıl ayırt edilir, eleştiri nasıl yapılır?

Kısa cevap: Nesnel yargı, kanıtlanabilen ve kişiden kişiye değişmeyen bilgidir: “Kütüphane saat dokuzda açılır.” Öznel yargı, kişinin duygusunu, beğenisini ya da görüşünü bildirir ve tartışılabilir: “Kütüphane şehrin en güzel yeridir.” Eleştiri ise bir eseri belli ölçütlere göre değerlendirmektir.

Arkadaşın yeni bir filmi anlattı: “Film iki saat sürüyor. Bence çok sıkıcı.” İlk cümleyi sinemanın programına bakıp doğrulayabilirsin. İkincisi ise arkadaşının görüşü; sen filmi sevebilirsin.

Nesnel yargı: doğrulanabilir

Nesnel yargıyı ölçerek, sayarak ya da bir belgeye bakarak doğrulayabilirsin. Kim söylerse söylesin değişmez. “Sınıfımızda yirmi sekiz öğrenci var.” cümlesi böyledir; yoklama listesi bunu gösterir.

Öznel yargı: kişiye göre değişir

5. sınıfta cümlede duygu anlamını tanımıştın. Öznel yargıda da konuşanın beğenisi ya da duygusu vardır. “Bence, bana göre, kanımca” bunun açık işaretidir. Ancak bu sözler olmadan da yargı öznel olabilir. “Kış en güzel mevsimdir.” cümlesinde “bence” yok, ama herkes aynı fikirde değildir. “En güzel, harika, sıkıcı” gibi değer bildiren sözler yargıyı öznel yapar.

Tek soru yeter: Bu yargı ölçülerek ya da bir belgeyle doğrulanabilir mi?Görsel: Sınav Defteri

Eleştiri ve değerlendirme

Eleştiri yalnız kusur bulmak değildir. İyi bir eleştiri bir eseri belli ölçütlere göre tartar: konu, dil, son, görseller. “Bakımından, açısından, -A göre, yeterli, yetersiz, tutarlı” gibi sözler bu ölçütleri gösterir. “Kitabın konusu ilgi çekici, ancak sonu bence aceleye getirilmiş.” cümlesi güçlü ve zayıf yanı birlikte söyler.

Örnek paragraf

Bu ay okul kütüphanemize gelen macera romanı 180 sayfadan oluşuyor. Kitap, bir yaylada yolunu kaybeden iki kardeşi anlatıyor. Bence olay örgüsü çok sürükleyici; kitabı bir oturuşta bitirdim. Yazarın yayla evlerini anlatışı, betimleme açısından oldukça başarılı. Ancak kitabın sonu, öbür bölümlere göre aceleye getirilmiş gibi duruyor. Yine de bu romanı maceradan hoşlanan herkese öneririm. Bu paragraftaki yargılardan hangileri nesnel, hangileri öznel?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Doğrulanabilenleri ayır: sayfa sayısı ve kitabın konusu kitaba bakılarak doğrulanır.
  2. Değer sözlerini bul: “sürükleyici, başarılı, aceleye getirilmiş” birer değerlendirmedir.
  3. Ölçütleri gör: betimleme açısından, öbür bölümlere göre.

Cevap: İlk iki cümle nesnel, sonraki dört cümle öznel. Yazar ölçüt kullanarak bir eleştiri yapmış.

Akılda kalsın: Doğrulanabiliyorsa nesnel, kişiye göre değişiyorsa öznel. “Bence” yoksa bile değer bildiren söz yargıyı öznel yapar. Eleştiri, ölçüt söyleyerek değerlendirmektir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir tanıtım ya da gezi yazısından cümleler verilir; hangilerinin öznel ya da nesnel olduğu sorulur.

Tuzak“bence” içermeyen her cümleyi nesnel saymak.

İpucuHer cümleye “Bunu ölçebilir ya da belgeyle gösterebilir miyim?” diye sor.

?Soru çöz gazete · öncüllü

Zeynep, sınıfça gezdikleri müzeyi okul gazetesinde anlattı.

Zeynep'in numaralı cümlelerinden hangileri öznel yargı bildirir?

✓ B. II “bence” ve “en ilgi çekici” ile, III “oldukça eğlenceli” ile Zeynep'in görüşünü bildirir. I vitrinler sayılarak doğrulanabilir, nesneldir. A, “bence” içermediği için III'ü nesnel sanır; C ve D sayıya dayalı I'i öznel sayar.

?Soru çöz eleştiri

Okul radyosunda Ece, yeni çıkan bir şarkı hakkında dinleyicilerden gelen mesajları okuyor.

Bu mesajların hangisinde şarkı, bir ölçüt belirtilerek değerlendirilmiştir?

✓ A. Mesaj, şarkıyı “anlam bakımından” ve ezgi yönünden tartar; güçlü ve zayıf yanı birlikte söyler. B ve D doğrulanabilir bilgi verir, değerlendirme yapmaz. C bir alışkanlığı anlatır; şarkının niteliği hakkında yargı bildirmez.

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Türkçe serisindeki Cümlede anlam sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Bir cümlenin kesinlik mi olasılık mı bildirdiğini nasıl anlarım?

    Kontrol et

    Kesinlik bildiren cümle, yargıyı şüphesiz doğru olarak sunar: kesinlikle, mutlaka, elbette, şüphesiz. Olasılık bildiren cümle yargıdan emin değildir: belki, galiba, herhâlde, sanırım ve “-Abilir” eki. Olumsuzluk ise bir yargıyı geçersiz kılar: değil, yok, “-mA” eki, ne… ne….

    Konuya dön: Kesinlik, olasılık, olumsuzluk

    Yapabiliyor musun?
  2. Koşul ve zıtlık bildiren cümleler nasıl ayırt edilir?

    Kontrol et

    Koşul cümlesi, bir yargının gerçekleşmesini bir şarta bağlar: eğer, “-sA” eki, yeter ki, şartıyla. Zıtlık cümlesi birbirine ters iki durumu karşı karşıya koyar: ama, fakat, oysa, hâlbuki, aksine. Her “ama” zıtlık bildirmez; bazen yalnız söyleneni pekiştirir.

    Konuya dön: Koşul ve zıtlık

    Yapabiliyor musun?
  3. Vurgulama ve sınırlama bildiren sözler cümlenin anlamını nasıl değiştirir?

    Kontrol et

    Vurgulama, cümledeki bir ögeyi öne çıkarıp önemini artırır: bile, hatta, özellikle. Sınırlama, yargıyı belli bir kişi, zaman ya da durumla daraltır: yalnız, sadece, yalnızca, ancak. “Bile” beklenmedik olanı öne çıkarır: “Dedem bile bilgisayar kullanıyor.”

    Konuya dön: Vurgulama ve sınırlama

    Yapabiliyor musun?
  4. Öznel ve nesnel yargı nasıl ayırt edilir, eleştiri nasıl yapılır?

    Kontrol et

    Nesnel yargı, kanıtlanabilen ve kişiden kişiye değişmeyen bilgidir: “Kütüphane saat dokuzda açılır.” Öznel yargı, kişinin duygusunu, beğenisini ya da görüşünü bildirir ve tartışılabilir: “Kütüphane şehrin en güzel yeridir.” Eleştiri ise bir eseri belli ölçütlere göre değerlendirmektir.

    Konuya dön: Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 1 sayfadan ve 5. sınıfın 2 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ece, sınıf panosuna üç not astı.

Bu notların hangilerinde amaç bildirilmiştir?

✓ A. I'de sulamanın hedefi çiçeklerin kurumaması, III'te biriktirmenin hedefi hediye almaktır. II'de kar, tatilin nedenidir; kimse tatil için kar yağdırmamıştır. B ve C, II'deki “için”i amaç sanır; D de aynı yanılgıyla üçünü birden seçer.Kaynak: 5. sınıf · Cümlede anlam · Neden ve amaç bildiren cümleler

?Soru 2

Selin, okul gazetesinin sanat köşesi için bir yazı hazırlıyor. Yazısında en az bir sözcüğü tiyatro terimi olarak kullanmak istiyor ve dört cümle yazıyor.

Selin'in cümlelerinin hangisinde bir sözcük tiyatro terimi olarak kullanılmıştır?

✓ A. Burada perde, tiyatro oyununun bölümlerinden biridir; tiyatro alanına ait belirli bir kavramdır. B aynı sözcüğü evdeki kumaş anlamıyla kullanır; C kaleyi oyuncak bir yapı olarak anar; D “kuvvet”in gündelik anlamıdır, fen terimi değildir.Kaynak: Sözcükte anlam · Terim anlam

?Soru 3

Grafikte üç arkadaşın bir haftada okuduğu sayfa sayısı var.

Bu grafiğe göre aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır?

✓ C. Bora ile Cem'in sütunları eşittir; doğrusu “kadar” olmalıdır. A “en”, B “kadar”, D “daha az” ile grafiği doğru karşılaştırır. Bunları seçen, kökteki “yanlıştır” sözünü kaçırmıştır.Kaynak: 5. sınıf · Cümlede anlam · Karşılaştırma ve tahmin bildiren cümleler

?Soru 4

Mert, tren ve uçak yolculuğunu bir tabloda karşılaştırdı.

Mert'in tablosu
TrenUçak
Süre5 saat1 saat
Biletucuzpahalı
Penceredenköylerbulutlar

Mert'in tablodan yazdığı cümlelerden hangisinde benzetme vardır?

✓ C. Bulutlar tanıdık bir şeye, pamuğa benzetilir. A ve B “daha, -den” ile, D “ise” ile iki yolculuğu yan yana koyar; bunlar karşılaştırmadır.Kaynak: 5. sınıf · Düşünceyi geliştirme yolları · Karşılaştırma ve benzetme

?Soru 5

• Merak
• Öfke
• Üzüntü

Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu duygulardan herhangi biriyle eşleştirilemez?

✓ C. Zıplayarak koşmak sevinci gösterir; sevinç listede yoktur. A sesi öğrenmek isteyen bir merakı, B bağırıp çıkan bir öfkeyi, D boynu bükük oturan birinin üzüntüsünü anlatır. Bunları seçen, cümledeki davranışa bakmamıştır.Kaynak: 5. sınıf · Cümlede anlam · Duygu bildiren cümleler

?Soru 6

Defne, yeni okulundaki ilk gününü günlüğüne yazdı.

Günlükte numaralanmış sözcüklerden hangileri mecaz anlamda kullanılmıştır?

✓ D. Davranış sıcak olamaz; I “sevecen” demektir. Yorgunluğun tadı da olmaz; III “hoş” demektir. Poğaça gerçekten sıcaktır, II gerçek anlamdadır. A ve B mecazlardan birini kaçırır; C gerçek anlamlı II'yi mecaz sanır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek ve mecaz anlam

?Soru 7

Aşağıda “tutmak” sözcüğünün sözlükteki anlamlarından üçü verilmiştir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “tutmak” 3. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ A. Bulmaca köşesinin “çok tutması”, beğenilip ilgi görmesidir. B ve D'de bir şey elle yakalanıp bırakılmaz (1. anlam); C'de dolap yer kaplar (2. anlam). D'yi seçen, spor cümlesini kartla sınamamıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

?Soru 8

(I) Fuar alanına girince önce haritaya bakıp çocuk kitapları bölümünü bulduk. (II) Akşam eve dönünce aldığım kitabın ilk bölümünü okudum. (III) Sabah erkenden sınıfça otobüse binip kitap fuarına doğru yola çıktık. (IV) O bölümde en sevdiğim yazarla tanışıp kitabımı imzalattım.

Numaralanmış cümleler oluş sırasına göre dizilirse sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?

✓ A. “Sabah erkenden yola çıktık” ilk olaydır. “Fuar alanına girince” ikinci, “o bölümde” üçüncü, “akşam eve dönünce” son olaydır. B ve D fuara girmeyi yola çıkmadan önceye koyar. C, “o bölümde” sözünü gözden kaçırır.Kaynak: 5. sınıf · Düşünceyi geliştirme yolları · Giriş, gelişme, sonuç ve zaman sırası

?Soru 9

Limonata yapımının adımlarından biri silinmiş.

Boş kutuya aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

✓ D. “Ardından”, sıkmadan sonraki adımı bildirir ve karışım buzdan önce hazırlanır. A'daki “önce” ve B'deki “en sonunda” üçüncü adıma uymaz. C ilk adımı tekrarlar.Kaynak: 5. sınıf · Düşünceyi geliştirme yolları · Giriş, gelişme, sonuç ve zaman sırası

?Soru 10

Deniz, sınıfının hazırladığı davetiyeyi dedesine götürdü.

Davetiyeye göre “müsamere” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Şiir, halk oyunu, sahne ve izleyicilere ayrılan sıralar bir gösteriyi anlatır. A için davetiyede hiç ipucu yok; C velilere sıra ayrıldığı satırdan yanlış genelleme yapar; D davetiyedeki bir ayrıntıyı (halk oyunu) sözcüğün anlamı sanır.Kaynak: Sözcükte anlam · Bağlamdan anlam tahmini
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →