Konu ve başlık: metin neyi anlatıyor, adı ne olmalı?
MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir paragrafın konusu ve anahtar kelimeleri nasıl bulunur?5. sınıftan (Paragrafta konu ve ana fikir). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Konu, paragrafın neyden söz ettiğidir; “Metin ne hakkında?” sorusunun cevabıdır. Anahtar kelimeler konuyu en iyi gösteren sözcüklerdir. Başlık da konuyu kısaca söyler ve paragrafın bütün cümlelerine uyar.
Konu, anahtar kelimeler ve başlık
✎Konu anlatımı
Bir paragrafın konusu ve en uygun başlığı nasıl bulunur?
Kısa cevap: Konu, “Metin neyi anlatıyor?” sorusunun cevabıdır: bir olay, bir varlık ya da bir durum. Anahtar kelimeler konuyu gösteren sözcüklerdir. Başlık metnin adıdır: konuyu ya da ana fikri kısa ve dikkat çekici biçimde söyler, metnin bütününü karşılar.Kütüphane rafında iki kitap gördün: “Kuşlar” ve “Balkonuma Yuva Yapan Kırlangıç”. İkincisini açmadan içini tahmin edersin. İyi başlık, metnin kapısını gösterir.
5. sınıfta paragrafın konusunu bulmayı öğrenmiştin. Şimdi buna başlığı seçmeyi ve eleştirmeyi ekliyoruz.
Anahtar kelimelerden konuya
Sık geçen ya da aynı kavrama bağlanan sözcükler anahtar kelimelerdir. Onları tek bir söz öbeğinde birleştir ve öbeği her cümleyle sına. Bütün cümlelere uyan öbek konudur.
Başlık nasıl seçilir?
Başlık konuyu ya da ana fikri yansıtır. Çok geniş bir başlık, metnin hiç anlatmadığı alanlara taşar. Çok dar bir başlık ise yalnız bir iki cümleyi karşılar. Uygun başlık metnin bütününü kapsar ve okuru merak ettirir.
Başlığı eleştirmek
Başlığı değerlendirirken sor: İçerikle uyuşuyor mu? “Dünyanın En Zorlu Dağ Tırmanışı” başlıklı bir yazı yalnız okulun yürüyüş kulübünü anlatıyorsa başlık abartılıdır, okuru yanıltır.
Geçen bahar balkonumuzun tavanına bir çift kırlangıç geldi. İlk gün dereden taşıdıkları çamur parçalarını üst üste dizdiler. Bir hafta sonra yuva, ters çevrilmiş bir fincana benziyordu. Mayıs ortasında yuvadan ince sesler gelmeye başladı. Anne ve baba kırlangıç gün boyu sinek taşıyıp yavruları besledi. Yaz sonunda yavrular uçmayı öğrendi ve bir sabah hepsi birden gitti. Annem yuvayı bozmadı; “Seneye yine gelirler.” dedi. Bu paragrafın konusu ve en uygun başlığı nedir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Anahtar kelimeleri işaretle: kırlangıç, yuva, yavru.
- Öbeği her cümleyle sına: hepsi balkona yerleşen kırlangıçları ve yavrularını anlatıyor.
- Başlığı ölçüye vur: “Kuşların Dünyası” geniş, “Çamurdan Bir Yuva” dar kalır.
Cevap: Konu, balkona yuva yapan kırlangıç ailesi. En uygun başlık “Balkonumuzdaki Kırlangıç Ailesi”.
Nasıl sorulurKısa bir paragraf verilir; konusu ya da metne en uygun başlık sorulur.
TuzakParagrafta adı geçen ama yalnız bir iki cümleyi karşılayan başlığı seçmek.
İpucuHer başlığı paragrafın ilk, orta ve son cümlesine götür; üçünü de kapsıyorsa adaydır.
?Soru çöz bülten · başlık
Okul bülteninde bir haberin başlığı henüz yazılmadı.
Bu habere en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
▭Boşluk doldurma konu ve başlık
Konu, yargı bildirmeyen birkaç sözcüklük bir olur. Metnin hiç anlatmadığı alanlara uzanan başlık kalır. Yalnız bir cümleyi karşılayan başlık ise kalır.