Paragrafta ana fikir ve çıkarım: konu, yardımcı fikir, çıkarım ve karşılaştırma

Bir paragrafı anlamak için önce konusunu, sonra ana fikrini, en son satır aralarını sorarsın. Çıkarım sorularının tuzağı olan “metinde yazmayan ama doğru” seçeneği ayıklamayı öğreniyorsun.

4 durak6. sınıf · Paragraf
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
PARAGRAF · KONU

Konu ve başlık: metin neyi anlatıyor, adı ne olmalı?

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir paragrafın konusu ve anahtar kelimeleri nasıl bulunur?5. sınıftan (Paragrafta konu ve ana fikir). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Konu, paragrafın neyden söz ettiğidir; “Metin ne hakkında?” sorusunun cevabıdır. Anahtar kelimeler konuyu en iyi gösteren sözcüklerdir. Başlık da konuyu kısaca söyler ve paragrafın bütün cümlelerine uyar.

Konu, anahtar kelimeler ve başlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir paragrafın konusu ve en uygun başlığı nasıl bulunur?

Kısa cevap: Konu, “Metin neyi anlatıyor?” sorusunun cevabıdır: bir olay, bir varlık ya da bir durum. Anahtar kelimeler konuyu gösteren sözcüklerdir. Başlık metnin adıdır: konuyu ya da ana fikri kısa ve dikkat çekici biçimde söyler, metnin bütününü karşılar.

Kütüphane rafında iki kitap gördün: “Kuşlar” ve “Balkonuma Yuva Yapan Kırlangıç”. İkincisini açmadan içini tahmin edersin. İyi başlık, metnin kapısını gösterir.

5. sınıfta paragrafın konusunu bulmayı öğrenmiştin. Şimdi buna başlığı seçmeyi ve eleştirmeyi ekliyoruz.

Anahtar kelimelerden konuya

Sık geçen ya da aynı kavrama bağlanan sözcükler anahtar kelimelerdir. Onları tek bir söz öbeğinde birleştir ve öbeği her cümleyle sına. Bütün cümlelere uyan öbek konudur.

Başlık nasıl seçilir?

Başlık konuyu ya da ana fikri yansıtır. Çok geniş bir başlık, metnin hiç anlatmadığı alanlara taşar. Çok dar bir başlık ise yalnız bir iki cümleyi karşılar. Uygun başlık metnin bütününü kapsar ve okuru merak ettirir.

Geniş başlık metnin dışına taşar, dar başlık metnin küçük bir parçasında kalır.Görsel: Sınav Defteri

Başlığı eleştirmek

Başlığı değerlendirirken sor: İçerikle uyuşuyor mu? “Dünyanın En Zorlu Dağ Tırmanışı” başlıklı bir yazı yalnız okulun yürüyüş kulübünü anlatıyorsa başlık abartılıdır, okuru yanıltır.

Örnek paragraf

Geçen bahar balkonumuzun tavanına bir çift kırlangıç geldi. İlk gün dereden taşıdıkları çamur parçalarını üst üste dizdiler. Bir hafta sonra yuva, ters çevrilmiş bir fincana benziyordu. Mayıs ortasında yuvadan ince sesler gelmeye başladı. Anne ve baba kırlangıç gün boyu sinek taşıyıp yavruları besledi. Yaz sonunda yavrular uçmayı öğrendi ve bir sabah hepsi birden gitti. Annem yuvayı bozmadı; “Seneye yine gelirler.” dedi. Bu paragrafın konusu ve en uygun başlığı nedir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Anahtar kelimeleri işaretle: kırlangıç, yuva, yavru.
  2. Öbeği her cümleyle sına: hepsi balkona yerleşen kırlangıçları ve yavrularını anlatıyor.
  3. Başlığı ölçüye vur: “Kuşların Dünyası” geniş, “Çamurdan Bir Yuva” dar kalır.

Cevap: Konu, balkona yuva yapan kırlangıç ailesi. En uygun başlık “Balkonumuzdaki Kırlangıç Ailesi”.

Akılda kalsın: Konu bir söz öbeğidir, yargı bildirmez. Başlık bütün metni karşılamalıdır: geniş olan taşar, dar olan bir iki cümlede kalır, abartılı olan okuru yanıltır.
Burslulukta

Nasıl sorulurKısa bir paragraf verilir; konusu ya da metne en uygun başlık sorulur.

TuzakParagrafta adı geçen ama yalnız bir iki cümleyi karşılayan başlığı seçmek.

İpucuHer başlığı paragrafın ilk, orta ve son cümlesine götür; üçünü de kapsıyorsa adaydır.

?Soru çöz bülten · başlık

Okul bülteninde bir haberin başlığı henüz yazılmadı.

Bu habere en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Her cümle panellerin okula getirdiği bir yararı anlatır. A metnin açıklamadığı bir bilgiye taşar; B yalnız son cümleyi karşılar, dar kalır; D çok geniştir, haber tek bir okulu anlatır.

▭Boşluk doldurma konu ve başlık

Konu, yargı bildirmeyen birkaç sözcüklük bir olur. Metnin hiç anlatmadığı alanlara uzanan başlık kalır. Yalnız bir cümleyi karşılayan başlık ise kalır.

öbekgenişdaryargı
PARAGRAF · ANA FİKİR

Ana fikir ve yardımcı fikirler: metnin bize verdiği mesaj

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAna fikir nedir, yardımcı fikirden nasıl ayrılır?5. sınıftan (Paragrafta konu ve ana fikir). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ana fikir, yazarın okura vermek istediği asıl mesajdır ve bir yargı bildirir. Yardımcı fikirler ana fikri açıklar ve destekler. Bazı metinler mesaj yerine bir duygu aktarır; buna ana duygu denir.

Ana fikir, yardımcı fikir ve özet

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ana fikir ile yardımcı fikir nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Ana fikir, yazarın konu hakkında okura iletmek istediği temel düşüncedir ve bir yargı bildirir. Yardımcı fikirler onu açıklar ya da örnekler. Özet, ana fikri ve en önemli yardımcı fikirleri kısaca aktarır.

Ablan yeni okulundaki ilk haftasını anlattı: kaybolduğu koridorlar, kantindeki kuyruk. Sonunda güldü: “Her yer ilk gün büyük görünüyor.” Anlatının özü buydu.

Konu ile ana fikir farkı

5. sınıfta ana fikri bulmayı öğrenmiştin.

Konu bir öbektir: “yeni okula alışmak”. Ana fikir ise “Yazar bu konuda ne diyor?” sorusunun cevabı olan tam bir cümledir: “Yeni bir yere alışmak zaman ister.”

Ana fikir nerede durur?

Ana fikir çoğu zaman ilk ya da son cümlededir. Sondaysa “sonuçta, demek ki, bu yüzden” gibi sözler onu haber verir. Bazen hiçbir cümlede yazmaz; o zaman cümlelerin ortak mesajını sen kurarsın.

Yardımcı fikirler ve özet

Yardımcı fikirler ana fikri destekleyen nedenler, örnekler ve ayrıntılardır; “örneğin, ayrıca” ile başlayan cümleler çoğu zaman böyledir. Özet çıkarırken ana fikri ve onu taşıyan en güçlü iki üç fikri kendi cümlelerinle yazarsın.

Örnek paragraf

(1) Bu dönem sınıfımıza işitme engelli bir arkadaşımız, Deniz katıldı. (2) İlk günlerde onunla yalnız deftere yazarak anlaşabiliyorduk. (3) Öğretmenimiz her sabah tahtanın köşesine yeni bir işaretin resmini çizip anlamını gösterdi. (4) Biz de teneffüslerde bu işaretleri birbirimize sorduk. (5) Ay sonunda Deniz'le dünkü maçın skorunu bile işaretle konuşabiliyorduk. (6) Anladık ki biriyle gerçekten konuşmak istersen ortak bir dil mutlaka bulunur. Ana fikir hangi cümlede?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Konuyu bul: Deniz'le anlaşmanın yolunu aramak.
  2. Yargı bildiren cümleyi ara: (6), “anladık ki” sözüyle varılan sonucu söylüyor.
  3. Sına: (2)–(5) sonuca giden basamaklardır.

Cevap: Ana fikir (6)'da; (2)–(5) yardımcı fikirdir.

Deniz paragrafına üç soru
SorduğunBulduğunDeniz paragrafında
Ne anlatılıyor?KonuSınıfça işaret dili öğrenmek
Yazar ne diyor?Ana fikirİsteyen, ortak bir dil bulur.
Nasıl destekleniyor?Yardımcı fikirlerİşaretler, teneffüs, maç sohbeti
Akılda kalsın: Konu bir öbek, ana fikir bir yargıdır; yardımcı fikirler onu taşır. “Demek ki, anladık ki” gördüğün cümleye önce bak.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir paragraf verilir; ana fikri, “asıl anlatılmak istenen”i ya da metnin hangi düşünceyi desteklediği sorulur.

TuzakMetinde geçen, doğru ama yalnız bir cümleyi anlatan seçenek.

İpucuÖnce mesajı kendi cümlenle söyle, sonra ona en yakın seçeneği ara.

?Soru çöz blog · numaralı cümle

Ece, sınıfının blogunda kermes hazırlığını anlattı.

Bu yazının ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. (V) metnin vardığı yargıdır; öbür cümleler dönüşümün adımlarıdır. B yalnız (IV)'ten bütün kermeslere genelleme yapar; C metinde olmayan bir öğüttür; D'deki “çok kolay” yargısı metinde yoktur.

↕Ana fikri sona koy

Cümleleri, ana fikri sonda veren bir paragraf olacak biçimde sırala.

  1. Ada'nın yazısı panoya asıldı ve bütün sınıf onu konuştu.
  2. Kuzenim Ada, derste söz almaktan hep çekinirdi.
  3. Demek ki herkesin kendini en iyi anlattığı bir yol vardır.
  4. Bir gün öğretmeni ondan sınıf gazetesi için bir yazı istedi.

▭Kendin yaz ana fikir

“Komşumuz Ayten Teyze yetmiş yaşında yüzme kursuna yazıldı. İlk hafta havuzun kenarını bırakamadı. Üç ay sonra tek başına tur attı.” Ana fikri bir sözcükle tamamla: Öğrenmenin yoktur.

PARAGRAF · ÇIKARIM

Değinilen bilgi ve çıkarım: yazanı ve sezdirileni ayırmak

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırla“Bu metinde hangisine değinilmemiştir?” sorusu nasıl çözülür?5. sınıftan (Paragrafta konu ve ana fikir). Önce kendin cevapla, sonra aç.

“Değinilmiştir”, bilgi metinde yazıyor demektir; başka sözcüklerle yazılmış olsa da anlamı aynıysa sayılır. Hayatta doğru olsa bile metinde geçmeyen bilgiye değinilmemiştir.

Metinde yazan bilgiler: değinilmiş mi?

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

“Değinilmemiştir” ve “çıkarılabilir” soruları nasıl çözülür?

Kısa cevap: Değinilen bilgi, metinde açıkça ya da başka sözcüklerle yazan bilgidir. Basit çıkarım, bir iki cümledeki ipucundan yazılmayanı bulmaktır. Üst düzey çıkarım ise metnin bütününden bir yargıya varmaktır. Çıkarım daima metne dayanır; metin dışı doğru bilgi çıkarım sayılmaz.

Öğretmenin sınıfa elinde bir deste kâğıtla girdi ve herkes birden sustu. Kimse “Sınav kâğıtları geldi.” demedi, ama hepiniz anladınız. Okurken de ipucundan yazılmayanı bulursun.

“Değinilmemiştir” sorusu

Bu soruda her seçeneği metindeki bir cümleyle eşleştir. Bilgi farklı sözcüklerle verilmiş olabilir: “kalabalık” yerine “yer bulmak zordu” gibi. Eşini bulamadığın seçenek, doğru bir bilgi olsa bile metinde değinilmemiş bilgidir.

Basit çıkarım

Basit çıkarımda bir iki ipucu yeter: “Mağaraya girerken herkes montunu giydi.” cümlesi mağaranın soğuk olduğunu sezdirir. İpucunu gösteremiyorsan o yalnız bir tahmindir. Cümlede anlam sayfasında gördüğün sınırlama sözleri de çıkarım verir.

Üst düzey çıkarım ve “bazı” tuzağı

Üst düzey çıkarımda metnin bütününe bakarsın: yazarın neyi önemsediği, bir kişinin nasıl biri olduğu. Sözcüklerin gücünü koru: Metin “bazı” diyorsa “bütün”, “genellikle” diyorsa “her zaman” deme.

Seçeneğe dört soru
Seçenek…Karar
metinde aynen ya da başka sözcüklerle yazıyor.Değinilmiş
metinde yazmıyor, ama bir ipucu onu gösteriyor.Çıkarılabilir
doğru, ama metinde ipucu yok ya da “bazı”yı “hepsi” yapıyor.Çıkarılamaz
Örnek paragraf

Dedemin köyündeki su değirmeni yüz yıldan eskiymiş. Dereden gelen su büyük bir çarkı döndürüyor, buğday iki yuvarlak taşın arasında un oluyor. Eskiden çevre köylerden insanlar eşekleriyle sıraya girermiş; bazıları geceyi değirmenin önünde geçirirmiş. Bugün değirmeni yalnız dedemin arkadaşı Rıza Amca çalıştırıyor. Yaz aylarında değirmeni görmeye gelen öğrencilere unun nasıl öğütüldüğünü gösteriyor. Bu metne göre hangi bilgiler değinilmiş, hangileri çıkarılabilir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Değinilenleri ayır: değirmenin yaşı, çark, Rıza Amca'nın gösterdikleri.
  2. Basit çıkarım yap: bazıları geceyi değirmenin önünde geçirdiyse sıra çok uzun sürüyormuş.
  3. Bütüne bak: değirmen eskiden çevre için çok önemliymiş, bugün çok az kullanılıyor.
  4. Tuzağı gör: “Bütün köylüler geceyi orada geçirirdi.” çıkarılamaz; metin “bazıları” diyor.

Cevap: Yaş, çark ve gösteri değinilmiş; uzun sıra ve eski önem çıkarılabilir.

Akılda kalsın: Değinilen bilgi metinde yazar; çıkarılan bilgi metindeki bir ipucuna dayanır. İpucunu gösteremediğin seçenek, doğru olsa bile çıkarılamaz. “Bazı”yı “hepsi” yapma.
Burslulukta

Nasıl sorulurBilgi veren kısa bir metin verilir; hangisine değinilmediği ya da hangisinin çıkarılabileceği sorulur.

TuzakKendi bildiğin doğru bir bilgiyi metinde varmış gibi okumak.

İpucuHer seçeneğin yanına metinden bir cümle koy; koyamadığın seçeneği işaretle.

?Soru çöz değinilmemiş

Erzurum'daki okulumuz, kış aylarında altıncı sınıflara Palandöken'de kayak dersi veriyor. Dersler cumartesi sabahları yapılıyor ve iki saat sürüyor. Kayak takımlarını belediye ödünç veriyor, bu yüzden ailelerin bir şey satın alması gerekmiyor. Dönem sonunda çoğumuz pistin yarısına kadar hiç düşmeden inebiliyorduk.

Bu metinde aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

✓ D. Öğrenci sayısı metinde geçmez. A “cumartesi sabahları”, B “belediye ödünç veriyor”, C “pistin yarısına kadar” sözüyle karşılanır. B'yi seçen, “malzeme” yerine “takım” yazıldığı için bilgiyi görmemiştir.

?Soru çöz öncüllü

Cumartesi sabahı Melis, mahallenin parkındaki eski bankları boyamaya gönüllü olarak gitti. Gelenlerin çoğu fırçayı ilk kez tutuyordu. Melis, boyanın nasıl inceltileceğini herkese tek tek gösterdi. Akşam eve döndüğünde ellerinde ve saçlarında yeşil lekeler vardı, ama yüzündeki gülümseme hiç eksilmiyordu.

I. Melis boya yapmayı bilen biriydi.
II. Melis o günden memnun döndü.
III. Parka gelen gönüllülerin hiçbiri daha önce boya yapmamıştı.
Bu metinden yukarıdakilerin hangileri çıkarılabilir?

✓ B. I'in ipucu, Melis'in inceltmeyi herkese göstermesi; II'nin ipucu, eksilmeyen gülümseme. III çıkarılamaz: metin “çoğu” diyor, “hiçbiri” değil. A gülümsemeyi kaçırır; C ve D “çoğu”yu “hiçbiri” yapar.

?Soru çöz bilgi kartı · çıkarılamaz

Okul girişindeki bilgi kartı:

Bu karttan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

✓ A. Halkalar doğru bir bilgidir, ama kartta ipucu yok. B saatlerden, C bulutlu gece kuralından, D “adını yazdırman yeterli” sözünden çıkar. A'yı kaçıran, kendi bildiğini karta yüklemiştir.
PARAGRAF · KARŞILAŞTIRMA

İki metni karşılaştırmak: aynı konu, farklı dil

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGerçek anlam ile mecaz anlam arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gerçek anlam, bir sözcüğü duyunca akla gelen ilk ve temel anlamdır. Mecaz anlam, sözcüğün bu temel anlamdan uzaklaşıp bir benzerlik yoluyla kazandığı yeni anlamdır. “Ağır çanta”da ağır gerçek, “ağır söz”de mecaz anlamdadır.

Gerçek ve mecaz anlam

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Aynı konuyu anlatan iki metin dil açısından nasıl karşılaştırılır?

Kısa cevap: Aynı konuyu anlatan iki metin dil açısından karşılaştırılırken sözcük seçimine (gerçek, mecaz ya da terim anlam), cümlelerin uzunluğuna, okura seslenişe ve duygu bildiren sözlere bakılır. Metnin içeriği eleştirilirken bilgilerin doğru, yeterli ve başlıkla uyumlu olup olmadığı sorulur.

Fen kitabındaki şimşek bölümü ile bir anı defterindeki fırtınalı gece aynı olayı anlatabilir. Biri “elektrik yükü” der, öbürü “gökyüzü yarılıyordu”. Konu aynıdır, dil bambaşkadır.

Dil açısından dört ölçüt

Önce sözcüklere bak: terim mi, mecaz mı? Bu anlamları Sözcükte anlam sayfasında ayırmıştık. Sonra cümlelere bak: kısa mı, uzun mu? En son seslenişe ve duyguya bak: Yazar okura sesleniyor mu, ünlem var mı?

Bilgi veren yazar terim ve nesnel cümle seçer; anısını anlatan yazar mecaza ve ünleme başvurur. Karşılaştırırken “hangisi daha iyi” diye değil, nasıl farklı diye sorarsın.

İki şimşek metni, dört ölçüt
ÖlçütBilgi metniAnı metni
Sözcük seçimiTerim: elektrik yükü, ışık, sesMecaz: gökyüzü yarılıyordu
Cümle uzunluğuUzun, açıklayıcıKısa, heyecanlı
SeslenişOkura seslenmezKendi yaşadığını anlatır
DuyguDuygu sözü yokÜnlem, korku, merak
Örnek metinler

1. metin: Şimşek, bulutlarda biriken elektrik yükünün bir anda boşalmasıdır. Işık sesten çok daha hızlı yayıldığı için önce şimşeği görür, sonra gök gürültüsünü duyarız. İkisi arasındaki süre uzadıkça fırtına bizden uzaklaşıyor demektir. 2. metin: Gece bir gürültüyle uyandım. Gökyüzü yarılıyor, camlar titriyordu! Kardeşim yorganın altına saklandı. Ben her çakan şimşekte saniye saydım; fırtına yavaş yavaş uzaklaşıyordu. Bu iki metin dil açısından nasıl farklı?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Sözcüklere bak: 1. metinde terimler var, 2. metinde “gökyüzü yarılıyor” mecazı.
  2. Cümlelere ve duyguya bak: 1. metin uzun cümleli ve nesnel; 2. metin kısa cümleli, ünlemli.

Cevap: 1. metin terimli ve nesnel, 2. metin mecazlı ve duygulu bir dil kullanıyor.

İçeriği eleştirmek

Eleştiri, metnin güçlü ve eksik yanlarını gerekçesiyle söylemektir: Bilgiler doğru ve yeterli mi, başlıktaki söz tutulmuş mu? Cümlede anlam sayfasında gördüğümüz “açısından, yeterli, tutarlı” sözleri eleştiri yaparken işine yarar.

Akılda kalsın: Dil karşılaştırmasında dört yere bak: sözcük, cümle, sesleniş, duygu. Terim ve nesnel cümle bilgi metnini, mecaz ve ünlem yaşantı metnini gösterir.
Burslulukta

Nasıl sorulurAynı konudaki iki kısa metin verilir; ikisi hakkında söylenebilecek ya da söylenemeyecek yargı sorulur.

TuzakYalnız bir metinde olan özelliği ikisine birden yüklemek.

İpucuSeçenekteki her özelliği iki metinde ayrı ayrı ara.

?Soru çöz haber ve paylaşım · öncüllü

Aynı bisiklet yolunu bir haber ve bir sosyal medya paylaşımı anlatıyor.

I. 1. metinde sayısal bilgilere yer verilmiştir.
II. 2. metinde mecaz anlamlı sözlere başvurulmuştur.
III. İki metinde de okura doğrudan seslenilmiştir.
Bu iki metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

✓ C. 1. metinde “12 kilometre” ve “iki katına” sayısal bilgidir; 2. metinde “rüzgâr saçlarımı taradı” mecazdır. III yanlıştır: iki metin de okura seslenmez. A mecazı kaçırır; B ve D III'e kanar.

⇄Cümle ve dil özelliği

Denizi anlatan her cümleyi öne çıkan dil özelliğiyle eşleştir.

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Türkçe serisindeki Paragrafta ana fikir ve çıkarım sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Bir paragrafın konusu ve en uygun başlığı nasıl bulunur?

    Kontrol et

    Konu, “Metin neyi anlatıyor?” sorusunun cevabıdır: bir olay, bir varlık ya da bir durum. Anahtar kelimeler konuyu gösteren sözcüklerdir. Başlık metnin adıdır: konuyu ya da ana fikri kısa ve dikkat çekici biçimde söyler, metnin bütününü karşılar.

    Konuya dön: Konu, anahtar kelime, başlık

    Yapabiliyor musun?
  2. Ana fikir ile yardımcı fikir nasıl ayırt edilir?

    Kontrol et

    Ana fikir, yazarın konu hakkında okura iletmek istediği temel düşüncedir ve bir yargı bildirir. Yardımcı fikirler onu açıklar ya da örnekler. Özet, ana fikri ve en önemli yardımcı fikirleri kısaca aktarır.

    Konuya dön: Ana fikir, yardımcı fikir, özet

    Yapabiliyor musun?
  3. “Değinilmemiştir” ve “çıkarılabilir” soruları nasıl çözülür?

    Kontrol et

    Değinilen bilgi, metinde açıkça ya da başka sözcüklerle yazan bilgidir. Basit çıkarım, bir iki cümledeki ipucundan yazılmayanı bulmaktır. Üst düzey çıkarım ise metnin bütününden bir yargıya varmaktır. Çıkarım daima metne dayanır; metin dışı doğru bilgi çıkarım sayılmaz.

    Konuya dön: Değinilen bilgi ve çıkarım

    Yapabiliyor musun?
  4. Aynı konuyu anlatan iki metin dil açısından nasıl karşılaştırılır?

    Kontrol et

    Aynı konuyu anlatan iki metin dil açısından karşılaştırılırken sözcük seçimine (gerçek, mecaz ya da terim anlam), cümlelerin uzunluğuna, okura seslenişe ve duygu bildiren sözlere bakılır. Metnin içeriği eleştirilirken bilgilerin doğru, yeterli ve başlıkla uyumlu olup olmadığı sorulur.

    Konuya dön: İki metni dil açısından karşılaştırma

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan ve 5. sınıfın 1 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Okul radyosunda Ece, yeni çıkan bir şarkı hakkında dinleyicilerden gelen mesajları okuyor.

Bu mesajların hangisinde şarkı, bir ölçüt belirtilerek değerlendirilmiştir?

✓ A. Mesaj, şarkıyı “anlam bakımından” ve ezgi yönünden tartar; güçlü ve zayıf yanı birlikte söyler. B ve D doğrulanabilir bilgi verir, değerlendirme yapmaz. C bir alışkanlığı anlatır; şarkının niteliği hakkında yargı bildirmez.Kaynak: Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

?Soru 2

Elif, arkadaşlarının hafta sonu kampına katılmak istiyor. Ancak annesi o gün teyzesine gidebileceklerini söylemiş. Elif, kampa gidip gidemeyeceğini henüz bilmiyor ve arkadaşlarına durumunu anlatan bir mesaj yazacak.

Elif'in durumunu en iyi yansıtan mesaj aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. “Gelebilirim” olasılık bildirir; Elif'in emin olmadığı durumu yansıtır. B ve D “kesinlikle” ve “elbette” ile kesinlik bildirir, oysa Elif kararsızdır. C olumsuz bir karar bildirir; Elif henüz gitmeyeceğini de bilmiyor.Kaynak: Cümlede anlam · Kesinlik, olasılık, olumsuzluk

?Soru 3

Aşağıda “tutmak” sözcüğünün sözlükteki anlamlarından üçü verilmiştir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “tutmak” 3. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ A. Bulmaca köşesinin “çok tutması”, beğenilip ilgi görmesidir. B ve D'de bir şey elle yakalanıp bırakılmaz (1. anlam); C'de dolap yer kaplar (2. anlam). D'yi seçen, spor cümlesini kartla sınamamıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

?Soru 4

Mert, spor kulübünün panosuna üç not astı.

Panodaki notların hangilerinde zıtlık anlamı vardır?

✓ C. I'de sabah ile akşam, iki kişinin ters alışkanlığıdır. III'te iyi oyundan beklenen kazanmaktı, ama tersi olmuştur. II'deki “ama” bir hatırlatma ekler, ters bir durum kurmaz. A, III'ü kaçırır; B ve D “ama” geçtiği için II'yi zıtlık sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Koşul ve zıtlık

?Soru 5

Okulun kulüp panosuna her kulüp bu haftanın notunu yazdı.

Kulüp panosu
KulüpBu haftanın notu
MüzikYeni parçanın ilk dört notasını ezberleyin.
ResimGüçlü bir kontrast için açık ve koyu renkleri yan yana koyun.
SatrançRakibin vezirini almak oyunu kolaylaştırır.
FenCumartesi doğa yürüyüşü var, bütün enerjinizi toplayıp gelin.

Panodaki kalın sözcüklerden hangisi terim anlamıyla kullanılmamıştır?

✓ D. Fen kulübünün notunda enerji, fizikte ölçülen kavram değildir; “istek, güç, heves” anlamında gündelik bir kullanımdır. A müzikte, B resimde, C satrançta belirli bir kavramı karşılar. D'yi atlayan, sözcüğü Fen kulübünde geçtiği için terim sanmıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Terim anlam

?Soru 6

Efe, sınıf kitaplığından aldığı kitabı geri getirmeyi unuttu. Ertesi gün kitabı rafta arayan arkadaşı onu bulamayınca üzüldü. Efe bunu duyunca öğle arasında eve koştu. Kitabı getirip arkadaşına uzattı ve özür diledi.

Bu metne göre,
I. Efe hatasını düzeltmek istemiştir.
II. Arkadaşı o kitabı okumak istemiştir.
III. Efe kitabı hiç okumamıştır.
yargılarından hangileri çıkarılabilir?

✓ D. Eve koşup kitabı getirmesi ve özür dilemesi I'i, arkadaşın kitabı arayıp bulamayınca üzülmesi II'yi gösterir. Efe'nin kitabı okuyup okumadığı söylenmez. A, II'nin ipucunu kaçırır; B ve C kanıtsız III'ü seçer.Kaynak: 5. sınıf · Paragrafta konu ve ana fikir · Basit çıkarım: duygu, neden, kişilik

?Soru 7

Mahallemizdeki yüzme havuzunun girişinde şu tabela asılı.

Tabeladaki numaralı cümlelerin hangisinde sınırlama yapılmıştır?

✓ D. (II)'de “yalnızca” sabah saatlerini kullanabilecekleri kurs öğrencileriyle daraltır. A'daki “bile” sınırlamaz, beklenmedik olanı vurgular. B ve C yalnız bilgi verir; I'deki “her gün” daraltma değil, genişletmedir.Kaynak: Cümlede anlam · Vurgulama ve sınırlama

?Soru 8

Kütüphanedeki bir hayvan kartı:

Bu kartta imparator pengueninin,
I. neyle beslendiğine,
II. ne kadar yaşadığına,
III. yumurtasının nasıl korunduğuna
özelliklerinden hangilerine değinilmiştir?

✓ C. Beslenme kartta açıkça yazar (I). Babanın yumurtayı ısıtması onu korumaktır; bilgi başka sözcükle verilmiştir (III). Ömürden hiç söz edilmez (II). A, başka sözcükle verilen III'ü yok sayar; B ve D kartta olmayan ömrü seçer.Kaynak: 5. sınıf · Paragrafta konu ve ana fikir · Metinde yazan bilgiler: değinilmiş mi?

?Soru 9

Zeynep, babaannesinden örgü örmeyi öğrenmek istedi. İlk atkısının ilmekleri hep kaçtı. Örgüyü söküp baştan başladı. Her akşam yalnız on sıra ördü, hiç acele etmedi. Bir ay sonra bitirdiği atkıyı dedesinin boynuna sardı.

Bu metne göre Zeynep'in en belirgin kişilik özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Örgüyü söküp baştan başlaması ve hiç acele etmeden bir ay çalışması sabrını gösterir. A yalnız sondaki hediyeye dayanır. B ve D için metinde kanıt yoktur.Kaynak: 5. sınıf · Paragrafta konu ve ana fikir · Basit çıkarım: duygu, neden, kişilik

?Soru 10

Selin, okul gazetesinin sanat köşesi için bir yazı hazırlıyor. Yazısında en az bir sözcüğü tiyatro terimi olarak kullanmak istiyor ve dört cümle yazıyor.

Selin'in cümlelerinin hangisinde bir sözcük tiyatro terimi olarak kullanılmıştır?

✓ A. Burada perde, tiyatro oyununun bölümlerinden biridir; tiyatro alanına ait belirli bir kavramdır. B aynı sözcüğü evdeki kumaş anlamıyla kullanır; C kaleyi oyuncak bir yapı olarak anar; D “kuvvet”in gündelik anlamıdır, fen terimi değildir.Kaynak: Sözcükte anlam · Terim anlam
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →